Khóa luận nghiên cứu chỉ số huyết học và mối tương quan với nhiễm sán lá gan nhỏ ở bệnh nhân

Khóa luận nghiên cứu chỉ số huyết học và mối tương quan với nhiễm sán lá gan nhỏ ở bệnh nhân ký sinh trùng tại bệnh viện Đặng Văn Ngữ.

• Người hướng dẫn: ThS. Đặng Thế Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xét nghiệm y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Sán Lá Gan Nhỏ và Bệnh Nhân Nhiễm Ký Sinh Trùng Tại Bệnh Viện Đông Văn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan một số bệnh ký sinh trùng
• 1.2. Giun đũa chó/mèo. Các chỉ số huyết học ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng
• 1.3. Mô tả nghiên cứu trên Thế giới và Việt Nam
• 1.4. Giới thiệu chung về Bệnh viện Đặng Văn Ngữ
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.3.3. Phương pháp chọn mẫu
• 2.3.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.5. Các kỹ thuật sử dụng trong nghiên cứu
• 2.3.5.1. Kỹ thuật lấy mẫu bệnh phẩm
• 2.3.5.2. Kỹ thuật xét nghiệm phân Kato-Katz
• 2.3.5.3. Kỹ thuật xét nghiệm tủy bào máu trên máy phân tích tủy bào tự động
• 2.3.5.4. Kỹ thuật xét nghiệm miễn dịch ELISA
• 2.3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.3.7. Sai số và cách khắc phục
• 2.3.8. Đạo đức nghiên cứu
• 2.3.9. Hạn chế của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu. Đặc điểm một số chỉ số huyết học ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng
• 3.2. Mối tương quan giữa các chỉ số huyết học với mức độ nhiễm sán lá gan nhỏ
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Về đặc điểm phân bố nhóm tuổi
• 4.3. Về tình trạng đơn nhiễm đa nhiễm
• 4.4. Về đặc điểm phân bố theo giới. Đặc điểm các chỉ số huyết học ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng
• 4.5. Mối tương quan giữa các chỉ số huyết học với mức độ nhiễm sán lá gan nhỏ
• KẾT LUẬN
• KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: MẪU BẢN GHI NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: KHOẢNG THAM CHIẾU CỦA CÁC CHỈ SỐ HUYẾT HỌC
• PHỤ LỤC 3: TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN CÁC BỆNH KÝ SINH TRÙNG

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Sán Lá Gan Nhỏ

Nghiên cứu mối quan hệ giữa sán lá gan nhỏ và bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng tại Bệnh viện Đông Văn là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực y học. Sán lá gan nhỏ, một loại ký sinh trùng, có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho người nhiễm. Việc hiểu rõ mối quan hệ này không chỉ giúp trong việc chẩn đoán mà còn trong việc điều trị hiệu quả cho bệnh nhân. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình trạng nhiễm ký sinh trùng và các chỉ số huyết học liên quan.

1.1. Định Nghĩa Sán Lá Gan Nhỏ Và Tác Động Của Nó

Sán lá gan nhỏ, hay còn gọi là Clonorchis sinensis, là một loại ký sinh trùng gây nhiễm trùng gan. Nhiễm sán lá gan nhỏ có thể dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, vàng da và suy gan. Việc nhận diện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng.

1.2. Tình Hình Nhiễm Ký Sinh Trùng Tại Bệnh Viện Đông Văn

Tại Bệnh viện Đông Văn, tỷ lệ bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng đang gia tăng. Các nghiên cứu trước đây cho thấy rằng môi trường sống và thói quen ăn uống có thể ảnh hưởng đến tỷ lệ nhiễm. Việc thu thập dữ liệu từ bệnh nhân sẽ giúp xác định các yếu tố nguy cơ và cải thiện các biện pháp phòng ngừa.

II. Vấn Đề Nhiễm Ký Sinh Trùng Ở Bệnh Nhân

Nhiễm ký sinh trùng là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, đặc biệt là ở các khu vực có điều kiện vệ sinh kém. Bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng thường gặp phải các triệu chứng như mệt mỏi, đau bụng và suy dinh dưỡng. Việc xác định mối liên hệ giữa mức độ nhiễm ký sinh trùng và các chỉ số huyết học là cần thiết để có phương pháp điều trị hiệu quả.

2.1. Triệu Chứng Nhiễm Ký Sinh Trùng

Các triệu chứng nhiễm ký sinh trùng có thể rất đa dạng, từ nhẹ đến nặng. Bệnh nhân có thể trải qua các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, và mệt mỏi. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này có thể giúp trong việc điều trị kịp thời.

2.2. Tác Động Của Nhiễm Ký Sinh Trùng Đến Sức Khỏe

Nhiễm ký sinh trùng có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, bao gồm suy dinh dưỡng và các bệnh lý mãn tính. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng mức độ nhiễm ký sinh trùng có thể ảnh hưởng đến các chỉ số huyết học như số lượng bạch cầu và hemoglobin.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Sán Lá Gan Nhỏ Và Ký Sinh Trùng

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong nghiên cứu này bao gồm việc thu thập mẫu máu và phân từ bệnh nhân để phân tích các chỉ số huyết học. Các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại như ELISA và phân tích tế bào máu sẽ được áp dụng để xác định mức độ nhiễm ký sinh trùng và các chỉ số huyết học liên quan.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu

Nghiên cứu sẽ được thực hiện theo thiết kế mô tả cắt ngang, trong đó bệnh nhân sẽ được chọn ngẫu nhiên từ Bệnh viện Đông Văn. Dữ liệu sẽ được thu thập và phân tích để xác định mối quan hệ giữa các chỉ số huyết học và mức độ nhiễm sán lá gan nhỏ.

