Khảo sát tuân thủ dùng thuốc và một số yếu tố liên quan trên bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 điều trị ngoại trú tại trung tâm y tế đoan hùng

Khảo sát tuân thủ dùng thuốc và yếu tố liên quan ở bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 điều trị ngoại trú tại trung tâm y tế Đoan Hùng.

• Tác giả: Hà Thị Hiền
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thành Hải
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Lý – Dược Lâm Sàng
• Đề tài: Khảo Sát Tuân Thủ Dùng Thuốc Và Một Số Yếu Tố Liên Quan Trên Bệnh Nhân Đái Tháo Đường Týp 2 Điều Trị Ngoại Trú Tại Trung Tâm Y Tế Đoan Hùng
• Loại tài liệu: Luận Văn Dược Sĩ Chuyên Khoa Cấp I
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BỆNH ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
• 1.1. Định nghĩa và phân loại ĐTĐ
• 1.2. Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường
• 1.3. Điều trị Đái tháo đường týp 2
• 2. CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
• 2.1. Tổng quan về các thuốc điều trị đái tháo đường týp 2
• 3. TUÂN THỦ SỬ DỤNG THUỐC TRÊN BỆNH NHÂN ĐTĐ TÝP 2
• 3.1. Vai trò của tuân thủ dùng thuốc
• 3.2. Phương pháp đánh giá tuân thủ dùng thuốc
• 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ dùng thuốc
• 3.4. Thực trạng tuân thủ dùng thuốc trên bệnh nhân đái tháo đường
• 4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Thời gian, địa điểm nghiên cứu
• 4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4.4. Thiết kế nghiên cứu
• 4.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 4.6. Mẫu nghiên cứu
• 4.7. Các nội dung nghiên cứu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Khảo sát thực trạng sử dụng thuốc hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2
• 5.2. Khảo sát tuân thủ dùng thuốc và các yếu tố liên quan đến tuân thủ dùng thuốc hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú
• 5.3. Đánh giá mức độ tuân thủ sử dụng thuốc
• 5.4. Các tiêu chuẩn đánh giá sử dụng và quy ước trong nghiên cứu
• 5.5. Chỉ tiêu đánh giá chỉ số khối cơ thể (BMI)
• 5.6. Chỉ tiêu đánh giá glucose máu, HbA1c, huyết áp, lipid máu
• 5.7. Tiêu chuẩn đánh giá sử dụng thuốc
• 5.8. Tiêu chuẩn đánh giá mức độ tuân thủ sử dụng thuốc
• 5.9. Các quy ước trong nghiên cứu
• 5.10. Xử lý và phân tích số liệu
• 5.11. Thu thập và xử lý
• 5.12. Phân tích số liệu
• 6. BÀN LUẬN
• 6.1. Khảo sát thực trạng sử dụng thuốc hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Đoan Hùng
• 6.2. Một số đặc điểm của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 6.3. Thực trạng sử dụng thuốc trong mẫu nghiên cứu
• 6.4. Khảo sát tuân thủ dùng thuốc và các yếu tố liên quan đến tuân thủ dùng thuốc hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú
• 6.5. Tỉ lệ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu
• 6.6. Một số yếu tố ảnh hưởng đến mức độ tuân thủ sử dụng thuốc của bệnh nhân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường

Khảo sát tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường là một vấn đề quan trọng trong quản lý bệnh. Bệnh đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường týp 2, đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu. Việc tuân thủ điều trị thuốc có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Theo nghiên cứu, tuân thủ thuốc kém có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng và gia tăng chi phí điều trị. Do đó, việc khảo sát và đánh giá mức độ tuân thủ thuốc là cần thiết để cải thiện hiệu quả điều trị.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của tuân thủ thuốc

Tuân thủ thuốc được định nghĩa là mức độ mà bệnh nhân thực hiện theo các chỉ dẫn điều trị từ bác sĩ. Đối với bệnh nhân đái tháo đường, việc tuân thủ thuốc không chỉ bao gồm việc uống thuốc đúng liều mà còn liên quan đến chế độ ăn uống và lối sống. Nghiên cứu cho thấy rằng tuân thủ thuốc tốt có thể giảm thiểu biến chứng và cải thiện sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ thuốc

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường, bao gồm kiến thức về bệnh, cảm xúc, và sự hỗ trợ từ gia đình và nhân viên y tế. Cảm giác lo âu, căng thẳng và thiếu tự tin cũng có thể làm giảm khả năng tuân thủ thuốc. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các chuyên gia y tế đưa ra các biện pháp can thiệp hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc tuân thủ thuốc, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc thực hiện điều này. Nhiều bệnh nhân gặp khó khăn trong việc nhớ lịch uống thuốc, hoặc không hiểu rõ về tác dụng của thuốc. Thêm vào đó, chi phí thuốc và sự phức tạp trong chế độ điều trị cũng là những rào cản lớn. Việc nhận thức và giải quyết những vấn đề này là rất quan trọng để nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuốc.

2.1. Thực trạng tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường

Theo nghiên cứu, tỷ lệ tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường thường thấp, chỉ khoảng 50-60%. Điều này dẫn đến việc gia tăng biến chứng và chi phí điều trị. Việc khảo sát thực trạng này giúp xác định các nguyên nhân và tìm ra giải pháp cải thiện.

2.2. Những rào cản trong việc tuân thủ thuốc

Các rào cản trong tuân thủ thuốc bao gồm sự phức tạp của chế độ điều trị, chi phí thuốc cao, và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình. Nhiều bệnh nhân cũng không nhận thức được tầm quan trọng của việc tuân thủ thuốc, dẫn đến việc bỏ qua liều thuốc hoặc không thực hiện đúng chỉ dẫn.

