CHƯƠNG Il: THÀNH PHAN CƠ GIỚI VÀ ĐỘ ẨM CỦA ĐẤT.1 THÀNH PHAN CƠ GIỚI CỦA ĐẤT: H.1 Khái niệm: Thanh phan cơ giới cba đất là tập hợp những hạt rời rac có kích thước khác nhau được tao ra trong quá trình hình thành đất từ đá mẹ. Trong nông nghiệp, thành phần cơ giới đất có ý nghĩa rất quan trọng vì nó ảnh hưởng đến đô xốp, lương nước, đô thoáng khí, nhiệt đô trong đất.2 Phân chia thành phần cơ giới của đất: - Căn cứ vào đường kính các cấp hạt 0,02-0,002mm 0,002-0,0002mm <0,0002mm - Căn cứ vào thành phần cơ giới của đất Ví du: dưa vào thành phan sét: 11.2 ĐỘ ẨM CỦA ĐẤT: 11.1 Khái niệm: Độ ẩm của đất là lượng nước mà đất hấp thụ được từ không khí bão hòa hơi nước, nghĩa là trên bể mặt đất được phủ một lớp đơn phân tử nước.2 Phân loại: - Đô ẩm tuyệt đối: lượng nước chứa trong đất, tính theo tỉ lệ % so với khối lượng đất khô tuyệt đối. - Đô ẩm tương đối: lượng nước chứa trong đất, tính theo tỉ lệ % so với lượng đất còn ẩm. Đất có đô ẩm càng lớn khả năng hút nhiệt càng kém nên rất có lợi cho cây trồng vào mùa khô.1 KHÁI NIỆM: Theo Viliam : 46 phì nhiêu của đất là khả năng của đất cung cấp cho cây về nước, thức ăn khoáng và các yếu tố cần thiết khác ( như không khí, nhiệt độ,.
) để cho cây sinh trưởng và phát triển bình thường. Đô phì nhiêu là đặc điểm cơ bản nhất, tính chất đặc trưng nhất của đất .2 CÁC ĐIỀU KIÊN CUA ĐỘ PHI NHIÊU ĐẤT: Độ phì nhiêu của đất phụ thuộc vào một sự tổng hợp của những quá trình tác động tương hỗ xảy ra trong đất như các quá trình hóa, lý, sinh học. Độ phì nhiêu của đất là sự tổng hợp những điều kiện đảm bảo cho cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt. Những điều kiện chủ yếu: - Trong đất có đẩy đủ các chất dinh dưỡng cần thiết, đầy đủ các dạng dễ tiêu đối với cây trồng.
- D6 ẩm thích hợp. - Đất phải có tính chất nhiệt thích hợp. - Chế độ không khí thích hợp cho sư h6 hấp của rễ cây trồng và hoạt động của vi sinh vật. - Trong đất không có chất độc hại cho cây trồng.
- Không có cỏ dại, tơi xốp, đảm bảo cho sự phát triển thuận lợi của hệ thống rễ cây trồng. Các yếu tố trên déu quan trọng ngang nhau và không thé thay thế được cho nhau. Do đó, muốn nâng cao độ phì nhiêu của đất để thu được năng suất cao và ổn định thì phải tác động đồng thời đến tất cả các yếu tố. Tuy nhiên tùy từng trường hợp mà phải đưa môt số yếu tố lên hàng đầu.
Chú ý: Nếu chỉ tác động đến cây trồng một yếu tố mà không chú ý đến các yếu tố khác thì không những không đạt yêu cầu mong muốn mà thậm chí trong một số trường hợp còn làm giảm năng suất thu hợp.3 TÁC DỤNG CUA MUN ĐỐI VỚI SỰ PHI NHIÊU CUA ĐẤT: Mùn giữ một vai trò quan trọng trong qúa trình hình thành đất, thường xuyên tác đông, duy trì và cải tạo độ phì nhiêu của đất. 10 * Tác dụng của màn đối với lý, hóa tính của đất: - Với lý tính của đất: min giúp cho nhiệt lượng của đất luôn diéu hòa, làm tăng khả năng giữ nước, han chế sự rửa trôi mùn. Mùn tao với keo sét thành những hạt bền làm đất tơi xốp, giảm lực can. - Với hóa tính của đất: mùn là nguồn cung cấp đạm chủ yếu cho thực vật và vi sinh vật.
