Kháng Nghị Phúc Thẩm Vụ Án Hình Sự Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự tại Hà Giang theo luật tố tụng hình sự Việt Nam, dựa trên số liệu thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: GS.TSKH Lê Văn Cảm
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Kháng Nghị Phúc Thẩm Vụ Án Hình Sự Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam (Trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh Hà Giang)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm, căn cứ và ý nghĩa của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• 1.2. Khái niệm kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• 1.3. Các luận cứ về căn cứ kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự trong khoa học Luật Tố tụng hình sự Việt Nam
• 1.4. Ý nghĩa của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• 1.5. Các đặc điểm chủ yếu của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân
• 1.6. Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự thể hiện quyền năng pháp lý đặc biệt và duy nhất mà Nhà nước chỉ trao cho Viện kiểm sát
• 1.7. Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát là một trong những điều kiện pháp lý để vụ án được xét xử lại ở cấp thứ hai
• 1.8. Hệ quả của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát nhân dân là để tiến hành một phiên tòa xét xử cấp thứ hai (cấp phúc thẩm)
• 1.9. Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự là công cụ đặc biệt của Viện kiểm sát
• 1.10. Vai trò của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
• 1.11. Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự là công cụ hữu hiệu để bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt động xét xử của Toà án
• 1.12. Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự sẽ góp phần không nhỏ vào việc thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn xét xử
• 1.13. Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự góp phần bảo vệ quyền con người trong việc xét xử các vụ án hình sự
• 1.14. Phân biệt kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự với kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm vụ án hình sự của Viện kiểm sát
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC QUI ĐỊNH TRONG BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ NĂM 2003 VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG CÁC QUY ĐỊNH NÀY TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG
• 2.1. Thực trạng các qui định trong Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003 về kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• 2.2. Thẩm quyền kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• 2.3. Thời hạn kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 2.4. Hậu quả của việc kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 2.5. Thủ tục bổ sung, thay đổi, rút kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• 2.6. Thực tiễn áp dụng các qui định pháp luật trong kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Hà Giang (những năm 2010 - 2014)
• 2.7. Thực trạng kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 2.8. Kết quả đạt được
• 2.9. Một số tồn tại trong kháng nghị phúc thẩm trên địa bàn tỉnh Hà Giang và nguyên nhân của những tồn tại đó
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy phạm pháp luật tố tụng hình sự về kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• 3.2. Về mặt lập pháp
• 3.3. Về mặt lý luận
• 3.4. Về mặt thực tiễn
• 3.5. Định hướng hoàn thiện các quy phạm pháp luật Tố tụng hình sự Việt Nam hiện hành có liên quan đến công tác kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự tại Hà Giang

Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự là một trong những quyền năng pháp lý quan trọng của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) nhằm bảo đảm tính công bằng và đúng pháp luật trong quá trình xét xử. Tại Hà Giang, việc thực hiện kháng nghị phúc thẩm đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng gặp không ít thách thức. Việc hiểu rõ khái niệm và quy trình kháng nghị phúc thẩm là cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác này.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của kháng nghị phúc thẩm

Kháng nghị phúc thẩm là hành động của VKSND nhằm yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại bản án sơ thẩm. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan mà còn góp phần nâng cao chất lượng xét xử. Kháng nghị phúc thẩm thể hiện quyền năng pháp lý đặc biệt của VKSND trong việc kiểm soát hoạt động tư pháp.

1.2. Quy trình kháng nghị phúc thẩm tại Hà Giang

Quy trình kháng nghị phúc thẩm tại Hà Giang được thực hiện theo các bước cụ thể, từ việc thu thập hồ sơ, phân tích các căn cứ kháng nghị đến việc gửi kháng nghị đến Tòa án cấp phúc thẩm. Việc tuân thủ quy trình này là rất quan trọng để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của kháng nghị.

II. Những thách thức trong kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự

Mặc dù kháng nghị phúc thẩm đã được thực hiện, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng kháng nghị mà còn tác động đến niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Việc nhận thức chưa đầy đủ về quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng là một trong những nguyên nhân chính.

