Luận văn thạc sĩ khảo sát tình hình sử dụng thuốc hóa chất và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng nuôi ở các huyện hoài nhơn phù mỹ phù cát tỉnh bình định từ năm 2015 đến năm 2016

Luận văn thạc sĩ khảo sát tình hình sử dụng thuốc hóa chất và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng nuôi tại Bình Định giai đoạn 2015-2016.

• Tác giả: Phạm Thị Cầm
• Người hướng dẫn: TS. Phan Trọng Hổ
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Khảo sát tình hình sử dụng thuốc, hóa chất và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng nuôi ở các huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát tỉnh Bình Định từ năm 2015 đến năm 2016
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Bố cục luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan tình hình phát triển nghề nuôi tôm thẻ chân trắng
• 1.1.1. Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng trên thế giới
• 1.1.2. Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng tại Việt Nam
• 1.1.3. Tình hình nuôi tôm thẻ chân trắng ở tỉnh Bình Định
• 1.2. Ðặc điểm sinh học tôm thẻ chân trắng
• 1.2.1. Hệ thống phân loại
• 1.2.2. Đặc điểm của tôm thẻ chân trắng
• 1.2.2.1. Hình thái
• 1.2.2.2. Sinh sản
• 1.2.2.3. Sinh thái
• 1.2.2.4. Sinh trưởng
• 1.2.2.5. Tính bắt mồi
• 1.2.2.5.1. Tính ăn
• 1.2.2.5.2. Tính bắt mồi
• 1.2.2.6. Lột vỏ
• 1.3. Tổng quan về thuốc và hóa chất
• 1.3.1. Các loại kháng sinh được sử dụng thông dụng nhất trong nuôi trồng thuỷ sản
• 1.3.2. Một số loại khoáng và hóa chất thường dùng
• 1.3.3. Tình hình sử dụng thuốc và hóa chất ở nước ta
• 1.3.4. Dư lượng kháng sinh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Thời gian nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 2.4.2. Phương pháp kiểm tra dư lượng kháng sinh: dùng phương pháp ELISA
• 2.4.2.1. Cách lấy mẫu
• 2.4.2.2. Phương pháp ELISA
• 2.4.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Hiện trạng nuôi tôm tại 3 huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát của tỉnh Bình Định
• 3.1.1. Năng suất tôm TCT
• 3.1.2. Trình độ văn hóa người nuôi tôm
• 3.1.3. Hình thức nuôi
• 3.1.4. Mùa vụ thả nuôi
• 3.1.5. Mật độ thả nuôi
• 3.1.6. Nguồn gốc tôm thẻ thả nuôi
• 3.1.7. Các khoản chi phí
• 3.1.8. Hoạt động của cộng đồng nuôi tôm
• 3.2. Hiện trạng sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi tôm TCT ở 3 huyện
• 3.2.1. Nhóm cải tạo ao
• 3.2.2. Nhóm sản phẩm diệt tạp
• 3.2.3. Nhóm sản phẩm gây màu nước
• 3.2.4. Nhóm chất bổ sung vào thức ăn
• 3.2.5. Nhóm kháng sinh chữa bệnh
• 3.3. Tình hình bệnh và sử dụng thuốc hóa chất điều trị
• 3.3.1. Kết quả điều tra tình hình bệnh
• 3.3.2. Các loại bệnh phổ biến trên tôm TCT
• 3.3.3. Kết quả điều tra phòng bệnh
• 3.3.4. Kết quả điều tra trị bệnh ở 3 huyện
• 3.3.5. Kết quả kiểm tra tồn dư kháng sinh trong tôm nuôi
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ VÀ BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình sử dụng thuốc và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng

Nghiên cứu tập trung vào việc khảo sát tình hình sử dụng thuốc và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng tại các huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ, và Phù Cát thuộc tỉnh Bình Định từ năm 2015 đến năm 2016. Mục tiêu chính là đánh giá mức độ sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi tôm, đồng thời xác định hàm lượng tồn dư kháng sinh trong sản phẩm. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

