Luận văn thạc sĩ vnu ulis an investigation into difficulties in english vietnamese technical translation faced by third year students at english deparment hanoi university of industry

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS nghiên cứu khó khăn trong dịch thuật kỹ thuật Anh-Việt của sinh viên năm ba khoa tiếng Anh, Đại học Công nghiệp Hà Nội.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Thảo
• Người hướng dẫn: Ma. Đỗ Minh Hoàng
• Trường học: Hanoi University of Industry
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: An Investigation Into Difficulties In English-Vietnamese Technical Translation Faced By Third- Year Students At English Department, Hanoi University Of Industry (Nghiên Cứu Những Khó Khăn Của Sinh Viên Năm Thứ 3 Khoa Tiếng Anh Trường Đại Học Công Nghiệp Hà Nội Khi Dịch Anh-Việt Trong Các Chuyên Ngành Kỹ Thuật)
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Declaration
• List of abbreviations
• List of tables and figures
• Table of contents
• A. PART A: INTRODUCTION
• A.1. Aims of the study
• A.2. Scope of the study
• A.3. Methodology of the study
• A.4. Structure of the study
• 1. CHƯƠNG 1: THEORETICAL BACKGROUND
• 1.1. Theory on Translation
• 1.2. Definitions of Translation
• 1.3. Translation methods
• 1.3.1. Word-for-word translation
• 1.3.2. Literal Translation
• 1.3.3. Faithful Translation
• 1.3.4. Semantic Translation
• 1.3.5. Adaptation
• 1.3.6. Free Translation
• 1.3.7. Idiomatic Translation
• 1.3.8. Communicative Translation
• 1.4. Translation problems
• 2. CHƯƠNG 2: INVESTIGATION INTO THE CURRENT SITUATION OF TEACHING AND LEARNING ENGLISH-VIETNAMESE TECHNICAL TRANSLATION AT ENGLISH DEPARTMENT, HANOI UNIVERSITY OF INDUSTRY (ED, HAUI)
• 2.1. Teaching and learning of English-Vietnamese technical translation at ED, HaUI
• 2.2. Description of the teachers at Translation Division, ED, HaUI
• 2.3. Description of the students at ED, HaUI
• 2.4. Description of facilities, materials and teaching methods for English-Vietnamese technical translation at ED, HaUI
• 2.5. Some estimated difficulties in English-Vietnamese technical translation faced by third year students at ED, HaUI, based on subjective opinion of the researcher
• 3. CHƯƠNG 3: THE STUDY
• 3.1. The data collection methods
• 3.2. The data collection procedures
• 3.3. The data analysis and discussions of the findings
• 3.3.1. Students’ attitudes toward English-Vietnamese technical translation at ED, HaUI
• 3.3.2. Students’ difficulties in English-Vietnamese technical translation
• 3.3.2.1. In terms of discourse
• 3.3.2.2. In terms of grammar
• 3.3.2.3. In terms of vocabulary
• 3.3.2.4. In terms of translation techniques
• 3.3.3. The possible causes for students’ problems in English-Vietnamese technical translation
• 3.3.3.1. Students’ learning style
• 3.3.3.2. The teachers and their teaching methodology
• 3.3.3.3. Teaching and learning conditions
• 3.4. Major findings and summary
• 3.4.1. Increasing right perceptions and motivation of learning technical translation
• 3.4.2. Applying different learning methods
• 3.4.3. Increasing right perceptions and motivation of teaching technical translation
• 3.4.4. Renovating and applying flexibly different teaching methods and classroom techniques
• 3.4.5. Working as a freelance translator
• 3.4.6. For ED managers
• 3.4.7. For the university managers
• C. PART C: CONCLUSION
• C.1. Summary of the findings and conclusions
• C.2. Limitations and suggestions for further study
• References
• Appendixes

Tóm tắt

I. Tổng quan về khó khăn trong dịch thuật kỹ thuật Anh Việt

Dịch thuật kỹ thuật Anh-Việt là một lĩnh vực quan trọng trong ngành dịch thuật, đặc biệt đối với sinh viên năm ba tại Đại học Công nghiệp Hà Nội. Khó khăn trong dịch thuật không chỉ đến từ ngôn ngữ mà còn từ kiến thức chuyên môn và kỹ năng dịch thuật. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu những thách thức mà sinh viên gặp phải trong quá trình học tập và thực hành dịch thuật kỹ thuật.

1.1. Định nghĩa và vai trò của dịch thuật kỹ thuật

Dịch thuật kỹ thuật được hiểu là việc chuyển đổi các tài liệu kỹ thuật từ ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ đích. Vai trò của dịch thuật kỹ thuật rất quan trọng trong việc truyền đạt thông tin chính xác và hiệu quả trong các lĩnh vực như công nghệ, khoa học và kỹ thuật.

