Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA DE TÀI NGHIÊN CỨU 1. PHƯƠNG TIEN DAY HỌC 1. Khái niệm “Phương tiện dạy học trên lớp là những đối tượng, đồ vật, vật chất tự nhiên hoặc nhân tạo, có chức năng tạo điều kiện, hỗ trợ, chuyển tai các hoạt động, quan hệ của giáo viên và người học trên lớp, làm công cụ phục vụ các nhiệm vụ giảng dạy và học tập, thê hiện một cách vật chất những ảnh hưởng sư phạm của nội dung học vắn, của các hoạt động giáo dục và hoạt động của người học, của phương pháp và biện pháp của người học, của các quan hệ sư phạm trên lớp theo những tư tưởng và cách thức nhất định, để những hoạt động này tác động đến người học và hoạt động của họ” [2, tr.
Nếu xét về góc độ kỹ thuật thì phương tiện dạy học là những thiết bị có khả năng chứa đựng hoặc chuyển tải những thông tin về nội dung day học và về sự điều khiển quá trình dạy học. Nói theo cách thông thường thì phương tiện đạy học là một vật thể hoặc một tập hợp các vật thế mà giáo viên sử dụng trong quá trình dạy học để nâng cao hiệu quả của quá trình này, giúp học sinh lĩnh hội khái niệm, định luật,. để hình thành các kỹ năng, kỹ xảo cần thiết. Phân loại phương tiện dạy học Có thê phân loại các phương tiện day học theo một vai cách khác nhau tùy theo quan điểm sử dụng [7, 8].
SVTH: Trịnh Thị Minh Tâm Trang 4 Sử dungphiếu hoc tập trong dạy hoc môn hóa lớp 10 THPT GVHD: TS. Dựa vào cấu tạo, nguyên lý hoạt động và chức năng của phương tiện Phương tiện day học có thé được phân làm hai phan: phần cứng và phần mềm. a) Phần cứng Bao gồm các phương tiện được cấu tạo trên cơ sở các nguyên lý thiết kế về cơ, điện, điện tử. theo yêu cầu biểu diễn nội dung bài giảng.
Các phương tiện này có thé là: các máy chiếu (phim, ảnh, xi nê), radio, ti vi, máy dạy học, máy tính điện tử, máy phát thanh và truyền hình. Phần cứng là kết quả tác động của sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong nhiều thé kỷ. Khi sử dụng phần cứng, người giáo viên đã cơ giới hóa và điện tử hóa quá trình dạy học, mở rộng không gian lớp học và phạm vi kiến thức truyền đạt. b) Phần mềm Là những phương tiện trong đó sử dụng các nguyên lý sư phạm, tâm lý, khoa học kỹ thuật để xây dựng cho học sinh một khối lượng kiến thức hay cải thiện hành vi ứng xử cho học sinh.
Phần mềm bao gồm: chương trình môn học, báo chí, sách vở, tạp chí, tài liệu giáo khoa. Dựa vào mục đích sử dụng phương tiện Phương tiện day học cỏ thể được chia thành hai loại: phương tiện dùng trực tiếp dé dạy học và phương tiện dùng dé hỗ trợ, điều khiển quá trình dạy học. a) Phương tiện dùng trực tiếp dé dạy học Bao gôm những máy móc, thiết bị và dụng cụ được giáo viên sử dụng trong giờ dạy đẻ trình bày kiến thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cho học sinh. Đó có thé là: SVTH: Trịnh Thị Minh Tâm Trang 5 Sud.
au hoe t day học môn hóalớp 10 THPT GVHD: TS. Trịnh Văn Biểu * Máy chiêu (truyền xạ, phan xạ), máy chiếu phim dương bản, máy chiếu phim, máy ghi âm, máy quay đĩa, máy thu hình, máy dạy học, máy tính điện tử, máy quay phim. * Các tài liệu in (sách giáo khoa, sách chuyên môn, các tài liệu chép tay, số tay tra cứu, sách bài tập, chương trình môn học.) * Các phương tiện mang tin thính giác, thị giác và hỗn hợp (băng ghi âm, đĩa ghi âm, các chương trình phát thanh, tranh vẽ, bảng biểu, bản đô, đồ thị, ảnh, phim dương bản, phim cuộn, buổi truyền hình.) + Các vật mẫu, mô hình, tranh lắp ghép, phương tiện và vật liệu thí nghiệm, máy luyện tập, các phương tiện sản xuất. b) Phương tiện hỗ trợ và điều khiển quá trình day học Là những phương tiện được sử dụng để tạo ra một môi trường học tập thuận lợi, có hiệu quả và liên tục.