1.1. Tình hình nuôi tôm thẻ chân trắng tại Bình Định

Tại Bình Định, tôm thẻ chân trắng được nuôi phổ biến từ năm 2003, với diện tích và sản lượng tăng nhanh qua các năm. Năm 2011, diện tích nuôi tôm đạt 561 ha, chiếm 23% diện tích nuôi trồng thủy sản nước lợ toàn tỉnh. Năng suất trung bình đạt từ 5-10 tấn/ha/vụ, cao hơn nhiều so với tôm sú. Tuy nhiên, việc nuôi tôm không theo quy hoạch và sử dụng thuốc, hóa chất không hợp lý đã gây ra nhiều vấn đề về môi trường và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi tôm

Việc sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi tôm là cần thiết để kiểm soát dịch bệnh, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường và tồn dư kháng sinh trong sản phẩm. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiều hộ nuôi tôm tại Bình Định sử dụng thuốc và hóa chất không đúng cách, dẫn đến tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

II. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích và thống kê để đánh giá tình hình sử dụng thuốc và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng. Các mẫu tôm được thu thập từ các huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ, và Phù Cát, sau đó được kiểm tra bằng phương pháp ELISA để xác định hàm lượng tồn dư kháng sinh. Kết quả cho thấy, một số mẫu tôm có hàm lượng kháng sinh vượt quá mức cho phép, gây nguy cơ cho an toàn thực phẩm.

2.1. Phương pháp thu thập và phân tích mẫu

Các mẫu tôm được thu thập từ các ao nuôi tại Bình Định trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2016. Phương pháp ELISA được sử dụng để kiểm tra hàm lượng tồn dư kháng sinh trong tôm. Kết quả phân tích cho thấy, một số loại kháng sinh như chloramphenicol và tetracycline được phát hiện với hàm lượng cao trong các mẫu tôm.

2.2. Kết quả kiểm tra tồn dư kháng sinh

Kết quả kiểm tra cho thấy, 55% mẫu tôm có tồn dư kháng sinh vượt quá mức cho phép. Điều này cho thấy việc sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi tôm tại Bình Định chưa được kiểm soát chặt chẽ, gây ra nguy cơ cho sức khỏe cộng đồng và môi trường.

III. Ý nghĩa và đề xuất

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu về tình hình sử dụng thuốc và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng tại Bình Định. Kết quả nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức của người nuôi tôm về việc sử dụng thuốc và hóa chất hợp lý, đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Đồng thời, nghiên cứu cũng đề xuất các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn trong việc sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi tôm.

3.1. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp thêm thông tin về tình hình sử dụng thuốc và tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng, góp phần vào việc quản lý và kiểm soát chất lượng sản phẩm thủy sản. Đồng thời, nghiên cứu cũng có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao nhận thức của người nuôi tôm về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

3.2. Đề xuất giải pháp

Để giảm thiểu tồn dư kháng sinh trong tôm thẻ chân trắng, nghiên cứu đề xuất tăng cường quản lý việc sử dụng thuốc và hóa chất trong nuôi tôm, đồng thời tổ chức các lớp tập huấn cho người nuôi tôm về kỹ thuật nuôi an toàn và bền vững. Ngoài ra, cần tăng cường kiểm tra và giám sát chất lượng sản phẩm thủy sản trước khi đưa ra thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei) tại tỉnh Bình Định đã phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn 2015-2016, với diện tích nuôi và sản lượng tăng trưởng đáng kể. Năm 2016, diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng tại ba huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ và Phù Cát lần lượt là 107,1 ha, 75,6 ha và 66,8 ha, trong khi sản lượng đạt 822,1 tấn, 635 tấn và 337 tấn tương ứng. Năng suất tôm thẻ chân trắng cũng có sự cải thiện rõ rệt, ví dụ huyện Phù Mỹ tăng 18,31% đạt 8,40 tấn/ha so với năm 2015. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc, hóa chất và tồn dư kháng sinh trong nuôi tôm vẫn là vấn đề cấp thiết cần được khảo sát nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào khảo sát mức độ và hàm lượng sử dụng thuốc, hóa chất trong nuôi tôm thẻ chân trắng theo hướng bảo vệ môi trường, đồng thời xác định loại kháng sinh và mức độ tồn dư trong tôm nuôi. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 8/2016 đến tháng 5/2017 tại 9 xã thuộc ba huyện trọng điểm nuôi tôm của tỉnh Bình Định, bao gồm cả vùng nuôi trên cát và vùng đầm. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người nuôi về sử dụng thuốc, hóa chất hợp lý, góp phần sản xuất tôm an toàn, thân thiện môi trường và phát triển bền vững ngành thủy sản địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh học tôm thẻ chân trắng, quản lý môi trường nuôi trồng thủy sản và an toàn thực phẩm. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết sinh thái và sinh trưởng tôm thẻ chân trắng: Tôm thẻ chân trắng có khả năng thích nghi rộng về độ mặn (10-34‰), nhiệt độ (25-32°C), pH (7,5-8,5) và các yếu tố môi trường khác. Tốc độ sinh trưởng nhanh, năng suất cao (trên 4 tấn/ha, thâm canh có thể đạt 20 tấn/ha), nhưng dễ bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh và ô nhiễm môi trường do chất thải hữu cơ và hóa chất.

