§¹i häc quèc gia Hµ Néi Tr-êng ®¹i häc khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n. Lª V¨n Kh¶i TruyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng thêi k× ®æi míi nh×n tõ gãc ®é v¨n ho¸ Chuyên ngành : V¨n häc ViÖt Nam Mã số : 60 22 34 LuËn v¨n th¹c sÜ khoa häc ng÷ v¨n Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hµ v¨n ®øc Hµ Néi – 2010 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PhÇn më ®Çu 1. Môc ®Ých, ý nghÜa cña ®Ò tµi. DiÖn m¹o cña mét nÒn v¨n häc d©n téc tr-íc hÕt lµ sù gãp mÆt cña nh÷ng tªn tuæi lín.
Trong v¨n häc ®-¬ng ®¹i ViÖt Nam, Ma V¨n Kh¸ng lµ mét nhµ v¨n cã vai trß kh«ng nhá trong hµnh tr×nh ®æi míi t- duy nghÖ thuËt. Sù næi tiÕng cña «ng lµ mét ®iÒu kh«ng ph¶i bµn c·i. GÇn 50 n¨m ho¹t ®éng s¸ng t¹o chi chót nh- con ong lµm mËt, tõ truyÖn ng¾n ®Çu tiªn ®Õn nay «ng ®· cã mét vèn liÕng kh¸ lín vÒ tiÓu thuyÕt vµ truyÖn ng¾n, trong ®ã cã nh÷ng t¸c phÈm ®ãng dÊu trong lßng b¹n ®äc. Cã thÓ nãi, dï viÕt truyÖn ng¾n tõ nh÷ng n¨m 1960 nh-ng ph¶i ®Õn nh÷ng n¨m t¸m m-¬i cña thÕ kØ tr-íc, Ma V¨n Kh¸ng míi thËt sù thµnh c«ng vÒ s¸ng t¸c truyÖn ng¾n, ®Æc biÖt lµ tõ sau n¨m 1986.
Phè côt lµ t¸c phÈm më ®Çu cho nghiÖp viÕt truyÖn ng¾n cña «ng.TruyÖn ng¾n nµy ®-îc in trªn trang nhÊt cña TuÇn b¸o v¨n nghÖ 1961.§©y lµ t¸c phÈm cã cèt truyÖn ®¬n gi¶n, kh¸m ph¸ nh÷ng cuéc ®êi lao ®éng míi b»ng nh÷ng trang v¨n trong s¸ng, nãng hæi h¬i thë cuéc sèng.Tõ ®ã «ng tr-ëng thµnh dÇn vµ liªn tiÕp gÆt h¸i thµnh c«ng trong thÓ lo¹i nµy. ¤ng ®o¹t gi¶i cao nhÊt cuéc thi truyÖn ng¾n 1967 – 1968 cña TuÇn b¸o v¨n nghÖ. Sau ®ã, «ng cho ra ®êi liªn tiÕp 5 tËp truyÖn ng¾n tõ 1969 ®Õn 1972. Tõ 1986, truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng bøt ph¸, sung søc, në ré.
®Ò tµi vµ chñ ®Ò më réng.t- duy ®a chiÒu vÒ cuéc sèng vµ con ng-êi. ®Õn nay «ng ®· cã 17 tËp truyÖn ng¾n, 10 tiÓu thuyÕt, 3 truyÖn nhi ®ång. «ng tiÕp tôc ®o¹t gi¶i th-ëng cho t¸c phÈm Xa phñ (tr-íc 1986), C©y bót vµng cho truyÖn ng¾n San Cha Ch¶i trong cuéc thi truyÖn ng¾n vµ kÝ 1996 – 1998 do Bé c«ng an vµ héi nhµ v¨n tæ chøc. TËp truyÖn Tr¨ng soi s©n nhá (1994) ®-îc gi¶i th-ëng héi ®ång v¨n xu«i héi nhµ v¨n 1995 vµ n¨m 1998 gi¶i th-ëng v¨n häc §«ng Nam ¸.