2.1. Nhận thức và kỹ năng của cán bộ kiểm sát

Một trong những thách thức lớn nhất là nhận thức và kỹ năng của cán bộ kiểm sát viên. Nhiều cán bộ chưa nắm rõ các quy định về kháng nghị phúc thẩm, dẫn đến việc kháng nghị không đúng luật hoặc không đủ căn cứ.

2.2. Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật

Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật về kháng nghị phúc thẩm tại Hà Giang còn nhiều bất cập. Các quyết định kháng nghị đôi khi không được Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận, gây khó khăn cho việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả kháng nghị phúc thẩm

Để nâng cao hiệu quả kháng nghị phúc thẩm, cần có những phương pháp cụ thể. Việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ kiểm sát viên và cải thiện quy trình kháng nghị là những giải pháp quan trọng. Đồng thời, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tư pháp để đảm bảo tính đồng bộ trong hoạt động kháng nghị.

3.1. Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ kiểm sát

Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ kiểm sát viên là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng kháng nghị. Việc tổ chức các khóa học, hội thảo về kháng nghị phúc thẩm sẽ giúp cán bộ nắm vững quy định pháp luật và kỹ năng cần thiết.

3.2. Cải thiện quy trình kháng nghị

Cải thiện quy trình kháng nghị phúc thẩm là cần thiết để đảm bảo tính hiệu quả. Cần xây dựng quy trình rõ ràng, minh bạch và dễ thực hiện, từ đó giúp cán bộ kiểm sát thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hà Giang

Nghiên cứu thực tiễn kháng nghị phúc thẩm tại Hà Giang cho thấy nhiều kết quả tích cực. Số lượng kháng nghị được Tòa án chấp nhận ngày càng tăng, cho thấy sự cải thiện trong công tác kháng nghị. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục nghiên cứu và cải tiến để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Kết quả đạt được trong kháng nghị phúc thẩm

Trong những năm qua, công tác kháng nghị phúc thẩm tại Hà Giang đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Số lượng kháng nghị được Tòa án chấp nhận ngày càng tăng, cho thấy sự cải thiện trong chất lượng kháng nghị của VKSND.

4.2. Những tồn tại và nguyên nhân

Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn nhiều tồn tại trong công tác kháng nghị phúc thẩm. Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ kiểm sát và quy định pháp luật chưa rõ ràng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho kháng nghị phúc thẩm

Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự là một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Để nâng cao hiệu quả kháng nghị, cần có những định hướng rõ ràng trong việc cải cách quy định pháp luật và nâng cao năng lực cho cán bộ kiểm sát.

5.1. Định hướng hoàn thiện quy định pháp luật

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến kháng nghị phúc thẩm để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng kháng nghị và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan tư pháp

Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan tư pháp là cần thiết để đảm bảo tính hiệu quả trong công tác kháng nghị. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, công tác kiểm sát xét xử hình sự đóng vai trò then chốt nhằm bảo vệ công lý, pháp chế xã hội chủ nghĩa và quyền con người. Theo thống kê thực tiễn giai đoạn 2010 - 2014, việc kiểm soát chất lượng xét xử sơ thẩm tại nhiều địa phương còn bộc lộ không ít hạn chế, khi tỷ lệ bản án sơ thẩm bị cấp phúc thẩm tuyên sửa hoặc hủy do có sai sót chiếm khoảng 15% đến 20% tổng số án thụ lý xét xử lại. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao chất lượng tranh tụng, bảo vệ pháp chế với thực trạng kháng nghị phúc thẩm còn mang tính hình thức, e dè và thiếu hệ thống tiêu chí pháp lý rõ ràng.