III. Phương pháp khảo sát tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường

Để khảo sát tuân thủ thuốc, có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau như phỏng vấn, bảng hỏi, và theo dõi thực tế. Việc sử dụng các công cụ đánh giá như Morisky Medication Adherence Scale (MMAS) giúp xác định mức độ tuân thủ của bệnh nhân một cách chính xác. Các phương pháp này không chỉ giúp thu thập dữ liệu mà còn tạo cơ hội để giáo dục bệnh nhân về tầm quan trọng của việc tuân thủ thuốc.

3.1. Công cụ đánh giá tuân thủ thuốc

Công cụ đánh giá như MMAS giúp xác định mức độ tuân thủ thuốc của bệnh nhân thông qua các câu hỏi đơn giản. Những câu hỏi này tập trung vào việc bệnh nhân có thực hiện đúng chỉ dẫn của bác sĩ hay không. Kết quả từ công cụ này có thể giúp các bác sĩ điều chỉnh kế hoạch điều trị phù hợp.

3.2. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu có thể được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp hoặc bảng hỏi. Việc thu thập dữ liệu cần được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy. Các thông tin thu thập được sẽ giúp phân tích và đưa ra các giải pháp cải thiện tuân thủ thuốc.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tuân thủ thuốc

Kết quả từ các nghiên cứu về tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường cho thấy rằng việc cải thiện tuân thủ có thể dẫn đến kết quả điều trị tốt hơn. Các biện pháp can thiệp như giáo dục bệnh nhân, hỗ trợ từ gia đình và nhân viên y tế đã được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao tỷ lệ tuân thủ. Việc áp dụng các biện pháp này trong thực tiễn sẽ giúp cải thiện sức khỏe của bệnh nhân.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tuân thủ thuốc

Nghiên cứu cho thấy rằng bệnh nhân tuân thủ thuốc tốt có tỷ lệ biến chứng thấp hơn và chất lượng cuộc sống cao hơn. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên giúp phát hiện sớm các vấn đề và điều chỉnh kế hoạch điều trị kịp thời.

4.2. Các biện pháp can thiệp hiệu quả

Các biện pháp can thiệp như giáo dục bệnh nhân về tác dụng của thuốc, hỗ trợ tâm lý và tạo điều kiện thuận lợi trong việc tiếp cận thuốc đã được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao tuân thủ thuốc. Những biện pháp này cần được triển khai đồng bộ để đạt được kết quả tốt nhất.

V. Kết luận và tương lai của khảo sát tuân thủ thuốc

Khảo sát tuân thủ thuốc ở bệnh nhân đái tháo đường là một lĩnh vực quan trọng cần được chú trọng. Việc nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tuân thủ thuốc sẽ giúp cải thiện sức khỏe của bệnh nhân. Tương lai của nghiên cứu này cần tập trung vào việc phát triển các công cụ và biện pháp can thiệp hiệu quả hơn để nâng cao tỷ lệ tuân thủ thuốc.

5.1. Tầm quan trọng của việc nâng cao tuân thủ thuốc

Nâng cao tuân thủ thuốc không chỉ giúp cải thiện sức khỏe của bệnh nhân mà còn giảm thiểu chi phí điều trị. Việc giáo dục bệnh nhân về tầm quan trọng của tuân thủ thuốc là rất cần thiết.

5.2. Hướng đi tương lai trong nghiên cứu

Tương lai của nghiên cứu về tuân thủ thuốc cần tập trung vào việc phát triển các công cụ đánh giá mới và các biện pháp can thiệp hiệu quả hơn. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong theo dõi và hỗ trợ bệnh nhân cũng là một hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh đái tháo đường týp 2 đang gia tăng nhanh chóng trên toàn cầu và trở thành gánh nặng y tế lớn. Theo số liệu của Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), toàn thế giới ghi nhận 463 triệu người mắc đái tháo đường trong độ tuổi từ 20 đến 79 vào năm 2019, đồng thời cướp đi sinh mạng của hơn 4 triệu người mỗi năm. Tại Việt Nam, kết quả điều tra STEPwise của Bộ Y tế cho thấy tỷ lệ mắc đái tháo đường ở người trưởng thành là 4,1%, trong đó có đến 69,9% trường hợp trong cộng đồng chưa được chẩn đoán và 71,1% bệnh nhân chưa được quản lý điều trị tại các cơ sở y tế.

Vấn đề cốt lõi trong quản lý bệnh mạn tính ngoại trú là mức độ tuân thủ dùng thuốc của người bệnh. Việc không tuân thủ chỉ định điều trị làm suy giảm kiểm soát đường huyết, tăng nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt và gia tăng chi phí điều trị ngoại trú cũng như nhập viện cấp cứu. Nghiên cứu được thực hiện với hai mục tiêu chính: khảo sát thực trạng sử dụng thuốc hạ đường huyết và đánh giá mức độ tuân thủ dùng thuốc cùng các yếu tố liên quan trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Đoan Hùng, tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn từ ngày 01/07/2021 đến ngày 31/12/2021.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp bức tranh lâm sàng chi tiết tại cơ sở y tế tuyến huyện, nơi đang trực tiếp quản lý khoảng 700 bệnh nhân đái tháo đường. Kết quả nghiên cứu xác lập các chỉ số định lượng về tỷ lệ đạt mục tiêu HbA1c dưới 7%, tỷ lệ chỉ định thuốc đúng theo độ lọc cầu thận và tỷ lệ tuân thủ điều trị theo thang đo chuẩn hóa, từ đó làm cơ sở khoa học để thiết lập các can thiệp dược lâm sàng và nâng cao chất lượng điều trị ngoại trú.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên định nghĩa chuẩn hóa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về tuân thủ điều trị dài hạn, xem xét sự tuân thủ là một hành vi đa chiều chịu tác động từ năm nhóm yếu tố: kinh tế - xã hội, hệ thống chăm sóc y tế, tình trạng bệnh lý, liệu pháp điều trị và đặc điểm cá nhân người bệnh. Đồng thời, nghiên cứu ứng dụng mô hình niềm tin sức khỏe (Health Belief Model - HBM) và thuyết nhận thức xã hội để giải thích mối quan hệ giữa nhận thức về bệnh tật, sự tự tin trong tự quản lý và hành vi dùng thuốc.

