Mở đầu, nội dung và kết luận. Trong đó phần nội dung đƣợc chia làm 4 chƣơng nhƣ sau: CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN Trong chƣơng này, chúng tôi trình bày một cách tổng quan về tình hình nghiên cứu của dịch thuật và phân tích đặc trƣng ngôn ngữ của VBTM Trung – Việt. Lí thuyết dịch thuật chức năng của Đức và lí thuyết dịch thuật tƣơng đƣơng đƣợc trình bày sâu sắc để làm điểm dựa cho việc dịch VBTM Trung – Việt.
KHẢO SÁT DỊCH TỪ NGỮ TRONG VĂN BẢN THƢƠNG MẠI TRUNG – VIỆT Trong chƣơng này chúng tôi chọn 3 loại từ ngữ điển hình trong VBTM Trung – Việt nhƣ: thuật ngữ, từ ngữ lịch sự và cụm từ cố định để khảo sát cụ thể việc dịch từ ngữ từ tiếng Trung sang tiếng Việt. KHẢO SÁT DỊCH PHÁT NGÔN TRONG VĂN BẢN THƢƠNG MẠI TRUNG – VIỆT Chƣơng này chúng tôi phân tích phƣơng thức biểu hiện và cách dịch của 5 loại phát ngôn điển hình trong VBTM Trung – Việt: phát ngôn cầu khiến, phát ngôn hỏi, phát ngôn thông báo, phát ngôn cam kết và phát ngôn biểu cảm. KHẢO SÁT LỖI THƢỜNG GẶP VÀ CÁCH KHẮC PHỤC LỖI TRONG CHUYỂN DỊCH VĂN BẢN THƢƠNG MẠI TRUNG – VIỆT Chƣơng này là chƣơng có tính thực hành. Chƣơng này lấy bài luyện dịch của sinh viên Trung Quốc chuyên ngành tiếng Việt và bản dịch thực tế của nhân viên ngƣời Trung Quốc trong công ty thƣơng mại để phân tích các lỗi thƣờng gặp trong việc dịch VBTM Trung – Việt.
Trên cơ sở chỉ ra những nguyên nhân gây lỗi, chúng tôi đề xuất các giải pháp cụ thể để khắc phục lỗi. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.Tình hình nghiên cứu dịch văn bản thƣơng mại tại Trung Quốc Tƣ liệu lƣu trữ cho thấy, các triều đình phong kiến Trung Hoa rất coi trọng việc giao lƣu với các nƣớc và các dân tộc xung quanh. Hoạt động dịch thuật Trung – Việt sớm nhất có từ những thế kỉ đầu công nguyên.
Mặc dù có những sự khác biệt về nguồn gốc và đặc điểm loại hình nhƣng từ xa xƣa tiếng Việt và tiếng Trung đã có quan hệ tiếp xúc và gắn bó mật thiết, cùng với các hoạt động giao lƣu về kinh tế, xã hội và văn hoá giữa hai dân tộc. Trƣớc khi Việt Nam có ―chữ quốc ngữ‖, những tác phẩm kinh điển của Trung Quốc đƣợc lƣu truyền tại Việt Nam đều viết bằng chữ Hán hoặc lƣu truyền ở dân gian theo hình thức truyền miệng. Đến đầu thế kỉ XX nhiều tác phẩm văn học kinh điển của Trung Quốc đƣợc dịch sang chữ quốc ngữ. Ở thời kì đó, dịch thuật Trung – Việt tập trung vào việc dịch tác phẩm văn học cổ điển Trung Hoa và thơ Đƣờng.
Sau ngày thành lập nƣớc Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, hoạt động dịch thuật Trung – Việt/Việt – Trung đƣợc nhiều học giả Trung Quốc quan tâm. Tác giả Hoàng Mẫn Trung đã dịch cuốn ―Cách mạng tháng tám‖ của Trƣờng Chinh sang tiếng Trung. Sau đó, nhiều sách giới thiệu về lịch sử, văn hóa, chính trị Việt Nam đƣợc dịch sang tiếng Trung. Hoàng Dật Cầu đã dịch ―Truyện Kiều‖ sang tiếng Trung.
Ở thập kỉ 50 rất nhiều tác phẩm đƣợc dịch ra tiếng Việt hoặc tiếng Trung. Trong đó có ―Tuyển tập Hồ Chí Minh‖, ―Lí luận Đặng Tiểu Bình‖, ―Tuyển tập Mao Trạch Đông‖, v. Những tác phẩm văn học của các nhà văn Trung Quốc nhƣ Lỗ Tấn, Mao Thuẫn, Đinh Linh, v. đã đƣợc dịch sang tiếng Việt.
