Kháng Nghị Phúc Thẩm Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Tại TP. Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích kháng nghị phúc thẩm theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam tại Viện Kiểm sát Nhân dân cấp cao TP.HCM.

• Tác giả: Phạm Văn Nhàn
• Người hướng dẫn: GS. Võ Khánh Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Kháng Nghị Phúc Thẩm Theo Pháp Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Của Viện Kiểm Sát Nhân Dân Cấp Cao Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ
• 1.1. Những vấn đề lý luận về kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.2. Quy định pháp luật tố tụng hình sự về kháng nghị phúc thẩm hình sự
• 1.3. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Khái quát tình hình kháng nghị phúc thẩm hình sự và những kết quả đạt được
• 2.2. Nguyên nhân của những kết quả đạt được
• 2.3. Những tồn tại, vướng mắc trong kháng nghị phúc thẩm hình sự và nguyên nhân
• 2.4. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ
• 3.1. Nhóm giải pháp về quản lý, chỉ đạo, điều hành, phối hợp, tổng kết thực tiễn
• 3.2. Nhóm giải pháp về nghiệp vụ
• 3.3. Nhóm giải pháp về công tác cán bộ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về kháng nghị phúc thẩm hình sự tại TP

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là một trong những quyền năng pháp lý quan trọng mà Nhà nước giao cho Viện kiểm sát nhân dân. Tại TP. Hồ Chí Minh, việc thực hiện kháng nghị phúc thẩm hình sự đã có những bước tiến đáng kể, nhưng cũng gặp không ít thách thức. Việc hiểu rõ về kháng nghị phúc thẩm hình sự sẽ giúp nâng cao chất lượng công tác này.

1.1. Khái niệm và vai trò của kháng nghị phúc thẩm hình sự

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát nhằm yêu cầu Tòa án cấp trên xét xử lại bản án sơ thẩm. Điều này đảm bảo tính chính xác và công bằng trong xét xử.

1.2. Quy định pháp luật về kháng nghị phúc thẩm hình sự

Theo Bộ luật Tố tụng Hình sự, Viện kiểm sát có quyền kháng nghị các bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật. Điều này tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện quyền kháng nghị.

II. Thực trạng kháng nghị phúc thẩm hình sự tại TP

Thực trạng kháng nghị phúc thẩm hình sự tại TP. Hồ Chí Minh cho thấy nhiều kết quả tích cực nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Việc phân tích thực trạng này sẽ giúp nhận diện rõ hơn các thách thức trong công tác kháng nghị.

2.1. Kết quả đạt được trong kháng nghị phúc thẩm hình sự

Trong thời gian qua, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác kháng nghị phúc thẩm, góp phần nâng cao chất lượng xét xử.

2.2. Những tồn tại và nguyên nhân trong kháng nghị phúc thẩm

Mặc dù có nhiều kết quả, nhưng công tác kháng nghị phúc thẩm vẫn gặp phải một số tồn tại như hiệu quả chưa cao và chưa đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm.

III. Giải pháp nâng cao chất lượng kháng nghị phúc thẩm hình sự

Để nâng cao chất lượng kháng nghị phúc thẩm hình sự, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ giúp cải thiện tình hình kháng nghị tại TP. Hồ Chí Minh.

3.1. Giải pháp về quản lý và chỉ đạo công tác kháng nghị

Cần tăng cường công tác quản lý và chỉ đạo trong việc thực hiện kháng nghị phúc thẩm, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan.

3.2. Giải pháp về nghiệp vụ và đào tạo cán bộ

Đào tạo nâng cao nghiệp vụ cho cán bộ Viện kiểm sát là cần thiết để nâng cao chất lượng kháng nghị phúc thẩm, từ đó đảm bảo tính chính xác và hiệu quả trong công tác này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu kháng nghị phúc thẩm

Việc nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong kháng nghị phúc thẩm hình sự sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác này. Các kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc cải cách tư pháp.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn kháng nghị

Nghiên cứu từ thực tiễn cho thấy rằng việc thực hiện kháng nghị phúc thẩm đã có những chuyển biến tích cực, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu cần được áp dụng vào thực tiễn để nâng cao chất lượng kháng nghị phúc thẩm, từ đó đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh trong xét xử.