Bên cạnh đó, các khái niệm chuyên môn then chốt được áp dụng bao gồm:

1. Đái tháo đường týp 2: Rối loạn chuyển hóa mạn tính đặc trưng bởi sự tăng glucose huyết do suy giảm chức năng tế bào beta tụy tiến triển trên nền tảng đề kháng insulin.
2. Tuân thủ dùng thuốc (Medication Adherence): Mức độ người bệnh thực hiện đúng về liều lượng, thời điểm, tần suất và khoảng cách dùng thuốc theo phác đồ được bác sĩ kê đơn.
3. Độ lọc cầu thận ước tính (eGFR/ClCr): Chỉ số sinh hóa tính toán theo công thức Cockcroft - Gault nhằm phân loại chức năng thận và định chuẩn liều dùng an toàn của thuốc viên hạ đường huyết đào thải qua thận.
4. Kiểm soát đường huyết tối ưu: Trạng thái sinh hóa đạt nồng độ HbA1c dưới 7,0% và glucose huyết tương mao mạch lúc đói dao động từ 4,4 đến 7,2 mmol/L theo hướng dẫn của Bộ Y tế và Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp khảo sát định tính dựa trên phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi cấu trúc. Đối tượng nghiên cứu là 242 bệnh nhân đái tháo đường týp 2 từ 18 tuổi trở lên đang điều trị ngoại trú và sử dụng ít nhất một thuốc hạ đường huyết tại Khoa Khám bệnh thuộc Trung tâm Y tế huyện Đoan Hùng. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để tiếp cận toàn bộ bệnh nhân tái khám định kỳ thỏa mãn tiêu chuẩn lựa chọn trong khung thời gian 6 tháng (từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2021).

Dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng được trích xuất từ hệ thống bệnh án điện tử, bao gồm chỉ số khối cơ thể (BMI), huyết áp, glucose huyết tương lúc đói, HbA1c, lipid máu, nồng độ creatinin huyết thanh và đơn thuốc chi tiết. Dữ liệu hành vi và tâm lý được thu thập bằng các thang đo quốc tế đã được chuẩn hóa:

• Thang đo báo cáo tuân thủ dùng thuốc MARS-5 (Medication Adherence Report Scale) gồm 5 câu hỏi đánh giá hành vi cố ý và không cố ý bỏ thuốc, với thang điểm từ 5 đến 25 (điểm 4-5 ở tất cả các câu được phân loại là tuân thủ tốt).
• Thang đo mức độ tự tin dùng thuốc SEAMS (Self-Efficacy for Appropriate Medication Use Scale).
• Thang đo kiến thức đái tháo đường DKT2 và thang đo mức độ sợ hãi dịch bệnh FCV-19S.

Quy trình phân tích dữ liệu được thực hiện trên phần mềm thống kê SPSS 20.0 và SAS 9.0. Nghiên cứu áp dụng kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$) để so sánh tỷ lệ giữa các nhóm. Mô hình hồi quy logistic đơn biến và đa biến được lựa chọn nhằm xác định các yếu tố độc lập tác động đến mức độ tuân thủ dùng thuốc, đồng thời kiểm soát chặt chẽ hiện tượng đa cộng tuyến với hệ số phóng đại phương sai (VIF) được khống chế dưới 2,0.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu từ 242 bệnh nhân (tuổi trung bình 62,39 ± 4,07; 52,1% nam và 47,9% nữ; 87,6% cư trú tại nông thôn) ghi nhận những kết quả lâm sàng quan trọng:

1. Thực trạng kiểm soát glucose và biến chứng: Nồng độ HbA1c trung bình của mẫu nghiên cứu là 8,00 ± 1,9%, trong đó tỷ lệ bệnh nhân có HbA1c ở mức kiểm soát kém ($\ge 8,0%$) chiếm tới 46,0%, và chỉ có 34,5% bệnh nhân đạt mục tiêu kiểm soát tối ưu (< 7,0%). Tỷ lệ bệnh nhân có glucose huyết tương lúc đói đạt mục tiêu (< 7,2 mmol/L) là 43,8%. Về biến chứng mạn tính, 44,7% bệnh nhân đã xuất hiện ít nhất một biến chứng, phổ biến nhất là biến chứng thần kinh ngoại biên (17,4%) và biến chứng mắt (15,7%).

2. Cơ cấu phác đồ và sử dụng thuốc: Trong 9 kiểu phác đồ được ghi nhận, phác đồ phối hợp hai thuốc giữa Metformin và Sulfonylurea chiếm ưu thế vượt trội với 46,15%, tiếp theo là phác đồ đơn trị liệu Metformin chiếm 24,3% và đơn trị liệu Insulin chiếm 5,0%. Phác đồ phối hợp ba thuốc chỉ chiếm 0,4%. Đáng chú ý, 100% bệnh nhân được chỉ định Sulfonylurea (Gliclazid, Glimepirid, Glibenclamid) và Sitagliptin phù hợp với chức năng thận. Tuy nhiên, với Metformin, tỷ lệ kê đơn phù hợp theo độ lọc cầu thận chỉ đạt 81,2% (181/223 bệnh nhân); trong đó nhóm bệnh nhân có độ lọc cầu thận từ 30 đến 44 ml/phút chỉ đạt tỷ lệ dùng liều phù hợp 76,0%, và vẫn còn 20 bệnh nhân có mức lọc cầu thận từ 15 đến 29 ml/phút đang sử dụng Metformin (thuộc diện chống chỉ định).

