§¹i Häc Quèc gia Hµ Néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n §Æng ThÞ Thu H-¬ng Ký vÒ xø Thanh qua mét sè t¸c gi¶ tiªu biÓu Chuyªn ngµnh: V¨n Häc ViÖt Nam M· sè: 60 22 34 LuËn v¨n Th¹c sÜ khoa ng÷ v¨n Ng-êi h-íng dÉn khoa häc: TiÕn sÜ Ho¶ DiÖu Thuý Hµ néi – 2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. PhÇn më ®Çu 1. Lý do chän ®Ò tµi §Ò tµi ‚Ký vÒ xø Thanh qua mét sè t¸c gi¶ tiªu biÓu‛ ®îc h×nh thµnh tõ nh÷ng lý do sau: Xø Thanh, m¶nh ®Êt cña sö thi vµ thÕ sù, c¸i n«i ®· sinh ra rÊt nhiÒu anh hïng vµ thi sÜ cho ®Êt n-íc, xøng ®¸ng lµ ®èi t-îng thÈm mü cña nghÖ thuËt nãi chung, v¨n häc nãi riªng. §-îc nu«i d-ìng vµ ch¾p c¸nh tõ m¶nh ®Êt giµu truyÒn thèng Êy, dÔ hiÓu t¹i sao, lùc l-îng s¸ng t¸c cña v¨n ch-¬ng Xø Thanh lu«n dåi dµo vµ sung m·n, thÕ hÖ sau nèi tiÕp thÕ hÖ tr-íc, kh«ng chØ x©y dùng vµ båi ®¾p cho lùc l-îng cÇm bót xø Thanh m·i giµu tiÒm lùc mµ cßn bæ sung vµo lùc l-îng cÇm bót c¶ n-íc, gãp phÇn x©y dùng nÒn v¨n häc n-íc nhµ.
Trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ chèng Mü, Xø Thanh võa hËu ph¬ng võa lµ tiÒn tuyÕn, võa lµ an toµn khu còng võa lµ ‚®iÓm löa‛. BiÕt bao sù kiÖn næi bËt ®· diÔn ra ë m¶nh ®Êt nµy trong nh÷ng n¨m th¸ng Êy. §Êt n-íc b-íc vµo c«ng cuéc ®æi míi, xø Thanh còng nhanh chãng ®æi thay m¹nh mÏ. Tr-íc mét thùc tiÔn giµu sù kiÖn tÝnh Êy, xø Thanh ®· trë thµnh m¶nh ®Êt mµu cña ký.
ThÓ lo¹i nµy ®· thùc sù ®ãng vai trß tÝch cùc trong viÖc ph¶n ¸nh søc sèng cña mét vïng ®Êt giµu tiÒm n¨ng. Næi lªn trong lµng ký Xø Thanh sau c¸ch m¹ng th¸ng T¸m víi thÕ hÖ ®Çu tiªn lµ nh÷ng tªn quen thuéc: NguyÔn ThÕ Ph-¬ng, TrÇn HiÖp, L÷ Giang, NguyÔn TrÇn ThiÕt; tiÕp sau ®ã lµ líp kÕ cËn xuÊt s¾c: Phïng Gia Léc, Lª §×nh C¸nh, Lª Xu©n Giang vµ hiÖn nay lµ nh÷ng tªn tuæi: NguyÔn V¨n §Ö, KiÒu V-îng, §ç V¨n Ph¸c v.v… Hä ®Òu lµ Héi v¨n häc nghÖ thuËt Thanh Hãa, héi viªn Héi nhµ v¨n ViÖt Nam. Nh÷ng bµi ký vµ tËp ký cña hä hoÆc tõng g©y chÊn ®éng trong d- luËn b¹n ®äc hoÆc tõng ®o¹t gi¶i trong c¸c cuéc thi. §iÒu ®¸ng kÓ lµ qua nh÷ng s¸ng t¸c ký cña hä, ng-êi ®äc hiÓu thªm vÒ m¶nh ®Êt vµ con ng-êi xø Thanh.
Thªm n÷a, thÓ ký, vµo tay hä ®· ph¸t huy søc m¹nh cña thÓ lo¹i trong chiÕm lÜnh vµ t¸c ®éng tÝch cùc tíi hiÖn thùc cuéc sèng. §ã lµ lý do ®Ó chóng t«i ®Æt vÊn ®Ò nghiªn cøu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GÇn ®©y, xu h-íng giíi thiÖu t¸c gi¶ vµ t¸c phÈm v¨n häc ®Þa ph-¬ng vµo ch-¬ng tr×nh gi¶ng d¹y ë khèi c¸c tr-êng phæ th«ng vµ bËc ®¹i häc. §Ò tµi t×m hiÓu, nghiªn cøu c¸c t¸c gi¶ ®Þa ph-¬ng nh»m gãp phÇn bæ sung t- liÖu cho m¶ng v¨n häc nµy.
