ĐẶT VẤN ĐỀ Sức khỏe là vốn quý của mỗi con người chính vì thế mà mỗi đứa trẻ được sinh ra, là những người làm Cha Mẹ ai cũng mong muốn dành cho con những điều tốt đẹp nhất. Việc đảm bảo sức khỏe của một đứa bé sinh ra đến khi trưởng thành là một điều mà nguời cha mẹ nào cũng mong muốn. Chính vì điều đó sự ra đời của vắc xin là thành tựu vĩ đại của lịch sử y học mà các nhà khoa học đã nghiên cứu thành công và đưa vào sử dụng đạt hiệu quả cao trong công tác phòng bệnh, nhưng bạn có biết, một trong những cách bảo vệ bé tốt nhất chính là cho bé được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch. Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới, vắc xin đã cứu sống hàng triệu người mỗi năm và giúp chính phủ các quốc gia tiết kiệm được chi phí với những con số đang chú ý: Số trường hợp tử vong do Sởi được báo cáo giảm từ 2,6 triệu/năm xuống còn 122.
Số tử vong liên quan đến Ho gà đã giảm từ 1,3 triệu/năm xuống còn 63. Số mắc Bạch hầu đã giảm từ 80.000 trường hợp năm 1975 xuống còn dưới 10.000 trường hợp như hiện nay. Vắc xin phòng Haemophilus influenza B (Hib) đã làm giảm 90% tỷ lệ mắc bệnh Viêm màng não do Hib ở châu Âu trong 10 năm. Tổ chức Y tế thế giới ước tính rằng việc thanh toán bệnh Bại liệt đã giúp chính phủ của các quốc gia tiết kiệm được 1,5 tỷ USD mỗi năm cho chi phí điều trị và phục hồi chức năng.
Việc thanh toán bệnh Đậu mùa giúp tiết kiệm được 275 triệu USD mỗi năm cho chi phí chăm sóc y tế trực tiếp [12]. Theo báo cáo của Viện Y tế Hoa Kỳ, cứ chi 1 USD cho riêng vắc xin Sởi-quai bị-Rubella thì tiết kiệm được 21 USD [12]. Tại Việt Nam chương trình TCMR đã được Bộ Y Tế và các tổ chức quốc tế đánh giá là một trong những chương trình y tế công cộng hiệu quả và thành công nhất ở Việt Nam. Chính nhờ có chương trình TCMR hàng năm 1 chúng ta đã bảo vệ được cho hàng triệu trẻ không bị mắc, không bị chết cũng như các di chứng của các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, phổ biến vì được chủng ngừa đúng cách.
Chương trình tiêm chủng vắc xin hiện tại các tuyến Trung tâm Y tế, nhằm đảm bảo công tác đáp ứng nhu cầu phòng ngừa bệnh cho người dân. Công tác tồn trữ vắc xin nhằm đảm bảo chất lượng cũng là một yêu cầu đặt ra đối với Trung tâm. Hiện tại Trung tâm Y tế quận Bình Thạnh chưa có một đề tài nghiên cứu về công tác tồn trữ vắc xin tại đơn vị, xuất phát từ thực tế đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Khảo sát công tác tồn trữ Vắc xin tại Trung tâm Y tế Quận Bình Thạnh thành Phố Chí Minh năm 2020” với các mục tiêu sau : 1. Phân tích thực trạng công tác bảo quản vắc xin tại Trung tâm Y tế quận Bình Thạnh năm 2020.
Phân tích thực trạng dự trữ vắc xin tại Trung tâm Y tế quận Bình Thạnh năm 2020. Để từ đó đưa ra một số kiến nghị, đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả trong hoạt động dự trữ và nâng cao chất lượng bảo quản vắc xin, nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống dịch bệnh và bảo vệ sức khỏe cho nhân dân tại quận Bình Thạnh nói riêng và Thành Phố Hồ Chí Minh nói chung. QUY ĐỊNH BẢO QUẢN VẮC XIN 1. Khái niệm cơ bản Vắc xin là thuốc chứa kháng nguyên dùng tạo cho cơ thể khả năng đáp ứng miễn dịch được dùng với mục đích phòng bệnh, chữa bệnh.