3. Mức độ tuân thủ dùng thuốc: Theo thang đo MARS-5, tỷ lệ bệnh nhân đạt mức tuân thủ tốt là 54,1% (131 bệnh nhân), trong khi tỷ lệ tuân thủ kém chiếm 45,9% (111 bệnh nhân). Đáng lo ngại, có đến 33,5% bệnh nhân (81 người) gặp tình trạng hết thuốc trước ngày hẹn tái khám; trong số này có tới 93,8% bệnh nhân tự ý ngưng dùng thuốc để đợi đến đợt khám tiếp theo, chỉ có 6,2% bệnh nhân chủ động tự mua thuốc bổ sung để duy trì điều trị liên tục.

4. Yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị: Phân tích hồi quy logistic đơn biến chỉ ra ba yếu tố nhân khẩu học có ý nghĩa thống kê đối với mức độ tuân thủ:

• Tuổi: Bệnh nhân lớn tuổi có xu hướng tuân thủ tốt hơn (OR = 1,03; 95% CI: 1,001 - 1,06; p = 0,043).
• Giới tính: Bệnh nhân nam có tỷ lệ tuân thủ thấp hơn đáng kể so với nữ giới (45,2% so với 63,8%; OR = 0,469; 95% CI: 0,280 - 0,786; p = 0,040).
• Nơi cư trú: Bệnh nhân sinh sống tại khu vực nông thôn có mức độ tuân thủ tốt cao hơn khu vực đô thị (57,5% so với 30,0%; OR = 2,979; 95% CI: 1,296 - 6,848; p = 0,010).

Thảo luận kết quả

Thực trạng kiểm soát đường huyết chưa đạt mục tiêu (HbA1c trung bình 8,00%) và tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc tốt chỉ đạt 54,1% phản ánh rõ rào cản lớn trong công tác quản lý bệnh đái tháo đường ngoại trú tại tuyến y tế cơ sở. Tỷ lệ tuân thủ này tương đương với một số báo cáo tại bệnh viện tuyến tỉnh ở Việt Nam (khoảng 58,0%) nhưng cao hơn đáng kể so với kết quả ghi nhận tại một số bệnh viện đại học khu vực miền Trung (16,7%) hoặc các nghiên cứu tại các quốc gia láng giềng như Lào (10,3%) và Trung Quốc (19,9%). Sự khác biệt này bắt nguồn từ sự đa dạng trong công cụ đánh giá (MARS-5 so với MMAS-8) và đặc thù bao phủ 100% bảo hiểm y tế tại địa bàn nghiên cứu.

Dữ liệu nghiên cứu khi biểu diễn qua biểu đồ cột phân bố HbA1c và biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu tuân thủ sẽ làm nổi bật sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm bệnh nhân. Nguyên nhân chính khiến 45,9% bệnh nhân tuân thủ kém xuất phát từ tâm lý chủ quan khi triệu chứng thuyên giảm, sự lo ngại tác dụng không mong muốn hạ đường huyết và thiếu hụt kỹ năng tự theo dõi. Đặc biệt, hiện tượng 93,8% bệnh nhân hết thuốc tự ý bỏ trị cho thấy khoảng trống lớn trong giao tiếp giữa nhân viên y tế và người bệnh. Bên cạnh đó, việc 20 bệnh nhân suy giảm chức năng thận nặng vẫn sử dụng Metformin đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thiết lập hệ thống cảnh báo dược lâm sàng tự động trên phần mềm kê đơn để phòng tránh biến chứng nhiễm toan lactic nguy hiểm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và nâng cao tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc cho người bệnh đái tháo đường ngoại trú, các giải pháp can thiệp đồng bộ cần được triển khai theo lộ trình cụ thể:

1. Thiết lập quy trình giám sát và hiệu chỉnh liều thuốc theo chức năng thận

• Động từ hành động: Tích hợp công cụ tính toán tự động độ lọc cầu thận (Cockcroft - Gault) trên phần mềm quản lý khám chữa bệnh điện tử (HIS) và cài đặt cảnh báo chống chỉ định đối với Metformin khi eGFR < 30 ml/phút.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ kê đơn thuốc hạ đường huyết đúng theo chức năng thận lên 100% trong vòng 6 tháng.
• Chủ thể thực hiện: Khoa Dược phối hợp với Bộ phận Công nghệ thông tin và Khoa Khám bệnh tại trung tâm y tế.

2. Triển khai mô hình tư vấn dược lâm sàng và giáo dục sức khỏe trực tiếp

• Động từ hành động: Xây dựng góc tư vấn sử dụng thuốc ngoại trú nhằm hướng dẫn chi tiết cách dùng các dạng bào chế đặc biệt (viên phóng thích kéo dài MR, XR), cách xử trí khi quên liều hoặc hết thuốc trước hẹn tái khám, và kỹ năng nhận biết cơn hạ đường huyết.
• Chỉ số mục tiêu: Giảm tỷ lệ bệnh nhân tự ý ngưng thuốc khi hết thuốc từ 93,8% xuống dưới 20% trong vòng 12 tháng.
• Chủ thể thực hiện: Dược sĩ lâm sàng và điều dưỡng phụ trách phòng khám ngoại trú.