1.2. Tầm quan trọng của dịch thuật kỹ thuật đối với sinh viên

Đối với sinh viên năm ba tại Đại học Công nghiệp Hà Nội, việc nắm vững kỹ năng dịch thuật kỹ thuật không chỉ giúp họ trong học tập mà còn mở ra cơ hội nghề nghiệp trong tương lai. Kỹ năng này giúp sinh viên tự tin hơn khi tham gia vào thị trường lao động.

II. Những thách thức chính trong dịch thuật kỹ thuật Anh Việt

Sinh viên năm ba thường gặp phải nhiều thách thức trong quá trình dịch thuật kỹ thuật. Những khó khăn này có thể đến từ ngữ nghĩa, ngữ pháp, và cả kỹ thuật dịch thuật. Việc nhận diện và phân tích những thách thức này là rất cần thiết để cải thiện kỹ năng dịch thuật của sinh viên.

2.1. Khó khăn về ngữ nghĩa trong dịch thuật

Một trong những khó khăn lớn nhất là việc hiểu và chuyển tải chính xác ngữ nghĩa của các thuật ngữ kỹ thuật. Nhiều từ có thể có nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh, điều này gây khó khăn cho sinh viên trong việc lựa chọn từ phù hợp.

2.2. Khó khăn về ngữ pháp và cấu trúc câu

Ngữ pháp và cấu trúc câu trong tiếng Anh và tiếng Việt có sự khác biệt lớn. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc chuyển đổi cấu trúc câu mà vẫn giữ được ý nghĩa nguyên bản. Điều này đòi hỏi sinh viên phải có kiến thức vững về cả hai ngôn ngữ.

2.3. Khó khăn trong việc áp dụng kỹ thuật dịch thuật

Kỹ thuật dịch thuật là một yếu tố quan trọng trong việc tạo ra bản dịch chất lượng. Sinh viên thường thiếu kinh nghiệm trong việc áp dụng các phương pháp dịch thuật khác nhau, dẫn đến việc dịch không chính xác hoặc không tự nhiên.

III. Phương pháp cải thiện kỹ năng dịch thuật cho sinh viên

Để giúp sinh viên vượt qua những khó khăn trong dịch thuật kỹ thuật, cần có những phương pháp học tập và giảng dạy hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp học tập tích cực và thực hành thường xuyên sẽ giúp sinh viên nâng cao kỹ năng dịch thuật của mình.

3.1. Tăng cường thực hành dịch thuật

Thực hành dịch thuật thường xuyên là cách tốt nhất để cải thiện kỹ năng. Sinh viên nên tham gia vào các dự án dịch thuật thực tế hoặc các buổi thực hành nhóm để nâng cao khả năng dịch thuật của mình.

3.2. Sử dụng tài liệu học tập phong phú

Việc sử dụng các tài liệu học tập phong phú, bao gồm sách, bài báo và tài liệu kỹ thuật, sẽ giúp sinh viên mở rộng vốn từ vựng và hiểu biết về các lĩnh vực chuyên môn khác nhau.

3.3. Học hỏi từ các chuyên gia trong ngành

Sinh viên nên tìm kiếm cơ hội để học hỏi từ các chuyên gia trong lĩnh vực dịch thuật. Các buổi hội thảo, khóa học ngắn hạn hoặc thực tập tại các công ty dịch thuật sẽ giúp sinh viên có cái nhìn thực tế hơn về nghề nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ giúp sinh viên nhận diện được những khó khăn trong dịch thuật kỹ thuật mà còn đưa ra các giải pháp cụ thể để cải thiện kỹ năng dịch thuật. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả có thể giúp sinh viên nâng cao khả năng dịch thuật của mình.

4.1. Kết quả khảo sát về khó khăn của sinh viên

Khảo sát cho thấy rằng phần lớn sinh viên gặp khó khăn trong việc hiểu và sử dụng thuật ngữ kỹ thuật. Điều này cho thấy cần có sự hỗ trợ từ giảng viên và tài liệu học tập để giúp sinh viên vượt qua những khó khăn này.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các phương pháp giảng dạy

Các phương pháp giảng dạy tích cực đã được áp dụng trong lớp học cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao kỹ năng dịch thuật của sinh viên. Sinh viên cảm thấy tự tin hơn khi thực hành dịch thuật.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong dịch thuật kỹ thuật

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện kỹ năng dịch thuật kỹ thuật cho sinh viên năm ba tại Đại học Công nghiệp Hà Nội là một nhiệm vụ cần thiết. Tương lai của dịch thuật kỹ thuật phụ thuộc vào sự nỗ lực không ngừng của cả sinh viên và giảng viên.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao kỹ năng dịch thuật

Nâng cao kỹ năng dịch thuật không chỉ giúp sinh viên đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động mà còn góp phần vào sự phát triển của ngành dịch thuật tại Việt Nam.