(Vắc xin BCG: sử dụng trong điều trị ung thư bàng quang. Vắc xin dại: sử dụng sau phơi nhiễm như là một mục đích điều trị) [1]. Tiêm chủng là việc đưa vắc xin vào cơ thể con người với mục đích tạo cho cơ thể khả năng đáp ứng miễn dịch để dự phòng bệnh. Vắc xin là những chế phẩm được làm từ chính vi sinh vật (hoặc từ một phần cấu trúc của vi sinh vật) đã bị chết hoặc đã bị làm yếu đi.
Vắc xin không có khả năng gây bệnh cho cơ thể. Nguyên liệu sinh học chính được dùng để điều chế vắc xin : + Vắc xin sống: có chứa các vi sinh sống nhưng suy yếu. Những vi sinh suy yếu này thường là được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm. Khi truyền vào cơ thể, những vi sinh này sẽ sinh sôi nảy nở và hệ miễn dịch sẽ phản ứng bằng cách sinh ra các kháng thể.
Ví dụ các loại vắc xin chống bại liệt, sởi, quai bị, rubella hoặc lao. + Vắc xin bất hoạt: có chứa những con vi sinh bị giết bằng nhiệt độ, bức xạ, tia cực tím, cồn hoặc formaldehyde. Ví dụ một số loại vắc xin chống ho gà hoặc viêm gan A. + Vắc xin hóa học: có chứa các thành phần vách tế bào hoặc bộ phận khác của vi sinh.
Ví dụ một số loại vắc xin chống ho gà, Hib hoặc viêm màng não mủ. + Vắc xin biến độc tố: có chứa các thành phần độc tố bất hoạt, được sản sinh bởi một số vi khuẩn. Những thành phần độc tố này được đưa qua quá trình xử lý đặc biệt để những tính chất độc tố trở thành miễn dịch. Ví dụ các loại vắc xin chống uốn ván hoặc bạch cầu 3 + Vắc xin vector: Những vắc xin này được tạo ra bằng kỹ thuật di truyền bằng cách lấy những gen kháng bệnh bên trong vi khuẩn bệnh và cấy nó vào các vi sinh an toàn.
Ví dụ các loại vắc xin chống viêm gan B và rotavirus. Các loại vắc xin sử dụng tại Việt Nam và quy định bảo quản. Các loại vắc xin Bảng 1.1: Danh mục vắc xin trong chương trình TCMR STT VẮC XIN LIỀU LƯỢNG CÔNG DỤNG 1 bOPV 2 ml/ Lọ 20 liều Phòng bệnh bại liệt tuýp 1 và 3. 2 BCG 5 ml/ Lọ 10 liều Phòng bệnh Lao.
Phòng chống 5 bệnh: bạch hầu, ho gà,uốn ván, viêm gan B và viêm phổi, 3 COMBE 0,5ml viêm màng não do vi khuẩn Hib. Phòng bệnh bạch hầu, uốn ván và ho 4 DPT 10 ml/ Lọ 20 liều gà. 5 IPV 0,5 ml/ Lọ Phòng bệnh bại liệt tuýp 1,2,3. Phòng chống 5 bệnh: bạch hầu, ho gà,uốn ván, viêm gan B và viêm phổi, 6 SII 0,5 ml/ Lọ viêm màng não do vi khuẩn Hib.
7 Sởi 5 ml/ Lọ 10 liều Phòng bệnh sởi. 8 MR 5 ml/ Lọ 10 liều Phòng bệnh sởi- rubella. 9 VAT 5 ml/ Lọ 10 liều Phòng bệnh uốn ván. 10 Viêm gan B 0,5ml/ Lọ Phòng bệnh viêm gan B.
11 Viêm não nhật bản 05 ml/ Lọ 10 liều Phòng bệnh viêm não Nhật Bản. Danh mục vắc xin trong chương trình TCMR gồm có 11 loại vắc xin, ngoài ra các đơn vị còn tồn trữ 40 loại vắc xin dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của người dân. Quy định bảo quản vắc xin Vắc xin phải được bảo quản theo đúng quy định của pháp luật về bảo quản thuốc trong dây chuyền lạnh từ khi sản xuất tới khi sử dụng. 4 Vắc xin có thể bị hư hỏng, giảm hoặc mất hiệu lực nếu không được bảo quản đúng cách.