Gần đây, nhiều tác phẩm của Mạc Ngôn cũng đã đƣợc dịch sang tiếng Việt [范光明, 2013]. Việc dịch những tác phẩm cận hiện đại Trung Việt góp phần tăng cƣờng sự hiểu biết giữa hai nƣớc chúng ta. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trải qua những thăng trầm của lịch sử đến thập kỉ cuối cùng của thế kỉ XX, quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc đã phát triển tốt đẹp trong bối cảnh toàn cầu hóa. Cả hai nƣớc đều có chính sách đổi mới về kinh tế thị trƣờng nhằm thúc đẩy kinh tế phát triển mạnh mẽ và hòa nhập với thế giới.
Giao lƣu giữa hai nƣớc trong lĩnh vực kinh tế ngày càng tăng lên với một tốc độ nhanh. Nhất là sau khi thành lập Khu Mậu dịch tự do Trung Quốc-ASEAN (CAFTA), việc dịch văn bản không giới hạn ở tác phẩm chính trị, văn học, thơ phú nhƣ trƣớc đây mà còn mở rộng sang nhiều thể loại văn bản thực hành nhƣ phóng sự, kĩ thuật, pháp luật, đặc biệt là những văn bản kinh tế, thƣơng mại. Ở Trung Quốc dịch thuật Trung – Việt hiện nay rất đƣợc quan tâm và đã có một số công trình nghiên cứu về dịch thuật Trung Việt đáng chú ý. Công trình ―Tìm hiểu văn hóa ngôn ngữ Việt Nam‖ của Phạm Hồng Quý và Lƣu Chí Cƣờng [范宏贵, 刘 志强, 2008] đề cập đến sự ảnh hƣởng của văn hóa Trung, Việt đối với dịch thuật Trung – Việt.
―Giáo trình dịch Hán – Việt‖ của Triệu Ngọc Lan [赵玉兰, 2002], ―Giáo trình Kĩ năng đối dịch Hán – Việt‖ của Lƣơng Viễn và Ôn Nhật Hào [梁远, 温日豪，2007], bàn đến các nguyên tắc dịch Trung – Việt/Việt – Trung và tập trung vào giảng dạy dịch thuật và kĩ xảo dịch Trung – Việt/Việt – Trung. Luận án tiến sĩ của Hồ Thị Trinh Anh tại Trƣờng Sƣ phạm Vũ Hán ―Khảo sát việc dịch văn bản phi văn học từ tiếng Hán sang tiếng Việt‖ [胡氏贞英, 2009] nghiên cứu việc dịch văn bản chính trị dƣới ánh sáng lí thuyết dịch thuật chức năng. Cùng với việc nghiên cứu dịch thuật Trung – Việt nói chung, việc nghiên cứu dịch văn bản thƣơng mại Trung – Viêt cũng đƣợc chú ý. ―Giáo trình kĩ năng đối dịch Hán – Việt‖ [梁远, 温 日豪, 2007] ngoài các nguyên tắc dịch thuật nói chung cũng đã đề cập đến một số kĩ năng dịch văn bản thƣơng mại Trung – Việt.
Bài báo ―Tiêu chuẩn và sách lƣợc dịch thƣơng mại Việt – Hán‖ của Lý Thái Sinh [李太生, 2010] đƣa ra ba tiêu chuẩn 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dịch văn bản thƣơng mại Việt – Trung, tức là ―trung thực, lƣu loát và chuyên nghiệp‖. Còn một số bài báo và luận văn thạc sĩ tuy không trực tiếp bàn về dịch văn bản thƣơng mại, nhƣng cũng ít nhiều có liên quan đến một khía cạnh nào đó trong việc dịch Trung – Việt, hoặc thảo luận về việc dịch thuật ngữ, hoặc dịch tên chức vụ, dịch tên ngƣời, v. Trong đó có bài báo của Tôn Hiểu Đông [孙晓冬, 2012] ―Bàn về quá trình dịch thuật lĩnh vực kinh tế Hán – Việt‖, Vy Đăng Tú [韦登秀, 2006] ―Dịch thuật ngữ danh ngữ Hán – Việt‖, Lý Thái Sinh [李太生, 2008] ―Bàn về kĩ xảo dịch câu chữ ‗把‘ (bả) và câu chữ ‗得‘ (đƣợc) trong tiếng Hán và tiếng Việt‖. Luận văn thạc sĩ có: Chu Hồng Hạnh [周红幸, 2011] ―Phân tích tình hình sinh viên Việt Nam dịch sai trạng ngữ từ tiếng Trung sang tiếng Việt‖, Ngô Diệu Linh [吴妙 玲, 2008] ―So sánh tên ngƣời Việt và ngƣời Trung và những vấn đề dịch thuật liên quan‖, Vƣơng Phƣợng Trang [王凤璋, 2008] ―Câu chữ ‗把‘ (bả) trong tiếng Trung và tƣơng ứng của nó trong tiếng Việt cùng vấn đề dịch thuật‖, Trần Thị Nga [陈氏 娥, 2009] ―Sự ảnh hƣởng của từ Hán Việt với dịch thuật Hán – Việt‖.Tình hình nghiên cứu dịch văn bản thƣơng mại tại Việt Nam Hoạt động dịch thuật Trung – Việt đã có lịch sử lâu đời, nhƣng chủ yếu là dịch văn chƣơng, thơ phú, hoặc văn bản tôn giáo, chính trị.