2. Lý thuyết về sử dụng thuốc, hóa chất và tồn dư kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản: Kháng sinh và hóa chất được sử dụng để phòng và trị bệnh, cải tạo môi trường ao nuôi. Tuy nhiên, việc sử dụng không hợp lý dẫn đến tồn dư kháng sinh trong sản phẩm, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng. Các loại thuốc phổ biến gồm nhóm Sulfamid, Tetracycline, Quinolone; hóa chất như vôi, chlorine, iodine, men vi sinh, và các chất diệt tạp.

Các khái niệm chính bao gồm: tồn dư kháng sinh (DLKS), phương pháp ELISA để phát hiện kháng sinh, các nhóm thuốc và hóa chất trong nuôi tôm, và các chỉ tiêu môi trường phù hợp cho tôm thẻ chân trắng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát kết hợp phân tích mẫu thực tế:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu từ Chi cục Chăn nuôi Thú y, Chi cục Nuôi trồng Thủy sản, các báo cáo khoa học, phỏng vấn chuyên gia và người nuôi tại địa phương. Tổng cộng 90 hộ nuôi tôm thẻ chân trắng được khảo sát tại 9 xã thuộc 3 huyện Hoài Nhơn, Phù Mỹ, Phù Cát.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn ngẫu nhiên các hộ nuôi đại diện cho vùng nuôi trên cát và vùng đầm, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của số liệu.

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Phát phiếu điều tra, phỏng vấn trực tiếp cán bộ kỹ thuật và người nuôi, thu thập thông tin về diện tích, năng suất, hình thức nuôi, sử dụng thuốc, hóa chất, chi phí và hoạt động cộng đồng.

• Phương pháp kiểm tra tồn dư kháng sinh: Sử dụng kỹ thuật ELISA (Enzyme-Linked Immuno Sorbent Assay) để phát hiện và định lượng kháng sinh trong mẫu tôm nuôi. Mẫu được thu trước khi thu hoạch 10-30 ngày, bảo quản ở nhiệt độ ≤ -16°C và phân tích tại phòng thí nghiệm chuyên ngành.

• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu được xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel để tính toán các chỉ tiêu thống kê, phân tích so sánh và trình bày kết quả dưới dạng bảng biểu và đồ thị.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 8/2016 đến tháng 5/2017, bao gồm khảo sát thực địa, thu thập mẫu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Năng suất và diện tích nuôi tôm thẻ chân trắng: Năm 2016, diện tích nuôi tôm giảm so với năm 2015, nhưng năng suất tăng rõ rệt. Cụ thể, huyện Phù Cát đạt năng suất 5,04 tấn/ha, tăng 22,63%; Phù Mỹ đạt 8,40 tấn/ha, tăng 18,31%; Hoài Nhơn đạt 7,68 tấn/ha, tăng 4,77%. Sự tăng năng suất phản ánh việc áp dụng kỹ thuật nuôi và quản lý tốt hơn sau năm 2015.

2. Trình độ văn hóa và áp dụng kiến thức chuyên môn: Phần lớn người nuôi có trình độ văn hóa cấp II (56-87%) và tham gia các lớp tập huấn chuyên môn (93-100%). Tỷ lệ áp dụng kiến thức vào thực tế đạt từ 80% đến 96,67%, cao nhất ở huyện Phù Mỹ. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả nuôi và năng suất tôm.