5.2. Định hướng phát triển chương trình đào tạo

Cần có sự điều chỉnh và cải tiến trong chương trình đào tạo để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của sinh viên và thị trường. Việc tích hợp các công nghệ mới và phương pháp giảng dạy hiện đại sẽ giúp sinh viên phát triển toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu và cách mạng công nghiệp hóa, nhu cầu chuyển ngữ tài liệu khoa học kỹ thuật tiếng Anh sang tiếng Việt đang gia tăng mạnh mẽ. Dữ liệu khảo sát thực tế tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội cho thấy một thực trạng đáng lưu tâm: có tới 92,6% sinh viên chuyên ngành tiếng Anh yêu thích môn dịch thuật nói chung, nhưng hơn 90% sinh viên lại đánh giá môn biên dịch kỹ thuật là học phần khô khan, khó tiếp thu và thiếu sự hấp dẫn. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ việc sinh viên gặp phải những rào cản nghiêm trọng về vốn từ vựng chuyên ngành, cấu trúc ngữ pháp phức tạp và thiếu hụt kiến thức thực tiễn về kỹ thuật.

Luận văn hướng tới việc giải quyết 3 mục tiêu cốt lõi:

1. Đánh giá nhận thức, thái độ và mức độ quan tâm của 54 sinh viên năm thứ 3 đối với học phần biên dịch kỹ thuật Anh - Việt.
2. Nhận diện các khó khăn phổ biến nhất của người học trên 4 phương diện: diễn ngôn, ngữ pháp, từ vựng và kỹ thuật biên dịch.
3. Phân tích các nguyên nhân căn bản từ phương pháp học tập của sinh viên, phương pháp giảng dạy của giảng viên và điều kiện cơ sở vật chất, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng cao.

Nghiên cứu được triển khai trong năm học 2009 - 2010 tại Khoa Tiếng Anh thuộc Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội (đơn vị thành lập từ năm 2005) trên nhóm khách thể là 54 sinh viên khóa 2 và 14 giảng viên bộ môn Dịch. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cải thiện chương trình đào tạo, giúp gia tăng tỷ lệ sinh viên định hướng theo đuổi nghề biên dịch kỹ thuật từ mức 38,9% lên mục tiêu trên 75%, đáp ứng trực tiếp nhu cầu tuyển dụng khắt khe của thị trường lao động kỹ thuật cao.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch thuật kinh điển của Peter Newmark (1988) và các nguyên lý dịch thuật tài liệu kỹ thuật hiện đại của Jody Byrne (2006, 2009). Theo Newmark, dịch thuật là một ngành khoa học, một kỹ năng và một nghệ thuật với nhiệm vụ cốt lõi là chuyển giao thông điệp từ ngôn ngữ nguồn sang ngôn ngữ đích nhằm đạt được mức độ tương đương ngữ nghĩa và phong cách cao nhất. Tác giả phân định rõ các phương pháp dịch theo định hướng ngôn ngữ nguồn (dịch từng từ, dịch nguyên văn, dịch trung thành, dịch ngữ nghĩa) và định hướng ngôn ngữ đích (dịch phóng tác, dịch tự do, dịch thành ngữ, dịch giao tiếp).

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết tương đương văn bản của J.C. Catford (1965) cùng quan điểm của R. Pinchuck (1977) về tầm quan trọng của thuật ngữ chuyên ngành. Dù thuật ngữ chỉ chiếm từ 5% đến 10% tổng dung lượng văn bản kỹ thuật, đây lại là yếu tố quyết định tính chính xác của bản dịch. Ba khái niệm nền tảng được định nghĩa xuyên suốt gồm:

1. Dịch kỹ thuật (Technical Translation): Phân nhánh dịch thuật chuyên biệt xử lý các văn bản khoa học tự nhiên và công nghệ ứng dụng, mang tính phi văn hóa và phổ quát.
2. Thuật ngữ đơn nghĩa (Monosemous terminology): Đơn vị từ vựng mang nghĩa kỹ thuật cố định trong một ngữ cảnh chuyên ngành hẹp.
3. Kỹ thuật diễn giải (Paraphrasing): Phương pháp chuyển tải thông tin kỹ thuật linh hoạt nhằm đảm bảo người đọc bản ngữ hiểu chính xác nguyên lý vận hành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu tình huống điển hình (case study) kết hợp giữa tiếp cận định lượng và định tính. Cỡ mẫu nghiên cứu chính thức bao gồm 54 sinh viên năm thứ 3 thuộc khóa 2 Khoa Tiếng Anh và 14 giảng viên thuộc Bộ môn Dịch, Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện phỏng vấn đối chứng ngẫu nhiên với sinh viên thuộc 4 khoa kỹ thuật chuyên ngành: Công nghệ Thông tin, Điện tử, Điện và Công nghệ Ô tô.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn vì sinh viên năm thứ 3 đã hoàn thành các học phần thực hành tiếng cơ bản cùng lý thuyết dịch tổng quát, bước vào giai đoạn thực hành dịch chuyên ngành kỹ thuật. Quy trình thu thập dữ liệu diễn ra xuyên suốt học kỳ thông qua 54 phiếu khảo sát cấu trúc đóng mở, kết hợp quan sát 12 buổi giảng dạy trên lớp, chấm bài kiểm tra định kỳ và phỏng vấn sâu 6 giảng viên. Phương pháp phân tích số liệu thống kê mô tả (tần số và tỷ lệ phần trăm) được áp dụng nhằm đối chiếu, kiểm chứng giả thuyết nghiên cứu một cách minh bạch, khách quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng biên dịch kỹ thuật Anh - Việt:

Thứ nhất, sự phân hóa sâu sắc trong thái độ của người học: Dù 92,6% sinh viên yêu thích môn dịch tổng quát, có hơn 90% cảm thấy dịch kỹ thuật nhàm chán; 77,8% nhận thức được tầm quan trọng của dịch kỹ thuật trong đời sống nhưng chỉ có 38,9% mong muốn trở thành biên dịch viên kỹ thuật sau khi tốt nghiệp, trong khi 61,1% còn lại thể hiện sự lưỡng lự hoặc từ chối định hướng này.

Thứ hai, thuật ngữ chuyên ngành là rào cản lớn nhất: 81,5% sinh viên gặp khó khăn khi hiểu nghĩa thuật ngữ và 81,5% gặp trở ngại trong việc ghi nhớ thuật ngữ; 72,2% sinh viên chật vật khi tìm từ ngữ tiếng Việt tương đương; 63,0% gặp khó khăn khi đoán nghĩa từ theo ngữ cảnh và 70,4% khó đoán nghĩa qua hình thái cấu tạo từ.

Thứ ba, sự lúng túng trong việc vận dụng kỹ thuật dịch: 72,2% sinh viên thừa nhận gặp khó khăn khi cố gắng tránh lối dịch từng từ (word-for-word translation), 81,5% gặp trở ngại khi phải sử dụng kỹ thuật diễn giải để làm rõ các hiện tượng công nghệ và 57,4% bối rối trước cấu trúc câu vô chủ trong tiếng Anh kỹ thuật.

Thứ tư, hạn chế về năng lực tiếp nhận diễn ngôn và sơ đồ: 74,1% sinh viên gặp khó khăn trong việc nắm bắt toàn diện nội dung văn bản nguồn và 64,8% không đọc hiểu được các bảng biểu, sơ đồ kỹ thuật, mặc dù 88,9% sinh viên nhận diện tốt các liên từ và dấu hiệu liên kết hình thức.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những khó khăn trên bắt nguồn từ 3 nhóm yếu tố:

1. Thói quen học tập thụ động: 77,8% sinh viên chỉ học dịch trên lớp và 77,8% phụ thuộc hoàn toàn vào giáo trình cùng giảng viên mà không chủ động tìm kiếm tài liệu tham khảo hoặc tham vấn chuyên gia.
2. Phương pháp sư phạm còn đơn điệu: 100% sinh viên cho biết giảng viên không kiểm tra bài tập về nhà đầu giờ, 81,5% phản ánh việc thiếu các hoạt động khởi động tiền dịch thuật, 85,2% cho rằng lớp học thiếu giáo cụ trực quan sinh động và 72,2% mong muốn giảng viên chia sẻ nhiều hơn kinh nghiệm thực tế.
3. Điều kiện thực hành thiếu thốn: 100% sinh viên chưa từng được tham quan các xưởng thực hành kỹ thuật có sẵn tại trường và 100% chưa từng được giao lưu với các dịch giả kỹ thuật chuyên nghiệp.