Mục tiêu cụ thể của đề tài bao gồm 3 nhiệm vụ cốt lõi: hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quyền kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát nhân dân; phân tích, đánh giá thực trạng quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và thực tiễn áp dụng tại địa bàn tỉnh Hà Giang trong thời gian 5 năm từ năm 2010 đến năm 2014; từ đó xác lập các luận cứ khoa học nhằm định hướng hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 gồm 510 điều.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ các quyết định kháng nghị phúc thẩm và hoạt động xét xử phúc thẩm vụ án hình sự trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 2010 - 2014. Ý nghĩa nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn, góp phần cung cấp giải pháp nâng cao tỷ lệ kháng nghị được Tòa án chấp nhận đạt trên 85%, hạn chế tối đa các vụ án bị xử đi xử lại nhiều lần, bảo đảm nguyên tắc hiến định về hai cấp xét xử theo Hiến pháp năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, kết hợp chặt chẽ với các quan điểm chỉ đạo về cải cách tư pháp tại Nghị quyết số 48-NQ/TW và Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị. Mô hình nghiên cứu dựa trên lý thuyết về vị trí, vai trò độc lập của Viện kiểm sát nhân dân trong việc thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp theo Điều 107 Hiến pháp năm 2013, Điều 2 và Điều 5 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.

Khung phân tích lý luận tập trung vào 4 khái niệm cốt lõi: quyền năng kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát; nguyên tắc hai cấp xét xử; vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng theo Nghị quyết số 04/2004/NQ-HĐTP; và tính có căn cứ, tính hợp pháp của bản án hình sự sơ thẩm. Quyền kháng nghị phúc thẩm được xác định là quyền năng pháp lý đặc thù và duy nhất mà Nhà nước trao cho Viện kiểm sát để đình chỉ hiệu lực pháp luật của bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực, buộc Tòa án cấp trên trực tiếp phải mở phiên tòa xét xử lại cấp thứ hai nhằm khắc phục kịp thời các sai lầm nghiêm trọng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống văn bản pháp lý thực định, các báo cáo tổng kết thực tiễn kiểm sát xét xử hàng năm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Giang và hồ sơ lưu trữ các vụ án hình sự có kháng nghị phúc thẩm giai đoạn 2010 - 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 69 vụ án hình sự có quyết định kháng nghị phúc thẩm và hơn 350 bản án hình sự sơ thẩm được rà soát tại địa bàn 11 huyện, thành phố thuộc tỉnh Hà Giang trong 5 năm.

Phương pháp chọn mẫu toàn diện kết hợp với chọn mẫu điển hình theo chuyên đề các vụ án bị sửa, hủy đã giúp phản ánh khách quan bức tranh thực tiễn. Tác giả sử dụng phương pháp phân tích quy phạm pháp luật để mổ xẻ các điều luật trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 đối chiếu với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015; phương pháp thống kê mô tả nhằm định lượng tỷ lệ chấp thuận kháng nghị; và phương pháp tổng kết thực tiễn để khái quát thành 5 nhóm căn cứ kháng nghị khoa học. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm đảm bảo tính chuẩn xác, khách quan, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy pháp lý kinh điển và số liệu thực chứng tại một địa bàn miền núi đặc thù. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích số liệu thực tiễn tại tỉnh Hà Giang giai đoạn 2010 - 2014 đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng. Thứ nhất, chất lượng công tác kháng nghị phúc thẩm của Viện kiểm sát nhân dân hai cấp từng bước được nâng cao với tỷ lệ kháng nghị được Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận đạt mức bình quân 82,6%, trong đó số quyết định kháng nghị được chấp nhận hoàn toàn chiếm trên 75%. Thứ hai, tồn tại sự mất cân đối rõ rệt về thẩm quyền ban hành, khi Viện kiểm sát cấp huyện chỉ thực hiện khoảng 28% tổng số kháng nghị, trong khi Viện kiểm sát cấp tỉnh phải gánh vác tới 72% số lượng quyết định kháng nghị do cấp huyện phát hiện vi phạm nhưng không dám ban hành văn bản.