LÞch sö vÊn ®Ò Theo thèng kª s¬ bé, cho ®Õn nay ®· cã kho¶ng trªn 35 tËp ký cña c¸c nhµ v¨n xø Thanh mµ phÇn lín c¸c bµi ký Êy ®Òu viÕt vÒ xø Thanh, cïng víi hµng tr¨m bµi ký ch-a tuyÓn thµnh tËp in r¶i r¸c trªn c¸c b¸o, t¹p chÝ tõ Trung -¬ng ®Õn ®Þa ph-¬ng. Song, c¸c bµi viÕt, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ ký xø Thanh l¹i ch-a nhiÒu, nÕu kh«ng nãi lµ cßn rÊt khiªm tèn, ch-a t-¬ng xøng víi sè l-îng t¸c phÈm. Theo quan s¸t cña chóng t«i, thùc tr¹ng nghiªn cøu vÒ ký xø Thanh diÔn ra nh- sau: Tr-íc hÕt lµ h-íng nghiªn cøu vÒ mét t¸c phÈm cô thÓ. H-íng nghiªn cøu nµy th-êng dµnh cho nh÷ng t¸c phÈm t¹o ®-îc sù chó ý cña d- luËn hoÆc c¸c s¸ng t¸c ®o¹t gi¶i, nh-: C¸i ®ªm h«m Êy ®ªm g× cña Phïng Gia Léc, Vµng d-íi biÓn xanh, B·i c¸ gi÷a vô c¸, §¶ng viªn lµng t«i cña NguyÔn V¨n §Ö, Ng· ba nhøc nhèi cña KiÒu Vîng v.v… Ch¼ng h¹n, xung quanh bµi ký tõng ‚g©y chÊn ®éng‛ mét thêi cña Phïng Gia Léc cã kh¸ nhiÒu bµi nhËn xÐt.
PhÇn lín c¸c bµi viÕt ®Òu tËp trung vµo néi dung hiÖn thùc ‚g©y sèc‛ cña t¸c phÈm. §éc gi¶ ®¸nh gi¸ cao tinh thÇn dòng c¶m, d¸m ®Êu tranh trùc diÖn víi c¸i xÊu, c¸i ¸c vµ d¸m ‚chÞu tr¸ch nhiÖm‛ tríc hiÖn thùc ph¶n ¸nh cña t¸c gi¶. Cã bµi viÕt ®· ®¸nh gi¸ ‚C¸i ®ªm h«m Êy h«m g×‛ cïng víi mét sè bµi ký ra ®êi cïng thêi gian nµy nh TiÕng ®Êt cña Hoµng H÷u C¸t, Ng-êi ®µn bµ quú cña Xu©n Ba, Lêi khai cña bÞ can cña TrÇn Huy Quang ‚ch¾c ch¾n sÏ sèng m·i trong ký øc ng-êi ®äc vµ vÜnh viÔn ®i vµo lÞch sö v¨n häc d©n téc‛ (L· Nguyªn) nh nh÷ng dÊu mèc ®¸nh dÊu b-íc chuyÓn tõ v¨n häc sö thi sang v¨n häc cña thêi kú ®æi míi. Nhµ nghiªn cøu Hoµng Ngäc HiÕn trong mét bµi gi¶ng vÒ thÓ lo¹i ký ®· nhËn xÐt vÒ thµnh c«ng cña bµi ký B·i c¸ gi÷a vô c¸ cña NguyÔn V¨n §Ö: ‚Cã nh÷ng bµi ký hay ®îc viÕt hoµn toµn kh«ng ph¶i v× nh÷ng ‚nçi nhøc nhèi‛.
