mở đầu câu chuyện đồng thời bày sự quan tâm, ngưỡng mộ,.Cách chào này tạo nên sự tích cực, tâm lí thoải mái, dễ chịu, hứng khởi cho người nghe, từ đó nâng cao hiệu quả của cuộc giao tiếp. Chê để chào (32) Trời, mặt mũi dạo này sao "nở hoa" ghê thế! (33) Mới một tháng không gặp mà mặt mày đen nhẻm thế kia! 12 Nếu như lời khen khiến người nghe cảm thấy dễ chịu, thích thú, mang lại hiệu quả giao tiếp cao hơn thì lời chê bai khiến người khác cảm thấy tự ti, khó chịu, phật ý, khó gây thiện cảm. Chào là để bắt đầu câu chuyện, tuy nhiên chào bằng cách chê thì sẽ mang lại hiệu quả ngược, khiến cuộc giao tiếp thất bại. Cách chào này dùng trong tình huống giao tiếp không chính thức, cho những đối tượng giao tiếp có quan hệ thật sự thân thiết, gần gũi.
Đặc biệt, khi chủ thể có vai giao tiếp thấp hơn đối tượng giao tiếp thì không nên dùng kiểu chào này, nếu không sẽ bị cho là vô lễ, mất lịch sự. Thay vì chê bai, chúng ta nên dùng cách nói giảm, nói tránh để người nghe không phật ý, góp ý tích cực với thái độ chân thành thay vì chê bai thẳng thừng sẽ để lại ấn tượng tốt cho người khác. Tự giới thiệu để chào (34) Chào hai cậu. Tớ ở thành phố Tí Hon Chào cậu, chúng tớ là Bóng Nhựa và Bút Thép.
Chúng tớ là học sinh lớp 2. (SGK 2, tập 1, tr.20) Tự giới thiệu để chào khi các nhân vật giao tiếp lần đầu gặp gỡ nhằm cung cấp thông tin và tìm hiểu về đối tượng giao tiếp. Cách chào này dùng trong tình huống giao tiếp sinh hoạt đời thường mang tính thân thiện, gần gũi. Mời để chào (35) Mời bác vào ăn cơm với nhà em.
(36) Mời chị vào chơi. (37) Anh vào uống với tôi cốc trà. (38) Mời các anh chị nhanh chóng ổn định chỗ ngồi để chúng ta bắt đầu cuộc họp. Các phát ngôn trên có chứa động từ "mời" hoặc là hành vi ngôn ngữ có nội dung mời.
Trong văn hóa giao tiếp, người Việt thường dùng lời mời xã giao thay cho lời chào nhằm thể hiện sự hiếu khách, thân thiện, cởi mở. Trong tình huống này, chủ thể và đối tượng không có ý định thực hiện theo lời mời. Cách chào này được dùng trong cả tình huống giao tiếp trang trọng (38) và đời thường (35), (36), (37), trong phạm vi gia đình và xã hội. Chúc mừng để chào (39) Chúc mừng cô tân sinh viên của bà.
(40) Chúc mừng anh chị nhé, có cậu con trai tài năng như vậy là nhất anh chị rồi. (41) Chúc mừng sự hợp tác thành công giữa hai công ty chúng ta. Trong giao tiếp, đôi khi chúng ta sử dụng lời chúc thay cho câu chào như chúc mừng sức khỏe, sự thành công, sự hợp tác, điều may mắn, thuận lợi trong học tập, công việc,.nhằm tạo không khí vui vẻ, tăng hiệu quả giao tiếp. Kiểu chào này được sử dụng trong tình huống giao tiếp chính thức và không chính thức, trong phạm vi gia đình và xã hội.
Khi các nhân vật giao tiếp có mối quan hệ thân thiết thì kiểu chào này thể hiện sự quan tâm, chia sẻ niềm vui với đối tượng giao tiếp. Khi các nhân vật giao tiếp chưa quen biết thì kiểu chào này tạo ấn tượng tích cực ban đầu, tăng hiệu quả giao tiếp. Thông báo để chào (42) Nga ơi, mai lớp mình được nghỉ học đấy. (43) Một ngôi nhà ở Xóm Chiếu, Sài Gòn.
