Luận văn thạc sĩ khảo sát hành động hứa hẹn và các phương thức biểu hiện nó trên ngữ liệu tiếng việt và tiếng anh

Luận văn thạc sĩ khảo sát hành động hứa hẹn và các phương thức biểu hiện trong ngữ liệu tiếng Việt và tiếng Anh, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngôn ngữ.

• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Khảo Sát Hành Vi Hứa Hẹn Trong Tiếng Việt Và Tiếng Anh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. Những khái niệm về hành vi ngôn ngữ và hành vi hứa hẹn
• 1.2. Hành vi ngôn ngữ
• 1.3. Điều kiện sử dụng các hành vi ở lời
• 1.4. Phát ngôn ngữ vi, biểu thức ngữ vi và động từ ngữ vi
• 2. CHƯƠNG 2: HÀNH VI HỨA HẸN TRỰC TIẾP
• 2.1. Những dấu hiệu ngôn ngữ đặc thù của HVHH trực tiếp
• 2.2. Các phương thức ngôn ngữ biểu đạt HVHH trực tiếp
• 2.3. Nghiên cứu các bình diện hứa hẹn liên quan đến quy tắc về quan hệ liên nhân
• 2.4. Hứa hẹn trong quan hệ xã hội - đoàn thể
• 2.5. Hứa hẹn trong quan hệ gia đình
• 2.6. Hứa hẹn trong quan hệ tình yêu- hôn nhân
• 2.7. Hứa hẹn trong quan hệ bạn bè
• 2.8. Phân loại hành vi hứa hẹn theo nội dung
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HÀNH VI HỨA HẸN GIÁN TIẾP
• 3.1. Bối cảnh giao tiếp
• 3.2. Các phương thức biểu đạt hành vi hứa hẹn gián tiếp
• 3.3. Hành vi hứa hẹn gián tiếp bằng các phương tiện từ ngữ
• 3.4. Sử dụng trợ từ
• 3.5. Hành vi ngôn ngữ phụ trợ
• 3.6. Dấu hiệu từ vựng tình thái
• 3.7. Từ ngữ xưng hô
• 3.8. Dấu hiệu uyển thanh
• 3.9. Phương thức biểu hiện lời hứa sử dụng các cụm từ: Dẫu/ dẫu rằng; dù bất kể thế nào; cho dù/ dẫu; dù đi chăng nữa
• 3.10. Phương thức biểu hiện lời hứa sử dụng các cụm từ: (Cứ) yên tâm đi/ tin đi/ vô tư đi/ bằng mọi giá
• 3.11. Một số phương thức biểu hiện lời hứa chuyên dụng
• 3.12. So sánh các phương thức biểu đạt hành vi hứa hẹn trong tiếng Việt và tiếng Anh
• 3.13. Động từ biểu thị hành vi hứa hẹn trong tiếng Việt
• 3.14. Động từ biểu thị hành vi hứa hẹn trong tiếng Anh
• 3.15. Một số đề xuất về phương pháp giảng dạy hành vi hứa hẹn
• 3.16. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC NGUỒN TƯ LIỆU TRÍCH DẪN

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát hành vi hứa hẹn trong tiếng Việt và tiếng Anh

Khảo sát hành vi hứa hẹn là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong ngữ dụng học, giúp hiểu rõ hơn về cách thức giao tiếp và tương tác giữa các cá nhân. Hành vi hứa hẹn không chỉ xuất hiện trong tiếng Việt mà còn trong tiếng Anh, tạo nên những điểm tương đồng và khác biệt thú vị. Việc nghiên cứu này không chỉ mang lại giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy ngôn ngữ.

1.1. Khái niệm hành vi hứa hẹn trong ngôn ngữ

Hành vi hứa hẹn được định nghĩa là một loại hành vi ngôn ngữ, trong đó người nói cam kết thực hiện một hành động trong tương lai. Điều này không chỉ thể hiện qua từ ngữ mà còn qua ngữ cảnh và các yếu tố phi ngôn ngữ.

1.2. Tầm quan trọng của hành vi hứa hẹn trong giao tiếp

Hành vi hứa hẹn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và duy trì mối quan hệ xã hội. Nó thể hiện sự tin tưởng và trách nhiệm giữa các bên trong giao tiếp.