3. Hình thức nuôi và mật độ thả: Hình thức nuôi quảng canh cải tiến (QCCT) chiếm tỷ lệ cao (66,99% năm 2016), đặc biệt ở huyện Phù Mỹ. Mật độ thả nuôi chủ yếu dưới 80 con/m2 (64,44%), với vùng đầm có mật độ thấp hơn vùng trên cát. Mật độ thả phù hợp giúp giảm nguy cơ dịch bệnh và ô nhiễm môi trường.

4. Sử dụng thuốc và hóa chất: 100% hộ nuôi sử dụng thuốc và hóa chất trong cải tạo ao và điều trị bệnh. Nhóm cải tạo ao phổ biến gồm vôi đá (83,33%), vôi nung (73,33%), chlorine (58,89%). Nhóm diệt tạp sử dụng saponin (100%), benzalkonium chloride (94,44%). Nhóm gây màu nước dùng phân lân (63,33%) và phân DAP (23,33%). Chi phí thuốc và hóa chất chiếm khoảng 17-20% tổng chi phí sản xuất, cao nhất ở huyện Phù Mỹ (245,56 triệu đồng/ha/vụ).

5. Tồn dư kháng sinh trong tôm nuôi: Kết quả phân tích mẫu tôm bằng phương pháp ELISA cho thấy tồn dư kháng sinh ở mức độ khác nhau giữa các vùng nuôi, phản ánh việc sử dụng kháng sinh chưa kiểm soát chặt chẽ. Việc này tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm và sức khỏe người tiêu dùng.

Thảo luận kết quả

Việc tăng năng suất tôm thẻ chân trắng trong năm 2016 so với 2015 có thể giải thích do người nuôi đã rút kinh nghiệm, áp dụng tốt hơn các quy trình kỹ thuật và kiến thức tập huấn. Trình độ văn hóa và chuyên môn cao giúp người nuôi hiểu và thực hiện đúng kỹ thuật, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.

Hình thức nuôi QCCT và mật độ thả hợp lý góp phần cải thiện môi trường ao nuôi, giảm áp lực dịch bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc và hóa chất vẫn còn phổ biến và chưa đồng đều về hiệu quả, dẫn đến tồn dư kháng sinh trong sản phẩm. So với các nghiên cứu trong ngành thủy sản, tình trạng tồn dư kháng sinh là vấn đề chung ở nhiều vùng nuôi, đòi hỏi quản lý chặt chẽ hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các bảng so sánh năng suất, chi phí và tỷ lệ sử dụng thuốc, đồ thị phân bố mật độ thả và tỷ lệ áp dụng kiến thức chuyên môn để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và tập huấn kỹ thuật cho người nuôi nhằm nâng cao nhận thức về sử dụng thuốc, hóa chất hợp lý, giảm tồn dư kháng sinh, với mục tiêu đạt tỷ lệ áp dụng kiến thức trên 95% trong vòng 1 năm, do Sở Nông nghiệp và các trung tâm khuyến nông thực hiện.

2. Xây dựng và thực thi quy định quản lý sử dụng thuốc, hóa chất trong nuôi tôm theo hướng kiểm soát chặt chẽ các loại kháng sinh, hạn chế sử dụng nhóm thuốc cấm, đảm bảo an toàn thực phẩm, trong vòng 2 năm, do Chi cục Thú y và Chi cục Nuôi trồng thủy sản phối hợp thực hiện.

3. Phát triển mô hình nuôi tôm thân thiện môi trường (QCCT, TTMT), khuyến khích giảm mật độ thả và sử dụng men vi sinh, hóa chất sinh học để cải tạo ao, giảm ô nhiễm, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, áp dụng rộng rãi trong 3 năm tới, do các tổ chức cộng đồng và doanh nghiệp hỗ trợ.

4. Tăng cường giám sát và kiểm tra tồn dư kháng sinh trong sản phẩm tôm nuôi bằng phương pháp ELISA định kỳ, công bố kết quả minh bạch để người tiêu dùng và nhà xuất khẩu yên tâm, thực hiện hàng năm, do các cơ quan kiểm nghiệm và quản lý chất lượng thực phẩm đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người nuôi tôm thẻ chân trắng: Nắm bắt kiến thức về sử dụng thuốc, hóa chất an toàn, áp dụng kỹ thuật nuôi hiệu quả để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh.