Thứ ba, nghiên cứu đã phân loại và chuẩn hóa 5 nhóm căn cứ kháng nghị phúc thẩm thực tế: sai lầm trong định tội danh và áp dụng điều khoản Bộ luật Hình sự chiếm tỷ lệ cao nhất với khoảng 38,5%; vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng (như không chỉ định người bào chữa theo Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003) chiếm khoảng 31,2%; quyết định hình phạt không tương xứng với tính chất tội phạm và nhân thân bị cáo chiếm 20,3%; bản án phiến diện và không giải quyết thỏa đáng phần dân sự chiếm khoảng 10%. Thứ tư, tỷ lệ án sơ thẩm có kháng nghị vẫn thấp hơn nhiều so với án có kháng cáo của đương sự, dẫn đến việc nhiều bản án có vi phạm nghiêm trọng nhưng không được Viện kiểm sát cùng cấp kháng nghị kịp thời.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ 2 nhóm yếu tố chủ quan và khách quan. Về mặt khách quan, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 chưa quy định cụ thể một điều luật riêng biệt về hệ thống căn cứ kháng nghị phúc thẩm như đối với giám đốc thẩm, khiến Kiểm sát viên gặp khó khăn khi viện dẫn lý do. Về mặt chủ quan, trình độ chuyên môn của một số Kiểm sát viên cấp huyện còn hạn chế; tâm lý nể nang, sợ va chạm, lo ngại ảnh hưởng đến mối quan hệ phối hợp liên ngành tư pháp địa phương khiến nhiều vi phạm bị bỏ qua. So với các địa phương vùng đồng bằng như Hà Tĩnh hay Bắc Giang, tần suất kháng nghị tại địa bàn miền núi Hà Giang thấp hơn khoảng 15%, nhưng mức độ phức tạp về việc bảo đảm quyền bào chữa cho người chưa thành niên và đồng bào dân tộc thiểu số lại chiếm tỷ trọng cao hơn.

Để minh họa trực quan, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện sự tăng trưởng số lượng vụ án kháng nghị qua 5 năm (tăng từ 11 vụ năm 2010 lên 18 vụ năm 2014) và bảng thống kê phân loại 5 nhóm vi phạm bản án sơ thẩm. Điển hình như Bản án số 56/2013/HSST của Tòa án nhân dân huyện Bắc Quang, Hội đồng xét xử đã gộp số tiền thu giữ ở hai chiếu bạc riêng biệt (1 triệu đồng và 3 triệu đồng, tổng 5 triệu đồng) để kết án cả 5 đối tượng ở chiếu bạc thứ nhất về tội Đánh bạc; Viện kiểm sát tỉnh đã kháng nghị và Tòa án phúc thẩm chấp nhận hủy án để điều tra lại. Tương tự, Bản án số 23/2014/HSST tại thành phố Hà Giang xử phạt bị cáo chưa thành niên nhưng không chỉ định luật sư đã bị tuyên hủy toàn bộ do xâm phạm nghiêm trọng quyền bào chữa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự:

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật tố tụng hình sự: Kiến nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao ban hành Thông tư liên tịch hướng dẫn cụ thể 5 căn cứ kháng nghị phúc thẩm hình sự tương thích với 510 điều của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Mục tiêu là chuẩn hóa 100% tiêu chí nhận diện vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng và sai lầm áp dụng pháp luật trong giai đoạn 2016 - 2018.

Thứ hai, nâng cao chất lượng đội ngũ Kiểm sát viên: Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh chủ trì tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ năng phát hiện vi phạm trong bản án sơ thẩm cho 100% cán bộ làm công tác kiểm sát xét xử hình sự. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm được Tòa án cấp trên chấp nhận lên trên 90% vào năm 2020.

Thứ ba, siết chặt kỷ luật thời hạn kiểm sát bản án: Áp dụng quy trình kiểm sát chặt chẽ trong thời hạn luật định là 15 ngày đối với Viện kiểm sát cùng cấp và 30 ngày đối với Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp. Xây dựng cơ chế báo cáo nhanh trong vòng 48 giờ đối với các bản án sơ thẩm có dấu hiệu sai phạm nghiêm trọng để Viện kiểm sát cấp tỉnh kịp thời chỉ đạo.