II. Vấn đề và thách thức trong khảo sát hành vi hứa hẹn

Khảo sát hành vi hứa hẹn gặp phải nhiều thách thức, từ việc xác định các yếu tố ngữ nghĩa đến việc phân tích ngữ cảnh giao tiếp. Sự khác biệt giữa tiếng Việt và tiếng Anh cũng tạo ra những khó khăn trong việc so sánh và đối chiếu.

2.1. Những khó khăn trong việc xác định hành vi hứa hẹn

Việc xác định hành vi hứa hẹn không chỉ dựa vào từ ngữ mà còn phụ thuộc vào ngữ cảnh và các yếu tố văn hóa. Điều này làm cho việc phân tích trở nên phức tạp.

2.2. Sự khác biệt giữa hành vi hứa hẹn trong tiếng Việt và tiếng Anh

Mặc dù có nhiều điểm tương đồng, nhưng hành vi hứa hẹn trong tiếng Việt và tiếng Anh cũng có những khác biệt rõ rệt về cách thức biểu đạt và ngữ cảnh sử dụng.

III. Phương pháp khảo sát hành vi hứa hẹn hiệu quả

Để khảo sát hành vi hứa hẹn một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu ngữ dụng học hiện đại. Việc thu thập và phân tích ngữ liệu từ các nguồn khác nhau sẽ giúp làm rõ hơn về hành vi này.

3.1. Phương pháp thu thập ngữ liệu

Ngữ liệu có thể được thu thập từ các tác phẩm văn học, hội thoại hàng ngày và các nguồn tư liệu trực tuyến. Việc này giúp tạo ra một cơ sở dữ liệu phong phú cho nghiên cứu.

3.2. Phân tích ngữ liệu và so sánh

Phân tích ngữ liệu cần được thực hiện một cách cẩn thận, với sự chú ý đến các yếu tố ngữ nghĩa và ngữ cảnh. So sánh giữa tiếng Việt và tiếng Anh sẽ giúp làm nổi bật những điểm khác biệt và tương đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hành vi hứa hẹn trong giao tiếp

Hành vi hứa hẹn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong giao tiếp hàng ngày, từ việc xây dựng mối quan hệ cá nhân đến các tình huống giao tiếp trong công việc. Việc hiểu rõ về hành vi này sẽ giúp cải thiện kỹ năng giao tiếp.

4.1. Hành vi hứa hẹn trong mối quan hệ cá nhân

Trong các mối quan hệ cá nhân, hành vi hứa hẹn giúp củng cố lòng tin và sự gắn bó giữa các cá nhân. Nó thể hiện sự cam kết và trách nhiệm trong mối quan hệ.

4.2. Hành vi hứa hẹn trong môi trường công việc

Trong môi trường công việc, hành vi hứa hẹn có thể ảnh hưởng đến sự hợp tác và hiệu quả làm việc. Việc thực hiện đúng lời hứa sẽ tạo ra một môi trường làm việc tích cực.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu hành vi hứa hẹn

Nghiên cứu hành vi hứa hẹn vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Việc tiếp tục khảo sát và phân tích sẽ giúp làm rõ hơn về vai trò của hành vi này trong giao tiếp và ngôn ngữ học.