Dưới ngọn đèn dầu lù mù, anh Thành đang ngồi ghi chép. Anh Lê vào. Lê: Anh Thành! Mọi thứ tôi sắp xếp xong rồi. Sáng mai anh có thể đến nhận việc.
Nội dung thông báo rất đa dạng: - Thông báo về một việc đã xảy ra với mình hay một việc mà mình đang làm - Thông báo về việc liên quan đến cả hai mà đối tượng giao tiếp chưa biết - Thông báo cho đối tượng về một việc, một người nào đó mà họ đã biết hoặc chưa biết. Cách chào này được dùng trong những tình huống giao tiếp sinh hoạt đời thường, trong phạm vi gia đình và xã hội, cho mọi quan hệ vai. Sự dụng kiểu chào này khi các nhân vật giao tiếp có quan hệ gần gũi, thân thiết hoặc ít nhất có quen biết nhau. Trách móc để chào (44) Trời ơi, nhìn cái nhà chẳng khác nào cái chuồng lợn.
(45) Anh đi đâu giờ này mới về? Kiểu chào này thể hiện thái độ khó chịu, không hài lòng về một việc làm, một hành động của đối tượng giao tiếp gây ra cho chủ thể giao tiếp. Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống giao tiếp đời thường, trong phạm gia đình và xã hội, cho những người có quan hệ gần gũi, thân thiết. Cách chào này giới hạn cho những người có vai giao tiếp ngang bằng nhau hoặc người nói có vai giao tiếp cao hơn. Xin lỗi để chào (46) Xin lỗi, chị cần tìm ai? Chào bằng lời xin lỗi không phải là chủ thể đã mắc lỗi với đối tượng giao tiếp mà nhằm mục đích mở đầu cuộc trò chuyện.Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống giao tiếp không chính thức, trong phạm gia đình và xã hội, cho mọi đối tượng giao tiếp.
Xin phép để chào (47) Xin phép hai bác cho cháu gặp Hương (48) Thưa ba, con xin phép đi học nhóm Cách chào này là hành vi ngôn ngữ quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày thể hiện sự tôn trọng, lịch sự, lễ độ với người nghe. Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống sinh hoạt đời thường, trong phạm gia đình và xã hội, khi người nói có vai giao tiếp thấp hơn người nghe. Hành vi chào hỏi kết thúc cuộc giao tiếp Chào hỏi không chỉ là hành vi có ý nghĩa mở đầu cuộc giao tiếp mà nó còn có vai trò kết thúc cuộc hội thoại. Tương tự như cách mở đầu cuộc thoại, để kết thúc một cuộc thoại, người Việt có thể dùng cách chào trực tiếp có chứa các động từ như thưa, xin chào, tạm biệt,.hoặc chào gián tiếp như hứa hẹn, chúc, thông báo, mời,.Sau đây, chúng tôi xin phân tích các kiểu chào hỏi kết thúc cuộc thoại của người Việt.
15 - Hành vi chào hỏi trực tiếp Kiểu 1. HVCH có chứa động từ "thƣa" (49) Dạ, thưa ông con về. (50) Thưa cô con về. Kiểu chào này thể hiện thái độ tôn trọng, lịch sự của người nói.
Cách chào này dùng khi chủ thể giao tiếp có vai vế thấp hơn đối tượng giao tiếp, dùng trong tình huống sinh hoạt hằng ngày, trong phạm vi gia đình và xã hội. HVCH có chứa động từ "xin/kính chào" (51) Thành: Sẽ có một ngọn đèn khác anh ạ. Chào anh nhé! Lê: Ch.ào! (SGK 5, tập 2, tr.10) Kiểu chào phổ biến được dùng trong mọi tình huống giao tiếp, trong phạm vi gia đình và xã hội. Tùy theo vai vế của các nhân vật giao tiếp mà người nói sẽ dùng cấu trúc đầy đủ là "xin chào" hoặc chỉ có động từ "chào" sao cho phù hợp.