2. Cán bộ kỹ thuật và khuyến nông: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật và quản lý thuốc, hóa chất phù hợp với điều kiện địa phương.

3. Nhà quản lý và cơ quan chức năng: Làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy định quản lý sử dụng thuốc, hóa chất trong nuôi trồng thủy sản, đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường.

4. Doanh nghiệp cung cấp giống, thuốc, hóa chất: Hiểu rõ nhu cầu và thực trạng sử dụng sản phẩm của người nuôi để cải tiến chất lượng, tư vấn sử dụng đúng cách, góp phần phát triển bền vững ngành tôm.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần khảo sát tồn dư kháng sinh trong tôm nuôi?
   Tồn dư kháng sinh ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, gây kháng thuốc và ô nhiễm môi trường. Khảo sát giúp kiểm soát và giảm thiểu rủi ro này, đảm bảo an toàn thực phẩm.

2. Phương pháp ELISA có ưu điểm gì trong kiểm tra kháng sinh?
   ELISA nhạy, chính xác, chi phí thấp và an toàn hơn so với kỹ thuật miễn dịch phóng xạ, phù hợp để phát hiện kháng sinh ở nồng độ rất thấp trong mẫu tôm.

3. Người nuôi tôm nên sử dụng thuốc và hóa chất như thế nào để an toàn?
   Cần tuân thủ liều lượng, thời gian cách ly trước thu hoạch, sử dụng thuốc được phép và theo hướng dẫn kỹ thuật để tránh tồn dư và ô nhiễm môi trường.

4. Mật độ thả nuôi ảnh hưởng thế nào đến năng suất và dịch bệnh?
   Mật độ thả phù hợp giúp tôm phát triển đồng đều, giảm stress và nguy cơ dịch bệnh. Mật độ quá cao làm tăng chi phí, ô nhiễm và bệnh tật.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, hóa chất trong nuôi tôm?
   Tăng cường đào tạo, áp dụng kỹ thuật sinh học, sử dụng men vi sinh, kiểm soát chặt chẽ nguồn thuốc và theo dõi môi trường ao nuôi thường xuyên.

Kết luận

• Năng suất tôm thẻ chân trắng tại Bình Định năm 2016 tăng đáng kể so với năm 2015, với mức tăng cao nhất ở huyện Phù Mỹ (18,31%).
• Người nuôi có trình độ văn hóa và chuyên môn tương đối tốt, phần lớn áp dụng kiến thức tập huấn vào thực tế nuôi.
• Việc sử dụng thuốc, hóa chất phổ biến trong cải tạo ao và điều trị bệnh, nhưng tồn dư kháng sinh vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ.
• Mật độ thả nuôi và hình thức nuôi QCCT được áp dụng rộng rãi, góp phần nâng cao năng suất và giảm thiểu dịch bệnh.
• Cần tăng cường quản lý, đào tạo và giám sát để sử dụng thuốc, hóa chất hợp lý, đảm bảo an toàn thực phẩm và phát triển bền vững ngành nuôi tôm.

Tiếp theo, các cơ quan chức năng và người nuôi cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường nuôi tôm. Để biết thêm chi tiết và cập nhật kỹ thuật mới, độc giả được khuyến khích tham khảo toàn bộ luận văn và các tài liệu chuyên ngành liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tài liệu Chương 2. Đối tượng, nội dung, phương pháp nghiên cứu Chương 3. Kết quả và bàn luận.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan tình hình phát triển nghề nuôi tôm thẻ chân trắng 1. Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng trên thế giới Tôm thẻ chân trắng là đối tượng có giá trị kinh tế cao thị trường tiêu thụ rộng, thời gian sinh trưởng ngắn (3 – 3,5 tháng), nhu cầu protein trong khẩu phần ăn cho tôm TCT 20 - 30%, thấp hơn so với các loài tôm nuôi cùng họ khác. Khả năng chuyển hóa thức ăn của tôm rất cao, trong điều kiện nuôi thâm canh, hệ số chuyển hóa thức ăn dao động từ 1,1 – 1,3.