Ở Việt Nam, hầu hết các công trình nghiên cứu dịch thuật Trung – Việt gần đây vẫn tập trung nghiên cứu theo hƣớng này. Qua khảo sát cho thấy, mấy năm gần đây ở Việt Nam có một số báo cáo khoa học đƣợc trình bày tại các hội thảo khoa học có liên quan đến dịch Trung –Việt, trong đó có ―Dịch thơ ca từ tiếng Hán ra tiếng Việt và dịch thơ ca từ tiếng Việt ra tiếng Hán‖ của Trần Thị Thanh Liêm; ―Bƣớc đầu tìm hiểu tính tƣơng đƣơng ở cấp độ từ vựng trong việc dịch các văn kiện chính trị từ Trung sang Việt (trên cứ liệu 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com văn kiện đại hội Đảng Cộng Sản Trung Quốc lần thứ XVI và XVII)‖ của Hồ Thị Trinh Anh. Luận án tiến sĩ của Nguyễn Ngọc Long ―Đặc điểm đối dịch tiếng Hán và tiếng Việt hiện đại‖ [2009] là một công trình mang tính lí luận về nghiên cứu dịch thuật Hán – Việt, nhƣng luận án không tập trung khảo sát một loại hình văn bản nhất định. Tác giả Lê Đình Khẩn xuất bản cuốn sách có tên ―Phiên dịch Việt – Hán, Hán – Việt‖ [2007], khảo sát những đặc điểm và một số kĩ xảo dịch thuât.
Hiện nay, việc giao lƣu trong lĩnh vực kinh tế giữa Trung Quốc và Việt Nam tăng lên không ngừng. Chính vì vậy việc dịch các văn bản thƣơng mại tiếng Trung sang tiếng Việt và tiếng Việt sang tiếng Trung trở thành một công việc thƣờng nhật của các công ty. Để đáp ứng nhu cầu của xã hội, một số giáo trình song ngữ Trung – Việt có chủ đề thƣơng mại đƣợc xuất bản, trong đó có ―Thƣ tín thƣơng mại Hoa – Việt‖ [Trƣơng Văn Giới et., 2006], ―Giáo trình đàm thoại Hoa – Việt‖ [Trƣơng Văn Giới et., 2007], ―Thƣ tín thƣơng mại Hoa – Việt‖ [Gia Linh, 2007], v. Nhiều học giả cũng bắt đầu chú ý đến các kĩ năng dịch văn bản thƣơng mại từ tiếng Việt sang các thứ tiếng khác và ngƣợc lại.
Tuy nhiên, công trình nghiên cứu vẫn còn rất ít, và nhiều nghiên cứu chỉ mang tính chất đƣa ra tham khảo để mọi ngƣời quan tâm cùng góp ý kiến. Đối với văn bản thƣơng mại tiếng Trung, các công trình nghiên cứu phần lớn chỉ tập trung vào cấu trúc, cách sử dụng từ ngữ trong văn bản nhƣ luận văn thạc sĩ của tác giả Đỗ Xuân Thu, ―Nghiên cứu đặc trƣng ngôn ngữ trong hợp đồng xuất nhập khẩu thƣơng mại tiếng Trung‖ [2013]. Công trình có liên quan đến vấn đề dịch thuật văn bản thƣơng mại trƣớc mắt vẫn còn rất ít. Năm 2013 có tác giả Bùi Thị Huyền đã ―Tìm hiểu về phƣơng pháp dịch thƣ tín thƣơng mại Trung – Việt ‖ [2013].
Các công trình trên chỉ nói đến phƣơng pháp dịch và đƣa ra các ví dụ để minh chứng mà không đi sâu vào khảo sát các văn bản cụ thể hay so sánh cách dịch văn bản thƣơng mại tiếng Trung sang tiếng Việt nhằm khắc phục lỗi sai mà ngƣời dịch thƣờng hay mắc phải. 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu Tình hình nghiên cứu trên đây cho thấy, trong hoạt động dịch thuật VBTM Trung – Việt ở cả Việt Nam và Trung Quốc có sự bất cập cả về lí luận và thực tiễn.