Đặt vấn đề Hoa và cây kiếng là nhóm cây trồng chủ lực của thành phố, mang lại giá trị kinh tế cao, có đóng góp không nhỏ vào giá trị sản xuất nông nghiệp của thành phó. Theo thống kê của Sở NN&PTTN Tp.HCM, tổng diện tích hoa, cây kiểng phục vụ dịp Tết 2020 đạt 1.027,5 ha, giá trị sản lượng hoa cây kiểng Tết 2020 đạt 1.661 tỷ đồng, trong đó giá trị sản lượng hoa lan đem lại đạt 215,4 tỷ đồng. Đến năm 2022 diện tích sản xuất hoa và cây kiếng trên địa bàn Tp.HCM ước đạt 2.325 ha, trong đó diện tích hoa lan chiếm khoảng 370 ha. Hoa lan là một trong những cây hoa kiểng quan trọng của thành phó, có diện tích lớn và giá trị sản lượng nông nghiệp cao.
Năm 2022, thành phố đã xuất khâu được 200.000 cây kim ngân, lan mokara, dendrobium với kim ngạch xuất khâu 500.000 đô la Mỹ với thị trường xuất khẩu chủ yếu Campuchia, Mỹ, Nhật Bản, Hà Lan, Canada. Hiện hoa lan chiếm gần 16% diện tích hoa kiếng thành phố và mỗi héc ta mang về cho nông dân mỗi năm doanh thu từ 800 triệu đến 1 tỉ đồng (sở NN&PTNT TpHCM). Hoa lan loài hoa khá phong phú về chủng loại, mỗi loại có đặc điểm sinh trưởng và phát trién khác nhau, Tại Tp.HCM tập trung 02 chủng loại hoa lan phát triển là Dendrobium và Mokara (Cam nang kỹ thuật trồng lan Dendrobium Mokara, TTKN Tp. Dendrobium hiện được trồng rộng rãi tại Tp.
Dendrobium hap dẫn người tiêu ding bởi màu sắc, độ bền hoa, dé trồng và đặc biệt có giá trị kinh tế cao, cho thu nhập lớn đối với ngành trồng hoa trong và ngoài nước. Song song với những hấp dẫn mà nó đem lại thì các loại sâu bệnh hại cũng gây ra những tác hại ảnh hưởng vẻ đẹp cũng như giá trị của cây đặc biệt là các loại bệnh do nâm gây ra. Do đó, đề tài: “Khao sát các bệnh hại chính do nam gây ra trên chi lan Hoang Thảo (Dendrobium) tại khu vực Thành phố Hồ Chí Minh” đã được thực hiện. Đề tài được đặt ra nhằm xác định rõ thành phần và các bệnh hại phổ biến trên lan Dendrobium từ đó góp phần vào công tác nghiên cứu các thành phần bệnh hại, các biện pháp trừ bệnh hiệu quả.
Mục tiêu nghiên cứu M6 tả các triệu chứng bệnh trên lan Dendrobium. Xác định một số loại nam gây bệnh phổ biến trên lan Dendrobium dựa vào đặc điểm hình thái học và sinh học phân tử. Tính tần suất xuất hiện của một số chi nam gây bệnh trên lan Dendrobium. Xác định tính chính xác của một số chỉ thị phân tử trên nắm gây bệnh.
Yêu cầu Quan sát, thu thập các mẫu bệnh. Phân lập, làm thuần các mẫu nắm. Định danh các loại nắm gây bệnh. Giới hạn đề tài Đề tài được thực hiện từ tháng 5/2023 đến tháng 2/2024 trên đối tượng là chi lan Dendrobium.
Mẫu bệnh được thu thập tại các quận, huyện tại Tp. Các thí nghiệm được tiến hành tại phòng thí nghiệm RIBE 302 — 304 Bệnh học và Chân đoán phân tử, Viện Nghiên cứu Công nghệ Sinh học và Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm TP. Chương | TONG QUAN TAI LIEU 1.1 Tống quan về hoa lan Dendrobium 1.1 Giới thiệu về lan Dendrobium Dendrobium thuộc lớp một lá mầm (Monocotyledones), bộ lan (Asparagales), họ Phong lan (Orchidaceace). Theo dạng thân, người ta thường chia ra 2 nhóm: Dạng thân đứng (Dendrobium phalaenopsis) thường mọc ở vùng nóng, chịu 4m và siêng hoa; Dạng thân thong (Dendrobium nobile) chịu khí hậumát mẻ.