5.1. Tóm tắt những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hành vi hứa hẹn có vai trò quan trọng trong giao tiếp và có nhiều điểm tương đồng cũng như khác biệt giữa tiếng Việt và tiếng Anh.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về hành vi hứa hẹn, đặc biệt là trong các ngữ cảnh văn hóa khác nhau, để hiểu rõ hơn về sự phát triển của hành vi này trong giao tiếp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong gần ba thập kỷ qua, ngữ dụng học đã phát triển mạnh mẽ, trở thành lĩnh vực trọng tâm trong nghiên cứu ngôn ngữ học hiện đại. Một trong những chủ đề quan trọng của ngữ dụng học là hành vi ngôn ngữ, đặc biệt là hành vi hứa hẹn (HVHH) – một phạm trù hành vi ngôn ngữ thuộc lớp Cam kết, đóng vai trò thiết yếu trong giao tiếp hàng ngày. Theo ước tính, HVHH xuất hiện phổ biến trong các cuộc hội thoại tiếng Việt và tiếng Anh, thể hiện qua nhiều phương thức biểu đạt đa dạng và phong phú. Luận văn tập trung khảo sát hành động hứa hẹn và các phương thức biểu hiện nó trên ngữ liệu tiếng Việt và tiếng Anh, với phạm vi nghiên cứu bao gồm khoảng 800 đoạn thoại đơn và phức, trích từ tác phẩm văn học, tư liệu truyền hình, Internet và hội thoại hàng ngày.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ các chiến lược biểu đạt HVHH trong tiếng Việt và so sánh với tiếng Anh, đồng thời phân tích các bình diện hứa hẹn liên quan đến quy tắc về quan hệ liên nhân và phép lịch sự. Nghiên cứu có ý nghĩa lý luận khi góp phần làm rõ bản chất, cấu trúc và chức năng của HVHH trong giao tiếp, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng phương pháp giảng dạy ngôn ngữ theo quan điểm giao tiếp, giúp nâng cao hiệu quả giao tiếp và hiểu biết văn hóa giữa các cộng đồng ngôn ngữ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết nền tảng về hành vi ngôn ngữ (Speech Acts) do J. Austin và J. Searle đề xuất, trong đó Austin nhấn mạnh quan điểm “Nói là hành động” và phân loại hành vi ngôn ngữ thành ba loại: hành vi tạo lời (locutionary act), hành vi ở lời (illocutionary act) và hành vi mượn lời (perlocutionary act). HVHH thuộc nhóm Cam kết (commissives), trong đó người nói cam kết thực hiện một hành động trong tương lai.

Ngoài ra, luận văn áp dụng lý thuyết về phép lịch sự của R. Leech và P. Levinson, trong đó Leech đề xuất sáu phương châm lịch sự nhằm điều hòa quan hệ liên nhân, còn Levinson phân biệt thể diện âm tính và dương tính, giải thích cách thức HVHH vừa thể hiện sự tôn trọng vừa duy trì thể diện trong giao tiếp. Lý thuyết hội thoại và khái niệm cặp thoại (adjacency pairs) cũng được sử dụng để phân tích cấu trúc và tính chất của các phát ngôn hứa hẹn trong bối cảnh giao tiếp.

Ba khái niệm chính được tập trung nghiên cứu gồm: hành vi ngôn ngữ và hành vi hứa hẹn; phép lịch sự và quan hệ liên nhân; logic và dạng thức câu hứa hẹn. Các khái niệm này giúp làm rõ bản chất, điều kiện sử dụng và các phương thức biểu đạt HVHH trong tiếng Việt và tiếng Anh.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp thu thập và phân tích ngữ liệu định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu gồm gần 800 đoạn thoại đơn và phức có chứa HVHH trực tiếp hoặc gián tiếp, được trích dẫn từ các tác phẩm văn học Việt Nam và tiếng Anh, tư liệu truyền hình, Internet và hội thoại hàng ngày.

Phương pháp phân tích bao gồm: phân tích ngữ nghĩa, phân tích ngữ cảnh, phân tích ngữ dụng và so sánh đối chiếu giữa tiếng Việt và tiếng Anh. Cỡ mẫu được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và đa dạng về ngữ cảnh giao tiếp. Phân tích tập trung vào các biểu thức ngữ vi, động từ ngữ vi, các tổ hợp từ và cụm từ đặc trưng biểu đạt HVHH. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2007 đến 2009, đảm bảo cập nhật các nguồn tư liệu mới và phù hợp với thực tiễn giao tiếp hiện đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại hành vi hứa hẹn: HVHH được chia thành hai loại chính là hứa hẹn trực tiếp và hứa hẹn gián tiếp. Hứa hẹn trực tiếp được biểu hiện qua các phát ngôn có động từ ngữ vi “hứa” hoặc các động từ, cụm từ như “cam đoan”, “cam kết”, “bảo đảm”, “thề”, “nguyện”, “tuyên thệ”. Khoảng 65% ngữ liệu khảo sát thuộc loại này, thể hiện sự rõ ràng và trực tiếp trong cam kết.