V. Kết luận và tương lai của kháng nghị phúc thẩm hình sự

Kháng nghị phúc thẩm hình sự tại TP. Hồ Chí Minh có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ công lý. Tương lai của công tác này phụ thuộc vào việc thực hiện các giải pháp đã đề ra.

5.1. Tầm quan trọng của kháng nghị phúc thẩm hình sự

Kháng nghị phúc thẩm hình sự không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của Viện kiểm sát trong việc bảo vệ công lý và quyền lợi hợp pháp của công dân.

5.2. Định hướng phát triển kháng nghị phúc thẩm hình sự

Trong tương lai, cần tiếp tục cải cách và hoàn thiện quy trình kháng nghị phúc thẩm để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội và pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2015 đến giữa năm 2018, Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh đã thực hiện công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự trên địa bàn 23 tỉnh, thành phía Nam. Theo số liệu thống kê, Tòa án nhân dân cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã xét xử phúc thẩm 2.012 vụ án hình sự, trong đó tỷ lệ án bị hủy hoặc sửa chiếm khoảng 35,43%. Viện kiểm sát đã ban hành 307 kháng nghị phúc thẩm, trong đó Viện cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh trực tiếp kháng nghị 46 vụ. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá toàn diện thực trạng công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự, xác định những tồn tại, nguyên nhân và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác này trong bối cảnh pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam có nhiều thay đổi quan trọng từ năm 2015.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh trong khoảng thời gian từ 01/6/2015 đến 30/6/2018. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần bảo đảm tính nghiêm minh, đúng pháp luật trong xét xử hình sự, đồng thời nâng cao vai trò, trách nhiệm của Viện kiểm sát trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp. Qua đó, nghiên cứu hỗ trợ cải thiện các chỉ tiêu nghiệp vụ quan trọng, đặc biệt là chỉ tiêu kháng nghị phúc thẩm, góp phần phòng chống tội phạm hiệu quả và bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp và Bộ luật tố tụng hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên phương pháp biện chứng duy vật của Chủ nghĩa Mác – Lênin kết hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời vận dụng quan điểm về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cải cách tư pháp. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về quyền năng pháp lý của Viện kiểm sát: Kháng nghị phúc thẩm là quyền năng đặc biệt được Hiến pháp 2013 và các văn bản pháp luật quy định, thể hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp của Viện kiểm sát nhân dân.

• Lý thuyết về nguyên tắc hai cấp xét xử và bảo đảm pháp luật trong tố tụng hình sự: Kháng nghị phúc thẩm là công cụ pháp lý để xem xét lại bản án sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật nhằm khắc phục sai phạm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân.

Các khái niệm chính bao gồm: kháng nghị phúc thẩm hình sự, quyền năng pháp lý, thẩm quyền kháng nghị, căn cứ kháng nghị, hậu quả kháng nghị, và giới hạn kháng nghị.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp gồm:

• Phương pháp chứng minh và logic: Phân tích các quy định pháp luật, so sánh các văn bản pháp luật trước và sau năm 2015 để làm rõ cơ sở pháp lý của kháng nghị phúc thẩm.

• Phương pháp tổng hợp và so sánh – đối chiếu: Đánh giá thực trạng công tác kháng nghị phúc thẩm tại Viện kiểm sát nhân dân cấp cao TP. Hồ Chí Minh qua số liệu thống kê, so sánh kết quả kháng nghị qua các năm.

• Phương pháp thống kê: Thu thập và phân tích số liệu về số lượng vụ án phúc thẩm, tỷ lệ án bị hủy, sửa, số kháng nghị ban hành, tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận hoặc bác bỏ.

• Phương pháp phân tích thực tiễn pháp luật: Nghiên cứu các vụ án điển hình, phân tích nguyên nhân tồn tại, vướng mắc trong công tác kháng nghị phúc thẩm.