Ở Việt Nam, Dendrobium hay được gọi là lan Hoàng Thảo hay Đăng Lan có đến 100 loài. Các loài Dendrobium đều là thực vật phụ sinh, sống bám trên thân cây hoặc đá. Rễ lan là rễ khí sinh, có một lớp mô hút 4m day bao quanh gồm những lớp tế bào chết chứa đầy không khí nên rễ ánh lên màu xám bạc. Dendrobium thuộc nhóm đa thân, có hệ thống nhánh nằm ngang bò dài trên giá thé hoặc nam sâu trong đất gọi là thân rễ (căn hành).
Giả hành là những đoạn phình to, giúp dự trữ nước và chất dinh dưỡng. Lá có gân song song moc xen kẽ nhau và gắn vao giả hành nhờ cuốn và bao lấy thân (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tế Nga, 2008) 1.2 Đặc điểm thực vật học Rễ: thường được hình thành từ căn hành. Cấu tạo của rễ chia làm 3 tầng: Tầng ngoài, tầng giữa và tầng trong. Tầng ngoài là lớp vỏ rễ, tác dụng chủ yếu là hút và giữ nước; tầng giữa là thịt rễ, phần lớn là tổ chức tế bào sống, chứa rất nhiều nam rễ cộng sinh; tang trong là gân rễ có sự liên kết tương đối dẻo dai.
Khi sống bám vào cành hoặc thân cây, bề mặt của lớp rễ có phủ lớp mạc làm nhiệm vụ hút và giữ nước rất tốt cho nên cây chịu hạn tốt, ở đầu rễ luôn luôn có màu xanh của diép lục dùng dé quang hợp nên rễ lan thường chui ra khỏi chậu. Hệ rễ khí sinh phát triển rất phong phú, mọc rất đài, to, khỏe và giữ cho cây khỏi bị gió lung lay, vừa làm cột chống đỡ cho thân vươn cao (Lê Đặng Trung Tuyến, 2007). 1 Rễ lan Dendrobium Thân: Dendrobium thuộc nhóm đa thân có hệ thống nhánh nằm ngang bò dai trên giá thể hoặc nằm sâu trong đất gọi là thân rễ. Giả hành là những đoạn phình to, bên trong có các mô mềm chứa dịch nhày làm giảm sự mắt dự trữ chất dinh dưỡng để nuôi cây trong điều kiện khô hạn khi cây sống bám trên cao.
Ngoài ra giả hành còn chứa diệp lục tô nên có thể quang hợp được (Nguyễn Công Nghiệp, 2004). Hình dạng và kích thước của giả hành rất đa dạng: Hình cầu, thuôn dài hay hình trụ xếp chồng lên nhau tạo thành thân có lá mọc xen kẽ (Dương Công Kiên, 2002). Lá: hình dạng của lá thường là hình đai hoặc hình mũi mác, lá có gân song song, phién lá hẹp, thuôn dài, mau lá thường là mau xanh đậm hoặc xanh sang. Day lá to ra tạo thành bẹ bao quanh giả hành, giữa bẹ lá và phiến lá có một lằn ngang (cô lá) là nơi phiến lá sẽ lia ra khỏi thân khi gia.
Hoa: cau trúc của một đóa hoa lan là phía bên ngoài cùng là 3 cánh đài, thường có màu sắc và kích thước giống nhau. Một cánh đài nằm ở phía trên hay phía sau của hoa gọi là cánh đài lý, hai cánh đài nằm ở 2 bên gọi là cánh đài cạnh. Nằm kề bên trong và xen kẽ với 3 cánh đài là 3 cánh hoa, chúng giống nhau về hình dạng, kích thước, màu sắc. So với 2 cánh hoa hai bên sườn, cánh hoa nằm ở phía trên hay phía dưới có hình dạng và màu sắc khác han với các cánh còn lại gọi là cánh môi (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2008).
3 Hoa lan Dendrobium 1.3 Yêu cầu sinh thái đối với lan Dendrobium s* Nhiệt độ Nhiệt độ ảnh hưởng rất nhiều đến sự tăng trưởng của lan Dendrobium. Nhiệt độ tác động lên cây lan thông qua con đường quang hợp. Nhiệt độ quá cao cây sẽ mất nước, quang hợp và hô hấp giảm. Nhiệt độ quá thấp làm nước trong tế bào kết tinh và phá vỡ cấu trúc tế bào.
