CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TSCĐHH VÀ PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SỬ DỤNG TSCĐHH 1.1 Lý luận chung về TSCĐHH 1.1 Khái niệm, đặc điểm, phân loại và vai trò của TSCĐHH 1.1 Khái niệm Theo Chuẩn mực kế toán số 03 - “TSCĐHH” (Ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính): “TSCĐHH là những tài sản có hình thái vật chất do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động SXKD phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐHH”. Theo Thông tư 45/2013/TT-BTC - Hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ: “TSCĐHH là những tư liệu lao động chủ yếu có hình thái vật chất thoả mãn các tiêu chuẩn của TSCĐHH, tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh nhưng vẫn giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu như nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc, thiết bị, phương tiện vận tải.” Từ hai khái niệm trên, ta có thể hiểu một cách ngắn gọn, TSCĐHH là những tài sản có hình thái vật chất do doanh nghiệp nắm giữ để sử dụng cho hoạt động sản xuất, kinh doanh phù hợp với tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐHH do Bộ Tài chính quy định. Trong quá trình sử dụng thì TSCĐHH sẽ bị hao mòn dần và chuyển dịch phần giá trị hao mòn đó vào sản phẩm sản xuất ra. Vậy tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐHH bao gồm những gì? Thì căn cứ vào Điều 3, chương II Thông tư 45/2013/TT-BTC – Hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao TSCĐ thì các tài sản được ghi nhận là TSCĐHH phải thỏa mãn đồng thời tất cả ba (3) tiêu chuẩn ghi nhận sau: - Chắc chắn thu được lợi ích kinh tế trong tương lai từ việc sử dụng tài sản đó; - Nguyên giá tài sản phải được xác định một cách đáng tin cậy và có giá trị từ 30.000 đồng (Ba mươi triệu đồng) trở lên; - Thời gian sử dụng ước tính trên 1 năm; SVTH: Đỗ Thị Thùy 6 Khóa luận tốt 1.2 Đặc điểm - Tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh khác nhau của doanh nghiệp.
Đây được xem là đặc điểm đầu tiên và quan trọng nhất của TSCĐHH. - Tồn tại ở hình thái vật chất cụ thể: TSCĐHH là những tư liệu lao động chủ yếu có hình thái vật chất (từng đơn vị tài sản có kết cấu độc lập hoặc là một hệ thống gồm nhiều bộ phận tài sản liên kết với nhau để thực hiện một hay một số chức năng nhất định) như nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc, thiết bị… - Bị hao mòn dần: TSCĐHH thường được sử dụng trong quá trình sản xuất ra các sản phẩm và tham gia vào nhiều chu kỳ kinh doanh, tức là tồn tại rất nhiều năm cho nên dần dần sẽ bị hao mòn, phần giá trị đó được chuyển dịch từng phần vào chi phí kinh doanh. Còn TSCĐHH vẫn giữ nguyên được hình thái vật chất ban đầu cho đến khi hư hỏng hoàn toàn. - Khó khăn trong việc vận chuyển, di dời: Bởi vì TSCĐHH bao gồm nhà cửa, vật kiến trúc, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải… được hình thành sau quá trình thi công xây dựng hoặc lắp đặt rất lâu cho nên thường rất to lớn và cố định nên khó có thể di chuyển được.3Vai trò - TSCĐ phản ánh mặt bằng cơ sở hạ tầng của doanh nghiệp, phản ánh quy mô của doanh nghiệp có tương xứng hay không với đặc điểm loại hình kinh doanh mà nó tiến hành.