* Phương tiện hỗ trợ bao gồm các loại bảng viết, các giá di động hoặc cố định, bàn thí nghiệm, thiết bị điều khiển âm thanh, ánh sáng. * Phương tiện điều khiển bao gồm các loại số sách, tài liệu ghi chép về tiến trình học tập, về thành tích học tập của học sinh. Dựa vào cấu tạo của phương tiện Phương tiện dạy học có thể được chia thành hai loại: phương tiện dạy học truyền thống và phương tiện dạy học hiện đại. a) Phương tiện day học truyền thống * Sách giáo khoa, sách bài tập, sách tham khảo * Sach giáo khoa Trong quá trình giảng bài, giáo viên thường sử dụng sách giáo khoa dé truyền đạt những lượng thông tin phù hợp với chương trình học tập đã được quy định.
Bên cạnh đó, sách giáo khoa còn được xem là phương tiện phục vụ giúp học sinh tự học dé nắm kiến thức ngoài thời gian lên lớp. SVTH: Trịnh Thị Minh Tâm Trang 6 Sử dụng phiếu học tập trong dạy học môn hóa lớp 10 THPT GVHD: TS. Trịnh Văn Biằu Giáo viên có thẻ dùng sách giáo khoa định hướng chú ý vào các chương mục quan trọng, đặt dàn bài trả lời, thảo luận nội dung từng đoạn, từng chỉ tiết. Giáo viên có thé kết hợp với các máy chiếu phản quang projector chiếu lên man ảnh những hình vẽ, hoặc đồ thị nếu như không có phương tiện nao khác thay thế.
Sách giáo khoa đặc biệt cần thiết khi ra bài tập về nhà và hướng học sinh vào nội dung cơ bản quan trọng cho việc củng cế kiến thức. * Sách bai ta Được sử dụng trong qua trình thực hiện các bai tập thực tế ở lớp cũng như ở nhà, giáo viên dùng sách bài tập dé lập các phiếu ghi, ra bài tập cho cá nhân, giao việc cho học sinh tự làm. Thường trong sách bài tập có các bài tập mẫu, giáo viên có thé yêu cầu học sinh xem cách hướng dẫn trình bày dé có thể tự giải quyết các bài tập tương tự, biến thành kiến thức của mình. Giáo viên cần lưu ý học sinh sử dụng sách bài tập cho đúng cách, không để dẫn đến việc làm bai tập chi mang tính đôi phó.
* Sách tham khảo Dé phát triển hứng thú học tập, tích cực hóa hoạt động nhận thức, đào sâu và mở rộng kiến thức, kỹ năng của học sinh, giáo viên cần đưa ra các tài liệu tham khảo cần thiết. Thông qua đó, học sinh rèn luyện được thói quen, kỹ năng làm việc với sách như là một nguồn kiến thức cho cuộc sống sau này của mình. * Bảng dạy học Bảng dạy học là một phương tiện hỗ trợ cho giáo viên để truyền thụ kiến thức cho học sinh. Ngày nay, tuy đã có nhiều phương tiện khác như máy chiếu, slide, video.
bang dạy học vẫn được sử dụng rộng rãi trong lớp học, phòng diễn thuyết và các phòng thí nghiệm. SVTH: Trịnh Thị Minh Tâm Trang 7 Sir dung phiếu học tập trong day học môn hóa lớp 10 THPT GVHD: TS. Trịnh Van Biêu * Bang viet phan Bảng thường được làm bằng gỗ, ván ép,. có kích thước tùy thuộc vào mục đích sử dụng và chiều rộng của lớp học.