3. Xây dựng hệ thống nhắc lịch tái khám và khảo sát tuân thủ định kỳ

• Động từ hành động: Áp dụng tin nhắn tự động (SMS/Zalo ZNS) để nhắc nhở lịch hẹn khám bệnh trước 3 ngày và thành lập đường dây nóng hỗ trợ giải đáp thắc mắc về sử dụng thuốc.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc tốt (theo thang MARS-5) từ 54,1% lên tối thiểu 75,0% sau 1 năm triển khai.
• Chủ thể thực hiện: Phòng Kế hoạch - Nghiệp vụ và Tổ Chăm sóc khách hàng.

4. Cá nhân hóa mục tiêu điều trị và đơn giản hóa phác đồ dùng thuốc

• Động từ hành động: Đánh giá toàn diện bệnh mắc kèm (tăng huyết áp chiếm 40,5%, rối loạn lipid chiếm 28,9%) để ưu tiên lựa chọn các viên phối hợp liều cố định (FDC) nhằm giảm số lượng viên thuốc uống hàng ngày cho bệnh nhân cao tuổi.
• Chỉ số mục tiêu: Nâng tỷ lệ bệnh nhân đạt mục tiêu HbA1c < 7% từ 34,5% lên trên 55,0% trong giai đoạn 2022 - 2024.
• Chủ thể thực hiện: Bác sĩ điều trị chuyên khoa nội tiết và nội khoa chung.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng trong hệ thống y tế:

1. Bác sĩ điều trị và nhân viên y tế chuyên khoa Nội tiết - Chuyển hóa

• Lợi ích: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực tế về các phác đồ đang được sử dụng phổ biến và tỷ lệ kiểm soát các chỉ số sinh hóa (glucose, HbA1c, lipid máu) tại tuyến huyện.
• Use case: Tham khảo để điều chỉnh mục tiêu điều trị cá thể hóa cho từng nhóm tuổi và hạn chế nguy cơ tương tác thuốc trên bệnh nhân có nhiều bệnh mắc kèm.

2. Dược sĩ lâm sàng và sinh viên sau đại học ngành Dược

• Lợi ích: Nắm bắt phương pháp luận đánh giá tương thích liều lượng thuốc theo chức năng thận và cách ứng dụng thang đo tâm lý - hành vi chuẩn hóa (MARS-5, SEAMS, DKT2).
• Use case: Ứng dụng làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu cảnh giác dược, thẩm định quy trình quản lý sử dụng thuốc an toàn và xây dựng can thiệp dược lâm sàng tại bệnh viện.

3. Lãnh đạo và nhà quản lý các cơ sở y tế tuyến cơ sở

• Lợi ích: Nhìn nhận rõ các nút thắt trong công tác cấp phát thuốc bảo hiểm y tế ngoại trú và hành vi lĩnh thuốc của người bệnh nông thôn.
• Use case: Hoạch định chính sách quản lý bệnh mạn tính, tối ưu hóa quy trình khám chữa bệnh ngoại trú và dự trù danh mục thuốc thiết yếu phù hợp.

4. Tổ chức y tế công cộng và các nhà nghiên cứu dịch tễ học

• Lợi ích: Bổ sung số liệu thực địa về các yếu tố tâm lý - xã hội ảnh hưởng đến việc tuân thủ phác đồ trong bối cảnh dịch bệnh.
• Use case: Xây dựng các chương trình can thiệp sức khỏe cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức tự chăm sóc của người bệnh đái tháo đường.

Câu hỏi thường gặp

1. Thang đo MARS-5 đánh giá mức độ tuân thủ dùng thuốc của bệnh nhân như thế nào?

Thang đo MARS-5 gồm 5 câu hỏi tự báo cáo tập trung vào các hành vi như quên uống thuốc, tự ý thay đổi liều hoặc ngừng thuốc khi cảm thấy đỡ hơn hoặc nặng hơn. Mỗi câu được chấm từ 1 đến 5 điểm. Bệnh nhân đạt điểm 4 hoặc 5 ở tất cả các câu (tổng điểm 20-25) được phân loại là tuân thủ tốt, trong khi có ít nhất một câu từ 1 đến 3 điểm sẽ xếp vào nhóm tuân thủ kém.

2. Vì sao cần đặc biệt chú ý đến độ lọc cầu thận khi sử dụng Metformin trên bệnh nhân đái tháo đường?

Metformin được thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng không đổi. Khi chức năng thận suy giảm (eGFR < 30 ml/phút), thuốc sẽ bị tích lũy trong cơ thể làm tăng nồng độ acid lactic trong máu, dẫn đến biến chứng nhiễm toan lactic có tỷ lệ tử vong cao. Nghiên cứu ghi nhận vẫn còn 20 bệnh nhân có eGFR 15-29 ml/phút đang dùng Metformin, cho thấy việc theo dõi định kỳ chức năng thận là bắt buộc.

3. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến việc 45,9% bệnh nhân trong nghiên cứu không tuân thủ dùng thuốc là gì?

Nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ việc thiếu kiến thức về tính chất mạn tính của bệnh, tâm lý sợ tác dụng phụ hạ đường huyết, và sự gián đoạn nguồn thuốc khi có tới 33,5% bệnh nhân hết thuốc trước ngày hẹn tái khám. Thêm vào đó, nam giới và người trẻ tuổi thường có tính chủ quan cao hơn, dẫn đến tỷ lệ bỏ liều hoặc quên liều cao hơn.