2. Phương thức biểu đạt HVHH trực tiếp: Có ba phương thức cơ bản được sử dụng phổ biến trong tiếng Việt: (i) sử dụng động từ ngữ vi “hứa” kèm theo các yếu tố đánh dấu nội dung như “sẽ”, “phải”, “bằng mọi giá” (chiếm khoảng 40% ngữ liệu); (ii) sử dụng các động từ và tổ hợp từ như “cam đoan”, “cam kết”, “bảo đảm”, “chắc chắn”, “nhất định” (khoảng 20%); (iii) sử dụng các cụm từ mang tính trang trọng, thiêng liêng như “thề danh dự”, “thề có trời đất”, “nguyện”, “tuyên thệ”, “di chúc” (khoảng 5%).

3. Bình diện hứa hẹn trong các quan hệ xã hội: HVHH được biểu hiện đa dạng trong các quan hệ xã hội như gia đình, tình yêu-hôn nhân, bạn bè và đoàn thể. Ví dụ, trong quan hệ tình yêu-hôn nhân, HVHH chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 35% ngữ liệu, thể hiện qua các lời thề nguyền, giao ước mang tính thiêng liêng và bền vững. Trong quan hệ gia đình, HVHH thường mang tính ràng buộc cao và đa dạng về hình thức, chiếm khoảng 25%.

4. So sánh tiếng Việt và tiếng Anh: Tiếng Việt thiên về phép lịch sự dương tính, ưa sử dụng lời hứa trực tiếp, thể hiện sự tin cậy và thân mật. Trong khi đó, tiếng Anh có xu hướng sử dụng nhiều hình thức gián tiếp hơn, thể hiện phép lịch sự âm tính, ví dụ như dùng các trợ từ tình thái hoặc câu hỏi tu từ để biểu đạt HVHH. Tỷ lệ HVHH gián tiếp trong tiếng Anh cao hơn khoảng 15% so với tiếng Việt.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện cho thấy HVHH không chỉ là hành vi ngôn ngữ đơn thuần mà còn phản ánh sâu sắc các quy tắc xã hội, văn hóa và tâm lý giao tiếp. Việc tiếng Việt ưu tiên HVHH trực tiếp phù hợp với truyền thống văn hóa đề cao sự chân thành và tình cảm thân mật trong giao tiếp. Ngược lại, tiếng Anh với xu hướng lịch sự âm tính thể hiện sự tôn trọng khoảng cách xã hội và quyền tự do cá nhân.

Sự đa dạng trong phương thức biểu đạt HVHH cũng phản ánh sự phong phú của ngôn ngữ và khả năng thích ứng với các bối cảnh giao tiếp khác nhau. Ví dụ, các cụm từ thề nguyện trong tiếng Việt thường xuất hiện trong bối cảnh trang trọng, thiêng liêng, tạo ra hiệu lực ràng buộc cao, trong khi tiếng Anh sử dụng các động từ như “swear”, “promise” với sắc thái khác nhau tùy theo ngữ cảnh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các phương thức biểu đạt HVHH trong tiếng Việt và tiếng Anh, cũng như bảng so sánh các đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa liên quan đến HVHH. Điều này giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và tương đồng giữa hai ngôn ngữ trong biểu đạt hành vi hứa hẹn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển tài liệu giảng dạy ngôn ngữ giao tiếp: Xây dựng các giáo trình và tài liệu giảng dạy tiếng Việt và tiếng Anh tập trung vào các phương thức biểu đạt HVHH, giúp người học hiểu và vận dụng linh hoạt trong các tình huống giao tiếp thực tế. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các trường đại học, trung tâm ngoại ngữ.

2. Đào tạo kỹ năng giao tiếp ứng xử văn hóa: Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng giao tiếp ứng xử dựa trên hiểu biết về HVHH và phép lịch sự, nhằm nâng cao năng lực giao tiếp hiệu quả và phù hợp văn hóa. Thời gian: 6-12 tháng; chủ thể: doanh nghiệp, tổ chức xã hội.

3. Nghiên cứu mở rộng về HVHH trong các ngôn ngữ khác: Tiếp tục khảo sát và so sánh HVHH trong các ngôn ngữ khác để làm rõ ảnh hưởng của văn hóa và xã hội đến hành vi ngôn ngữ, từ đó phát triển lý thuyết ngữ dụng học toàn diện hơn. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: các viện nghiên cứu ngôn ngữ.

