Chương 1: Cơ sở lý thuyết về chuẩn mực kế toán tại Việt Nam. Chương 2: Thực trạng của chuẩn mực kế toán tại Việt Nam. Chương 3: Kết quả nghiên cứu 18 CHUONG 1: CƠ SỞ LY THUYET VE CHUAN MUC KE TOÁN TẠI VIET NAM 1. Chuẩn mực kế toán Việt Nam — VAS 1.
Khái niệm về chuẩn mực kế toán Việt Nam — VAS Chuẩn mực VAS là một tập hợp các quy định, nguyên tắc, quy trình, tiêu chuẩn và hướng dẫn được sử dụng làm căn cứ dé lập BCTC tại Việt Nam với sự tham gia của Hội đồng Tiêu chuẩn Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (VSA), đây là một hệ thống chuẩn mực kế toán giúp đảm bảo tính đúng đắn, minh bạch trong việc lập báo cáo tài chính của các doanh nghiệp trong nước (Lê Minh Đức,2019). VAS là tiêu chuẩn chung dựa trên các quy định pháp luật Việt Nam liên quan đến kế toán và BCTC bao gồm các quy định về thuế, pháp lý và chính xác để các doanh nghiệp tạo lập và trình bày báo cáo tài chính, là căn cứ vững chắc nhất dé các nhà đầu tư quan tâm có thể kiểm tra tính trung thực của BCTC bởi tính chính xác và minh bạch của báo cáo tài chính là rất quan trọng, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế thị trường của Việt Nam ngày nay. Từ khi VAS được áp dụng, các doanh nghiệp tại Việt Nam đã phải tuân thủ những quy định, tiêu chuẩn và nguyên tắc được đưa ra bởi chuẩn mực này dé lập báo cáo tài chính. Các quy định này bao gom việc xác định va phân loại các khoản mục trong báo cáo tài chính, quy định về kế toán và báo cáo các giao dịch cụ thé, cũng như quy định về việc bảo đảm tính minh bạch và trung thực của báo cáo tài chính.
Nguyên tắc kế toán trong VAS là cơ sở đề xác định, đánh giá và báo cáo về các sự kiện kinh tế, tài chính. Ví dụ như nguyên tắc phản ánh đầy đủ đảm bảo rằng các thông tin kê toán được báo cáo một cách day đủ, chính xác, không bị ảnh hưởng bởi tác nhân nào. Hay nguyên tắc kế toán vàng đảm bảo rằng các thông tin kế toán được bảo vệ và duy trì tính toàn vẹn. Quy trình kế toán trong VAS cung cấp các phương pháp thực hiện các hoạt động kế toán.
Ví dụ, quy trình xác định và đánh giá các tài sản và nợ phải trả bao gồm các bước dé đảm bao tính chính xác và đây đủ của thông tin kê toán. 19 Tiêu chuẩn kế toán trong VAS hướng dẫn cách xác định, đánh giá và báo cáo các thông tin kế toán. Ví dụ, tiêu chuẩn về định giá tài sản bảo đảm rằng các tài sản được định giá đúng với giá trị thực tế. Tiêu chuẩn về thuế hướng dẫn các doanh nghiệp về cách tính thuế và báo cáo các khoản thuế.
Tiêu chuẩn về các loại báo cáo tài chính bao gồm báo cáo lưu chuyên tiền tệ, báo cáo kết quả hoạt động và báo cáo tài sản, nợ phải trả. Danh sách các chuẩn mực VAS hiện hành Tại thời điểm hoàn thiện, VAS bao gồm 30 chuẩn mực, các chuẩn mực này cung cấp các quy định, nguyên tắc và tiêu chuẩn cụ thé dé giúp đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong việc lập báo cáo tài chính của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Cụ thể theo bảng sau: Dot 1: Ban hành ngày 31/12/2001 gồm 4 chuẩn mực VAS 02 | Hàng tôn kho VAS 03 | Tài sản cô định hữu hình VAS 04 | Tài sản cô định vô hình VAS 14 | Doanh thu và thu nhập khác Dot 2: Ban hành ngày 31/12/2002 gồm 6 chuẩn mực VAS 01 | Chuan mực chung VAS 06 | Thuê tài sản VAS 10_ | Ảnh hưởng của việc thay đôi tỷ giá hôi đoái VAS 15 | Hợp đồng xây dựng VAS 16 | Chi phí đi vay VAS 24 | Báo cáo lưu chuyên tiên tệ Dot 3: Ban hành ngày 30/12/2003 gom 6 chuẩn mực VAS 05. | Bat động sản đâu tu VAS 07 | Các khoản dau tư vào công ty liên kêt VAS 08 | Thông tin tài chính vê những khoản von góp liên doanh VAS 21 | Trình bày báo cáo tài chính VAS 25.