Ch¼ng h¹n bµi B·i c¸ gi÷a vô c¸ cña NguyÔn V¨n §Ö chøa chan nh÷ng t×nh c¶m hµo høng, hå hëi, ca ngîi lao ®éng dòng c¶m cña nh÷ng ng-êi ®¸nh c¸ ngµy ®ªm vËt lén víi sãng giã gi÷a biÓn c¶‛ […,13]. T¸c gi¶ NguyÔn ThÕ Hinh th× Ên LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com t-îng vÒ mét bµi ký cña KiÒu V-îng: ‚§äc truyÖn ký cña nhµ v¨n KiÒu V-îng, ®Æc biÖt lµ ký Mét ®o¹n ®êi, ta thÊy bãng d¸ng ng-êi nghÖ sÜ thÊp tho¸ng sau nh÷ng lêi v¨n t¶, kÓ, b×nh phÈm ®¸nh gi¸ vÒ cuéc sèng con ng-êi xø Thanh vµ ®Êt n-íc ViÖt Nam nh÷ng n¨m th¸ng cïng nhÞp b-íc ®i lªn cña lÞch sö‛[…, 51] v.v… H-íng nghiªn cøu thø hai ®i t×m hiÓu, nghiªn cøu chung vÒ ®Æc ®iÓm vµ sù vËn ®éng cña c¶ nÒn ký xø Thanh nh: ‚Ký - thÓ lo¹i xung kÝch, c¸i nÒn ph¸t triÓn v¨n xu«i Thanh Hãa‛ cña t¸c gi¶ TrÇn HiÖp, ‚ThÓ ký, mét m¶ng v¨n häc hiÖn thùc trong dßng v¨n häc hiÓn minh cña thêi ®¹i‛ cña t¸c gi¶ NguyÔn V¨n §Ö; HoÆc t×m hiÓu d-íi gãc ®é t¸c gi¶ hay mét ph¬ng diÖn cña thÓ lo¹i, nh: ‚Ký vµ truyÖn ng¾n cña NguyÔn V¨n §Ö‛; ‚Ký KiÒu Vîng- nçi nhøc nhèi trÝ tuÖ‛ cña TS Háa DiÖu Thóy; ‚Nçi ¸m ¶nh trÝ tuÖ trong ký cña KiÒu V-îng‛ cña TS Hoµng ThÞ Mai; ‚Xø Thanh trong bót ký cña KiÒu V-îng‛ cña nhãm t¸c gi¶ TrÇn Quang Dòng – Mai ThÞ Ph¬ng v.v… Trong sè nh÷ng bµi nghiªn cøu chung vÒ ký xø Thanh, ®¸ng kÓ nhÊt lµ mét sè bµi viÕt cña c¸c t¸c gi¶: TrÇn HiÖp víi ‚Ký- thÓ lo¹i xung kÝch, c¸i nÒn ph¸t triÓn cña v¨n xu«i Thanh Hãa‛; NguyÔn v¨n §Ö víi ‚ThÓ ký, mét m¶ng v¨n häc hiÖn thùc trong dßng v¨n häc hiÓn minh cña thêi ®¹i‛. Lµ nhµ v¨n tr-ëng thµnh vµ g¾n bã víi ho¹t ®éng cña v¨n nghÖ Xø Thanh tõ nh÷ng ngµy ®Çu khi mét nhãm nh÷ng c©y bót xø Thanh rñ nhau thµnh lËp ra tËp san Ng-êi b¹n v¨n hãa (tiÒn th©n cña T¹p chÝ Xø Thanh) b©y giê. V× vËy, TrÇn HiÖp cã ®iÒu kiÖn quan s¸t, n¾m b¾t lùc l-îng s¸ng t¸c cña xø Thanh trong ®ã cã thÓ lo¹i ký mét c¸ch tØ mØ vµ thÊu ®¸o.
Trong bµi viÕt, t¸c gi¶ ®· bao qu¸t diÔn tr×nh vËn ®éng cña ký xø Thanh qua c¸c chÆng vµ ng-êi ®äc cã thÓ h×nh dung ®-îc sù ph¸t triÓn cña ký xø Thanh trong m¹ch vËn ®éng cña v¨n häc c¶ n-íc nãi chung, Thanh Hãa nãi riªng. Víi vèn hiÓu biÕt cña ‚ngêi trong cuéc‛, TrÇn HiÖp ®· cã nh÷ng nhËn ®Þnh kh¸ s©u s¸t vµ ®Ých ®¸ng vÒ ký Thanh Hãa. Ch¼ng h¹n, ë chÆng tõ 1960 ®Õn 1965, víi nh÷ng chiÕn th¾ng giÆc Mü trªn ®Êt Thanh Hãa nh ‚chiÕn th¾ng L¹ch Trêng‛, ‚chiÕn th¾ng ngµy 3 vµ 4/4/1965 tõ bÕn phµ GhÐp ®Õn cÇu LÌn mµ trung t©m lµ Hµm Rång, b¾n r¬i 47 m¸y bay Mü, ®· thóc giôc nh÷ng ng-êi cÇm bót kh«ng thÓ kh«ng ghi chÐp l¹i‛. Ký ®· vµo cuéc vµ ®Æc ®iÓm cña ký giai ®o¹n nµy lµ ‚ghi chÐp kü h¬n, dµi h¬n, nhng chÊt v¨n häc trong c¸c bµi ký Êy cha thËt hoµn chØnh, cßn ch¾p v¸…‛.