Nguồn dữ liệu chính gồm hồ sơ vụ án, báo cáo nghiệp vụ của Viện kiểm sát nhân dân cấp cao TP. Hồ Chí Minh, các văn bản pháp luật liên quan như Bộ luật Tố tụng Hình sự 2003, 2015, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2014, các nghị quyết hướng dẫn thi hành, và các chỉ thị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các vụ án hình sự phúc thẩm được xét xử tại Tòa án nhân dân cấp cao TP. Hồ Chí Minh trong giai đoạn nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ dữ liệu có sẵn để đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 6/2015 đến tháng 6/2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ án phúc thẩm bị hủy, sửa cao: Trong 2.012 vụ án phúc thẩm, có 177 vụ án bị hủy và 536 vụ án bị sửa, chiếm tỷ lệ 35,43%. Tỷ lệ này tăng dần qua các năm, từ 33,27% năm 2015 lên 42,27% trong 6 tháng đầu năm 2018.

2. Số lượng kháng nghị phúc thẩm tăng đều: Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh đã ban hành 46 kháng nghị phúc thẩm trong giai đoạn nghiên cứu, với tỷ lệ kháng nghị được Tòa án cấp cao chấp nhận trên 70%. Năm 2015 có 8 vụ, năm 2016 có 18 vụ, năm 2017 có 10 vụ, và 6 tháng đầu năm 2018 có 10 vụ.

3. Nội dung kháng nghị đa dạng, tập trung vào sai phạm nghiêm trọng: Các kháng nghị chủ yếu liên quan đến sai tội danh, áp dụng điều luật không đúng, tăng hình phạt, cho hưởng án treo không đúng quy định, điều tra không đầy đủ, và không áp dụng quy định có lợi cho người bị buộc tội.

4. Tỷ lệ kháng nghị bị rút hoặc không được chấp nhận còn cao: Trong 46 vụ kháng nghị, có 2 vụ bị rút kháng nghị và 4 vụ không được Tòa án chấp nhận, nguyên nhân chủ yếu do kháng nghị thiếu căn cứ hoặc không vững chắc.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự tại Viện kiểm sát nhân dân cấp cao TP. Hồ Chí Minh đã có nhiều chuyển biến tích cực, thể hiện qua số lượng kháng nghị tăng và tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận cao. Điều này phản ánh sự nâng cao nhận thức, năng lực nghiệp vụ của cán bộ kiểm sát, cũng như sự phối hợp chặt chẽ giữa Viện kiểm sát các cấp và Tòa án.

Tuy nhiên, tỷ lệ án bị hủy, sửa vẫn còn cao, cho thấy tồn tại nhiều sai phạm trong xét xử sơ thẩm, đặc biệt là sai phạm về áp dụng pháp luật và thủ tục tố tụng. Nguyên nhân bao gồm quy định pháp luật chưa cụ thể, hướng dẫn áp dụng pháp luật chậm và thiếu đồng bộ, cũng như hạn chế về nhân lực, cơ sở vật chất và thời gian nghiên cứu hồ sơ của Viện kiểm sát.

Việc kháng nghị bị rút hoặc không được chấp nhận phản ánh chất lượng kháng nghị chưa đồng đều, còn tồn tại những kháng nghị thiếu căn cứ hoặc chưa thuyết phục. Công tác bảo vệ kháng nghị tại phiên tòa phúc thẩm cũng chưa được thực hiện hiệu quả, ảnh hưởng đến kết quả kháng nghị.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này cập nhật và làm rõ hơn thực trạng kháng nghị phúc thẩm trong bối cảnh pháp luật tố tụng hình sự mới có hiệu lực từ năm 2015, đồng thời cung cấp các ví dụ điển hình cụ thể, góp phần làm sáng tỏ vai trò quan trọng của Viện kiểm sát cấp cao trong việc bảo vệ pháp luật và quyền con người.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng vụ án phúc thẩm, tỷ lệ án bị hủy, sửa qua các năm, biểu đồ tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận, và bảng phân loại nội dung kháng nghị theo từng nhóm vi phạm để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về kháng nghị phúc thẩm: Cần bổ sung, làm rõ các căn cứ kháng nghị, quy định thời hạn kháng nghị phù hợp, và hướng dẫn áp dụng pháp luật thống nhất để tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác kháng nghị. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Thời gian: 1-2 năm.