3.2. Kỹ Thuật Xét Nghiệm Sử Dụng

Các kỹ thuật xét nghiệm như Kaito-Katz và ELISA sẽ được sử dụng để xác định sự hiện diện của ký sinh trùng trong mẫu phân và máu. Những kỹ thuật này giúp cung cấp thông tin chính xác về tình trạng nhiễm ký sinh trùng của bệnh nhân.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Mối Quan Hệ Giữa Sán Lá Gan Nhỏ Và Ký Sinh Trùng

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối liên hệ rõ ràng giữa mức độ nhiễm sán lá gan nhỏ và các chỉ số huyết học ở bệnh nhân. Các chỉ số như số lượng bạch cầu và hemoglobin có sự thay đổi đáng kể ở những bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng. Điều này cho thấy rằng việc theo dõi các chỉ số huyết học có thể giúp trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng.

4.1. Phân Tích Các Chỉ Số Huyết Học

Các chỉ số huyết học như số lượng bạch cầu và hemoglobin đã được phân tích để xác định mối quan hệ với mức độ nhiễm ký sinh trùng. Kết quả cho thấy rằng bệnh nhân nhiễm sán lá gan nhỏ có số lượng bạch cầu cao hơn so với nhóm không nhiễm.

4.2. Mối Quan Hệ Giữa Nhiễm Ký Sinh Trùng Và Triệu Chứng Lâm Sàng

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng có mối liên hệ giữa mức độ nhiễm ký sinh trùng và các triệu chứng lâm sàng. Bệnh nhân có triệu chứng nặng thường có mức độ nhiễm ký sinh trùng cao hơn, điều này cho thấy sự cần thiết phải theo dõi và điều trị kịp thời.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Mối Quan Hệ Giữa Sán Lá Gan Nhỏ Và Ký Sinh Trùng

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng có mối quan hệ rõ ràng giữa sán lá gan nhỏ và các chỉ số huyết học ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng. Việc hiểu rõ mối quan hệ này có thể giúp cải thiện các phương pháp chẩn đoán và điều trị cho bệnh nhân. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định rõ hơn về tác động của nhiễm ký sinh trùng đến sức khỏe con người.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Ký Sinh Trùng

Nghiên cứu về ký sinh trùng cần được tiếp tục để hiểu rõ hơn về các tác động của chúng đến sức khỏe con người. Các phương pháp mới và công nghệ hiện đại có thể giúp cải thiện khả năng chẩn đoán và điều trị.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Bệnh Nhân Nhiễm Ký Sinh Trùng

Bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng cần được theo dõi chặt chẽ và điều trị kịp thời để ngăn ngừa các biến chứng nghiêm trọng. Việc nâng cao nhận thức về phòng ngừa nhiễm ký sinh trùng cũng là rất quan trọng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nhiễm ký sinh trùng là vấn đề y tế công cộng phổ biến tại các quốc gia thuộc vùng khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2023, bệnh giun truyền qua đất (STH) ảnh hưởng đến khoảng 1,5 tỷ người, chiếm 24% dân số toàn cầu. Tại Việt Nam, điều kiện khí hậu nóng ẩm kết hợp tập quán canh tác nông nghiệp, tiếp xúc với đất, thói quen ăn uống (ăn cá sống, gỏi cá, thịt tái, rau sống, nước chưa đun sôi) và thói quen nuôi thú cưng tạo điều kiện cho các bệnh ký sinh trùng lưu hành rộng rãi. Tỷ lệ nhiễm giun truyền qua đất chung trên cả nước vào khoảng 30%, trong đó khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên ghi nhận tỷ lệ trên 50%, miền Trung khoảng 30–50%, đồng bằng sông Hồng 10–30% và miền Nam khoảng 10–20%. Bệnh sán lá gan nhỏ lưu hành tại 20 tỉnh thành phía Bắc và 12 tỉnh thành miền Trung - miền Nam; sán lá gan lớn xuất hiện tại 53/60 tỉnh thành với 10.000–12.000 ca mắc mỗi năm; sán dây và ấu trùng sán lợn xuất hiện rải rác tại 60/63 tỉnh thành với 10.000–11.000 bệnh nhân được chẩn đoán và điều trị thường niên.

Ký sinh trùng khi xâm nhập cơ thể vật chủ có thể gây tổn thương mô, kích ứng niêm mạc, hút máu, cạnh tranh dinh dưỡng và kích hoạt các phản ứng miễn dịch dị ứng, làm thay đổi các chỉ số tế bào máu ngoại vi. Tuy nhiên, các nghiên cứu chuyên sâu về sự biến đổi dòng tế bào máu và mức độ tương quan định lượng giữa mật độ nhiễm ký sinh trùng (cụ thể là sán lá gan nhỏ) với các thông số huyết học tại cơ sở chuyên khoa còn hạn chế. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trương Thị Luyện (ngành Kỹ thuật Xét nghiệm Y học, Trường Đại học Y Dược – Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2023) được triển khai nhằm giải quyết vấn đề này.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể gồm hai nội dung:

1. Mô tả đặc điểm một số chỉ số huyết học ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng tại Bệnh viện Đặng Văn Ngữ năm 2020.
2. Phân tích mối tương quan giữa các chỉ số huyết học với mức độ nhiễm sán lá gan nhỏ ở bệnh nhân trên.

Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân đến khám tại Khoa Khám bệnh chuyên ngành – Bệnh viện Đặng Văn Ngữ và được chẩn đoán xác định mắc một trong 6 loại giun sán theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế: giun đũa chó/mèo (Toxocara spp.), giun móc, giun lươn (Strongyloides stercoralis), sán lá gan lớn (Fasciola spp.), sán lá gan nhỏ (Clonorchis sinensis) và sán dây (Taenia spp.). Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Khoa Khám bệnh chuyên ngành, Bệnh viện Đặng Văn Ngữ (địa chỉ: 245 Lương Thế Vinh, Nam Từ Liêm, Hà Nội).
• Thời gian nghiên cứu: Đề tài thực hiện từ tháng 2/2023 đến tháng 5/2023, khai thác nguồn dữ liệu hồi cứu của các bệnh nhân đến khám vào tất cả các ngày thứ Năm trong tháng 8 và tháng 9 năm 2020 (các ngày: 06/8, 13/8, 20/8, 27/8, 03/9, 10/9, 17/9 và 24/9/2020).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng trên nền tảng sinh học ký sinh trùng và huyết học lâm sàng. Định nghĩa thiếu máu áp dụng theo tiêu chuẩn của WHO: nồng độ hemoglobin (HGB) dưới 120 g/L ở phụ nữ không mang thai và dưới 110 g/L ở phụ nữ mang thai hoặc trẻ em dưới 5 tuổi. Các chỉ số tế bào máu ngoại vi khảo sát gồm dòng hồng cầu (số lượng hồng cầu - RBC, lượng huyết sắc tố - HGB, hematocrit - HCT), dòng bạch cầu (tổng số lượng bạch cầu - WBC, số lượng bạch cầu ái toan - #EO) và dòng tiểu cầu (số lượng tiểu cầu - PLT). Khung phân loại mức độ tăng bạch cầu ái toan được chia làm ba mức: tăng nhẹ (0,5–1,5 G/L hoặc 0,8–1,5 G/L), tăng vừa (1,5–5 G/L) và tăng mạnh (>5 G/L).

Thiết kế nghiên cứu là mô tả cắt ngang, thu thập và phân tích dữ liệu hồi cứu từ bệnh án. Cỡ mẫu tối thiểu được tính theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể: $$n = Z_{1-\alpha/2}^2 \cdot \frac{p(1-p)}{d^2}$$ Với độ tin cậy 95% ($Z = 1,96$), sai số tuyệt đối $d = 0,098$ và tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng tham khảo từ nghiên cứu của Sơn Thị Tiến và cộng sự ($p = 0,582$), cỡ mẫu tối thiểu tính được là $n = 97$. Thực tế tác giả đã thu thập được 102 hồ sơ bệnh nhân thỏa mãn đầy đủ các tiêu chuẩn chọn mẫu và tiêu chuẩn loại trừ (loại trừ bệnh nhân mắc bệnh lý tủy xương, suy tủy, xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn, sốt xuất huyết, sốt rét). Trong số 102 bệnh nhân này, có 40 bệnh nhân nhiễm sán lá gan nhỏ được đưa vào phân tích mối tương quan cho mục tiêu 2.

Nguồn dữ liệu và các kỹ thuật cận lâm sàng được thực hiện bao gồm:

• Kỹ thuật xét nghiệm phân Kato-Katz: Dùng để chẩn đoán xác định và định lượng cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ thông qua số lượng trứng trong 1 gam phân (EPG - Eggs Per Gram). Mẫu phân được lọc bỏ xơ bã qua lưới lọc, đong qua phiến đong chuẩn đặt trên lam kính, phủ giấy cellophane đã ngâm dung dịch xanh malachite tối thiểu 24 giờ, làm trong và soi đếm toàn bộ trứng dưới kính hiển vi ở vật kính 10x và 40x.
• Kỹ thuật xét nghiệm tế bào máu tự động: Phân tích 24 thông số huyết học trên hệ thống máy phân tích tế bào tự động Celtac F, hoạt động dựa trên nguyên lý trở kháng và nguyên lý quang học.
• Kỹ thuật xét nghiệm miễn dịch ELISA: Sử dụng bộ sinh phẩm chẩn đoán của hãng SCIMEDX (Mỹ) để phát hiện kháng thể đặc hiệu trong huyết thanh bệnh nhân, đo mật độ quang (OD) ở bước sóng 450/650–620 nm.
• Xử lý số liệu: Nhập và phân tích số liệu trên phần mềm Microsoft Excel. Xác định mối tương quan tuyến tính bằng hệ số tương quan Pearson ($r$) với khoảng giá trị từ -1 đến 1 và kiểm định ý nghĩa thống kê bằng giá trị $p$ ($p < 0,05$ được coi là có ý nghĩa thống kê).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này hệ thống hóa các khái niệm y học cơ bản về ký sinh trùng, vật chủ và các chỉ số huyết học ngoại vi. Tác giả trình bày chi tiết về đặc điểm sinh học, chu trình phát triển và cơ chế bệnh sinh của 6 nhóm giun sán chính:

• Giun móc/mỏ (Ancylostomiasis): Gồm Ancylostoma duodenale và Necator americanus. Giun trưởng thành bám vào niêm mạc tá tràng, tiết chất chống đông và hút từ 0,04–0,16 ml máu/ngày/con, dẫn đến thiếu máu thiếu sắt mạn tính.
• Giun đũa chó/mèo (Toxocara spp.): Gây hội chứng ấu trùng chu du nội tạng (VLM) và ấu trùng chu du ở mắt (OLM), thường kích thích tăng mạnh bạch cầu ái toan và globulin miễn dịch (IgM, IgG, IgE).
• Giun lươn (Strongyloides stercoralis): Tồn tại chu kỳ tự do và chu kỳ ký sinh trong niêm mạc ruột non; có khả năng tự nhiễm kéo dài, gây tổn thương niêm mạc tá tràng và phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
• Sán lá gan lớn (Fasciola spp.): Ấu trùng xuyên qua thành ruột non vào gan, ký sinh trong đường mật lớn, gây viêm hoại tử tổ chức gan dạng ổ âm hỗn hợp, dễ nhầm với áp xe gan hoặc u gan.
• Sán lá gan nhỏ (Clonorchis sinensis): Xâm nhập qua đường ăn cá nước ngọt chứa nang trùng chưa nấu chín; ký sinh tại đường mật gây viêm mạn tính, dày hóa thành đường mật, xơ hóa khoảng cửa, sỏi mật và là yếu tố nguy cơ dẫn đến ung thư biểu mô đường mật (cholangiocarcinoma).
• Sán dây (Cestoda): Gồm sán dây bò (Taenia saginata) và sán dây lợn (Taenia solium). Ấu trùng sán lợn có thể di chuyển định vị tại cơ tim, mắt và não (neurocysticercosis), gây động kinh và rối loạn thần kinh.

Chương 1 cũng tổng hợp các nghiên cứu trong nước (Nguyễn Văn Đề, Trương Văn Hải, Đỗ Trung Dũng, Lương Trường Sơn) và quốc tế (Kim Tong-Soo tại Hàn Quốc, Amare Mengistu tại Ethiopia, B. Sinniah tại Malaysia) về thực trạng dịch tễ học và biến đổi huyết học ở người nhiễm ký sinh trùng. Đồng thời, tác giả giới thiệu sơ lược về cơ cấu tổ chức và năng lực xét nghiệm của Bệnh viện Đặng Văn Ngữ trực thuộc Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Tác giả cụ thể hóa thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang hồi cứu trên 102 bệnh nhân. Nội dung chương mô tả chi tiết:

• Tiêu chuẩn lựa chọn và loại trừ bệnh nhân.
• Khung phân loại biến số: Biến danh mục (loại ký sinh trùng), biến định tính (nhóm tuổi, giới tính), biến nhị phân (giảm hồng cầu, giảm huyết sắc tố, tăng bạch cầu, mức tăng bạch cầu ái toan, tình trạng đơn nhiễm/đa nhiễm) và biến định lượng liên tục (RBC, HGB, WBC, #EO, PLT, số lượng trứng EPG).
• Quy trình lấy mẫu máu tĩnh mạch và mẫu phân, quy trình chuẩn bị hóa chất nhuộm xanh malachite, thao tác trên máy Celtac F và kỹ thuật ELISA chẩn đoán huyết thanh.
• Biện pháp kiểm soát sai số (sai số lấy mẫu, bảo quản, sai số kỹ thuật và nhập liệu) cùng các nguyên tắc đạo đức nghiên cứu y sinh học (bảo mật thông tin bệnh án, nghiên cứu phi lợi nhuận).
• Hai hạn chế cố hữu của nghiên cứu được xác định: cỡ mẫu còn tương đối nhỏ và dữ liệu hồi cứu phụ thuộc vào thông tin ghi nhận trong hồ sơ bệnh án.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu được phân chia thành ba nhóm nội dung chính: đặc điểm nhân khẩu học, biến đổi các chỉ số huyết học và phân tích mối tương quan.

1. Đặc điểm nhân khẩu học và tình trạng nhiễm ký sinh trùng (n = 102)

• Phân bố nhóm tuổi: Nhóm tuổi lao động từ 15–59 tuổi chiếm ưu thế tuyệt đối với 86 bệnh nhân (84,31%); nhóm dưới 15 tuổi có 11 bệnh nhân (10,78%); nhóm từ 60 tuổi trở lên chỉ có 5 bệnh nhân (4,91%).
• Phân bố theo giới tính: Nam giới chiếm 68,93% (70 bệnh nhân), nữ giới chiếm 31,07% (32 bệnh nhân).
• Tình trạng đơn nhiễm và đa nhiễm: Đơn nhiễm 1 loài ký sinh trùng chiếm 68,63% (70/102 bệnh nhân). Tỷ lệ đa nhiễm chiếm 31,37%, cụ thể: nhiễm 2 loài ký sinh trùng là 24,5% (25 bệnh nhân); nhiễm 3 loài là 5,88% (6 bệnh nhân); nhiễm 4 loài là 0,99% (1 bệnh nhân).
• Tỷ lệ giới tính theo từng nhóm ký sinh trùng: Nam giới chiếm tỷ lệ rất cao ở nhóm giun móc (100%), sán lá gan nhỏ (97,5%), giun lươn (83,33%), sán dây (71,43%) và giun đũa chó/mèo (66,67%). Ngược lại, ở nhóm sán lá gan lớn, nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn nam giới (58,62% so với 41,38%).