Dữ liệu khảo sát được trình bày hệ thống qua 13 bảng phân tích tần số và 4 biểu đồ trực quan (từ Figure 1 đến Figure 4 trong luận văn). Kết quả này minh chứng cho luận điểm của Jody Byrne (2006): dịch kỹ thuật không đơn thuần là quá trình tra cứu từ điển từ-đối-từ mà là một hoạt động giao tiếp đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc về phong cách chức năng và bối cảnh kỹ thuật thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khắc phục triệt để các rào cản trên, luận văn đề xuất 4 giải pháp đồng bộ theo định hướng hành động:

1. Đổi mới phong cách tự học và xây dựng động lực cho sinh viên: Sinh viên cần thành lập các nhóm học tập từ 3 đến 5 thành viên để tiến hành dịch chéo và biên tập văn bản. Mục tiêu đặt ra là 100% sinh viên dành tối thiểu 4 giờ mỗi tuần tự tra cứu tài liệu chuyên ngành trên internet và báo chí khoa học, giảm tỷ lệ người học thụ động từ 77,8% xuống dưới 20% sau 1 học kỳ áp dụng. Chủ thể thực hiện là toàn thể sinh viên chuyên ngành tiếng Anh.

2. Cải tiến phương pháp giảng dạy và đa dạng hóa giáo cụ trực quan: Giảng viên bộ môn Dịch cần chuyển dịch sang mô hình lớp học lấy người học làm trung tâm. Cần áp dụng 100% hình ảnh mô phỏng động, video quy trình kỹ thuật (như hệ thống phanh đĩa ô tô, cấu trúc liên kết mạng máy tính) vào bài giảng; thiết kế các hoạt động tiền dịch thuật cho 100% buổi học và duy trì chấm chữa bài định kỳ 2 tuần một lần ngay từ đầu năm học mới.

3. Nâng cao năng lực thực chiến cho đội ngũ giảng viên: Nhà trường tạo cơ chế để 100% trong số 14 giảng viên bộ môn Dịch tham gia các dự án dịch thuật tự do ngoài doanh nghiệp. Điều này giúp giảng viên tích lũy vốn kinh nghiệm thực tế để truyền cảm hứng cho sinh viên, phấn đấu trong vòng 12 tháng có ít nhất 80% giảng viên hoàn thành các khóa bồi dưỡng kiến thức kỹ thuật cơ bản.

4. Tăng cường liên kết liên khoa và đầu tư cơ sở vật chất: Ban Giám hiệu Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội phối hợp với Khoa Tiếng Anh phê duyệt chương trình tham quan xưởng cơ khí, điện tử nội bộ cho 100% sinh viên chuyên ngành tiếng Anh với tần suất 2 lần mỗi học kỳ, đồng thời tổ chức định kỳ 2 hội thảo chuyên đề mỗi năm với sự tham gia của các chuyên gia biên dịch kỹ thuật đầu ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Giảng viên giảng dạy Biên phiên dịch tại các trường đại học: Nguồn tư liệu thực nghiệm từ 14 giảng viên và 54 sinh viên giúp thầy cô tái cấu trúc bài giảng, tích hợp các phương pháp trực quan hóa thuật ngữ và thiết kế hệ thống bài tập tiền dịch thuật hiệu quả, khắc phục 81,5% lỗi dịch thuật ngữ phổ biến.

2. Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Biên phiên dịch: Tài liệu cung cấp lộ trình cải thiện kỹ năng chuyển ngữ, giúp người học nhận diện 3 lỗi ngữ pháp thường gặp trong câu phức, khắc phục thói quen dịch từng từ (chiếm 72,2%) và nâng cao cơ hội ứng tuyển vào các vị trí biên dịch viên kỹ thuật với mức thu nhập hấp dẫn.

3. Cán bộ quản lý giáo dục và phát triển chương trình đào tạo: Cung cấp 13 bảng số liệu chi tiết làm cơ sở khoa học để điều chỉnh khung chương trình, giảm tải các môn lý thuyết trừu tượng và tăng cường thời lượng kiến tập thực tế tại xưởng thực hành lên tối thiểu 2 buổi mỗi kỳ.

4. Doanh nghiệp dịch thuật và chuyên gia đào tạo nhân sự: Cung cấp khung đánh giá năng lực dịch thuật kỹ thuật dựa trên 4 trụ cột (từ vựng, ngữ pháp, diễn ngôn, kỹ thuật dịch), hỗ trợ xây dựng quy trình tuyển dụng và đào tạo chuẩn hóa cho hơn 50 biên dịch viên mới mỗi năm.

Câu hỏi thường gặp

Khó khăn lớn nhất của sinh viên khi dịch văn bản kỹ thuật Anh - Việt là gì? Khó khăn lớn nhất nằm ở vốn từ vựng và thuật ngữ chuyên ngành. Kết quả khảo sát cho thấy 81,5% sinh viên gặp trở ngại khi hiểu và ghi nhớ thuật ngữ, trong khi 72,2% gặp khó khăn khi lựa chọn từ ngữ tiếng Việt tương đương chuẩn xác cho các khái niệm công nghệ mới.