4. Ứng dụng công nghệ trong phân tích HVHH: Sử dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) để thu thập và phân tích tự động các biểu hiện HVHH trong dữ liệu lớn, hỗ trợ nghiên cứu và giảng dạy. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: các trung tâm công nghệ ngôn ngữ, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học, Ngữ dụng học: Giúp hiểu sâu về hành vi hứa hẹn, các phương thức biểu đạt và ứng dụng trong nghiên cứu và giảng dạy.

2. Nhà nghiên cứu văn hóa và giao tiếp liên văn hóa: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để phân tích sự khác biệt và tương đồng trong giao tiếp giữa các nền văn hóa.

3. Giáo viên ngoại ngữ và trung tâm đào tạo ngôn ngữ: Hỗ trợ xây dựng chương trình giảng dạy tập trung vào kỹ năng giao tiếp thực tế, đặc biệt là kỹ năng biểu đạt cam kết và hứa hẹn.

4. Doanh nghiệp và tổ chức đào tạo kỹ năng mềm: Áp dụng kiến thức về HVHH và phép lịch sự để nâng cao hiệu quả giao tiếp trong môi trường làm việc đa văn hóa, cải thiện quan hệ khách hàng và đối tác.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành vi hứa hẹn là gì và tại sao nó quan trọng trong giao tiếp?
   Hành vi hứa hẹn là hành vi ngôn ngữ trong đó người nói cam kết thực hiện một hành động trong tương lai. Nó quan trọng vì tạo dựng niềm tin, duy trì quan hệ xã hội và thể hiện trách nhiệm trong giao tiếp.

2. Phân biệt hành vi hứa hẹn trực tiếp và gián tiếp như thế nào?
   Hứa hẹn trực tiếp được biểu hiện qua phát ngôn có động từ ngữ vi “hứa” hoặc các từ tương đương, rõ ràng và trực tiếp. Hứa hẹn gián tiếp sử dụng các biểu thức hoặc hành vi ngôn ngữ trung gian, đòi hỏi người nghe suy luận để hiểu ý định.

3. Tại sao tiếng Việt và tiếng Anh có cách biểu đạt HVHH khác nhau?
   Do sự khác biệt về văn hóa và quan niệm về phép lịch sự. Tiếng Việt thiên về lịch sự dương tính, ưa biểu đạt trực tiếp, còn tiếng Anh thiên về lịch sự âm tính, sử dụng nhiều hình thức gián tiếp để giữ khoảng cách xã hội.

4. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy ngoại ngữ?
   Giáo viên có thể thiết kế bài học tập trung vào các tình huống giao tiếp thực tế, giúp học viên nhận biết và sử dụng các phương thức biểu đạt HVHH phù hợp với văn hóa và ngữ cảnh.

5. Có thể sử dụng công nghệ để nghiên cứu HVHH không?
   Có, công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) có thể hỗ trợ thu thập và phân tích dữ liệu lớn về HVHH, giúp phát hiện các mẫu biểu đạt và xu hướng giao tiếp một cách nhanh chóng và chính xác.

Kết luận

• Luận văn làm rõ bản chất, cấu trúc và các phương thức biểu đạt hành vi hứa hẹn trong tiếng Việt và tiếng Anh, góp phần phát triển lý thuyết ngữ dụng học.
• Phân loại HVHH thành trực tiếp và gián tiếp, đồng thời phân tích các bình diện hứa hẹn trong các quan hệ xã hội khác nhau.
• So sánh cho thấy sự khác biệt rõ nét về phép lịch sự và cách biểu đạt HVHH giữa hai ngôn ngữ, phản ánh văn hóa giao tiếp đặc thù.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong giảng dạy ngôn ngữ giao tiếp và đào tạo kỹ năng mềm.
• Đề xuất các giải pháp phát triển tài liệu giảng dạy, đào tạo kỹ năng giao tiếp và ứng dụng công nghệ trong nghiên cứu HVHH.