4. Phác đồ phối hợp thuốc hạ đường huyết nào được sử dụng phổ biến nhất tại Trung tâm Y tế Đoan Hùng?

Phác đồ phối hợp hai thuốc giữa Metformin và Sulfonylurea (chủ yếu là Gliclazid) được áp dụng nhiều nhất, chiếm tỷ lệ 46,15% trong tổng số 242 bệnh nhân nghiên cứu. Đây là phác đồ kinh điển phù hợp với khuyến cáo của Bộ Y tế, giúp tận dụng cơ chế kép: vừa giảm sản xuất glucose ở gan (Metformin), vừa kích thích tế bào beta tụy tiết insulin (Sulfonylurea) với chi phí điều trị hợp lý.

5. Những yếu tố nhân khẩu học nào có tác động đáng kể nhất đến hành vi tuân thủ điều trị?

Nghiên cứu xác định ba yếu tố nhân khẩu học có ý nghĩa thống kê: tuổi tác (tuổi càng cao mức tuân thủ càng tốt với OR = 1,03), giới tính (nữ giới tuân thủ tốt hơn nam giới với tỷ lệ 63,8% so với 45,2%), và nơi cư trú (người bệnh ở khu vực nông thôn có tỷ lệ tuân thủ cao hơn khu vực đô thị với OR = 2,979).

Kết luận

• Nghiên cứu đã hoàn thành toàn diện việc khảo sát thực trạng sử dụng thuốc và đánh giá mức độ tuân thủ trên 242 bệnh nhân đái tháo đường týp 2 ngoại trú tại Trung tâm Y tế huyện Đoan Hùng.
• Tỷ lệ kiểm soát HbA1c đạt mục tiêu (< 7,0%) còn khiêm tốn ở mức 34,5%, trong khi 46,0% bệnh nhân có chỉ số HbA1c từ 8,0% trở lên.
• Phác đồ phối hợp Metformin và Sulfonylurea được sử dụng phổ biến nhất (46,15%), tuy nhiên vẫn còn 22,7% bệnh nhân suy giảm chức năng thận chưa được hiệu chỉnh liều Metformin hoàn toàn tối ưu.
• Tỷ lệ tuân thủ dùng thuốc tốt đạt 54,1%, chịu ảnh hưởng độc lập bởi các yếu tố tuổi, giới tính và khu vực sinh sống; hành vi tự ý ngừng thuốc khi hết thuốc trước kỳ tái khám chiếm tới 93,8%.
• Đóng góp chính của luận văn là cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị giúp lãnh đạo cơ sở y tế triển khai ngay hệ thống cảnh báo kê đơn theo eGFR và thành lập đơn vị tư vấn dược lâm sàng ngoại trú trong giai đoạn tiếp theo.

Các đơn vị y tế tuyến cơ sở quan tâm đến việc chuẩn hóa quy trình quản lý bệnh mạn tính và cải thiện chỉ số tuân thủ điều trị được khuyến khích tham khảo chi tiết phương pháp luận và mô hình can thiệp của công trình này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh đái tháo đƣờng là bệnh rối loạn chuyển hóa, có đặc điểm tăng glucose huyết mạn tính do khiếm khuyết về tiết insulin hoặc tác dụng của insulin, hoặc cả hai. Tăng glucose mạn tính trong thời gian dài gây nên những rối loạn chuyển hóa carbohydrat, protid, lipid, gây tổn thƣơng ở nhiều cơ quan khác nhau, đặc biệt ở tim và mạch máu, thận, mắt và thần kinh [3] Theo Liên đoàn Đái tháo đƣờng Quốc tế (IDF), năm 2019 toàn thế giới có 463 triệu ngƣời (trong độ tuổi 20-79) bị bệnh đái tháo đƣờng (ĐTĐ), dự kiến sẽ đạt 578 triệu ngƣời vào năm 2030 và 700 triệu ngƣời vào năm 2045. Ƣớc tính hơn 4 triệu ngƣời trong độ tuổi từ 20-79 đã tử vong vì các nguyên nhân liên quan đến ĐTĐ trong năm 2019. Bệnh ĐTĐ gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm, là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, mù lòa, suy thận, và cắt cụt chi.

Đáng lƣu ý, có tới 70% trƣờng hợp ĐTĐ týp 2 có thể dự phòng hoặc làm chậm xuất hiện bệnh bằng tuân thủ lối sống lành mạnh (dinh dƣỡng hợp lý, luyện tập thể dục…) [3] Ở Việt Nam, theo kết quả điều tra STEPwise về các yếu tố nguy cơ của bệnh không lây nhiễm do Bộ Y tế thực hiện năm 2015, ở nhóm tuổi từ 18-69, cho thấy tỷ lệ ĐTĐ toàn quốc là 4,1%, tiền ĐTĐ là 3,6%, trong đó tỷ lệ ĐTĐ đƣợc chẩn đoán là 31,1%, tỷ lệ ĐTĐ chƣa đƣợc chẩn đoán là 69,9%. Trong số những ngƣời đƣợc chẩn đoán, tỷ lệ ĐTĐ đƣợc quản lý tại cơ sở y tế: 28,9%, tỷ lệ ĐTĐ chƣa đƣợc quản lý: 71,1%. Dữ liệu cập nhật của Liên đoàn Đái tháo đƣờng Quốc tế (IDF) cho thấy năm 2019 Việt Nam có tỷ lệ 6% ngƣời trƣởng thành mắc ĐTĐ WHO định nghĩa tuân thủ điều trị lâu dài là ―mức độ mà hành vi của một ngƣời - uống thuốc, tuân theo chế độ ăn kiêng và /hoặc thực hiện thay đổi lối sống, tƣơng ứng với các khuyến nghị đã đƣợc đồng ý từ nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe‖ [23]. Tuân thủ dùng thuốc là yếu tố quyết định hiệu quả điều trị.