Tôm TCT lột xác vào ban đêm, thời gian giữa hai lần lột xác khoảng 1 – 3 tuần, tôm nhỏ (<3g) trung bình một tuần lột xác 1 lần, thời gian giữa hai lần lột xác tăng dần theo lứa tuổi tôm, đến giai đoạn lớn (15 - 20g), trung bình 2,5 tuần tôm lột xác một lần. Tôm TCT có tốc độ sinh trưởng nhanh, trong điều kiện nuôi, với môi trường sinh thái phù hợp, tôm có khả năng đạt 8 -10g trong 60-80 ngày, hay đạt 35-40g trong khoảng thời gian 180 ngày. Tôm tăng trưởng nhanh hơn trong 60 ngày nuôi đầu, sau đó tăng trọng giảm dần theo thời gian nuôi. Tôm TCT cho năng suất cao (trên 4 tấn/ha), thâm canh có thể đạt đến 20 tấn/ha, đồng thời có giá trị dinh dưỡng cao nên hiện nay tôm TCT đang được người tiêu dùng ở các thị trường lớn ưa chuộng.

Mỹ là thị trường tiêu thụ tôm chân trắng lớn nhất sau đó là châu Âu và Nhật Bản[15]. Tôm thẻ chân trắng là loài tôm được nuôi phổ biển nhất ở Tây bán cầu. Sản lượng của loài tôm này chiếm hơn 70% (1992) và có thời kỳ chiếm tới 90% (1998) các loài tôm he Nam Mỹ. Các nước có sản lượng cao trên thế giới như là Equado, Mêhicô, Panama … Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng ở các nước này ngày càng phát triển, sản lượng cũng tăng lên nhanh chóng, chỉ tính riêng Equado, là nước đứng đầu về sản lượng trên thế giới thì từ năm 1991 đã đạt 103 nghìn tấn, năm 1998 là 120 nghìn tấn chiếm 70% sản lượng châu Mỹ, năm 1999 đạt 130 nghìn tấn[3].

Tuy nhiên, những thành công của các chương trình nghiên cứu tạo đàn tôm giống sạch bệnh và cải thiện chất lượng di truyền ở châu Mỹ như Hawaii e 4 đã mở ra hy vọng cho việc duy trì và phát triển nghề nuôi tôm thẻ chân trắng nói riêng và nghề nuôi tôm biển nói chung ở tất cả các vùng sinh thái trên thế giới [3]. Ngoài các nước Nam Mỹ, tôm thẻ chân trắng cũng được nuôi ở Đông Á và Đông Nam Á như Trung Quốc, Philippin, Inđônêxia, Malayxia, Thái Lan… và cũng mang lại hiệu quả kinh tế cao. Năm 2004, Trung Quốc đạt sản lượng 700.000 tấn, Thái Lan 400.000 tấn và Indônêxia là 300. Nghề nuôi tôm thẻ chân trắng tại Việt Nam Tôm thẻ chân trắng là một đối tượng nuôi rất mới ở Việt Nam.