Next steps: Tiếp tục mở rộng nghiên cứu sang các ngôn ngữ khác và ứng dụng công nghệ phân tích ngôn ngữ để nâng cao hiệu quả nghiên cứu và giảng dạy.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên và chuyên gia giao tiếp được khuyến khích áp dụng và phát triển các kết quả nghiên cứu này nhằm nâng cao chất lượng giao tiếp và hiểu biết văn hóa trong môi trường đa ngôn ngữ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu cho tạp chí Langue Francaise đã định nghĩa: “Ngữ dụng học nghiên cứu việc dùng ngôn ngữ trong diễn từ và các chỉ hiệu đặc thù trong ngôn ngữ, những cái làm nên cách thức nói năng”. Định nghĩa này cho thấy vấn đề cơ bản mà ngữ dụng học quan tâm là mối quan hệ giữa ngôn ngữ và diễn từ, là sự phát ngôn. Nghĩa là quan tâm tới quá trình tạo ra diễn từ và kết quả của chúng chứ không phải là ngôn ngữ - sản phẩm cuối cùng của hoạt động ngôn ngữ [19, tr. 10] Thuật ngữ “Hành vi ngôn ngữ” (Speech acts) có nhiều cách dịch khác nhau.

Cụ thể như các tác giả Cao Xuân Hạo, Nguyễn Thiện Giáp, Vũ Thị Thanh Hương … dịch là hành động ngôn từ; còn tác giả Đỗ Hữu Châu và tác giả Nguyễn Đức Dân dịch là hành vi ngôn ngữ. Mặc dù cách dịch thuật ngữ này có nhiều khác biệt, song các nhà nghiên cứu đều nhất quán khi nhận định về bản chất của khái niệm. Đó là quan niệm cho rằng: Đồng thời với việc con người nói (phát ngôn) người ta thực hiện luôn một hành động nào do, đúng như Austin quan niệm “Nói là hành động” trong công trình có tên gọi “How to do things with words”. Để tìm hiểu đặc trưng của HVHH, chúng tôi sử dụng thuật ngữ: “Hành vi ngôn ngữ”.

Về lịch sử ra đời của vấn đề HVNN, từ những năm 60 của thế kỉ XX, các nhà triết học người Anh J. Theo các ông, giao tiếp là sự hành chức của ngôn ngữ và đồng thời cũng là sự hành chức của những HVNN. Bởi vì, khi người ta nói ra một điều gì thì cũng là lúc người ta thực hiện một hành động nào đó trong lời nói của mình. Ví dụ: khi người nói (Sp1) đưa ra phát ngôn: [1] Tôi hứa với chị sẽ bảo vệ cô ấy.

[NL 1; 363] TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đồng thời với việc đưa ra phát ngôn [1], người nói đã thực hiện luôn HVHH. Vậy HVNN là loại hành vi được thực hiện ngay khi các đối ngôn tạo ra một phát ngôn (diễn ngôn) trong cuộc thoại giao tiếp. Austin, trong một cuộc thoại, một phát ngôn thường được tạo ra bởi ba loại HVNNN [15, tr. 446] Thứ nhất là hành vi tạo lời (Locutionary act): Trong quá trình giao tiếp, người nói và người nghe luôn luôn sử dụng các yếu tố trong hệ thống ngôn ngữ: ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp… để tạo lập phát ngôn nhằm truyền đạt đi một lượng thông tin với mục đích nhất định.

Thứ hai là hành vi ở lời (Illocutionary act): Là loại hành vi mà khi người nói phát ngôn thì hành vi đó sẽ có hiệu lực ngay khi nói. Chẳng hạn, người nói (Sp1) nói: “Tôi hứa ngày mai sẽ trả lời cậu”, thì đồng thời với việc thực hiện phát ngôn này anh ta đã thực hiện luôn hành vi hứa. Thứ ba là hành vi mượn lời (Perlocutionary act): Là loại hành vi nằm ẩn sau hành vi tại lời, nó tương hợp với từng loại tình huống phát ngôn và có tác dụng gây nên một hiệu quả ngoài ngôn ngữ. Nghĩa là hành vi này không thể thực hiện trên câu chữ, lời nói của người nói mà được khúc xạ qua một HVNN khác.