Tuân thủ kém đi đôi với giảm lợi ích lâm sàng, gia tăng chi phí điều trị, ảnh hƣởng đến hiệu quả điều trị bệnh cho bệnh nhân. Trung tâm y tế huyện Đoan Hùng là đơn vị y tế 2 chức năng hạng 2 tuyến huyện. Hiện nay, khoa Khám bệnh của đơn vị quản lý và theo dõi điều trị ngoại trú 1 bệnh nhân đái tháo đƣờng khoảng 700 bệnh nhân ĐTĐ trên địa bàn huyện và một số bệnh nhân tại các tỉnh lân cận, trong đó chủ yếu là bệnh nhân ĐTĐ týp 2. Vì vậy, chúng tôi tiến thực hiện đề tài nghiên cứu “Khảo sát tuân thủ thuốc và một số yếu tố liên quan trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Đoan Hùng” với 2 mục tiêu: 1.

Khảo sát thực trạng sử dụng thuốc hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Đoan Hùng. Khảo sát tuân thủ dùng thuốc và các yếu tố liên quan đến tuân thủ dùng thuốc hạ đường huyết trên bệnh nhân đái tháo đường týp 2 điều trị ngoại trú tại Trung tâm y tế huyện Đoan Hùng. Kết quả của đề tài sẽ giúp đƣa ra các biện pháp nhằm mục đích nâng cao hiệu quả điều trị trên bệnh nhân ĐTĐ týp 2 tại Trung tâm y tế huyện Đoan Hùng. TỔNG QUAN VỀ BÊNH ĐÁI THÁO ĐƢỜNG 1.

Định nghĩa và phân loại ĐTĐ * Định nghĩa Đái tháo đƣờng (ĐTĐ) là một bệnh rối loạn chuyển hoá mạn tính có liên quan đến sự tăng glucose máu. Hiện nay ĐTĐ đang là vấn đề xã hội mang tính toàn cầu là bệnh không lây nhiễm phát triển nhanh nhất thế giới, là nguyên nhân gây tử vong đừng thứ 4 hoặc thứ 5 ở các nƣớc đang phát triển. * Phân loại: Bệnh đái tháo đƣờng đƣợc phân thành 4 loại chính [3] Đái tháo đường týp 1 (do phá hủy tế bào beta tụy, dẫn đến thiếu insulin tuyệt đối). Đái tháo đường typ 2 (do giảm chức năng của tế bào beta tụy tiến triển trên nền tảng đề kháng insulin).

Đái tháo đường thai kỳ (là ĐTĐ đƣợc chẩn đoán trong 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối của thai kỳ và không có bằng chứng về ĐTĐ típ 1, týp 2 trƣớc đó). Các loại ĐTĐ đặc biệt do các nguyên nhân khác, nhƣ ĐTĐ sơ sinh hoặc đái tháo đƣờng do sử dụng thuốc và hoá chất nhƣ sử dụng glucocorticoid, điều trị HIV/AIDS hoặc sau cấy ghép mô…Cơ chế bệnh sinh 1.2 Tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường Theo hiệp hội Đái tháo đƣờng Mỹ - ADA 2021, đái tháo đƣờng đƣợc chẩn đoán nhƣ sau [22]: Glucose huyết tƣơng lúc đói ≥ 126 mg/dL (7. (không nạp calo ít nhât 8h) HOẶC Glucose huyết tƣơng sau 2 giờ làm nghiệm pháp dung nạp glucose ≥ 200 mg/dL (11. Nghiệm pháp này đƣợc thực hiện theo hƣớng dẫn của WHO: hòa tan 75g đƣờng glucose khan vào trong nƣớc, uống, sau 2 giờ đo đƣờng trong huyết thanh 3 HOẶC HbA1c ≥ 6,5% (48 mmol/mol).

Test này nên đƣợc thực hiện trong phòng xét nghiệm sử dụng phƣơng pháp đƣợc chứng nhận bởi NGSP và tiêu chuẩn hóa theo xét nghiệm DCCT. HOẶC Bệnh nhân có triệu chứng kinh điển của tăng glucose huyết hoặc mức glucose huyết tƣơng ở thời điểm bất kỳ ≥ 200 mg/dL (hay 11,1 mmol/L). Trƣờng hợp không có tăng đƣờng huyết rõ ràng, chẩn đoán đòi hỏi hai kết quả xét nghiệm bất thƣờng từ cùng 1 mẫu hoặc hai mẫu xét nghiệm riêng biệt 1. Điều trị Đái tháo đường týp 2 * Mục tiêu điều trị: Bảng 1.1: Mục tiêu điều trị cho BN ĐTĐ ở ngƣời trƣởng thành, không có thai [3], [21] Mục tiêu Chỉ số HbA1c < 7% (53mmol/mol) Glucose huyết tƣơng mao 80-130 mg/dL (4,4-7,2 mmol/L)* mạch lúc đói, trƣớc ăn Đỉnh glucose huyết tƣơng <180 mg/dL (10,0 mmol/L)* mao mạch sau ăn 1-2 giờ Tâm thu <140 mmHg, Tâm trƣơng <90 mmHg Huyết áp Nếu đã có biến chứng thận, hoặc có yếu tố nguy cơ tim mạch do xơ vữa cao: Huyết áp <130/80 mmHg LDL cholesterol <100 mg/dL (2,6 mmol/L), nếu chƣa có biến chứng tim mạch LDL cholesterol <70 mg/dL (1,8 mmol/L) nếu đã có bệnh tim mạch vữa xơ, hoặc có thể thấp hơn <50 mg/dL nếu có yếu tố nguy cơ xơ vữa Lipid máu cao Triglycerides <150 mg/dL (1,7 mmol/L) HDL cholesterol >40 mg/dL (1,0 mmol/L) ở nam và >50 mg/dL (1,3 mmol/L) ở nữ 4 * Mục tiêu điều trị ở các cá nhân có thể khác nhau - Mục tiêu có thể thấp hơn (HbA1c <6,5%) ở BN trẻ, mới chẩn đoán, không có các bệnh lý tim mạch, nguy cơ hạ glucose máu thấp.