Phần lớn các cây này thích hợp với nhiệt độ ban đêm vào khoảng 10 — 16°C và ban ngày vào khoảng 21 — 32°C. Dendrobium thích hợp với khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới. Vì đa dạng về chủng loại nên mỗi loài Dendrobium cần một nhiệt độ nhất định khác nhau: - Nhóm Dendrobium ưa lạnh: sinh trưởng và phát triển tốt nhất ở nhiệt độ lý tưởng là 15°C, những giống này được lấy từ các vùng cao nguyên của Việt Nam và Myanmar trên độ cao 1000 m, các loài này khó ra hoa ở vùng nhiệt độ cao. - Nhóm Dendrobium ưa nóng: trồng tại Tp.
HCM và các tỉnh phía Nam, nhiệt độ thích hợp cho các loài của nhóm này là 25°C. Tuy nhiên, các giống Dendrobium lại có thé chịu được nhiệt độ cao hơn nhiều. - Nhóm Dendrobium trung gian: có thé sống được ở cả vùng lạnh và vùng nóng, nhiệt độ thích hợp của loài này là 20°C (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2008). % Độ âm Độ 4m thích hợp giúp cho cây được phát triển nhanh hon, hoa tươi và lâu tan.
Dendrobium phát triên tốt trong điều kiện không khí âm (trên 60%) và thông thoáng dé không khí chuyển động dễ dang. Ban ngày cây cần độ am từ 40 — 60%, vào ban đêm độ âm từ 60 — 90%. Những ngày nóng và có nhiều gió cần phun sương dé tăng thêm độ âm không khí giúp cây lan quang hợp tốt. Độ âm của giá thể cao là điều kiện bat lợi cho sinh trưởng của giống Dendrobium vì có thê toàn thé bộ rễ bị thối và biểu hiện là cây con mọc từ phần ngọn của thân (Hồ Lâm Thanh, 2018).
s* Anh sáng Dendrobium là giéng ưa sáng nên có thê trồng trong điều kiện ánh sáng trực tiếp hay khuếch tán. Cường độ ánh sáng cho Dendrobium là 70%, cường độ ánh sáng quá cao cây sẽ sinh trưởng yếu. Tùy vào giống Dendrobium sẽ có thời gian chiếu sáng dai hay ngắn khác nhau. Nếu trồng các loài Dendrobium ra hoa quanh năm thì cần thời gian chiếu sáng từ sáng sớm đến chiều.
Nếu trồng các loài Dendrobium ra hoa theo mùa thì chú ý ra hoa ngày ngắn hay ngày dai. Thiếu ánh sáng với các loài thuộc giống này sẽ gây ra sự thoái hóa rõ rệt, cây chậm phát triển, số lượng hoa cũng rất ít. Trái lại, thừa ánh sáng đối với các loài thuộc giống Dendrobium, chỉ làm cho cây xấu đi vì lá quá vàng hoặc các giả hành tro trui, nhưng cây sẽ thích nghi dan và đảm bao ra hoa nhiều và đẹp (Hồ Lâm Thanh, 2018). s* Nhu cầu dinh dưỡng Dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng đối với lan.
Khi cây đầy đủ đinh dưỡng thì cây sẽ sinh trưởng và phát triển tốt, ra nhiều hoa, hoa to, bền đẹp. Ngược lại, khi thiếu dinh dưỡng cây sẽ còi cọc, kém phát triển, không có hoặc cho ít hoa. 6 Cây lan cần 13 chất dinh đưỡng khoáng thuộc nhóm đa lượng (N, P, K), trung lượng (Ca, Mg, S), vi lượng (Fe, Cu, Zu, Mn, B, Mo, CI). Ngoài ra, dé lan sinh trưởng phát triển tốt cần bo sung các vitamin như vitamin BI, BS, B6, B12 trong việc tạo chồi tạo rễ và các chất kích thích tố như AIA, NAA, IBA kích thích nảy mam, chồi, ra hoa (Phạm Công Bình, 2005).4 Kỹ thuật canh tác lan Dendrobium s% Giống Chọn cây có thân lá cứng cáp, khoẻ mạnh, không có đốm, dấu hiệu bệnh, càng đủ lá ở thân tơ càng tốt.
Chậu cây cần khô không đọng nước. Nguồn gốc giống rõ rang.