HVCH có chứa động từ "(xin) kính chào" (52) Xin kính chào quý vị khán giả, hẹn gặp lại quý vị và các bạn trong chương trình tiếp theo. (53) Kính chào và hẹn gặp lại. Cấu trúc này được sử dụng trong tình huống giao tiếp trang trọng, trong phạm vi xã hội, dùng cho mọi vai giao tiếp. Cách chào này được dùng để kết thúc một cuộc họp, hội nghị, buổi biểu diễn, chương trình truyền hình,.
HVCH có chứa động từ "tạm biệt" (54) Tạm biệt nhé! (55) Xin tạm biệt! Hẹn gặp nhau ở Sài Gòn nhé! Lời chào này thể hiện sự gần gũi, thân thiết. Cấu trúc này được sử dụng trong tình huống sinh hoạt đời thường, trong phạm vi gia đình và xã hội, dùng khi các nhân vật giao tiếp có vị thế giao tiếp ngang nhau, thường được người trẻ sử dụng. Để lời chào tăng tính lịch sự hơn thì người nói thường thêm từ "xin". 16 - Hành vi chào hỏi gián tiếp Kiểu 1.
Hứa hẹn để chào (56) Con về đây ạ, hôm sau con lại đến. (57) Ở nhà ngoan, đi chơi về chị sẽ mua quà cho. Để kết thúc cuộc giao tiếp, chủ thể chủ động đưa ra lời hứa hẹn với đối tượng, nội dung lời hứa hẹn rất phong phú như hẹn gặp lại trong thời gian không xa, hứa mua quà, hứa giữ liên lạc với nhau,.Lời hứa này mang tính xã giao nên người nói có thể thực hiện hoặc không thực hiện mà vẫn không bị coi là thất hứa, thiếu trách nhiệm. Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống sinh hoạt đời thường, khi các đối tượng giao tiếp có quan hệ quen biết, hoặc thân thiết, gần gũi, trong phạm gia đình và xã hội, cho mọi đối tượng giao tiếp.
Thông báo để chào (58) Em đi học đây. (59) Tớ về đây. Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống giao tiếp không chính thức, khi các đối tượng giao tiếp có quan hệ quen biết, hoặc thân thiết, gần gũi, trong phạm gia đình và xã hội, cho mọi đối tượng giao tiếp. Mời để chào (60) Bữa nào rảnh ghé nhà em chơi chị nhé! (61) Hôm nào qua nhà tớ nấu ăn nha! Trong kiểu chào này, chủ thể chủ động đưa ra lời mời nhưng không quyết định được thời gian gặp lại.
Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống giao tiếp sinh hoạt hằng ngày, khi các đối tượng giao tiếp có quan hệ quen biết, hoặc thân thiết, gần gũi, trong phạm gia đình và xã hội, cho mọi đối tượng giao tiếp. Chúc để chào (62) Chúc mừng đại hội của chúng ta thành công tốt đẹp. (62) Anh đi mạnh khỏe nhé! (63) Chúc anh lên đường thuận buồm xuôi gió! 17 Chủ thể đưa ra lời chúc với đối tượng như chúc sức khỏe, chúc thành công trong học tập, công việc, cuộc sống,.Hành vi chào này có thể có phát ngôn chúc trực tiếp hoặc gián tiếp. Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống giao tiếp trang nghiêm hoặc trong sinh hoạt đời thường, trong phạm gia đình và xã hội, cho mọi đối tượng giao tiếp.
Đề nghị để chào (64) - Mai nhớ đem cho mình mượn quyển sách nhé! - Biết rồi Kiểu chào này sử dụng trong những tình huống sinh hoạt đời thường, khi các đối tượng giao tiếp có quan hệ quen biết, hoặc thân thiết, gần gũi, trong phạm vi gia đình và xã hội, cho mọi đối tượng giao tiếp. Xin phép để chào (65) Xin phép bác cháu về ạ! (66) Cháu về đây bác ạ! Kiểu chào này thể hiện sự lịch thiệp, tôn trọng của chủ thể dành cho đối tượng. Có thể chào trực tiếp chứa động từ "xin phép" như ví dụ (65) hoặc chào gián tiếp như ví dụ (66).