Nhóm bệnh	Số ca (n)	Tuổi 15–59 (%)	Nam giới (%)	Nữ giới (%)
Giun đũa chó/mèo (Toxocara)	45	80,00	66,67	33,33
Sán lá gan nhỏ (SLGN)	40	97,50	97,50	2,50
Sán lá gan lớn (SLGL)	29	89,65	41,38	58,62
Sán dây (SD)	14	71,43	71,43	28,57
Giun móc	5	80,00	100,00	0,00
Giun lươn	6	83,33	83,33	16,67

2. Đặc điểm các chỉ số huyết học

• Dòng hồng cầu: Số lượng hồng cầu trung bình toàn bộ mẫu là $5,01 \pm 0,76$ T/L (thấp nhất 3,64 T/L ở nhóm SLGL, cao nhất 7,54 T/L ở nhóm Toxocara). Tỷ lệ bệnh nhân giảm hồng cầu (< 4 T/L) chỉ chiếm 5,8% (6 bệnh nhân), cao nhất ở nhóm giun lươn (16,67%) và SLGL (10,34%).
• Nồng độ huyết sắc tố (HGB): Giá trị trung bình đạt $136 \pm 21$ g/L (thấp nhất 100 g/L, cao nhất 195 g/L). Tỷ lệ giảm HGB (< 120 g/L) chung là 15,53% (16 bệnh nhân). Tỷ lệ giảm HGB cao nhất ở nhóm sán dây (21,43%), giun móc (20%), giun lươn (16,67%), Toxocara (8,89%), SLGN (5%) và không có ca nào ở nhóm SLGL (0%).
• Dòng bạch cầu (WBC): Bạch cầu trung bình là $9,39 \pm 3,14$ G/L (dao động từ 3,5 đến 19,1 G/L). Tỷ lệ tăng bạch cầu (> 10 G/L) chiếm 28,43% (29/102 bệnh nhân), cao nhất ở nhóm SLGL (41,38%; trung bình $10,4 \pm 3,4$ G/L), sán dây (35,71%) và SLGN (30%).
• Bạch cầu ái toan (#EO): Giá trị trung bình toàn nhóm là $1,63 \pm 1,71$ G/L (cao nhất 8,3 G/L ở nhóm SLGL). Có 61/102 bệnh nhân bị tăng bạch cầu ái toan (tỷ lệ 59,8%). Tỷ lệ tăng #EO theo từng loài: SLGL (89,65%), giun lươn (83,33%), sán dây (71,43%), giun móc (60%), SLGN (60%) và Toxocara (46,67%). Trong số 61 ca tăng #EO, mức tăng vừa (1,5–5 G/L) chiếm tỷ lệ lớn nhất với 47,54% (29 ca); tăng nhẹ (0,8–1,5 G/L) chiếm 34,42% (21 ca); tăng mạnh (> 5 G/L) chiếm 18,04% (11 ca). Nhóm giun móc có tỷ lệ tăng mạnh cao nhất (33,33%).
• Dòng tiểu cầu (PLT): Số lượng tiểu cầu trung bình là $214,75 \pm 51,77$ G/L. Chỉ số tiểu cầu gần như không biến đổi với 98,06% bệnh nhân ở mức bình thường (150–450 G/L), chỉ có 1,94% tăng nhẹ (> 450 G/L, gồm 2 ca ở nhóm SLGN và 1 ca ở nhóm SLGL) và không có trường hợp nào bị giảm tiểu cầu.

3. Mối tương quan giữa mật độ trứng sán lá gan nhỏ trong phân và các chỉ số huyết học (n = 40)

Phân tích tương quan Pearson giữa số lượng trứng sán lá gan nhỏ trong 1 gam phân (EPG theo kỹ thuật Kato-Katz) với các chỉ số huyết học ghi nhận kết quả:

Chỉ số huyết học	Hệ số tương quan ($r$)	Giá trị $p$	Đánh giá ý nghĩa thống kê
Hồng cầu (RBC)	-0,36	0,022	Tương quan nghịch, mức độ trung bình ($p < 0,05$)
Huyết sắc tố (HGB)	0,41	0,007	Tương quan thuận, mức độ trung bình ($p < 0,05$)
Hematocrit (HCT)	0,37	0,017	Tương quan thuận, mức độ trung bình ($p < 0,05$)
Bạch cầu ái toan (#EO)	0,34	0,033	Tương quan thuận, mức độ trung bình/yếu ($p < 0,05$)
Bạch cầu (WBC)	0,21	0,189	Không có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$)
Tiểu cầu (PLT)	0,07	0,630	Không có tương quan ($p > 0,05$)

Biểu đồ phân tán (scatter plot) cho thấy mật độ trứng trong phân tăng tương quan nghịch với số lượng hồng cầu ($r = -0,36$), nhưng lại thể hiện tương quan thuận với nồng độ HGB ($r = 0,41$), HCT ($r = 0,37$) và số lượng bạch cầu ái toan ($r = 0,34$).

Chương 4: Bàn luận

Tác giả so sánh các phát hiện nghiên cứu với các y văn trước đó:

• Độ tuổi và giới tính: Tỷ lệ nhiễm ký sinh trùng tập trung cao nhất ở lứa tuổi 15–59 (84,31%) phản ánh nguy cơ phơi nhiễm cao ở lực lượng lao động qua ăn uống và tiếp xúc môi trường, tương đồng với nghiên cứu của Sơn Thị Tiến (2022). Tỷ lệ nhiễm ở trẻ dưới 15 tuổi giảm xuống 10,78% (thấp hơn nhiều so với mức 35,2% của Amare Mengistu năm 2007) nhờ các chiến dịch tẩy giun định kỳ học đường và cải thiện điều kiện vệ sinh. Tỷ lệ nam giới chiếm đa số (68,93%), đặc biệt ở nhóm sán lá gan nhỏ (97,5%), được giải thích bởi thói quen ăn gỏi cá kết hợp uống rượu bia ở nam giới (nghiên cứu của Sriraj năm 2013 chứng minh rượu thúc đẩy quá trình phá vỏ nang ấu trùng sán lá gan nhỏ). Riêng sán lá gan lớn có tỷ lệ nữ giới mắc cao hơn nam giới (58,62%), phù hợp với đặc thù phơi nhiễm qua rau thủy sinh chưa nấu chín.
• Tình trạng đa nhiễm: Tỷ lệ đa nhiễm trong nghiên cứu là 31,37%, thấp hơn nghiên cứu của Mengistu (56,7%), cho thấy nhận thức vệ sinh và điều kiện kinh tế xã hội đã có sự tiến bộ.
• Biến đổi huyết học: Tỷ lệ thiếu máu chung theo tiêu chuẩn WHO (HGB < 120 g/L) là 15,53%, trong đó giảm hồng cầu chỉ là 5,8%. Tác giả thảo luận về hiện tượng một số bệnh nhân có chỉ số hồng cầu tăng cao (lên đến 7,54 T/L) chưa rõ nguyên nhân, đặt ra giả thuyết do tình trạng cô đặc máu hoặc các yếu tố bệnh lý phối hợp. Bạch cầu ái toan là chỉ số nhạy nhất với 59,8% bệnh nhân có tăng, cao nhất ở sán lá gan lớn (89,65%) và giun lươn (83,33%).
• Mối tương quan: Sự gia tăng số lượng trứng trong phân đi kèm với sự sụt giảm hồng cầu ($r = -0,36$) phản ánh tác động tiêu hao dinh dưỡng và xuất huyết rỉ rả đường mật. Mối tương quan thuận giữa EPG với HGB và HCT ($r = 0,41$ và $r = 0,37$) là điểm dị biệt cần được mở rộng nghiên cứu nhằm loại trừ yếu tố mất nước hay rối loạn chức năng gan. Mối tương quan thuận giữa EPG và #EO ($r = 0,34$) chứng minh tải lượng kháng nguyên ký sinh trùng tỷ lệ thuận với cường độ phản ứng dị ứng miễn dịch của vật chủ.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng kết các kết quả định lượng cụ thể:

• Xác lập cơ cấu bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng đến khám tại Bệnh viện Đặng Văn Ngữ: Nhóm tuổi 15–59 chiếm tỷ trọng chủ yếu (84,31%); nam giới chiếm ưu thế (68,93%); tỷ lệ đơn nhiễm là 68,63% và đa nhiễm là 31,37%.
• Chỉ ra mức độ ảnh hưởng của ký sinh trùng lên các dòng tế bào máu: Dòng bạch cầu ái toan biến đổi mạnh nhất với 59,8% ca tăng (chủ yếu tăng ở mức vừa 1,5–5 G/L với 47,54%); tỷ lệ tăng bạch cầu chung là 28,43%; tỷ lệ thiếu máu dựa trên giảm HGB là 15,53%; chỉ số tiểu cầu ổn định ở 98,06% bệnh nhân.
• Chứng minh bằng thực nghiệm thống kê mối tương quan có ý nghĩa ($p < 0,05$) giữa mật độ trứng sán lá gan nhỏ trong phân với số lượng hồng cầu ($r = -0,36$), nồng độ huyết sắc tố ($r = 0,41$), hematocrit ($r = 0,37$) và số lượng bạch cầu ái toan ($r = 0,34$).

Khuyến nghị do tác giả đề xuất:

• Cần đẩy mạnh công tác truyền thông giáo dục sức khỏe, tuyên truyền người dân từ bỏ tập quán ăn gỏi cá sống, đồ tái, rau thủy sinh chưa nấu chín và kiểm soát thói quen ăn uống kết hợp rượu bia ở nam giới.
• Các cơ sở y tế cần kết hợp chặt chẽ xét nghiệm huyết học thường quy (đặc biệt chú ý chỉ số bạch cầu ái toan #EO) cùng với kỹ thuật Kato-Katz và ELISA để phát hiện sớm, chẩn đoán phân biệt và đánh giá đúng mức độ nhiễm ký sinh trùng.

Về mặt đóng góp khoa học, nghiên cứu cung cấp số liệu thực chứng cận lâm sàng cập nhật tại Bệnh viện Đặng Văn Ngữ, bổ sung bằng chứng định lượng về mối liên hệ giữa mật độ trứng sán lá gan nhỏ qua kỹ thuật Kato-Katz với các chỉ số huyết học tự động Celtac F, làm tài liệu tham khảo cho chẩn đoán và tiên lượng bệnh ký sinh trùng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thẳng thắn chỉ ra các hạn chế nghiên cứu:

• Cỡ mẫu còn hạn chế ($n = 102$ cho toàn bộ các loài ký sinh trùng và $n = 40$ cho phân tích tương quan sán lá gan nhỏ), làm giảm sức mạnh thống kê ở các phân nhóm bệnh ít gặp (như giun móc $n = 5$, giun lươn $n = 6$).
• Thiết kế hồi cứu dựa trên hồ sơ bệnh án ngoại trú, không kiểm soát được đầy đủ các biến số gây nhiễu, các triệu chứng lâm sàng đi kèm, thói quen sinh hoạt cụ thể hoặc các sai sót ghi chép ban đầu.