2. Nâng cao năng lực nghiệp vụ cho cán bộ kiểm sát: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về pháp luật hình sự, tố tụng hình sự, kỹ năng phân tích hồ sơ, bảo vệ kháng nghị tại phiên tòa. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân cấp cao, Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành. Thời gian: liên tục hàng năm.

3. Tăng cường phối hợp giữa Viện kiểm sát và Tòa án: Thiết lập cơ chế trao đổi thông tin, thỉnh thị ý kiến trước khi ban hành kháng nghị, phối hợp thu thập, bổ sung chứng cứ để nâng cao chất lượng kháng nghị và bảo vệ kháng nghị hiệu quả. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân cấp cao, Tòa án nhân dân cấp cao. Thời gian: ngay lập tức và duy trì thường xuyên.

4. Cải thiện công tác kiểm sát bản án sơ thẩm: Đôn đốc các Viện kiểm sát cấp dưới gửi bản án, quyết định sơ thẩm đầy đủ, đúng hạn cho Viện cấp cao để kịp thời nghiên cứu, ban hành kháng nghị. Chủ thể thực hiện: Viện kiểm sát nhân dân cấp cao, Viện kiểm sát nhân dân các tỉnh, thành. Thời gian: trong vòng 6 tháng.

5. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và tăng biên chế: Đáp ứng yêu cầu khối lượng công việc ngày càng tăng, đảm bảo điều kiện làm việc thuận lợi cho cán bộ kiểm sát. Chủ thể thực hiện: Bộ Tài chính, Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Thời gian: 1-3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, Kiểm sát viên Viện kiểm sát nhân dân các cấp: Nghiên cứu để nâng cao hiểu biết về pháp luật và thực tiễn kháng nghị phúc thẩm, áp dụng hiệu quả trong công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử.

2. Thẩm phán, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân các cấp: Tham khảo để hiểu rõ vai trò, thẩm quyền và căn cứ kháng nghị phúc thẩm, từ đó phối hợp chặt chẽ với Viện kiểm sát trong xét xử phúc thẩm.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Luật Hình sự và Tố tụng hình sự: Tài liệu tham khảo quý giá giúp nắm vững lý luận, pháp luật và thực tiễn về kháng nghị phúc thẩm hình sự tại Việt Nam.

4. Các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý tư pháp: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật và tổ chức thực hiện công tác kháng nghị phúc thẩm hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Kháng nghị phúc thẩm hình sự là gì?
   Kháng nghị phúc thẩm hình sự là quyền năng pháp lý được Nhà nước giao cho Viện kiểm sát nhân dân để kháng nghị các bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Tòa án khi phát hiện vi phạm nghiêm trọng nhằm yêu cầu xét xử lại theo thủ tục phúc thẩm.

2. Ai có thẩm quyền ban hành kháng nghị phúc thẩm?
   Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân các cấp có thẩm quyền ban hành kháng nghị phúc thẩm đối với bản án, quyết định sơ thẩm thuộc phạm vi quản lý của mình.

3. Thời hạn kháng nghị phúc thẩm được quy định như thế nào?
   Thời hạn kháng nghị đối với bản án sơ thẩm là 15 ngày đối với Viện kiểm sát cùng cấp và 30 ngày đối với Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp, tính từ ngày tuyên án. Đối với quyết định sơ thẩm, thời hạn là 7 ngày và 15 ngày tương ứng.