N¨m 2001 «ng nhËn gi¶i th-ëng nhµ n-íc vÒ v¨n häc nghÖ thuËt ®ît 1. N¨m 2009 «ng cho xuÊt b¶n tiÓu thuyÕt Mét m×nh mét ngùa vµ håi kÝ N¨m th¸ng nhäc nh»n n¨m th¸ng 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhí th-¬ng, cuèn tiÓu thuyÕt Mét m×nh mét ngùa ®-îc nhËn gi¶i th-ëng cña héi nhµ v¨n Hµ Néi. Víi mét néi lùc m¹nh mÏ vµ mét c¸ tÝnh s¸ng t¹o, nhµ v¨n Ma V¨n Kh¸ng ®· vµ ®ang chiªm nghiÖm, nhËp cuéc, lïi xa, ®øng trªn dßng ch¶y ®Êt n-íc nh÷ng n¨m chuyÓn ®éng d÷ déi vµ thêi k× ®æi míi ®Ó cã mét th-¬ng hiÖu truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng. ¤ng nhËn ra nh÷ng c¬n vËt v· cña toµn x· héi vµ “chÊn th¬ng”cña tr¹ng th¸i nh©n thÕ.
¤ng ®i vµo b¶n chÊt cña cuéc ®Êu tranh néi bé thêi hËu chiÕn víi nh÷ng m-u toan, quyÒn lùc, chuyªn quyÒn, a dua, nÞnh bî, víi nh÷ng c¸i ¸c, c¸i xÊu hiÖn h×nh. Víi mét c©y bót cã nhiÒu tr¶i nghiÖm vµ in dÊu trong lßng ®éc gi¶ qua nhiÒu chÆng ®-êng s¸ng t¸c nh- vËy, víi mét tµi n¨ng truyÖn ng¾n v-ît tréi, cÇn cã mét gãc nh×n ®a chiÒu h¬n vÒ v¨n ch-¬ng cña «ng, nhÊt lµ m¶ng truyÖn ng¾n viÕt trong thêi kØ ®æi míi ®Õn nay. Nghiªn cøu v¨n häc tõ gãc nh×n v¨n ho¸ hiÖn ®ang lµ xu h-íng tiÕp cËn toµn diÖn vµ s©u s¾c vÒ v¨n häc. Chóng t«i chän ®Ò tµi nµy ®Ó thÊy ®-îc nh÷ng biÓu hiÖn v¨n ho¸ trong s¸ng t¸c truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng thêi k× ®æi míi vµ sù ¶nh h-ëng t¸c ®éng qua l¹i gi÷a v¨n ho¸ thêi k× nµy ®Õn thÕ giíi nghÖ thuËt truyÖn ng¾n cña «ng.
LÞch sö vÊn ®Ò Ma v¨n Kh¸ng tªn thËt lµ §inh Träng §oµn, sinh ngµy 1/12/1936 t¹i Hµ Néi. Bót danh Ma V¨n Kh¸ng g¾n liÒn víi quª h-¬ng thø hai cña «ng- Lµo Cai. «ng tõng ®i qua thêi thiÕu sinh qu©n, gi¸o viªn d¹y v¨n, hiÖu tr-ëng cÊp 2, cÊp 3 phæ th«ng Lµo Cai, lµm b¸o, lµm th- kÝ cho bÝ th- tØnh uû Lµo Cai. N¨m 1974 «ng chÝnh thøc trë thµnh héi viªn héi nhµ v¨n ViÖt Nam.
Sau mét thêi k× dµi g¾n bã víi Lµo Cai, Ma V¨n Kh¸ng trë vÒ Hµ Néi më ra mét giai ®o¹n míi víi t- c¸ch nhµ v¨n chuyªn nghiÖp. HiÖn nay «ng lµ lµ uû viªn ban chÊp hµnh héi nhµ v¨n ViÖt Nam. Nh- trªn ®· nãi, s¸ng t¸c cña «ng ®a d¹ng ë thÓ tµi vµ nhÊt lµ nh÷ng tËp truyÖn ng¾n ngµy cµng g©y tiÕng vang tõ sau 1986. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LÞch sö nghiªn cøu vÒ truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng ®· ®Æt ra tõ rÊt sím.