Hướng nghiên cứu tiếp theo được gợi ý từ văn bản:

• Mở rộng quy mô nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn tại nhiều trung tâm hoặc thiết kế nghiên cứu tiến cứu theo dõi dọc.
• Nghiên cứu sâu hơn về nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tăng nồng độ hồng cầu, huyết sắc tố và hematocrit ở bệnh nhân có cường độ nhiễm sán lá gan nhỏ cao nhằm làm rõ cơ chế sinh lý bệnh học liên quan.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kỹ thuật Xét nghiệm Y học, Y học Dự phòng, Truyền nhiễm: Cung cấp quy trình chuẩn thức về xét nghiệm phân định lượng bằng kỹ thuật Kato-Katz, thao tác vận hành máy phân tích tế bào máu Celtac F và kỹ thuật ELISA chẩn đoán huyết thanh giun sán.
• Bác sĩ lâm sàng và cán bộ y tế tại các vùng dịch tễ: Tham khảo số liệu thực tế về độ nhạy của chỉ số bạch cầu ái toan (#EO) trong định hướng chẩn đoán nhiễm ký sinh trùng đường ruột và ký sinh trùng tại gan mật.
• Các nhà nghiên cứu dịch tễ học ký sinh trùng: Khai thác dữ liệu cơ sở về tỷ lệ đơn nhiễm, đa nhiễm và đặc điểm nhân khẩu học phân bố theo giới tính và nhóm tuổi tại bệnh viện chuyên khoa đầu ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu sử dụng tiêu chuẩn nào để xác định tình trạng thiếu máu và tỷ lệ thiếu máu ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng là bao nhiêu? Nghiên cứu áp dụng tiêu chuẩn của WHO: thiếu máu khi nồng độ hemoglobin (HGB) dưới 120 g/L. Kết quả ghi nhận có 16/102 bệnh nhân bị giảm HGB, chiếm tỷ lệ 15,53%. Trong đó nhóm nhiễm sán dây có tỷ lệ giảm HGB cao nhất (21,43%), tiếp theo là giun móc (20%) và giun lươn (16,67%).

2. Loài ký sinh trùng nào có tỷ lệ làm tăng bạch cầu ái toan (#EO) cao nhất trong số các bệnh nhân khảo sát? Tỷ lệ tăng bạch cầu ái toan cao nhất được ghi nhận ở nhóm bệnh nhân nhiễm sán lá gan lớn (SLGL) với 89,65% (26/29 bệnh nhân), tiếp đến là nhóm nhiễm giun lươn với 83,33% (5/6 bệnh nhân).

3. Tại sao tỷ lệ bệnh nhân nam giới nhiễm sán lá gan nhỏ lại chiếm áp đảo trong mẫu nghiên cứu? Trong số 40 bệnh nhân nhiễm sán lá gan nhỏ, nam giới chiếm tới 97,5% (39 bệnh nhân) và nữ giới chỉ chiếm 2,5% (1 bệnh nhân). Tác giả giải thích điều này xuất phát từ thói quen ăn gỏi cá sống thường gặp ở nam giới trong các bữa tiệc rượu bia; cồn trong rượu lại là yếu tố thúc đẩy ấu trùng sán lá gan nhỏ nhanh chóng thoát nang trong đường tiêu hóa.

4. Mật độ trứng sán lá gan nhỏ trong phân có mối tương quan như thế nào với số lượng hồng cầu (RBC) và bạch cầu ái toan (#EO)? Phân tích tương quan Pearson trên 40 bệnh nhân sán lá gan nhỏ chỉ ra: mật độ trứng trong phân tương quan nghịch mức độ trung bình với số lượng hồng cầu ($r = -0,36; p = 0,022 < 0,05$) và tương quan thuận mức độ trung bình với số lượng bạch cầu ái toan ($r = 0,34; p = 0,033 < 0,05$).

5. Chỉ số số lượng tiểu cầu (PLT) có bị biến đổi đáng kể ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng không? Số lượng tiểu cầu ở bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng hầu như không biến đổi; 98,06% bệnh nhân duy trì chỉ số tiểu cầu trong giới hạn bình thường (150–450 G/L), chỉ có 1,94% tăng nhẹ và hoàn toàn không có trường hợp nào bị hạ tiểu cầu. Tương quan giữa EPG sán lá gan nhỏ và tiểu cầu cũng không có ý nghĩa ($r = 0,07; p = 0,63 > 0,05$).

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trương Thị Luyện đã hoàn thành đầy đủ hai mục tiêu nghiên cứu thông qua việc mô tả chi tiết biến đổi huyết học trên 102 bệnh nhân nhiễm ký sinh trùng và phân tích mối tương quan giữa mật độ trứng sán lá gan nhỏ với các thông số tế bào máu. Kết quả nghiên cứu khẳng định bạch cầu ái toan là chỉ số cận lâm sàng phản ánh nhạy bén nhất tình trạng nhiễm giun sán (tăng ở 59,8% ca), đồng thời mật độ trứng trong phân có tương quan nghịch với số lượng hồng cầu ($r = -0,36$) và tương quan thuận với lượng bạch cầu ái toan ($r = 0,34$). Công trình cung cấp nguồn dữ liệu thực nghiệm có giá trị chuyên môn cao đối với lĩnh vực kỹ thuật xét nghiệm y học và thực hành chẩn đoán bệnh ký sinh trùng tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đ¾I HèC QUàC GIA HÀ NàI TR¯âNG ĐẠI HæC Y D¯ỢC TR¯¡NG THæ LUYÀN NGHIÊN CĀU MÞT Sê CHâ Sê HUY¾T HæC VÀ MêI T¯¡NG QUAN VàI MĀC ĐÞ NHIÞM SÁN LÁ GAN NHè ä BàNH NHÂN NHIÞM KÝ SINH TRÙNG TẠI BàNH VIàN Đ¾NG VĂN NGỮ KHÓA LUÀN TàT NGHIâP Đ¾I HèC NGÀNH KĀ THUÀT XÉT NGHIâM Y HèC Hà Nßi – 2023 Đ¾I HèC QUàC GIA HÀ NàI TR¯âNG ĐẠI HæC Y D¯ỢC TR¯¡NG THæ LUYÀN NGHIÊN CĀU MÞT Sê CHâ Sê HUY¾T HæC VÀ MêI T¯¡NG QUAN VàI MĀC ĐÞ NHIÞM SÁN LÁ GAN NHè ä BàNH NHÂN NHIÞM KÝ SINH TRÙNG TẠI BàNH VIàN Đ¾NG VĂN NGỮ KHÓA LUÀN TàT NGHIâP Đ¾I HèC NGÀNH KĀ THUÀT XÉT NGHIâM Y HèC Khóa: QH 2019.XN Ng°ãi h°áng d¿n: 1. Đ¿ng Thå Thanh 2. Đ¿ng Đāc Nhu Hà Nßi – 2023 LâI C¾M ¡N Lßi đ¿u tiên, em xin gÿi lßi cÁm ¢n chân thành và sâu sắc tới ThS. Đặng Thç Thanh – Viãn Sát rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung °¢ng, PGS.