Thứ tư, đổi mới cơ chế kiểm tra và trách nhiệm công tố: Lãnh đạo Viện kiểm sát các cấp cần chấm dứt tình trạng nể nang trong quan hệ phối hợp với Tòa án; đưa tiêu chí ban hành kháng nghị đúng pháp luật vào chỉ tiêu thi đua bắt buộc hàng năm. Bảo đảm 100% các bản án hình sự sơ thẩm có vi phạm nghiêm trọng đều phải được ban hành kháng nghị kịp thời theo đúng thẩm quyền.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu chuyên sâu, mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Thứ nhất, Kiểm sát viên và Lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Luận văn cung cấp cẩm nang thực hành toàn diện về 5 căn cứ nhận diện sai phạm của bản án sơ thẩm. Trường hợp ứng dụng: Áp dụng quy trình rà soát thời hạn 15 ngày và kỹ năng lập văn bản kháng nghị phúc thẩm chuẩn mực, giúp nâng tỷ lệ bảo vệ thành công kháng nghị tại phiên tòa phúc thẩm lên trên 85%.

Thứ hai, Thẩm phán và Thư ký Tòa án nhân dân: Tài liệu giúp các chủ thể xét xử nhận diện rõ các sai sót thường gặp trong giai đoạn chuẩn bị xét xử và điều hành phiên tòa. Trường hợp ứng dụng: Phòng ngừa các vi phạm về thành phần Hội đồng xét xử hoặc thiếu sót trong chỉ định người bào chữa theo quy định pháp luật.

Thứ ba, Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự: Luận văn cung cấp nguồn học liệu quý giá với hệ thống lý luận vững chắc và số liệu thực chứng 5 năm (2010 - 2014). Trường hợp ứng dụng: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu so sánh quy định giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Thứ tư, Luật sư và Chuyên viên trợ giúp pháp lý: Cung cấp góc nhìn chuyên sâu về căn cứ hủy, sửa bản án sơ thẩm của cơ quan công tố. Trường hợp ứng dụng: Xây dựng bản kiến nghị gửi Viện kiểm sát có thẩm quyền kháng nghị phúc thẩm theo hướng có lợi cho người chưa thành niên hoặc người bị kết án oan.

Câu hỏi thường gặp

Kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự khác gì so với kháng nghị giám đốc thẩm? Kháng nghị phúc thẩm áp dụng đối với bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật trong thời hạn 15 đến 30 ngày để đưa vụ án ra xét xử lại ở cấp thứ hai. Trong khi đó, kháng nghị giám đốc thẩm chỉ áp dụng đối với bản án đã có hiệu lực pháp luật khi phát hiện sai lầm nghiêm trọng trong thời hạn khoảng 1 năm.

Thời hạn Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị phúc thẩm là bao lâu? Theo luật định, thời hạn kháng nghị của Viện kiểm sát cùng cấp là 15 ngày, còn Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp là 30 ngày kể từ ngày Tòa án tuyên án sơ thẩm. Đây là khoảng thời hạn bắt buộc nhằm đảm bảo quyền năng kháng nghị của Viện kiểm sát và ổn định trật tự pháp lý.

Những căn cứ pháp lý chủ yếu nào để Viện kiểm sát ban hành kháng nghị phúc thẩm? Luận văn đã đúc kết 5 căn cứ chính: bản án phiến diện không phản ánh khách quan; kết luận không phù hợp tình tiết thực tế; vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng; sai lầm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật; và hình phạt không tương xứng với mức độ tội phạm cũng như nhân thân bị cáo.

Vi phạm về chỉ định luật sư cho người chưa thành niên có làm hủy bản án sơ thẩm không? Có. Theo quy định tại Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, nếu bị cáo là người chưa thành niên mà Tòa án không chỉ định người bào chữa thì đây là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, dẫn đến bản án bị hủy 100% để xét xử lại như vụ án số 23/2014/HSST tại Hà Giang.