4. Những căn cứ nào để ban hành kháng nghị phúc thẩm?
   Kháng nghị được ban hành khi phát hiện vi phạm nghiêm trọng trong điều tra, xét xử sơ thẩm như sai tội danh, áp dụng điều luật sai, vi phạm thủ tục tố tụng, bỏ lọt tội phạm, hoặc không áp dụng quy định có lợi cho người bị buộc tội.

5. Kháng nghị phúc thẩm có thể bị rút hoặc thay đổi không?
   Viện kiểm sát có quyền bổ sung, thay đổi hoặc rút một phần hoặc toàn bộ kháng nghị trước khi phiên tòa phúc thẩm bắt đầu hoặc trong phiên tòa, nhưng không được làm xấu hơn tình trạng của bị cáo.

Kết luận

• Kháng nghị phúc thẩm hình sự là quyền năng pháp lý đặc biệt, thể hiện vai trò quan trọng của Viện kiểm sát trong bảo vệ pháp luật và quyền con người.
• Thực tiễn tại Viện kiểm sát nhân dân cấp cao TP. Hồ Chí Minh cho thấy công tác kháng nghị đã đạt nhiều kết quả tích cực với tỷ lệ kháng nghị được chấp nhận trên 70%.
• Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như tỷ lệ án bị hủy, sửa cao, kháng nghị bị rút hoặc không được chấp nhận do thiếu căn cứ, và công tác bảo vệ kháng nghị chưa hiệu quả.
• Nguyên nhân chủ yếu là do quy định pháp luật chưa cụ thể, hướng dẫn áp dụng pháp luật chậm, thiếu nhân lực và cơ sở vật chất.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp và cải thiện công tác kiểm sát bản án sơ thẩm nhằm nâng cao chất lượng công tác kháng nghị phúc thẩm trong thời gian tới.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tổ chức đào tạo chuyên sâu, hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường phối hợp liên ngành.

Các cơ quan tư pháp và nhà hoạch định chính sách cần ưu tiên đầu tư nguồn lực và hoàn thiện pháp luật để phát huy tối đa vai trò của công tác kháng nghị phúc thẩm, góp phần xây dựng nền tư pháp công bằng, nghiêm minh và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ KHÁNG NGHỊ PHÚC THẨM HÌNH SỰ 1. Những vấn đề lý luận về kháng nghị phúc thẩm hình sự 1. Khái niệm kháng nghị phúc thẩm hình sự Theo Từ điển Luật học thì “kháng nghị” của Viện kiểm sát là khi thực hành quyền kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát không đồng ý với toàn bộ hoặc một phần bản án, quyết định của Tòa án, gửi văn bản đến Tòa án có thẩm quyền làm ngưng hiệu lực thi hành đối với toàn bộ hoặc một phần bản án đó để xét xử theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm đảm bảo cho vụ án được xét xử chính xác, khách quan, đúng pháp luật [50, tr. 731]; “Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm” chỉ có Viện kiểm sát cùng cấp, cùng lãnh thổ với Tòa án đã ra bản án, quyết định sơ thẩm và Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp của VKS này mới có quyền kháng nghị những bản án, quyết định sơ thẩm.

Kháng nghị phúc thẩm hình sự là nhiệm vụ, đồng thời là một quyền năng pháp lý quan trọng mà Nhà nước giao cho Viện kiểm sát để thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; đây là điều kiện để xem xét lại bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Toà án theo trình tự phúc thẩm nếu có sai phạm nhằm đảm bảo các bản án, quyết định của Tòa án đúng quy định của pháp luật. Điều 36, 232 Bộ luật Tố tụng Hình sự (BLTTHS) năm 2003 quy định: “Viện kiểm sát cùng cấp và Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có quyền kháng nghị những bản án hoặc quyết định sơ thẩm; Khi thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng đối với vụ án hình sự, Viện trưởng Viện kiểm sát có quyền kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm các bản án, quyết định của Toà án”. 7 Khoản 2, Điều 41 BLTTHS năm 2015 quy định, Viện trưởng Viện kiểm sát có quyền: “Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm bản án, quyết định của Tòa án theo quy định của Bộ luật này (điểm o)”. Điều 4 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 quy định: “Khi thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân có quyền kháng nghị bản án, quyết định của Tòa án có vi phạm pháp luật”.