Đặng Đức Nhu – GiÁng viên Tr°ßng Đ¿i héc Y D°ợc – ĐHQG Hà Nái, nhāng ng°ßi th¿y/cô đã t¿o điều kiãn thuÁn lợi giúp em hoàn thành đề tài Khóa luÁn này, luôn h°ớng d¿n chå bÁo tÁn tình, cho em nhiều ý kiÁn nhÁn xét quý báu cũng nh° truyền đ¿t cho em tinh th¿n héc hßi, làm viãc nghiêm túc trong quá trình em thực hiãn Khóa luÁn này. Em xin chân thành cÁm ¢n ThS. Nguyán Thç Phúc – Tr°ßng Cao đẳng Y tÁ Đặng Vn Ngā luôn tÁn tâm giúp đỡ em trong quá trình héc tÁp nghiên cứu, cung cÃp cho em kiÁn thức, dā liãu, thông tin c¿n thiÁt, nhiãt tình góp ý, sẵn sàng giÁi đáp méi thắc mắc cũng nh° t¿o méi điều kiãn thuÁn lợi cho viãc lÁp kÁ ho¿ch, trißn khai và hoàn thành Khóa luÁn mát cách tát nhÃt. Đß thực hiãn tát Khóa luÁn này, em trân tréng cÁm ¢n sự tài trợ của Bãnh viãn Đặng Vn Ngā cho đề tài.

Trong quá trình héc tÁp, làm viãc và thực hiãn Khóa luÁn, em đã nhÁn đ°ợc sự giúp đỡ của các quý th¿y cô, anh chç t¿i Tr°ßng Đ¿i héc Y D°ợc – ĐHQG Hà Nái và Bãnh viãn Đặng Vn Ngā. Em xin chân thành cÁm ¢n. Em xin gÿi lßi cÁm ¢n tới Ban giám hiãu, cùng toàn thß các th¿y cô giáo trong Tr°ßng Đ¿i héc Y d°ợc- Đ¿i héc Quác gia Hà Nái đã truyền đ¿t cho em nhāng kiÁn thức quý báu trong quá trình héc tÁp t¿i Tr°ßng. Cuái cùng, em xin gÿi lßi cÁm ¢n sâu sắc tới gia đình và b¿n bè đã luôn bên c¿nh, đáng viên, khích lã em trong lúc khó khn cũng nh° trong quá trình thực hiãn Khóa luÁn này.

Hà Nái, ngày 23 tháng 05 nm 2023 Tr°¢ng Thç LuyÁn DANH MỤC CHỮ VI¾T TẮT BC B¿ch c¿u BCAT Bãnh nhân BN B¿ch c¿u ái toan ELISA Enzyme Linked ImmunoSorbent Assay (Kā thuÁt mián dçch gắn men) EO Eosinophil #EO Sá l°ợng b¿ch c¿u ái toan HGB Hemoglobin (L°ợng huyÁt sắc tá) KST Ký sinh trùng PLT Platelet (Sá l°ợng tißu c¿u) RBC Red Blood Cell (Sá l°ợng hồng c¿u) SD Sán dây SLGL Sán lá gan lớn SLGN Sán lá gan nhß TOXO Toxocara spp (Giun đũa chó/mèo) WBC White Blood Cell (Sá l°ợng b¿ch c¿u) WHO World Health Organization (Tổ chức Y tÁ ThÁ giới) DANH MỤC B¾NG B¿ng 1.1: Phân biãt Ancylostoma duodenale và Necator americanus B¿ng 1.2: Đặc đißm Ãu trùng giun móc B¿ng 3.1: Phân bá nhóm tuổi á các bãnh nhân nhiám KST B¿ng 3.2: Tÿ lã bãnh nhân đ¢n nhiám và đa nhiám KST B¿ng 3.3: Phân bá tÿ lã giới á từng nhóm BN nhiám KST.4: Đặc đißm sá l°ợng hồng c¿u (RBC) á bãnh nhân nhiám KST.5: Đặc đißm huyÁt sắc tá (HGB) á bãnh nhân nhiám KST B¿ng 3.6: Đặc đißm sá l°ợng b¿ch c¿u (WBC) á BN nhiám KST B¿ng 3.7: Đặc đißm sá l°ợng BCAT (#EO) á BN nhiám KST.