Tại sao sinh viên chuyên ngành tiếng Anh thường mắc lỗi dịch từng từ? Lỗi dịch từng từ (gặp ở 72,2% người học) xuất hiện do sinh viên thiếu hụt kiến thức nền tảng về nguyên lý kỹ thuật và vốn từ tiếng Việt chuyên ngành. Khi không hiểu bản chất hiện tượng, người dịch buộc phải ghép nối cơ học các từ ngữ theo ngữ pháp bề mặt của câu gốc tiếng Anh.

Giảng viên không có bằng kỹ sư có thể giảng dạy tốt môn dịch kỹ thuật không? Hoàn toàn có thể. Mặc dù 14 giảng viên trong nghiên cứu đều tốt nghiệp ngành ngoại ngữ và không có bằng kỹ thuật, việc chủ động tham gia dịch tự do thực tế, tra cứu tài liệu chuyên sâu và sử dụng giáo cụ trực quan sẽ giúp giảng viên trang bị đầy đủ năng lực truyền đạt hiệu quả.

Sinh viên có bắt buộc phải am hiểu như một chuyên gia để dịch tài liệu kỹ thuật? Không bắt buộc. Theo lý thuyết của Douglas Robinson và Jody Byrne, người dịch kỹ thuật chỉ cần nắm vững các nguyên lý cơ bản, hiểu rõ cấu trúc chức năng và biết cách khai thác công cụ tra cứu. Thuật ngữ chỉ chiếm khoảng 5% đến 10% nội dung, phần còn lại là kỹ năng ngôn ngữ thuần thục.

Việc đi tham quan xưởng kỹ thuật mang lại lợi ích cụ thể gì cho người học dịch? Tham quan xưởng thực hành giúp người học quan sát trực quan các chi tiết máy móc thật, giải quyết triệt để rào cản đọc hiểu sơ đồ (vốn làm khó 64,8% sinh viên). Việc gắn lý thuyết với thực tế giúp người học ghi nhớ thuật ngữ sâu hơn và diễn đạt bản dịch tự nhiên, chuẩn xác.

Kết luận

1. Khảo sát 54 sinh viên năm thứ 3 tại Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội phản ánh khoảng cách lớn giữa sự yêu thích môn dịch chung (92,6%) và thái độ đối với dịch kỹ thuật (hơn 90% cảm thấy khô khan).
2. Nghiên cứu xác lập dữ liệu thực nghiệm chỉ ra hai điểm nghẽn lớn nhất của sinh viên là sự hạn chế về thuật ngữ chuyên ngành (81,5%) và xu hướng dịch từng từ thiếu tự nhiên (72,2%).
3. Khẳng định vai trò của việc đổi mới phương pháp sư phạm, đặc biệt là sự cần thiết của giáo cụ trực quan và hoạt động kiến tập thực tế tại xưởng nhằm giải quyết 100% khoảng trống trải nghiệm của người học.
4. Đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện cho 4 chủ thể: sinh viên, 14 giảng viên bộ môn Dịch, lãnh đạo Khoa Tiếng Anh và Ban Giám hiệu nhà trường.
5. Đề xuất lộ trình 12 tháng tiếp theo nhằm chuẩn hóa chương trình đào tạo, tăng cường kết nối liên khoa và nâng cao tỷ lệ sinh viên tự tin theo đuổi nghề dịch kỹ thuật lên trên 80%.

Hãy áp dụng ngay các phát hiện và khung đề xuất từ luận văn này vào công tác giảng dạy, học tập và quản lý đào tạo để bứt phá chất lượng biên dịch kỹ thuật Anh - Việt ngay trong học kỳ này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ****** NGUYỄN THỊ MINH THẢO AN INVESTIGATION INTO DIFFICULTIES IN ENGLISH- VIETNAMESE TECHNICAL TRANSLATION FACED BY THIRD- YEAR STUDENTS AT ENGLISH DEPARTMENT, HANOI UNIVERSITY OF INDUSTRY (NGHIÊN CỨU NHỮNG KHÓ KHĂN CỦA SINH VIÊN NĂM THỨ 3 KHOA TIẾNG ANH TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI KHI DỊCH ANH-VIỆT TRONG CÁC CHUYÊN NGÀNH KỸ THUẬT) M.A MINOR THESIS Field: ENGLISH LINGUISTICS Code: 602215 Supervisor: MA. ĐỖ MINH HOÀNG HANOI - 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 LIST OF ABBREVIATIONS T.T: Technical translation ED: English Department HaUI: Hanoi University of Industry SL: Source language TL: Target language T&I: Translation and Interpreting ESP English for Special Purposes LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 LIST OF TABLES AND FIGURES Table 1: Students’ attitudes toward technical translation as a subject at ED, HaUI. Table 2: Students’ attitudes toward the importance of technical translation. Table 3: Students’ attitudes toward the way of learning technical translation.