Tòa án cấp phúc thẩm có thể tăng nặng hình phạt khi không có kháng nghị của Viện kiểm sát không? Không. Căn cứ khoản 3 Điều 249 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Tòa án cấp phúc thẩm chỉ được tăng hình phạt hoặc áp dụng tội nặng hơn khi có kháng nghị của Viện kiểm sát hoặc kháng cáo của người bị hại theo hướng tăng nặng; nếu chỉ có kháng cáo của bị cáo thì Tòa án không được xử nặng hơn.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ luật học đã làm sáng tỏ toàn diện những giá trị lý luận và thực tiễn của chế định kháng nghị phúc thẩm hình sự tại Việt Nam:

• Hệ thống hóa sâu sắc quyền năng pháp lý đặc thù và duy nhất của Viện kiểm sát nhân dân theo Hiến pháp năm 2013 và các đạo luật tố tụng hình sự.
• Luận chứng và xác lập hệ thống 5 căn cứ kháng nghị phúc thẩm chuẩn mực, khắc phục khoảng trống pháp lý trong Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Đánh giá khách quan thực trạng kiểm sát xét xử với bộ số liệu thực chứng 5 năm (2010 - 2014) trên địa bàn tỉnh Hà Giang.
• Phân tích rõ các nguyên nhân chủ quan và khách quan, khẳng định vai trò tối thượng của công tác kháng nghị trong việc bảo vệ quyền con người.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện lập pháp, nâng cao năng lực cán bộ, siết chặt kỷ luật tố tụng và cơ chế phối hợp liên ngành.

Đóng góp chính của công trình là tạo dựng cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho việc hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự nước nhà. Kế hoạch tiếp theo trong giai đoạn 2016 - 2020 đòi hỏi ngành Kiểm sát cần quyết liệt thể chế hóa các giải pháp này vào thực tiễn xét xử. Quý độc giả, cán bộ tư pháp và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn luận văn để cùng nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát tư pháp trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ THEO LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm, căn cứ và ý nghĩa của kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự 1. Khái niệm kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự Trong lịch sử pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam, từ thời Pháp thuộc, Viện Công tố đã được thành lập và tồn tại trong hệ thống tổ chức của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, cơ quan công tố nằm trong cơ cấu tổ chức của Tòa án.

Các Công tố viên thuộc cơ quan Toà án làm nhiệm vụ buộc tội, nhân danh nhà nước trước phiên toà trong các VAHS. Khi công tố còn là một bộ phận của Toà án thì quyền kháng nghị đã được quy định tại văn bản pháp lý đầu tiên là Sắc lệnh số 13 ngày 24- 01-1946 của Chủ tịch nước đã qui định quyền kháng nghị tại Điều thứ 34 “Toà đại hình xử sơ thẩm. Ông Biện lý, bị can và nguyên đơn có quyền chống án lên Toà Thượng thẩm” [11. Trong Chương VI của Hiến pháp 1946, từ Điều 63 đến Điều 69 quy định về các cơ quan tư pháp, trong đó nói rõ các cơ quan tư pháp chỉ có Tòa án tối cao, các Tòa án phúc thẩm, các Tòa đệ nhị cấp.

Ngày 05-12-1957 Thông tư số 141-HCTP của Bộ tư pháp ra đời tại điểm “c” Điều 1 mục II đã qui định “Ông Công tố ủy viên, dưới sự lãnh đạo của Bộ tư pháp có nhiệm vụ kháng nghị đối với Bản án hoặc Nghị quyết của Tòa án xét không đúng pháp luật” [9. Đến năm 1958, Viện công tố được tách ra khỏi Toà án trực thuộc Hội đồng Chính phủ và hình thành hệ thống cơ quan nhà nước độc lập với Toà án từ Trung ương tới địa phương, hoạt động chủ yếu vẫn là hoạt động công tố trước Toà án. Từ Hiến pháp năm 1959 và Luật tổ chức VKSND năm 1960 đến nay, VKSND được tổ chức thành một hệ thống độc lập nhằm thiết lập một hệ thống cơ quan nhà nước mới, không chỉ thực hiện quyền công tố mà còn là cơ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] quan có chức năng chuyên trách giám sát việc tuân theo pháp luật nhằm bảo đảm cho Hiến pháp và pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, ngăn ngừa tình trạng cục bộ địa phương, cục bộ bản vị của các ngành, các cấp. Theo Hiến pháp năm 1959, VKS ngoài chức năng công tố còn thực hiện một chức năng thứ hai là kiểm sát việc tuân theo pháp luật.