Sau khi v¨n nghÖ Thanh Hãa ®îc t¨ng cêng mét LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com l·nh ®¹o võa cã ‚t©m‛ võa ‚cã nghÒ‛ lµ nhµ v¨n NguyÔn ThÕ Ph¬ng, v¨n häc Thanh Hãa nãi chung, ký nãi riªng ®· khëi s¾c, cïng víi kh«ng khÝ sôc s«i ‚TÊt c¶ ®Ó ®¸nh th¾ng giÆc Mü x©m lîc‛, thêi gian sau 1965, ký xø Thanh khëi s¾c trong viÖc ph¶n ¸nh kh«ng khÝ chiÕn ®Êu vµ s¶n xuÊt. ‚Lo¹t ký cña thêi gian nµy nh×n vÒ néi dung t- t-ëng vµ nghÖ thuËt lµ nh÷ng b¶n anh hïng ca cña qu©n d©n Thanh Hãa‛. ‚Nh÷ng bµi, nh÷ng tËp bót ký Êy h«m nay ®äc l¹i chóng ta nh ®îc sèng l¹i mét thêi ®· ®i vµo lÞch sö…‛. §Êt níc thèng nhÊt, ‚c¸c c©y bót v¨n xu«i cã dÞp l¾ng l¹i ®Ó suy ngÉm vÒ nh÷ng g× m×nh ®· tõng tr¶i, ®· viÕt vµ còng ®Ó chuÈn bÞ cho m×nh sèng vµ s¸ng t¸c trong thêi kú míi‛ vµ ®©y lµ giai ®o¹n ký xø Thanh gÆt h¸i ®îc nhiÒu thµnh c«ng, ®Æc biÖt ë m¶ng ký viÕt ‚vÒ thêi kú phôc hng kinh tÕ sau chiÕn tranh‛.
‚ë thêi kú nµy, thÓ ký kh«ng chØ lµ cña c¸c c©y bót v¨n xu«i mµ cßn cuèn hót c¶ c¸c nhµ th¬ nh- V-¬ng Anh, V¨n §¾c, §ç Xu©n Thanh, nhµ viÕt kÞch Hµ Khang, nhµ nghiªn cøu Hoµng TuÊn Phæ (…) C¸c tËp ký ë thêi kú nµy ®¸nh dÊu bíc trëng thµnh míi trªn con ®êng v¨n nghiÖp cña mçi c©y bót‛. B-íc vµo thêi kú ®æi míi, c¸c c©y bót xø Thanh võa muèn tËp trung nhiÒu thêi gian vµ trÝ lùc ‚®Ó lµm nªn nh÷ng t¸c phÈm dµi h¬i‛ nhng ‚kh«ng v× vËy mµ thÓ ký bÞ l·ng quªn‛. §Æc ®iÓm cña ký xø Thanh giai ®o¹n nµy lµ ‚ C¸c bµi ký cña c¸c nhµ v¨n ®-îc cÊu tróc nh- truyÖn ký th× ký cña c¸c nhµ th¬ l¹i cã c¸i chÊt bay bæng vµ t¬i m¸t…v× vËy mµ cã søc truyÒn c¶m m¹nh mÏ h¬n‛. §Æc biÖt, ký giai ®o¹n nµy ®· viÕt ‚lªn tay vµ m¹nh tay h¬n.
Nh÷ng g× tríc ®©y trong thùc tÕ cuéc sèng, khi cÇm bót c¸c nhµ v¨n ph¶i nÐ tr¸nh th× ë thêi kú nµy ®· ®Æt lªn trang viÕt, lµm cho c¸c bµi ký thËt h¬n, sinh ®éng h¬n, bít ®i lèi ghi chÐp mét chiÒu (…) ký kh«ng cßn lµ lo¹i v¨n häc lµng nhµng, ng-êi ®äc ng¹i ®äc, ng¹i xem, nã ®· trë thµnh nh÷ng t¸c phÈm võa bæ Ých cho ng-êi ®äc gãp phÇn kh«ng nhá cho c¸c cÊp, c¸c ngµnh nhËn ra nh÷ng vÊn ®Ò cÇn ®-îc gi¶i quyÕt.