- Ngƣợc lại, mục tiêu có thể cao hơn (HbA1c từ 7,5 – 8%) ở những BN lớn tuổi, mắc bệnh đái tháo đƣờng đã lâu, có nhiều bệnh lý đi kèm, có tiền sử hạ glucose máu nặng trƣớc đó. - Cần chú ý mục tiêu glucose huyết sau ăn (sau khi bắt đầu ăn 1-2 giờ) nếu đã đạt đƣợc mục tiêu glucose huyết lúc đói nhƣng chƣa đạt đƣợc mục tiêu HbA1c.2 Cân nhắc về mục tiêu điều trị kiểm soát đƣờng huyết, huyết áp, lipid máu cho bệnh nhân đái tháo đƣờng cao tuổi [48] Glucose Glucose lúc Tình trạng Cơ sở để huyết lúc đói Huyết áp HbA1c đi ngủ Lipid máu sức khỏe chọn lựa hoặc trƣớc mmHg (mg/dL) ăn (mg/dL) Statin trừ khi chống Còn sống Mạnh khỏe <7.5% 80-130 80-180 <140/90 chỉ định lâu hoặc không dung nạp Statin trừ Phức tạp/ Kỳ vọng khi chống sức khỏe sống trung <8.0% 90-150 100-180 <140/90 chỉ định trung bình bình hoặc không dung nạp Các quyết định để kiểm soát đƣờng huyết Cân nhắc không còn phụ Rất phức khả năng Không còn thuộc A1C mà tạp/ sức 100-180 110-200 <150/90 nhận đƣợc sống lâu phải dựa trênviệc khỏe kém lợi ích khi tránh hạ đƣờng dùng Statin huyết và tăng đƣờng huyết có triệu chứng 5 * Nguyên tắc điều trị cho người bệnh đái tháo đường Lập kế hoạch toàn diện, tổng thể, lấy ngƣời bệnh làm trung tâm, cá nhân hóa cho mỗi ngƣời mắc đái tháo đƣờng, phát hiện và dự phòng sớm, tích cực các yếu tố nguy cơ, giảm các tai biến và biến cố. Đánh giá tổng thể và quyết định điều trị dựa trên cơ sở: Tình trạng sức khỏe chung, bệnh lý đi kèm, các chức năng trong hoạt động thƣờng ngày, thói quen sinh hoạt, điều kiện kinh tế, xã hội, yếu tố tâm lý, tiên lƣợng sống, cá thể hoá mục tiêu điều trị. - Nguyên tắc sử dụng thuốc: can thiệp thay đổi lối sống ƣu tiên hàng đầu, hạn chế tối đa lƣợng thuốc dùng, định kỳ kiểm tra tác dụng và tuân thủ thuốc cũ trƣớc khi kê đơn mới, phác đồ phù hợp có thể tuân thủ tốt - tối ƣu điều trị, khả thi với bệnh nhân, có tính yếu tố chi phí và tính sẵn có.

Tƣ vấn dinh dƣỡng, hoạt động thể lực, tự theo dõi, hỗ trợ điều trị nên đƣợc triển khai, sẵn sàng cung cấp, hỗ trợ cho bác sỹ điều trị, điều dƣỡng, nhân viên y tế, ngƣời chăm sóc và BN. Chất lƣợng chăm sóc, điều trị BN đái tháo đƣờng cần đƣợc thƣờng xuyên giám sát, lƣợng giá và hiệu chỉnh cho phù hợp 1-2 lần/năm - Các phương pháp điều trị tổng thể bao gồm một số các biện pháp sau: + Tƣ vấn, hỗ trợ, can thiệp thay đổi lối sống: không hút thuốc, không uống rƣợu bia, chế + Tƣ vấn tuân thủ điều trị, kiểm soát cân nặng + Thuốc uống hạ đƣờng huyết + Thuốc tiêm hạ đƣờng huyết + Kiểm soát tăng huyết áp + Kiểm soát rối loạn lipid máu + Chống đông + Điều trị và kiểm soát biến chứng, bệnh đồng mắc. CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ ĐÁI THÁO ĐƢỜNG 1. Tổng quan về các thuốc điều trị đái tháo đường týp 2 1.1 Insulin [3] * Theo cấu trúc phân tử: 6 - Insulin ngƣời/human insulin/insulin thƣờng/regular insulin: đƣợc tổng hợp bằng phƣơng pháp tái tổ hợp DNA, rất tinh khiết, ít gây dị ứng và đề kháng do tự miễn và loạn dƣỡng mô tại chỗ tiêm.

Thuốc cũng có thể bảo quản ở nhiệt độ phòng <30 độ C và có thể mang theo khi đi du lịch miễn là tránh nhiệt độ rất nóng hoặc rất lạnh. Human insulin hiện có tại Việt Nam gồm insulin thƣờng (regular insulin) và NPH (Neutral Protamine Hagedorn) - Insulin analog đƣợc tổng hợp bằng kỹ thuật tái tổ hợp DNA, nhƣng có thay đổi cấu trúc bằng cách thay thế một vài acid amin hoặc gắn thêm chuỗi polypeptide để thay đổi dƣợc tính. Hiện nay, insulin Degludec tác dụng kéo dài đã đƣợc cấp phép lƣu hành ở Việt Nam. - Ví dụ về một số insulin analog gồm insulin tác dụng nhanh nhƣ Aspart, Lispro, Glulisine và loại tác dụng kéo dài nhƣ Detemir, Glargine.