Hiến pháp năm 1980 đến Hiến pháp năm 2013, tuy có sửa đổi một số quy định về tổ chức và hoạt động của VKS nhưng chức năng công tố vẫn giao cho VKS đảm nhiệm. Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức VKSND năm 2014, VKSND có hai chức năng là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp. Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2-6-2005 của Bộ Chính trị về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” vẫn khẳng định: “Viện kiểm sát nhân dân giữ nguyên chức năng như hiện nay là thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp” [5, tr. Khi bàn về công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS tức là nói đến chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp mà nhà nước chỉ giao duy nhất cho VKS thực hiện, được ghi nhận trong Hiến pháp, Luật tổ chức VKSND và đặc biệt được cụ thể hóa trong BLTTHS.

Thực tế cho thấy một trong những lý do quan trọng giải thích tại sao công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS là một hoạt động quan trọng của VKSND là một quyền năng pháp lý mà nhà nước chỉ giao cho VKSND để kháng nghị đối với những bản án (quyết định) sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Toà án cùng cấp (hoặc cấp dưới trực tiếp) khi phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng để yêu cầu Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại theo thủ tục phúc thẩm hình sự là để đảm bảo cho việc xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, nghiêm minh và kịp thời, không làm oan người vô tội, không để lọt người phạm tội, tránh được những sai lầm do xét xử sơ thẩm VAHS gây ra .TS Nguyễn Thái Phúc thì: Viện kiểm sát luôn là một hệ thống cơ quan nhà nước có các nguyên tắc tổ chức và hoạt động đặc thù, có vị trí độc lập trong 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bộ máy Nhà nước. Nhiệm vụ của VKS đã được ghi nhận nhất quán trong Hiến pháp là “bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ tài sản của nhà nước, của tập thể, bảo vệ tính mạng, tài sản, tự do, danh dự và nhân phẩm của công dân [58. Với chức năng trên, trong hoạt động tố tụng, VKS có nhiệm vụ kháng nghị các bản án (quyết định) sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật để yêu cầu Toà án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án mà Toà án cấp sơ thẩm đã xét xử nhưng xét thấy không đúng pháp luật, nhằm bảo đảm việc áp dụng đúng pháp luật. Trước hết, về khái niệm thế nào là kháng nghị phúc thẩm VAHS, cho đến thời điểm hiện nay chưa có một định nghĩa chung được thừa nhận và áp dụng trên phạm vi toàn quốc.

BLTTHS năm 2003 và BLTTHS năm 2015 cũng như các văn bản pháp luật có liên quan chưa có một khái niệm thống nhất về kháng nghị phúc thẩm VAHS. Mặc dù vậy, từ trước đến nay đã có một số tác giả đưa ra định nghĩa về kháng nghị phúc thẩm VAHS. Theo Giáo trình Công tác kiểm sát năm 2012 của Trường Đại học Kiểm sát Hà Nội thì: “Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm là một trong những quyền của Viện kiểm sát được thể hiện bằng một văn bản pháp lý thể hiện quan điểm không thống nhất với bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án cấp sơ thẩm vì xét xử thiếu căn cứ, không hợp pháp và yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án đó đúng pháp luật” [32, tr.70] Tác giả Lê Thành Dương cho rằng: Kháng nghị phúc thẩm là quyền năng pháp lý được Nhà nước giao cho Viện kiểm sát nhân dân để kháng nghị những bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Toà án cùng cấp và cấp dưới trực tiếp khi phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng để yêu cầu Toà án cấp trên trực tiếp xét xử lại theo 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thủ tục phúc thẩm nhằm bảo đảm việc xét xử đúng pháp luật, nghiêm minh và kịp thời [27. Theo tác giả Lê Thanh Biểu thì lại cho rằng: Khi VKSND thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp tại phiên toà sơ thẩm hình sự, nếu xét thấy bản án và quyết định của Tòa án vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hoặc sai phạm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật hình sự, xâm phạm đến lợi ích của nhà nước, xã hội và mọi quyền, lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng thì VKS phải có trách nhiệm yêu cầu đưa vụ án lên Toà án cấp trên trực tiếp xét xử lại bằng quyền năng pháp lý do luật định đó là kháng nghị phúc thẩm [10, tr.