- TSCĐ luôn mang tính quyết định đối với quá trình sản xuất hàng hóa của doanh nghiệp. Do đặc điểm luân chuyển của mình qua mỗi chu kỳ sản xuất, TSCĐ tồn tại trong một thời gian dài và nó tạo ra tính ổn định trong chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp cả về sản lượng và chất lượng. - TSCĐ còn là một công cụ huy động vốn khá hữu hiệu: + Đối với vốn vay ngân hàng thì TSCĐ được coi là điều kiện khá quan trọng bởi nó đóng vai trò là vật thế chấp cho khoản tiền vay. Trên cơ sở giá trị của tài sản thế chấp thì ngân hàng mới có quyết định cho vay hay không và cho vay với số lượng là bao nhiêu.
SVTH: Đỗ Thị Thùy 7 Khóa luận tốt + Đối với Công ty Cổ phần thì quy mô của công ty phụ thuộc vào giá trị TCSĐ mà công ty nắm giữ. Do vậy, trong quá trình huy động vốn cho doanh nghiệp bằng cách phát hành trái phiếu hay cổ phiếu, mức độ tin cậy của các nhà đầu tư chịu ảnh hưởng khá lớn từ lượng tài sản mà công ty hiện có. Chính vì vậy, trong SXKD của từng doanh nghiệp nói riêng cũng như của toàn bộ nền kinh tế nói chung, TSCĐ là cơ sở vật chất và có vai trò cực kì quan trọng. Việc cải tiến, hoàn thiện, đổi mới và sử dụng hiệu quả TSCĐ là một trong những nhân tố quyết định sự tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp và của nền kinh tế.
Nhận thức đúng đắn vai trò của TSCĐ cũng chính là cơ sở để doanh nghiệp thấy được tầm quan trọng của TSCĐ cũng như vai trò của TSCĐHH nói riêng trong hoạt động SXKD.4 Phân loại Trong doanh nghiệp có rất nhiều loại thuộc TSCĐHH như: nhà cửa, máy móc thiết bị, phương tiện vận tải… Mỗi một loại tài sản đều có công dụng, tình hình và mục đích sử dụng khác nhau. Ngoài ra, chúng còn có thời gian sử dụng khác nhau dẫn đến việc tính và phân bổ khấu hao cũng rất khác biệt. Nếu không biết quản lý một cách thuận tiện sẽ gây mất thời gian chứ chưa nói đến việc tính toán sai. Cho nên có thể thấy rằng việc phân loại TSCĐHH là rất cần thiết.
Nó nhằm mục đích giúp cho các doanh nghiệp thuận lợi hơn trong công tác quản lý và hạch toán TSCĐ một cách rõ ràng hơn. Qua đó sẽ giảm bớt được khó khăn cho kế toán khi mà TSCĐ trong các doanh nghiệp sản xuất là rất nhiều và thường có giá trị lớn cho nên nếu không có các phương pháp theo dõi cũng như hạch toán chi phi khấu hao hợp lý sẽ gây nên tổn thất lớn cho doanh nghiệp. Phân loại theo hình thái biểu hiện Hiện nay, theo quy định mới nhất của Bộ Tài chính được nêu rõ tại Khoản 2, Điều 1, Thông tư 147/2016/TT-BTC – Sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 45/2013/TT-BTC ngày 25 tháng 4 năm 2013 của Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định thì TSCĐHH của doanh nghiệp được phân loại như sau: - Loại 1: Nhà cửa, vật kiến trúc SVTH: Đỗ Thị Thùy 8 Khóa luận tốt - Loại 2: Máy móc, thiết bị - Loại 3: Phương tiện vận tải, thiết bị truyền dẫn - Loại 4: Thiết bị, dụng cụ quản lý - Loại 5: Vườn cây lâu năm, súc vật làm việc và/hoặc cho sản phẩm - Loại 6: Các tài sản cố định là kết cấu hạ tầng, có giá trị lớn do Nhà nước đầu tư xây dựng từ nguồn ngân sách nhà nước giao cho các tổ chức kinh tế quản lý, khai thác, sử dụng - Loại 7: Các loại tài sản cố định khác: là toàn bộ các tài sản cố định khác chưa liệt kê vào sáu loại trên. Phân loại theo quyền sở hữu: - TSCĐ tự có: Là những TSCĐ được đầu tư mua sắm, xây dựng bằng nguồn vốn tự có của doanh nghiệp như được cấp phát, vốn tự bổ sung, vốn vay… - TSCĐ thuê ngoài: Là những TSCĐ doanh nghiệp đi thuê của đơn vị, cá nhân khác, doanh nghiệp có quyền quản lý và sử dụng trong suốt thời gian thuê theo hợp đồng và trong đó được chia thành 2 loại nhỏ: + TSCĐHH thuê tài chính: Là những TSCĐ mà doanh nghiệp thuê của công ty cho thuê tài chính.
Khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê được quyền lựa chọn mua lại tài sản thuê hoặc tiếp tục thuê theo các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng thuê tài chính. Tổng số tiền thuê một loại tài sản quy định tại hợp đồng thuê tài chính ít nhất phải tương đương với giá trị của tài sản đó tại thời điểm ký hợp đồng. + TSCĐ thuê hoạt động: Mọi TSCĐ đi thuê nếu không thỏa mãn các quy định nêu trên được coi là TSCĐ thuê hoạt động. Phân loại theo tình hình sử dụng: Với cách phân loại này sẽ giúp cho các doanh nghiệp nắm được tình hình sử dụng TSCĐ để có biện pháp tăng cường TSCĐ hiện có, giải phóng nhanh chóng các TSCĐ không cần dùng, chờ thanh lý để thu hồi vốn, gồm: - TSCĐHH đang dùng - TSCĐHH chưa cần dùng - TSCĐHH không cần dùng và chờ thanh lý Phân loại theo mục đích sử dụng: SVTH: Đỗ Thị Thùy 9 Khóa luận tốt - TSCĐHH dùng trong sản xuất kinh doanh: Là TSCĐ đang sử dụng trong hoạt động SXKD, đối với những tài sản này bắt buộc doanh nghiệp phải tính và trích khấu hao vào chi phí SXKD.
- TSCĐHH dùng trong hoạt động phúc lợi: Là TSCĐ mà đơn vị dùng cho nhu cầu phúc lợi công cộng như nhà văn hóa, nhà trẻ, xe ca phúc lợi… - TSCĐHH chờ xử lý: Là những TSCĐ không cần dùng, chưa cần dùng vì thừa so với nhu cầu hoặc không thích hợp với sự đổi mới công nghệ, bị hư hỏng, chờ thanh lý TSCĐ tranh chấp chờ giải quyết. Những tài sản này cần xử lý nhanh chóng để thu hồi vốn sử dụng cho việc đầu tư đổi mới TSCĐ.2 Nguyên tắc quản lý tài sản cố định TSCĐ chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu tài sản của doanh nghiệp, bên cạnh đó còn giữ vai trò là tư liệu lao động chủ yếu của quá trình sản xuất nên việc quản lý chặt chẽ và chi tiết sẽ góp phần tăng năng suất lao động cũng như chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp. Tuy nhiên việc quản lý TSCĐ cũng khá phức tạp và chịu sự chi phối của nhiều quy định khắt khe thuộc chế độ Tài chính – Kế toán. Theo Điều 5, Thông tư 45/2013/TT-BTC – Hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định thì việc quản lý TSCĐ phải tuân theo nguyên tắc sau: - Mọi TSCĐ trong doanh nghiệp phải có bộ hồ sơ riêng (gồm biên bản giao nhận TSCĐ, hợp đồng, hóa đơn mua TSCĐ và các chứng từ, giấy tờ khác có liên quan).
Mỗi TSCĐ phải được phân loại, đánh số và có thẻ riêng, được theo dõi chi tiết theo từng đối tượng ghi TSCĐ và được phản ánh trong sổ theo dõi TSCĐ. - Mỗi TSCĐ phải được quản lý theo nguyên giá, số hao mòn lũy kế và giá trị còn lại trên sổ sách kế toán.