| Báo cáo tài chính hợp nhất và kế toán khoản đầu tư vào công ty con 20 VAS 26 | Thông tin về các bên liên quan Dot 4: Ban hành ngày 15/02/2005 gốm 6 chuân muc VAS 17. | Thuế thu nhập doanh nghiệp VAS 22 | Trình bày bô sung BCTC của các ngân hàng và tô chức tài chính tương tự VAS 23 | Các sự kiện phat sinh sau ngày kêt thúc kỳ kê toán năm VAS27 | BCTC giữa niên độ VAS 28 | Báo cáo bộ phận VAS 29 | Thay đôi chính sách kê toán, ước tính kê toán và các sai sót Đợi 5: Ban hành ngày 28/12/2005 gốm 4 chuân muc VAS II | Hợp nhât kinh doanh VAS 18 | Các khoản dự phòng, tài sản và nợ tiêm tàng VAS 19 | Hợp đồng bảo hiểm VAS 30. | Lãi trên cô phiếu Bang 1.1: Danh sách các chuẩn mực VAS theo dot ban hành 1. Quá trình hình thành và phát triển của VAS a) Giai đoạn dau tiên: Trước năm 2001 Trước khi mở cửa hội nhập kinh tế và tham gia các hiệp định thương mại, nước ta chỉ có các chế độ kế toán — các quy định do Nhà nước ban hành đề hướng dẫn các doanh nghiệp và các tô chức, hợp tác xã thực hiện công tác kế toán chứ chưa có một chuân mực kê toán kê toán cụ thê.
Trong giai đoạn từ năm 1954— 1970, miền Bắc Việt Nam chịu ảnh hưởng nhiều của hệ thống kế toán Trung Quốc, các quy định về cách thức ghi chép cho từng đối tượn gcụ thé. Cung giai doan trén, miền Nam nước ta lại chịu anh hưởng đáng kê từ hệ thống kế toán của Pháp theo tông hoạch đồ, mặc dù bị Mỹ chi phối nhiều hơn về mặt chính trị, quân sự, kinh té nhưng họ không thê đưa hệ thống quản lý của Mỹ vào Việt Nam vì ảnh hưởng của các doanh nghiệp Châu Âu tại nước ta bay giờ còn rat lớn. Cho tới sau ngày Dat nước thống nhất, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986, chính phủ nước ta đã có nhiều chính sách 21 kế toán nhằm nâng cao tính pháp lý trong quan lý kinh tế như ban hành Pháp lénh kế toán thống kê (1988). Năm 1995, Quyết định 1141 TC/QD/CDKT được ban hành với mục dich áp dụng hệ thống Chế độ kế toán doanh nghiệp cho tất cả các doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực và mọi thành phần kinh tế.
Quyết định này được Bộ Tài chính Việt Nam ban hành dé đưa ra một số quy định và tiêu chuẩn kế toán ban dau dé hướng dẫn các doanh nghiệp lập báo cáo tài chính, đáp ứng nhu cau cần thiết trong giai đoạn phát triển này và bao gồm 4 nội dung cơ bản: Hệ thống tài khoản kế toán, Hệ thống báo cáo tài chính, Chế độ chứng từ kế toán và Chế độ số kế toán. Tuy nhiên, các quy định và tiêu chuẩn này chưa đủ đề đáp ứng các yêu cầu của các doanh nghiệp và các bên liên quan (Trịnh Xuân Bách, 2014). Năm 2000, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức ra đời và được khai trương tại Trung tâm Giao dịch chứng khoán TP HCM vào ngày 20/7/2000. Sự ra đời của thị trường chứng khoán đã mở ra một cơ hội mới cho các doanh nghiệp Việt Nam thu hút vốn thông qua việc đăng ký niêm yết tại các sở giao dịch chứng khoán.