Pam mùn thông qua tác dung của vi sinh vật amon hóa, nitrat hóa cây mới sử dụng được. Ngoài ra, mùn còn cung cấp CO;. Khi bi oxi hóa , CO; có tác dụng hòa tan dính dưỡng khoáng. Mùn còn giữ muối khoáng trong xác hữu cơ phân giải.
Hầu như các dang khoáng kết hợp keo min được giải phóng dé dang qua con đường trao đổi ion hoặc khoáng hóa mùn từ từ. * Tác dụng của màn đối với thực vật, vi sinh vật: -Đất giàu mùn thì nhiệt độ, không khí, chất định đưỡng được điểu hòa đáp ứng đủ yêu cẩu của cây trồng nên cây trồng phát triển tốt và vi sinh vật hoạt động mạnh. - Có tác dụng kích thích và kháng sinh đối với thực vật. - Có tác dung hoãn xung lớn, làm phản ứng đất ít thay đổi.4 BIEN PHAP NANG CAO LƯỢNG VÀ CHẤT CUA MUN TRONG DAT: Trong sản xuất nông nghiệp, nếu không duy trì, bổi dưỡng lượng mùn thích đáng mà chỉ khai thác mùn thì chấn chấn năng suất cây trồng sẽ giảm, đất đai trở nên cần cỗi.
Vì vậy biện pháp nâng cao chất lượng mùn có ý nghĩa rất quan trọng. Các biện phdp: - Bảo vệ rừng, gây rừng là biện pháp tích cực, lâu dài để chống xói mòn, điểu hòa khí hậu, tăng hoạt động của vi sinh vật. Bên cạnh đó, rừng còn làm tăng lượng mùn trong đất. - Thâm canh cây trồng: + Bón phân hữu cơ nhiều về lượng và chất.
+ Trồng cây phân xanh. + Thâm canh cây trồng hợp lý, đồng thời chăm sóc cây đúng lúc sẽ tác động đến cây trồng và vi sinh vật đất, duy trì được độ phì nhiêu của đất. - Bón phân cải tạo đất chua sẽ làm cho axit humic ở dưới dang humat canxi ít tan, làm cho đất có kết cấu tốt, mùn ít bị rửa trôi, nhất là những vùng mưa và nóng nhiều. - Đảm bảo chế độ không khí và độ ẩm của đất.
Nhất thiết không để cho hạn kéo dài mùn sẽ bị hủy hoại trầm trong.1 ĐỊNH NGHĨA: Để đánh giá độ chua của đất người ta thường dùng đại lượng pH như đánh giá độ chua trong dung dịch. Trong nông nghiệp, qui ước: pH < 5,6: đất chua. pH =5,6-6,5: đất hơi chua. pH = 6,5-7,0: đất trung tính.
Tùy thuộc vào vị trí tổn tại của ion H’, người ta phân biệt 2 độ chua khác nhau, đó là đô chua hoạt động và độ chua tiểm tàng. Trong đó, độ chua hoạt động có tác đông trực tiếp đến sự hoạt động của hệ rễ thực vật và vi sinh vật sống trong đất.2 PHAN LOẠI ĐỘ CHUA: IV.1 Độ chua hiện tại: Là độ chua gây nên do trong dung dịch chứa nhiều ion H* hơn OH. Nó ảnh hưởng ngay đến cây trồng và vi sinh vật sống trong đất, IV.2 Độ chua tiểm tàng: lon H* không những có mặt trong dung dịch đất mà còn tổn tại trong đất ở trang thái hấp thu trên keo đất. Ngoài ra, trên keo đất còn có ion Al”*, đó cũng là nguyên nhân làm đất chua.
Vậy độ chua tiểm tàng được tạo nên do sự có mặt của ion H*, Al’* ở trạng thái hấp phu. Độ chua tiềm tàng bao gồm độ chua trao đổi và độ chua thủy phân. * Độ chua trao đổi: Độ chua này gây nên do sự có mat của H, Al’* trong trang thái hấp thụ trao đổi được tách ra do muối trung tính. [KĐỊH* + KCI = [KĐ|K* + HCI = KĐỊAI” + 3KCI = KĐỊK, + AICh Trong dung dịch đất, AICI, bị thủy phân thành kiểm yếu, axit mạnh.