Table 4: Students’ attitudes toward technical translation as a job in future. Table 5: Levels of difficulty in terms of discourse. Table 6: Levels of difficulty in terms of grammar. Table 7: Levels of difficulty in terms of vocabulary.

Table 8: Levels of difficulty in terms of translation techniques. Table 9: Causes for difficulties due to students’ learning style. Table 10: Causes for difficulties due to teacher and his/her teaching methodology (before T. Table 11: Causes for difficulties due to teacher and his/her teaching methodology (during T.

Table 12: Causes for difficulties due to teacher and his/her teaching methodology (after T. Table 13: Causes for difficulties due to teaching and learning conditions. Figure 1: Students’ attitudes toward the importance of technical translation. Figure 2: Students’ attitudes toward technical translation as a job in future.

Figure 3: Levels of difficulty in terms of vocabulary. Figure 4: Levels of difficulty in terms of translation techniques. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 TABLE OF CONTENTS Declaration .iii List of abbreviations .IV List of tables and figures .v Table of contents .vi Part A: Introduction. Aims of the study.

Scope of the study. Methodology of the study. Structure of the study .4 Chapter 1: Theoretical background. Theory on Translation.

Definitions of Translation. Definitions of technical translation. The role of terminology in technical translation. Some misconceptions about technical translation .11 Chapter 2: Investigation into the current situation of teaching and learning English- Vietnamese Technical Translation at English Department, Hanoi University of Industry (ED, HaUI).

Teaching and learning of English-Vietnamese technical translation at ED, HaUI. Description of the teachers at Translation Division, ED, HaUI. Description of the students at ED, HaUI. Description of facilities, materials and teaching methods for English-Vietnamese technical translation at ED, HaUI.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Some estimated difficulties in English-Vietnamese technical translation faced by third year students at ED, HaUI, based on subjective opinon of the researcher.14 Chapter 3: The study .2 The data collection methods.3 The data collection procedures.4 The data analysis and discussions of the findings.1 Students’ attitudes toward English-Vietnamese T.T at ED, HaUI .2 Students’ difficulties in English-Vietnamese T. In terms of discourse. In terms of grammar. In terms of vocabulary.

In terms of translation techniques .3 The possible causes for students’ problems in English-Vietnamese T. Students’ learning style. The teachers and their teaching methodology. Teaching and learning conditions .5 Major findings and summary.

Increasing right perceptions and motivation of learning T. Applying different learning methods .1 Increasing right perceptions and motivation of teaching T.2 Renovating and applying flexibly different teaching methods and classroom techniques .3 Working as a freelance translator .1 For ED managers .2 For the university managers .38 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Part C: Conclusion. Summary of the findings and conclusions. Limitations and suggestions for further study.

I-IV LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 PART A : INTRODUCTION 1. Rationale Technical Translation (T.T) has long been regarded as the urgly duckling of translation, especially in academic circles. Not particularly exciting or attractive and definitely lacking in the glamour and cachet of other types of translation, T.T is often relegated to the bottom division of translation activity and regarded as little more than an exercise in specilized terminology and subject knowledge. Indeed, these factors, particularly subject knowledge, have in some quarters led to T.T being feared and loathed, like a modern-day barbarian of the linguistic world (Jody Byrne, 2006).

Like other specialized types of translation, however, T.T does not fit neatly into any one theory or approach and that there is no adequate explanation of T.T as an activity.T is worthy of serious study. Hanoi University of Industry (HaUI) has always been proud of its long history with great contributions to the national technological developments as well as industrialization and modernization process. To diversify its training majors and educational services, HaUI newly established English Department (ED) in 2005 with the hope of providing qualified technical translators and interpreters for the national labour market. Even teachers and students at ED have tried their best, it is inevitable to cope with difficulties in both awareness as well as methodology and experiences of teaching and learning T.

Being trained as an translator and interpreter and now working as a teacher at Translation Division, ED, HaUI, the researcher has always been aware of difficulties as well as responsibilities of training and developing skills and strategies of translation in general and T.T in particular for English majored students. If students have good perceptions and understanding as well as chances to practice and gain experiences of translation and T.T, they are able to build self-confidence and interest in translation-related jobs in future. Despite the efforts of both teachers and students, however, the researcher still feels dissatisfied of her students’ translation competence and frankly realizes that they are unlikely to meet social demands after graduation. The researcher has recognized many factors affecting teaching and learning T.T such as inadequate understanding and professional knowledge of T.T from both teachers and students; inappropriate teaching methods and classroom techniques; students’ low motivation as well as ineffective teaching and learning conditions.