N¨m 1961 truyÖn ng¾n Phè côt ®-îc in b¸o, gÇn hai n¨m sau trong mét cuéc häp ë viÖn v¨n häc, phã viÖn tr-ëng NguyÔn Minh T©n ®· nãi: “ C©y bót trÎ Ma V¨n Kh¸ng in nhiÒu truyÖn ë c¸c b¸o ®-îc giíi v¨n häc vµ b¹n ®äc chó ý”( theo An ninh thÕ giíi, ngµy 26/9/2007) §Çu nh÷ng n¨m 70, c¸c c©y bót phª b×nh nghiªn cøu tËp trung bµn vÒ tËp truyÖn Xa Phñ cña Ma V¨n Kh¸ng, t¸c phÈm viÕt vÒ cuéc sèng vµ con ng-êi miÒn T©y, theo c¸c nhµ phª b×nh th× Xa Phñ vÉn lµ c¶m høng sö thi cña v¨n häc lóc bÊy giê, d¹ng truyÖn võa tr÷ t×nh võa cã cèt truyÖn… Tõ sau 1986 ®Õn nay Ma V¨n Kh¸ng liªn tiÕp cho ra m¾t nh÷ng tËp truyÖn ng¾n g©y tiÕng vang réng r·i: Ngµy ®Ñp trêi (1986), VÖ sÜ Quan Ch©u (1988), Tr¸i chÝn mïa thu (1988), Heo may giã léng (1992), Tr¨ng soi s©n nhá (1994), Ngo¹i thµnh (1996), Vßng quay cæ ®iÓn (1997), Ngµy héi phè ph-êng (2004), §Çm sen (2006), Trèn nî (2008)…Nh÷ng ng-êi quan t©m ®Õn truyÖn cña Ma V¨n Kh¸ng ®Òu ph¸t hiÖn ra ®ã lµ nh÷ng trang v¨n triÕt luËn ®êi sèng hÕt søc nhÊt qu¸n. TriÕt luËn cña Ma V¨n Kh¸ng lµ lÊy tÝnh ng-êi, t×nh ng-êi vµ sù hån nhiªn lµm mÉu sè ®Ó nhµ v¨n trß chuyÖn vÒ con ng-êi vµ cuéc ®êi. Nh÷ng truyÖn hay nhÊt cña Ma V¨n kh¸ng lµ nãi vÒ dßng ®êi, m¹ch sèng. C¸c tËp truyÖn trªn ®©y cña Ma V¨n Kh¸ng ®· ®-îc phª b×nh trªn c¸c trang b¸o, c¸c bµi tham luËn còng nh- c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu.
Phª b×nh vÒ tËp truyÖn Ngµy ®Ñp trêi, t¸c gi¶ Bïi ViÖt Th¾ng ph¸t hiÖn ra tÝnh chÊt dù b¸o nh÷ng vÊn ®Ò cèt yÕu cña cuéc sèng, khai th¸c nh÷ng chuyÖn ®êi th-êng. T¸c gi¶ NguyÔn §¨ng HiÖp nhËn xÐt vÒ §Çm sen lµ ®êi th-êng, ®Çy ¾p h¬i thë cña sù sèng, nh©n vËt phô n÷ ®êi h¬n c¶. §äc Heo may giã léng, t¸c gi¶ TrÇn B¶o H-ng cho ®ã lµ lèi viÕt ®-îm t×nh yªu th-¬ng, thÕ giíi t©m linh huyÒn bÝ víi nh÷ng nghiÖp c¨n sè mÖnh… C¸i nh×n toµn diÖn vÒ truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng ph¶i ®Õn n¨m 1999 víi c¸c t¸c gi¶ L· Nguyªn, NguyÔn Ngäc ThiÖn, Phong Lª… 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com T¸c gi¶ L· Nguyªn ph¸t hiÖn truyÖn ng¾n Ma V¨n kh¸ng ë c¸c cÊp ®é: Nh÷ng kÎ m«ng muéi n¬i miÒn rõng nói ; nh÷ng c¶m kh¸i thµnh thÞ víi nhÞp sèng hiÖn ®¹i nghiªng vÒ t×nh ng-êi nh©n v¨n; tÝnh dôc trµo léng .S, nhµ v¨n NguyÔn Ngäc ThiÖn - mét ng-êi b¹n mµ gÇn nh- t¸c phÈm nµo cña Ma V¨n Kh¸ng còng ®äc ®· nãi: “ Ch¶ lóc nµo «ng Êy kh«ng cã truyÖn trong ng¨n kÐo ®©u, cø ®Õn xin khÐo may lµ ®îc ®Êy”. Nhµ v¨n NguyÔn Ngäc ThiÖn bµn nhiÒu vÒ ®êi sèng t©m linh bÝ Èn ®Ó ®Æt con ng-êi ®óng chç trªn trÇn thÕ, vÒ dôc väng nh- mét thuéc tÝnh cña con ng-êi trong tryÖn ng¾n cña Ma V¨n Kh¸ng.