Một số loại vắc xin dạng dung dịch như viêm gan B; bạch hầu - ho gà - uốn ván (DTP); uốn ván - bạch hầu (TD); uốn ván, thương hàn nhạy cảm với nhiệt độ thấp và dễ bị hỏng nếu bị đông băng, một số vắc xin sống khác như bại liệt uống (OPV); sởi; sởi - rubella (MR); sởi - quai bị - rubella (MMR) có thể bị hỏng khi tiếp xúc với nhiệt độ cao hoặc ánh sáng. Vắc xin khi đã bị hỏng thì hiệu lực bảo vệ giảm hoặc mất. Vì vậy, việc bảo quản vắc xin ở nhiệt độ thích hợp là điều kiện quan trọng để đảm bảo an toàn và hiệu quả tiêm chủng [3]. Qui định chung Đối tượng áp dụng - Vắc xin sử dụng trong TCMR - Vắc xin sử dụng trong TCDV.
- Vắc xin sử dụng cho công tác phòng chống dịch. Nhiệt độ bảo quản vắc xin. - Nhiệt độ bảo quản các vắc xin phải theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. - Nhiệt độ bảo quản và thời gian lưu giữ một số loại vắc xin thuộc TCMR được quy định tại Phụ lục 1 của Hướng dẫn này. Bảo quản, sử dụng dung môi Một số vắc xin dạng đông khô phải pha hồi chỉnh với dung môi kèm theo hoặc với vắc xin khác dạng dung dịch trước khi sử dụng.
- Dung môi được đóng gói cùng với vắc xin phải được bảo quản ở nhiệt độ từ +2oC đến +8oC. - Nếu dung môi không đóng gói cùng vắc xin có thể được bảo quản ngoài dây chuyền lạnh nhưng phải được làm lạnh trước khi sử dụng 01 ngày hoặc một khoảng thời gian cần thiết đủ để bảo đảm có cùng nhiệt độ từ +2 oC 5 đến +8oC với nhiệt độ của vắc xin trước khi pha hồi chỉnh. - Không được để đông băng dung môi. - Dung môi của vắc xin nào chỉ được sử dụng cho vắc xin đó.
Sử dụng vắc xin và dung môi của cùng nhà sản xuất. - Vắc xin đông khô sau khi pha hồi chỉnh chỉ được phép sử dụng trong vòng 6 giờ, riêng vắc xin BCG sử dụng trong vòng 4 giờ hoặc theo hướng dẫn của nhà sản xuất [3]. Bảo quản vắc xin trong dây chuyền lạnh Nguyên tắc chung bảo quản vắc xin trong dây chuyền lạnh - Sắp xếp vắc xin và dung môi theo loại, theo lô, hạn sử dụng để thuận tiện cho việc cấp phát. - Vắc xin được sử dụng theo nguyên tắc hạn ngắn phải được sử dụng trước, tiếp nhận trước phải sử dụng trước và/hoặc theo tình trạng của chỉ thị nhiệt độ lọ vắc xin (VVM).
- Để những lọ vắc xin còn nguyên lọ được mang về từ buổi tiêm chủng, lọ vắc xin có chỉ thị nhiệt độ đã chuyển màu sang giai đoạn có tiếp xúc với nhiệt độ cao trong hộp có dán nhãn, sử dụng trước. Ưu tiên sử dụng những lọ này trước trong buổi tiêm chủng lần sau. - Sắp xếp hộp vắc xin đúng vị trí để tránh làm đông băng vắc xin và có khoảng cách để khí lạnh lưu thông giữa các hộp. - Theo dõi nhiệt độ của buồng lạnh, tủ lạnh hàng ngày ( kể cả ngày lễ, 6 - ngày nghỉ) và ghi vào bảng theo dõi nhiệt độ tối thiểu 02 lần/ngày vào buổi sáng lúc đến và buổi chiều trước khi về.