Recognizing this study LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 as a minor thesis, however, the researcher cannot cover all the issues related to T.T, but only English-Vietnamese T.T applied for English-majored students at ED, HaUI. Aims of the study The study ultimately aims to examine difficulties faced by third year students at ED, HaUI in English-Vietnamese T. The researcher would like to find out the proper answers for the research questions, then suggesting helpful recommendations to improve the raised issue:  What are the attitudes of the third year students at ED, HaUI toward English- Vietnamese T.T?  What are the most common difficulties in English-Vietnamese T.T facing the students?  What are the possible causes for the difficulties? 3. Scope of the study The study mainly focuses on the most common difficulties facing third year students at ED, HaUI in English-Vietnamese T.

The researcher will analyze and discuss findings in the student questionnaire; combine with observation, marking and informal interview with students and teachers; then suggest recommendations to improve teaching and learning T.T at ED, HaUI. It is hoped that findings from this thesis will be of some benefits to improve teaching and learning T.T at ED, HaUI. Methodology of the study The study will be conducted on a step by step basis. First, the study will present a review of theory on translation in general and T.T in particular to form overall view of the research matter.

This study adopts case study approach, therefore, it is necessary to investigate the current situation of teaching and learning English-Vietnamese T.T at ED, HaUI in order that the researcher can estimate difficulties facing her third year students. To achieve the aims of the study, the survey questionnaires will be used as the main method to collect necessary data for analysis and discussion. Besides, the researcher’s observation, marking as well as informal interview with students and colleagues will be also used in the thesis. Structure of the study The study includes three main parts, a bibliography and appendixes.

Part A : Introduction LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 It introduces the rationale for choosing the topic, the research questions, the aims, scope, methodology and structure of the study. Part B : Development Part B consists of three chapters. Chapter 1: Theoretical background This chapter provides theory of translation in general and T. Chapter 2: Investigation into the current situation of teaching and learning English- Vietnamese T.T at ED, HaUI.

The chapter brings the general picture of teaching and learning T.T at ED, HaUI. The researcher analyzes the situation and subjectively gives a draft answer for the research questions. Chapter 3: The study This chapter presents research methodology which concentrates on the participants, data collection methods and procedures, data analysis and discussion of findings to compare with her first draft answer in chapter 2. The chapter suggests the possible recommendations to reduce the difficulties in English- Vietnamese T.T at ED, HaUI.

The researcher would like to foward the thesis to her students, her colleagues and the board of managers at HaUI with the hope of improving T.T teaching and learning at the university. Part C: Conclusion This part summarizes the main issues raised in the study, points out the limitations and makes some suggestions for further research. References Appendixes LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 PART B: DEVELOPMENT CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND Technical translation (T.T) is an important part of translation, therefore, it is necessary to present a review of theory on both translation and T.T to form the basis for pointing out difficulties facing the third year students at ED, HaUI. Theory on Translation Newmark (1988:19) states that “ translation theory is neither a theory nor a science, but the body of knowledge.

Its main concern is to determine appropriate translation methods for the widest possible range of texts or text-categories. Further, it provides a framework of principles, restricted rules and hints for translating texts and criticizing translations, a background for problem-solving”.1 Definitions of Translation Translation has been approached variously and thus many different definitions of translation have been coined. Catford (1965:20) considers translation the replacement of textual material in one language by an equivalent textual material in the other language. This point of view was shared by Hartman and Stork (1972:713) “translation is the replacement of a representation of a text in one language by a representation of an equivalent text in a second language”.

These definitions emphasize on importance of equivalence when textual material is replaced from source language (SL) to target language (TL). (1991:5) says “Translation is the expression in another language (or TL) of what has been expressed in another, source language, preserving semantic and stylistic equivalences”. Hatim and Mason (1990:3) see translation as a communicative process which takes place within a social context. These definitions attach importance to equivalence between SL and TL.

Indeed, translator should be the one of superior language ability in at least two languages. Newmark, however, has made an important contribution to the development of translation. He states (1988a:7) “Translation is a craft consisting in the attempt to replace a written message and/or statement in one language by the same message and/or statement in another language”. Newmark is the first one considering translation a science, a skill, an art, a matter of taste.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Even these definitions show different approaches to translation, all above linguists share common view emphasizing the importance of the closest equivalence in meaning of TL with meaning of SL. Newmark categorizes translation methods according to their emphasis on SL or TL.