Tuy nhiên, đề có thé thu vốn thành công, các doanh nghiệp cần phải có những báo cáo tài chính phản ánh trung thực và hợp lý tình hình tài chính của doanh nghiệp, cũng như có khả năng so sánh được giữa các doanh nghiệp. Do đó, nhu cầu về sự đồng nhất và thống nhất trong cách hạch toán kế toán của các doanh nghiệp đã dẫn đến sự ra đời của các chuẩn mực kế toán tại Việt Nam. Việc triển khai nghiên cứu và soạn thảo các chuẩn mực kế toán Việt Nam đã được hỗ trợ bởi Liên minh châu Âu (EU). Sự xuất hiện của các chuẩn mực này giúp các doanh nghiệp có thé thực hiện việc lập báo cáo tài chính phản ánh trung thực và chuẩn mực, đáp ứng các yêu cầu của thị trường chứng khoán và quốc tế.
b) Giai đoạn thứ hai: Từ năm 2001 đến 2006 Nhận được sự trợ giúp từ Liên minh Châu Âu, Bộ Tài chính đã phối hợp với các chuyên gia và cơ quan quản lý kinh tế để đưa ra các quy định và tiêu chuẩn kế toán mới. Các quy định và tiêu chuẩn nay được đưa ra dé cải thiện tính chính xác và minh bạch của thông tin tài chính được báo cáo. 22 Năm 2001, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 126/2001/TT-BTC về việc ban hành Hướng dẫn sử dụng hệ thống tài khoản kế toán. Thông tư này quy định cụ thể về cách sử dụng và áp dụng hệ thống tài khoản kế toán trong các doanh nghiệp.
Cho đến năm 2003, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 28/2003/TT-BTC về việc ban hành mẫu báo cáo tài chính, trong đó bao gồm mẫu báo cáo kết quả kinh doanh và báo cáo tài chính kết hợp. Thông tư này định nghĩa rõ các thông tin cần bao gồm trong báo cáo tài chính, giúp các doanh nghiệp đảm bảo tính chính xác và đầy đủ trong việc lập báo cáo tài chính. Năm 2005, Bộ Tài chính ban hành Quyết định 15/2006/QD-BTC về việc ban hành Hệ thống tài khoản kế toán Việt Nam. Đây là quyết định quan trọng đưa ra hệ thông tài khoản kế toán mới, đồng thời thay thế cho quyết định 1141/TC/QD/CDKT năm 1995.
Năm 2006, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 156/2006/TT-BTC quy dinh chỉ tiết việc sử dụng hệ thống tài khoản kế toán Việt Nam. Thông tư này giúp định nghĩa rõ hơn về các tài khoản kế toán cũng như hướng dan sử dụng chúng dé lập báo cáo tài chính. Việt Nam đã ban hành được 26 chuẩn mực kế toán dựa trên tiêu chuân chuân mực kê toán quôc tê IASB. Năm 2006, Bộ Tài chính ban hành Chế độ kế toán doanh nghiệp mới theo Quyết định 15/2006/QD-BTC tích hợp toàn bộ những yêu cầu của 26 chuẩn mực kế toán đã ban hành.
Trong giai đoạn này, các quy định kế toán cơ bản đưa vào dé hướng dẫn các doanh nghiệp lập báo cáo tài chính. Những quy định này bao gồm VAC-CPA (Vietnamese Accounting Standards — Certified Public Accountant) va VAS (Vietnamese Accounting Standards). VAS được xem như là một ban dự thảo của chuẩn mực kế toán quốc té.