Tôm thẻ chân trắng nhập lần đầu tiên vào nước ta được nuôi thử ở công ty Duyên Hải – Bạc Liêu từ tháng 1 năm 2001. Tuy nhiên, do đây là đối tượng nuôi mới và trước những diễn biến dịch bệnh tôm thẻ chân trắng trên thế giới nên việc nuôi đối tượng này chỉ mang tính chất thử nghiệm ở một số địa phương như Bạc Liêu (Công ty Duyên Hải – Bạc Liêu – 4/2001), Khánh Hòa (Công ty trách nhiệm hữu hạn Long Sinh – 3/2001), Phú Yên (Công ty TNHH quốc tế Asia Hawai ) Năm 2006 do lo ngại về dịch bệnh của tôm thẻ chân trắng như hội chứng taura có thể lây nhiễm sang tôm sú và các loài tôm khác, ảnh hưởng tới nghề nuôi tôm sú như ở các nước Thái Lan, Trung Quốc đã gặp phải nên để đảm bảo tính phát triển bền vững của nghề nuôi tôm sú, Bộ Thuỷ sản đã ra công văn số 475/TS-NTTS ngày 6/3/2006 không cho các tỉnh ở Đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh được sản xuất và nuôi tôm thẻ chân trắng nhưng để sử dụng hợp lý và có hiệu quả môi trường vùng nước nuôi tôm, góp phần đa dạng hoá tôm nuôi nước lợ đồng thời đảm bảo an ninh sinh thái, bền vững môi trường nên các tỉnh từ Quảng Ninh đến Bình Thuận có thể đưa tôm thẻ chân trắng vào nuôi bổ sung dưới sự quản lý chặt chẽ. Năm 2008, trước tình hình tôm thẻ chân trắng đã và đang phát triển theo hướng tốt, nhu cầu thị trường tăng cao đồng thời do tôm sú đang gặp khó khăn về vấn đề dịch bệnh và xuất khẩu, ngày 25/01/2008 Bộ Thủy sản đã ra e 5 chỉ thị cho phép các tỉnh Nam Bộ được nuôi tôm thẻ chân trắng theo hình thức thâm canh và theo quy hoạch. Theo thống kê của Tổng cục thủy sản thì sản lượng tôm thẻ chân trắng cũng tăng nhanh qua các năm: năm 2002 là 10.000 tấn, năm 2004 đạt sản lượng 50.000 tấn, năm 2011 sản lượng 139.

Tình hình nuôi tôm thẻ chân trắng ở tỉnh Bình Định Tại Bình Định tôm TCT được đưa vào nuôi đầu tiên vào năm 2003 ở vùng nuôi trên cát xã Mỹ An, Mỹ Thắng huyện Phù Mỹ với diện tích 30 ha. Vào những năm sau đó diện tích và sản lượng nuôi đối tượng này tăng nhanh chóng. Tính đến nay người dân đã chuyển đổi hoàn toàn diện tích nuôi tôm thâm canh, bán thâm canh của tôm sú sang nuôi tôm thẻ chân trắng. Vào năm 2006 diện tích tôm chân trắng là 134 ha (chiếm 5,4% tổng diện tích) , năm 2010: 489 ha (19,8 %) đến năm 2011 là 561 ha chiếm 23% diện tích nuôi trồng thủy sản nước lợ toàn tỉnh[22].

Năng suất trung bình 5-10 tấn/ha/vụ của tôm thẻ chân trắng cao hơn nhiều so với tôm sú, cá biệt có ao lên đến 18-20 tấn/ha/vụ. Sản lượng tôm nuôi cũng tăng nhanh qua các năm, năm 2006: 1.829,5 tấn, sản lượng chủ yếu tập trung vào vụ chính từ tháng 2 đến tháng 5 dương lịch. Sản lượng tôm sú nuôi ngày càng giảm dần, nhưng ngược lại sản lượng tôm thẻ chân trắng ngày càng tăng cao và là nguồn chủ lực của sản lượng tôm nuôi trong tỉnh. Vào năm 2007 diện tích tôm chân trắng là 287,4 ha chiếm 11,60%, nhưng đến năm 2011 là 984,3 ha chiếm 39,98% diện tích nuôi trồng thủy sản nước lợ toàn tỉnh.

Hiện nay người nuôi tự lấn chiếm đất xây dựng ao nuôi ồ ạt, không theo quy hoạch, thải vô tội vạ làm ô nhiễm môi trường vùng nuôi. Tuy nhiên có một số bộ phận người nuôi vẫn chưa tuân thủ. Một số hộ vì muốn có tôm thu hoạch sớm, bán giá cao mà chấp nhận rủi ro, thả giống nuôi sớm trước khung thời gian của LTV khi điều kiện thời tiết chưa phù hợp. Việc này gây mối nguy hiểm tiềm tàng cho cả vùng nuôi, vì một khi có dịch bệnh bùng phát thì dễ lây lan nhanh ra cả vùng.

Thời gian thả sớm hơn lịch e 6 thời vụ từ 1-1,5 tháng. Các huyện thường có diện tích thả sớm nhiều là Hoài Nhơn, Phù Mỹ. Theo số liệu của Phòng nông nghiệp và Trạm Chăn nuôi Thú y huyện Phù Mỹ năm 2011, diện tích thả nuôi ngoài lịch thời vụ là 69,1/573,7 ha, chiếm 12,04% diện tích có của vùng và chỉ nằm ở vùng nuôi tôm trên cát. Ở huyện Hoài Nhơn diện tích thả nuôi ngoài lịch thời vụ nằm rải rác ở vùng đầm và vùng nuôi tôm trên cát với diện tích 43,32/212,2 ha, chiếm 20,42% diện tích cả vùng.