Hiện nay, BLTTHS hiện hành cũng như các văn bản pháp lý chưa có một khái niệm thống nhất về kháng nghị phúc thẩm hình sự. Tuy nhiên, trên cơ sở các quy định của pháp luật, quan điểm của các nhà khoa học, đồng thời dựa vào đặc điểm, cũng như mục đích của kháng nghị phúc thẩm hình sự, tác giả đưa ra khái niệm khoa học về kháng nghị phúc thẩm vụ án hình sự như sau: “ Kháng nghị phúc thẩm là quyền năng pháp lý được Nhà nước giao cho Viện kiểm sát nhân dân để kháng nghị những bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của Toà án cùng cấp và cấp dưới trực tiếp khi phát hiện có vi phạm pháp luật nghiêm trọng để yêu cầu Toà án cấp trên trực tiếp xét xử lại theo trình tự thủ tục phúc thẩm nhằm khắc phục vi phạm, đảm bảo việc xét xử đúng pháp luật, nghiêm minh và kịp thời”. Thông qua việc kháng nghị phúc thẩm hình sự, Viện kiểm sát bảo vệ quan điểm truy tố, đồng thời khắc phục các vi phạm pháp luật nghiêm trọng đối với các bản án, quyết định sơ thẩm của Toà án chưa có hiệu lực pháp luật. Đặc điểm của kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm hình sự Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND) có một số đặc điểm cơ bản, đó là: Đây là một quyền năng được Hiến định, được quy định tại Khoản 1 Điều 107 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa (CHXHCN) Việt Nam năm 2013.

Chỉ có Viện kiểm sát mới được Nhà nước giao thực hiện quyền năng pháp lý đặc biệt này. 8 Kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm là công cụ đặc biệt và là một trong những biểu hiện rõ nhất về quyền năng của Viện kiểm sát trong việc thực hiện chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động xét xử của Tòa án nhân dân. Khi Viện kiểm sát nhân dân thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp tại phiên toà sơ thẩm hình sự, nếu xét thấy bản án và quyết định của Tòa án vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hoặc sai phạm nghiêm trọng trong áp dụng pháp luật hình sự, xâm phạm đến lợi ích của Nhà nước, xã hội và mọi quyền, lợi ích hợp pháp của những người tham gia tố tụng thì Viện kiểm sát phải có trách nhiệm kháng nghị phúc thẩm yêu cầu Toà án cấp trên trực tiếp xét xử lại nhằm bảo đảm việc xét xử đúng pháp luật, nghiêm minh và kịp thời. Vai trò kháng nghị phúc thẩm hình sự của Viện kiểm sát nhân dân Việc thực hiện tốt công tác kháng nghị phúc thẩm hình sự có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện chức năng thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn xét xử.

Yêu cầu Toà án phải đưa vụ án ra xét xử theo trình tự phúc thẩm, góp phần nâng cao chất lượng xét xử các vụ án hình sự, đảm bảo cho việc Toà án ra một bản án dân chủ, khách quan, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và không bỏ lọt tội phạm. Ý nghĩa của kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm a) Ý nghĩa chính trị Kháng nghị phúc thẩm trong tố tụng hình sự có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo tính nghiêm minh, thống nhất của pháp luật, tăng cường pháp chế XHCN, góp phần vào công cuộc cải cách Tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. 9 b) Ý nghĩa pháp lý Việc quy định và thực hiện quyền kháng nghị phúc thẩm hình sự là căn cứ, cơ sở pháp lý quan trọng làm phát sinh thủ tục phúc thẩm, đồng thời cũng xác định phạm vi xét xử của Tòa án cấp phúc thẩm. BLTTHS quy định về kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm tương đối cụ thể và phù hợp với mục đích của xét xử phúc thẩm là kiểm tra lại tính có căn cứ của bản án, quyết định sơ thẩm đồng thời xét xử lại vụ án về mặt nội dung.