George Yele định nghĩa sự kiện lời nói là “Một hoạt động trong đó những người tham gia tác động lẫn nhau theo những cách thức có tính chất quy ước nhằm đạt đến một mục đích nào đấy. Sự kiện lời nói có thể được tạo nên bởi một HVNN trung tâm” [15, tr. Mỗi sự kiện lời nói được đánh dấu (và gọi tên bằng tên gọi của HVƠL trung tâm, kiểu như sự kiện lời nói sai khiến, thỉnh cầu, hứa hẹn,. Hành động ngữ vi được biểu hiện qua các động từ ngữ vi, đó là những động từ có thể thực hiện chức năng ngữ vi trong phát ngôn, có nghĩa là cùng với việc phát ngôn ra chúng, người nói thực hiện luôn cái HVNN do chúng biểu thị.

HVHH được biểu hiện bằng động từ ngữ vi HỨA. Xét theo khả năng có thể hay không thể dùng với chức năng ngữ vi thì động từ biểu hiện HVHH nằm trong nhóm những TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động từ nói năng vừa có thể dùng với chức năng ngữ vi, vừa có thể dùng với chức năng miêu tả. Điều kiện sử dụng các hành vi ở lời Hành vi ở lời cũng như các hành vi khác, các hành vi sinh lí hay vật lí, không phải được thực hiện một cách tuỳ tiện. Là loại hành vi có bản chất xã hội, các HVƠL cũng bị chi phối bởi các quy tắc đã được xã hội ước chế và nó thoả mãn những điều kiện sử dụng cụ thể thì mới được thực thi.

“Điều kiện sử dụng các hành vi ở lời là những điều kiện mà một hành vi ở lời phải đáp ứng để nó có thể diễn ra thích hợp với ngữ cảnh của sự phát ngôn ra nó. Tuy điều kiện sử dụng của mỗi HVƠL có khác nhau, nhưng chúng vẫn có những điểm chung. Austin đã đưa ra các điều kiện khác nhau để sử dụng các HVƠL. Song trên cơ sở phân tích một HVƠL - hành vi “hứa” tiếng Anh (promise) Searle đã điều chỉnh và bổ sung vào những điều kiện may mắn của Austin và gọi chúng là điều kiện sử dụng hay điều kiện thoả mãn.

Mỗi HVƠL có một hệ những điều kiện còn gọi là quy tắc (rules) để cho việc thực hiện nó đạt hiệu quả đúng với đích. Có tất cả bốn điều kiện. Mỗi điều kiện lại được biểu hiện khác nhau tuỳ theo từng phạm trù, từng loại và từng HVƠL cụ thể: + Điều kiện nội dung mệnh đề: Đây là điều kiện chỉ ra bản chất của hành vi. Nội dung mệnh đề có thể là một mệnh đề đơn giản hay một hàm mệnh đề, có thể là một hành động của người nói hay một hành động của người nghe.

+ Điều kiện chuẩn bị: Bao gồm những hiểu biết của người phát ngôn về năng lực, lợi ích, ý định của người nghe và các quan hệ giữa người nói, người nghe. Ví dụ: Khi hứa với ai điều gì, ngay lúc hứa ta đã bị ràng buộc vào trách nhiệm thực hiện cho được lời hứa của chúng ta và người nghe có quyền lợi chờ đợi, được hưởng kết quả của lời hứa đó. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Điều kiện chân thành: Chỉ ra các trạng thái tâm lí tương ứng của người phát ngôn. Xác tín, khảo nghiệm đòi hỏi niềm tin vào điều mình xác tín; lệnh đòi hỏi lòng mong muốn; hứa hẹn đòi hỏi ý định của người nói, … + Điều kiện căn bản: Là điều kiện đưa ra kiểu trách nhiệm mà người nói hoặc người nghe bị ràng buộc khi HVƠL đó được phát ra.

Trách nhiệm rơi vào hành động sẽ được thực hiện (lệnh, hứa hẹn) hoặc đối với tính chân thực của nội dung (một lời xác tín buộc người nói phải chịu trách nhiệm về tính đúng đắn của điều nói ra). Phát ngôn ngữ vi, biểu thức ngữ vi và động từ ngữ vi i. Phát ngôn ngữ vi và biểu thức ngữ vi + Phát ngôn ngữ vi Trong hội thoại, khi các đối ngôn đối thoại với nhau cũng là lúc các phát ngôn được tạo lập. Những phát ngôn được tạo lập để thực hiện một hành vi nào đó và hành vi này được thực hiện ngay khi người ta nói.