Đây là một phương tiện đạy học truyền thong, là một cau nồi giao tiếp thuận tiện, linh hoạt giữa người dạy và người học. Trừ khả năng chuyển tải multimedia hiện nay không thé sánh được với các phương tiện khác thì bảng là một phương tiện dạy học quan trọng và gần gũi nhất với giáo viên. Bảng giúp người day trình bay các đường nét, chữ viết, điều chỉnh và hệ thống hoá các vấn đề đang thảo luận một cách rất linh hoạt. * Bảng kính, bảng nhựa Bảng kính là một loại bảng có bề mặt dé viết làm bằng kính, bên dưới có lót một lớp dạ để tạo màu cho bảng.
Khi viết bảng người ta dùng một loại phan đặc biệt (phan âm hay phan bari sunphat) hoặc bút dạ xóa được. Bảng nhựa hay bang mica là bảng có mặt viết làm bằng một tắm nhựa hoặc gỗ ép mica. Màu của tắm nhựa, mica là màu của bảng. Để viết lên bảng này ta thường dùng loại bút dạ xóa được.
Bảng nhựa tránh được bụi phân và khi viết không cần phải dùng lực nhiều như bảng gỗ. Chữ viết trên bảng có màu sắc tươi, rõ nét làm cho học sinh quan sát dễ dàng và có cảm giác dễ chịu. Tuy nhiên trong điều kiện hiện nay thì bút da để viết bang còn đất tién nên chỉ những nơi nào có yêu cầu cao về vệ sinh thì bảng này mới được sử dụng. e Bảng gắp đ Thông thường, bang được chế tạo bang ba tam: một tắm lớn có định và hai tắm nhỏ mỗi tắm bằng một nửa tam lớn.
Do đó diện tích sử dụng của bang gap ba lần diện tích của tam lớn. Bảng gấp có thê làm bằng gỗ, plastic dé viết phần hoặc viết bằng bút da. SVTH: Trịnh Thị Minh Tâm Trang 8 Sử dụ lễu học t hoe môn hóa lớp 10 THPT GVHD: TS. Trịnh Văn Biểu * Bảng di đông lên xuô Đây là loại bảng có thế di động lên xuống trên hai giá trượt thẳng đứng.
Phía trong giá trượt có hai đôi trọng dé cân bằng với khối lượng của bảng. Khi sử dụng bảng, tùy theo yêu cầu, giáo viên có thể nhẹ nhàng đẩy bảng lên trên hoặc kéo bảng xuống dưới. Một số nơi, bảng được kéo bằng một môtơ hai chiều và được điều khiển bởi một cần điều khiển gần nơi giáo viên đứng giảng bài. Dé tăng diện tích sử dụng có thé đặt nhiều bảng di động song song nhau, cái nọ chồng lên cái kia.
* Bảng cuỗn Bảng cuốn được kết cau bằng một băng vòng rộng theo chiều rộng bảng và được lồng căng vào hai trục quay dé di chuyển. Bề mặt viết của bảng phủ một lớp nhựa mịn có màu sắc tùy theo yêu cầu. Khi viết bảng ta sử dụng bút da. Ở hai trục quay có gắn miếng gạt dé chùi bảng.
* Bảng cuốn tự ghi Ở một số nước tiên tiến, để có thể cung cấp cho học sinh tất cả những gi mà giáo viên ghi trên bảng, người ta đã chế tạo ra loại bảng cuốn tự ghi. Những nội dung ghi bảng của giáo viên được chuyển qua máy sao lên giấy cho học sinh. Tuy nhiên do loại bang này còn khá đắt tiền nên chưa được sử dụng rộng rãi. * Tranh ảnh dạy học Tranh ảnh dạy học giúp giáo viên truyền đạt nhanh, trực quan, tiết kiệm thời gian trên lớp, cho phép cả lớp trao đổi nội dung bài học đưới dạng tình huống nêu vấn dé.