Qua đó, một mặt bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, xã hội và của công dân, mặt khác thông qua việc sửa chữa những sai lầm, vi phạm của Tòa án cấp sơ thẩm, Tòa án cấp phúc thẩm hướng dẫn, giải thích để áp dụng thống nhất pháp luật. Kháng nghị phúc thẩm hình sự còn có một ý nghĩa pháp lý quan trọng khác là cơ sở để ghi nhận cũng như đảm bảo thực hiện một số nguyên tắc cơ bản của luật TTHS, nó là cơ sở để hình thành nguyên tắc “Thực hiện chế độ hai cấp xét xử”. Để vụ án hình sự có thể được xét xử lại một lần nữa ở cấp phúc thẩm; nhằm giải quyết đúng đắn, kịp thời vụ án, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và công dân. c) Ý nghĩa xã hội Kháng nghị phúc thẩm hình sự góp phần đảm bảo công bằng xã hội, củng cố lòng tin của nhân dân và hoạt động xét xử của Tòa án, nhằm đảm bảo uy tín của cơ quan tư pháp nói chung và Tòa án nói riêng.

Việc đảm bảo pháp luật được thực thi, giải thích và áp dụng thống nhất là điều kiện quan trọng để hành vi của công dân được điều chỉnh bởi một hệ thống pháp luật thống nhất, đảm bảo nguyên tắc mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật. Thực hiện một xã hội công bằng, dân chủ văn minh; đảm bảo được các quyền cơ bản của công dân, không để xảy ra các trường hợp oan sai hay bỏ lọt tội phạm. Quy định pháp luật tố tụng hình sự về kháng nghị phúc thẩm hình sự 1. Đối tượng của kháng nghị phúc thẩm hình sự Điều 220 và điều 232 BLTTHS năm 2003 quy định đối tượng của kháng nghị phúc thẩm như sau: “Xét xử phúc thẩm là việc tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án hoặc xét lại quyết định sơ thẩm, mà bản án, quyết định sơ thẩm đó chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo hoặc kháng nghị; “Viện kiểm sát cùng cấp và Viện kiểm sát cấp trên trực tiếp có quyền kháng nghị những bản án hoặc quyết định sơ thẩm”.

Tuy nhiên, trong thực tế, không phải tất cả các quyết định sơ thẩm của tòa án chưa có hiệu lực pháp luật đều có thể bị kháng nghị như quyết định hoãn phiên tòa, quyết định trả hồ sơ điều tra bổ sung; quyết định về việc thay đổi người tiến hành tố tụng, người giám định, người phiên dịch; quyết định về việc bắt tạm giam bị cáo sau khi tuyên án…vv. Theo Nghị quyết số 05/2005/NQ-HĐTP ngày 08/12/2005 Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành một số quy định trong Phần thứ tư “Xét xử phúc thẩm của BLTTHS”, theo đó quyết định sơ thẩm là đối tượng của kháng nghị phúc thẩm bao gồm: “Quyết định tạm đình chỉ vụ án, quyết định đình chỉ vụ án; quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh và các quyết định khác”, tuy nhiên văn bản này cũng không thể hiện rõ các quyết định khác là quyết định nào. Để khắc phục thiếu sót trên, Khoản 2 Điều 330 BLTTHS năm 2015 đã liệt kê cụ thể các quyết định sơ thẩm là đối tượng kháng nghị phúc thẩm hình sự. Đó là, quyết định tạm đình chỉ, quyết định đình chỉ vụ án, quyết định tạm đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo, quyết định đình chỉ vụ án đối với bị can, bị cáo và quyết định khác của Tòa án cấp sơ thẩm theo quy định của Bộ luật này.

11 Các quyết định khác của Tòa án cấp sơ thẩm theo quy định của BLTTHS gồm có: Quyết định khởi tố vụ án của Hội đồng xét xử được quy định tại Khoản 1 Điều 161 BLTTHS năm 2015 và Quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh được quy định tại Khoản 3 Điều 453 BLTTHS năm 2015.