AICh + 3H;O = Al(OH): + 3HCI Dem chuẩn độ nước lọc hoặc đo pH ta được độ chua trao đổi. Đất có phản ứng dung dịch axit yếu thì độ chua trao đổi nhỏ. 12 Luận văn tốt rợiập Nguyen Heing Uyen Đô chua trao đổi có ý nghĩa quan trong khi sử dụng phân khoáng, đặc biệt là khi bón phân liên tục trên cùng một địa điểm. Cation của phân khoáng H*, AI* được tách ra từ phức hệ hấp phụ đất làm tăng hàm lượng linh đông của chúng trong dung dịch đất gây độc hại cho cây.
* Độ chua thảy phân: Là độ chua tạo nên của các ion H*, Al* từ keo đất tách ra khi xử lý đất bằng dung dich muối kiềm thủy phân. Ví dụ: Dùng muối kiểm thủy phân CHyCOONa tác động vào dung dịch đất ta có quá trình sau: CH,;COOH + HạịO =——— CH,COOH + NaOH ì* - - KD] + Na meee KDINa + H*+ AI” (a) H' + OH —H,0 (b) NaOH phân ly mạnh làm kiểm hóa dung dich (pH = 8,5). Trong trường hợp này thì H” bị thay thế hoàn toàn hơn so với tác động của muối KCI. Mat khác, nhờ có phản ứng (b) mà cân bằng ở phản ứng (a) sẽ chuyển dịch về phía phải, do đó H* trên keo đất tách ra hoàn toàn hơn.
Thông thường độ chua thủy phân lớn hơn độ chua trao đổi.3 NGUYÊN NHÂN LAM ĐẤT CHUA: Có nhiễu nguyên nhân làm cho đất chua. Sau đây là các nguyên nhân chủ yếu.I Hiện tượng rửa trôi: Rửa trôi là nguyên nhân chính làm mất bazơ của keo đất và phát sinh ra phản ứng chua của đất, Trong dung dịch đất ion canxi hoặc magic rất dễ bị rửa trôi làm mất din Ca’, Mg”*. Mặt khác, nước mưa có hòa tan một ít CO; của không khí do đó nó có khả năng hòa tan cả những dạng Canxi khó tan như CaCO);. CaCO, + H,O + CO; = Ca(HCO,), khó tan dé tan lon Ca** mất dan, những cation H* sẽ thay thế chỗ Ca** trong keo đất nên đất càng chua thêm.
Những ion K*, Na", Mg”. cũng bj rửa trôi như Ca”*. Do đó, trong phức hệ hấp thu T của đất H” tăng dẳn, S giảm din nên độ no V của đất cũng giảm theo, 13 Luận van tốt r‡iệc 2 12.yen Hoang Uyin 1V.2 Cây hút thức ăn: Hầu hết các loai cây trổng hút thức ăn khoáng trong đất dưới dang cation kim loại như: Ca**, K*, NH. Vì vậy, thế thăng bằng của keo đất và dung dịch đất bị phá vỡ, những cation trong đất bị đẩy ra và thay thế bằng cation H*.
Điểu này góp phần làm đất bị chua thêm. Theo thống kê mỗi năm trên tha lúa đạt sản lượng 5 tấn thóc cây lấy đi của đất: 80 -100 kg N 30 - 50 kg POs 80 - 300 kg K;O 30 - 60 kg CaO. Do đó, đất khai phá trồng trọt ngày càng chua nếu không có su bón phân.3 Sự phân giải chất hữu cơ: Sự phân giải chất hữu cơ trong đất sinh ra nhiều axit cacbonic (HạCO;) và một số axit hữu cơ, vô cơ khác (H;SO;, HNO;, CH;COOH,. Những axit nầy hòa tan muối Canxi làm đất chua hơn.
CaCO, + HCO, = Ca(HCQO,); IV.4 Bón phân khoáng: Bón phân hóa học cũng là một trong những nguyên nhân làm đất chua thêm. + HạSO, =—— KDI! + CaSO, Ngoài ra: (NH,)2SO, +40, = 2HNO; + H;SO, + 2H;O Vậy khi bón phân sunfat đạm tạo ra axit H;ạSO¿, HNO, và hai chất Ca(OH);, CaSO, có khả năng hòa tan trong nước và bị nước cuốn đi, đất sẽ chua dan.