N¨m 2008 tËp truyÖn míi nhÊt cña Ma V¨n Kh¸ng cã tªn Trèn nî ra ®êi. Trèn nî lµ chñ ®Ò cña cuéc héi th¶o t¹i trô së héi nhµ v¨n ViÖt Nam- cuéc héi th¶o n»m trong khu«n khæ ho¹t ®éng cña líp båi d-ìng lÝ luËn phª b×nh kho¸ 1 do trung t©m båi d-ìng viÕt v¨n tæ chøc.S NguyÔn Thanh Tó ®· kh¼ng ®Þnh : Ma V¨n Kh¸ng vÉn viÕt nh÷ng ®iÒu m×nh biÕt vµ chiªm nghiÖm, ngån ngén nh÷ng chi tiÕt. Nhµ phª b×nh V¨n Vinh ®¸nh gi¸ Ma V¨n Kh¸ng thÓ hiÖn mét bót lùc sung m·n, c-êng tr¸ng. Nhµ phª b×nh NguyÔn ChÝ Hoan cho r»ng: HÇu hÕt c¸c t¸c phÈm ®Òu gãi chÆt vµo nh÷ng kh«ng gian nhá bÐ, ®Ó l¹i d- vÞ bøc bèi.
Cã mét thÕ giíi cò kÜ ®ang bµng hoµng tr-íc nh÷ng ®æi thay cña cuéc sèng. Nh- vËy nghiªn cøu vÒ s¸ng t¸c truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng ®· cã mét qu¸ tr×nh lÞch sö tõ nh÷ng nhËn ®Þnh lÎ trªn c¸c tê b¸o, ®Õn nh÷ng bµi viÕt c«ng phu, nh÷ng tham luËn cã gi¸ trÞ t¹i c¸c héi th¶o, tÊt c¶ ®Òu tËp trung kh¸m ph¸ søc s¸ng t¹o ®åi dµo cña truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng tõ sau 1986. ¤ng ®· chuyÓn ®æi tõ c¸ch viÕt t- duy sö thi sang ®êi t- thÕ sù víi nh÷ng vÊn ®Ò næi cém vÒ dßng ®êi, m¹ch sèng, vÒ lu©n lÝ ®¹o ®øc vµ gi¸ trÞ con ng-êi trong vßng quay cæ ®iÓn cña cuéc sèng hiÖn ®¹i. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y xuÊt hiÖn mét sè ®Ò tµi Khoa häc ng÷ v¨n nghiªn cøu vÒ Ma V¨n Kh¸ng nh-: Thi ph¸p truyÖn ng¾n Ma V¨n kh¸ng ( luËn v¨n th¹c sÜ cña NguyÔn TiÕn LÞch), NghÖ thuËt tù sù trong s¸ng t¸c Ma V¨n Kh¸ng ( 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luËn ¸n cña nghiªn cøu sinh §ç Ph-¬ng Th¶o)…§©y lµ nh÷ng c«ng tr×nh khoa häc cã gi¸ trÞ, dï míi chØ dõng l¹i ë nghÖ thuËt s¸ng t¸c cña Ma V¨n Kh¸ng nh-ng sÏ lµ nh÷ng gîi ý quý b¸u cho chóng t«i tiÕp cËn truyÖn ng¾n cña Ma V¨n Kh¸ng trong luËn v¨n nµy.
Chóng t«i chän vÊn ®Ò: TruyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng thêi k× ®æi míi tõ gãc nh×n v¨n ho¸ lµ mét c¸ch tiÕp cËn míi mÎ, toµn diÖn. Kh«ng xuÊt ph¸t tõ quan ®iÓm x· héi häc ®¬n gi¶n, còng kh«ng xuÊt ph¸t tõ quan ®iÓm nghÖ thuËt thuÇn tuý cña nhµ v¨n, c«ng tr×nh luËn v¨n nµy muèn ®¹t tíi mét hiÖu qu¶ tõ gãc nh×n v¨n ho¸ ®Ó t×m hiÓu, ph¸t hiÖn vµ kh¼ng ®Þnh chiÒu s©u gi¸ trÞ nh÷ng truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng trong mét thêi k× biÕn ®éng. Ph¹m vi nghiªn cøu.