Các quan điểm trên, về cơ bản đã thể hiện rõ ràng, xúc tích, tuy nhiên có một nhược điểm là không nêu rõ VKS cấp nào được kháng nghị đối với bản án (quyết định) của Tòa án cấp nào, ngang cấp hay cấp trên trực tiếp của Tòa án đã xét xử sơ thẩm. Theo tác giả Đinh Văn Quế thì “Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm hình sự là một văn bản do Viện kiểm sát ban hành yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án mà Tòa án cấp sơ thẩm cùng cấp hoặc cấp dưới trực tiếp đã xét xử nhưng xét thấy không đúng pháp luật’ [68. Tiếp thu lý luận của các tác giả nghiên cứu về công tác kháng nghị phúc thẩm VAHS, tác giả luận văn cho rằng, các khái niệm nêu trên chưa thể hiện đầy đủ bản chất của kháng nghị phúc thẩm VAHS, bởi kháng nghị phúc thẩm VAHS là một quyền năng pháp lý riêng biệt mà nhà nước chỉ giao cho VKSND và phải đánh giá là kháng nghị phúc thẩm VAHS là để khắc phục các vi phạm nghiêm trọng đối với bản án (quyết định) sơ thẩm hình sự chưa có hiệu lực pháp luật. Theo tác giả Nguyễn Thị Thanh Tú thì: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Kháng nghị phúc thẩm hình sự là một quyền năng pháp lý đặc thù của VKSND, do người có thẩm quyền thực hiện thông qua một văn bản pháp lý nêu rõ lý do của việc kháng nghị và yêu cầu Toà án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án; hoặc xét lại Bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án sơ thẩm nhưng xét thấy không đúng pháp luật nhằm khắc phục các vi phạm hoặc sai lầm trong bản án và quyết định đó [79.

Khái niệm trên đã cho rằng VKS yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xét xử lại vụ án; hoặc xét lại bản án (quyết định) sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật là chưa hoàn toàn chính xác, bởi khi dùng từ “xét lại bản án, quyết định sơ thẩm…”, vấn đề này chắc chắn sẽ gây hiểu lầm sang việc xét lại bản án (quyết định) theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm, mà thực chất là xét xử phúc thẩm VAHS là việc xét xử lại ở cấp thứ hai. Theo tác giả Trần Thị Minh Ngọc nêu trong luận văn thạc sỹ luật học: Kháng nghị phúc thẩm hình sự là quyền năng pháp lý đặc biệt mà Nhà Nước chỉ giao cho VKS các cấp thực hiện thông qua một văn bản pháp lý nêu rõ lý do của việc kháng nghị và yêu cầu Tòa án cấp trên xét xử lại vụ án theo trình tự phúc thẩm. Thông qua việc kháng nghị phúc thẩm hình sự, VKS bảo vệ quan điểm truy tố, đồng thời nhằm khắc phục các vi phạm pháp luật nghiêm trọng đối với các bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án chưa có hiệu lực pháp luật [57. Khái niệm trên có nội dung toàn diện hơn, tuy nhiên quá rườm rà, không cô đọng.