Từ năm 2003, ngành Thủy sản đã chỉ đạo Trung tâm Khuyến ngư và Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật thủy sản Bình Định phối hợp với địa phương của các huyện, thành phố ven biển tiến hành khảo sát, xác định địa điểm, qui mô diện tích, tổng số hộ tham gia theo từng chi hội, tổ dựa trên đặc thù từng khu vực cụ thể. Đồng thời tổ chức họp các hộ nuôi, tuyên truyền, tổ chức các lớp tập huấn hội thảo, vận động các hộ nuôi tham gia thành lập các Chi hội, tổ nuôi tôm theo hình thức quản lý cộng đồng. Kết quả đã hình thành được 30 Chi hội, tổ cộng đồng, với số hộ tham gia 844, diện tích 654,6 ha. Sau một thời gian hoạt động do nhiều nguyên nhân khác nhau, đến nay chỉ còn 20 Chi hội, tổ hoạt động, trong đó có 07/20 chi hội, tổ cộng đồng còn duy trì họat động nhưng ít hiệu quả, chủ yếu là giải quyết các bức xúc về đất đai, điện, đường, 13 chi hội hoạt động không hiệu quả.

Còn 10 Chi hội, tổ đã tự giải thể[21]. Ðặc điểm sinh học tôm thẻ chân trắng 1. Hệ thống phân loại Ngành: Arthropoda Lớp: Crustacea Bộ: Decapoda Họ: Penaeidea Giống: Penaeus e 7 Loài: Penaeus vannamei Boone, 1931. Tôm thẻ chân trắng (Penaeus vannamei) Tên tiếng Anh: White Leg shrimp Tên tiếng việt: Tôm thẻ chân trắng, tôm chân trắng 1.

Đặc điểm của tôm thẻ chân trắng 1. Hình thái Tôm TCT vỏ mỏng có màu trắng đục nên có tên là tôm Bạc, bình thường có màu xanh lam, chân bò có màu trắng ngà nên gọi tôm chân trắng. Chùy tôm gồm có 2 - 4 răng cưa ở dưới, 8 - 9 răng cưa ở phía trên. Vỏ đầu ngực có những gai gân và gai râu rất rõ, không có gai mắt và gai đuôi (gai telssm), không có rãnh sau mắt, đường gờ sau chuỳ khá dài đôi khi từ mép sau vỏ đầu ngực.

Gờ bên chùy ngắn, chỉ kéo dài tới gai thượng vị. Có 6 đốt bụng, ở đốt mang trứng, rãnh bụng rất hẹp hoặc không có. Telson (gai đuôi) không phân nhánh. Râu không có gai phụ và chiều dài râu ngắn hơn nhiều so với vỏ giáp.

Xúc biện của hàm dưới thứ nhất thon dài và thường có 3 - 4 hàng, phần cuối của xúc biện có hình roi. Gai gốc (basial) và gai ischial nằm ở đốt thứ nhất chân ngực 5. Sinh sản Tôm TCT thành thục sớm, con cái có khối lượng từ 30 - 45 g/con là có thể tham gia sinh sản. Ở khu vực tự nhiên có tôm TCT phân bố thì quanh năm đều bắt được tôm chân trắng.

Song mùa sinh sản của tôm chân trắng ở vùng e 8 biển lại có sự khác nhau ví dụ: ở ven biển phía Bắc Equađo tôm đẻ từ tháng 12 đến tháng 4. Lượng trứng của mỗi vụ đẻ phụ thuộc vào cỡ tôm mẹ: Nếu tôm mẹ từ 30 - 45 g thì lượng trứng từ 100.000 trứng, đường kính trứng 0. Sau mỗi lần đẻ hết trứng, buồng trứng tôm lại phát triển tiếp. Thời gian giữa 2 lần đẻ cách nhau 2 - 3 ngày.

Con đẻ nhiều nhất tới 10 lần/năm.