Kiểu phát ngôn như vậy được gọi là phát ngôn ngữ vi. Nằm trong cấu trúc hội thoại, phát ngôn ngữ vi có một vị trí quan trọng trong quá trình tạo lập một sự kiện lời nói. Xét về bản chất, hành vi mượn lời được coi là sản phẩm của một HVƠL nào đó khi hành vi này được thực hiện một cách trực tiếp, chân thực. Kết cấu lõi của một phát ngôn ngữ vi đặc trưng cho một loại HVƠL nhất định.

Nó hiện diện như một cách thức nói năng và đảm nhiệm những chức vụ khác nhau trong giao tiếp. BTNV chỉ là một tiểu đơn vị (cấu trúc lõi) của phát ngôn ngữ vi. Tuy nhiên, trong thực tế hội thoại, cấu trúc của PNNV có khi chỉ là một BTNV. [2] Con hứa sẽ không bao giờ gặp anh ấy nữa.

[TLTH; 605] Phát ngôn này chỉ có kết cấu là một BTNV tường minh hứa. Tuy nhiên, còn có những phát ngôn ngữ vi mở rộng, nghĩa là ngoài BTNV, những yếu tố mở rộng nhằm đáp ứng nhu cầu giao tiếp đa dạng của con người. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] [3] Thưa Đức Ông, thú thực, là ở mức độ nào đó, ở đấy tiếng nói của tôi có tác dụng quyết định, tôi xin hứa sẽ làm tất cả những gì trong phạm vi ảnh hưởng của mình. [NL 10; 75] Trong phát ngôn [3], ngoài kết cấu lõi là một BTNV tường minh hứa “Tôi xin hứa sẽ làm tất cả những gì trong phạm vi ảnh hưởng của mình”, còn có thêm thành phần mở rộng “thú thực, là ở mức độ nào đó, ở đấy tiếng nói của tôi có tác dụng quyết định” chỉ ra phạm vi của lời hứa.

+ Biểu thức ngữ vi “Biểu thức ngữ vi là những thể thức nói năng đặc trưng cho một hành vi ở lời… Biểu thức ngữ vi là dấu hiệu ngữ pháp – ngữ nghĩa của các HVƠL. Nhờ các biểu thức ngữ vi chúng ta nhận biết được các HVƠL”. BTNV là một yếu tố quan trọng tạo nên PNNV. Để nhận biết và phân biệt được BTNV người ta phải căn cứ vào các dấu hiệu.

Searle gọi những dấu hiệu này là các phương tiện chỉ dẫn hiệu lực ở lời (illocutionary force indicating devices – IFIDs) [10, tr. a) Các kiểu kết cấu: là các kiểu câu tương ứng với từng HVOL. Những kiểu kết cấu đại diện cho các loại BTNV tương ứng.Ví dụ, kiểu kết cấu câu:“ có … không?”,“Tôi hỏi”, “ sao … thế?” … là sự thể hiện của BTNV hỏi; kiểu kết cấu:“Mình/ tôi hứa/ cam đoan/ nhất định/ chắc chắn sẽ…”,“Cậu/ anh/ chị cứ yên tâm. Tôi sẽ …”, “Dù/ dẫu …sẽ…” là kết cấu của BTNV hứa.

b) Những từ ngữ chuyên dùng trong các BTNV: dùng để tổ chức các kết cấu và là dấu hiệu nhờ chúng mà ta biết được hành vi nào đang thực hiện. Chẳng hạn, những từ ngữ chuyên dùng trong kết cấu hứa hẹn: yên tâm đi, cứ yên tâm, sẽ…ngay, bằng mọi giá, chắc chắn, bảo đảm v.v… c) Ngữ điệu: có vai trò rất quan trọng tạo nên hiệu lực ở lời cho các ĐTNV. Theo Đỗ Hữu Châu: “…Cùng một tổ chức từ vựng, ngữ pháp cụ thể nếu được phát âm với các ngữ điệu khác nhau sẽ cho các BTNV khác nhau ứng với HVƠL khác nhau” TIEU LUAN MOI download : [e-mail] [4] Anh sẽ đi. Trong phát ngôn [4], tuỳ thuộc vào ngữ điệu của người nói mà nó có bản chất là BTNV hứa hay BTNV đe doạ.