TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA SỬ KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH SƢ PHẠM LỊCH SỬ BƢỚC ĐẦU TÌM HIỂU VỀ CÔNG GIÁO Ở TỈNH THỦ DẦU MỘT TỪ NĂM 1899 ĐẾN NĂM 1945 PHẠM THỊ VÂN ANH Bình Dƣơng, 5/2014 TRƢỜNG ĐẠI HỌC THỦ DẦU MỘT KHOA SỬ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC NIÊN KHÓA 2010 – 2014 BƢỚC ĐẦU TÌM HIỂU VỀ CÔNG GIÁO Ở TỈNH THỦ DẦU MỘT TỪ NĂM 1899 ĐẾN NĂM 1945 Chuyên ngành: SƢ PHẠM LỊCH SỬ Giảng viên hƣớng dẫn: TS. NGUYỄN VĂN HIỆP Sinh viên thực hiện: PHẠM THỊ VÂN ANH MSSV: 1056020001 Lớp: D10LS01 Bình Dƣơng, 5/2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là khóa luận do chính tôi thực hiện, không sao chép bất kỳ kết quả nghiên cứu nào của các tác giả khác. Nội dung của khóa luận có tham khảo và sử dụng một số thông tin, tài liệu từ các nguồn sách, tạp chí được liệt kê trong danh mục các tài liệu tham khảo. Sinh viên Phạm Thị Vân Anh LỜI CẢM ƠN Qua thời gian học tại trường Đại học Thủ Dầu Một em đã tiếp thu và tích lũy những kiến thức vô cùng quý báu do Thầy, Cô truyền đạt.
Đó là tiền đề cho em hoàn thành bài khóa luận này. Trước tiên em xin chân thành cảm ơn đến Ban Giám Hiệu nhà trường, cùng các Thầy Cô trong khoa Sử của trường Đại Học Thủ Dầu Một đã cho em những định hướng và tạo điều kiện cho em làm bài khóa luận này. Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn GVHD T. Nguyễn Văn Hiệp đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin gửi lời cám ơn chân thành đến gia đình và bạn bè đã động viên và giúp đỡ trong thời gian làm khóa luận. Mặc dù đã cố gắng, nhưng do hạn chế về thời gian và kinh nghiệm, những vấn đề trình bày trong bài này chắc chắn khó tránh khỏi những sai sót, do đó em rất mong nhận được góp ý của quý Thầy Cô và bạn bè để vấn đề nghiên cứu được hoàn thiện hơn. Em xin chân thành cảm ơn ! Sinh viên thực hiện Phạm Thị Vân Anh NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƢỚNG DẪN. Bình Dương, Ngày….năm 2014 Giảng viên hƣớng dẫn NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN PHẢN BIỆN.
Bình Dương, Ngày….năm 2014 Giảng viên phản biện MỤC LỤC DẪN LUẬN .Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài. Nguồn tài liệu.
Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài. Bố cục của đề tài.9 Chƣơng 1: KHÁI QUÁT VỀ TỈNH THỦ DẦU MỘT. Đặc điểm tự nhiên tỉnh Thủ Dầu Một.
Lịch sử hình thành tỉnh Thủ Dầu Một. Đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Thủ Dầu Một. Đặc điểm cư dân. Đặc điểm kinh tế - xã hội .15 CHƢƠNG 2: CÔNG GIÁO Ở TỈNH THỦ DẦU MỘT TỪ NĂM 1899 ĐẾN NĂM 1945.
Sự du nhập của Công giáo vào tỉnh Thủ Dầu Một. Giai đoạn Từ đầu thế kỷ XVII – 1802. Công giáo năm 1899 đến năm 1945. Hệ thống tổ chức của Công giáo tỉnh Thủ Dầu Một từ 1899 đến năm 1945.
Một số hoạt động xã hội của giáo hội Công giáo ở tỉnh Thủ Dầu Một. Trường câm điếc Lái Thiêu. Cô Nhi Viện Lái Thiêu. Lịch sử hình thành và phát triển của một số cộng đồng giáo xứ ở tỉnh Thủ Dầu Một năm 1899 – 1945.
Giáo xứ Lái Thiêu. Giáo xứ Chánh Tòa .Giáo xứ Búng .Giáo họ Lộc Tấn .Giáo xứ Dầu Tiếng .Giáo xứ Vàm Vá .42 TÀI LIỆU THAM KHẢO .48 2 Bản đồ tỉnh Thủ Dầu Một Nguồn: Địa chí Bình Dương 3 DẪN LUẬN 1. Lý do chọn đề tài Tôn giáo là một hiện tượng văn hóa tinh thần đã kịp thời đáp ứng nhu cầu tìm hiểu thế giới, giải tỏa tạm thời những bức xúc chưa giải quyết được trong cuộc sống của đa số dân chúng. Từ đó đến nay cùng với sự biến đổi và tồn tại của xã hội loài người, các kiểu và các hình thức tôn giáo ngày càng phong phú và ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của mọi người dân về mặt tâm linh, tinh thần, tôn giáo đã và đang tự thể hiện như là một trong những bộ phận cấu thành quan trọng của đời sống xã hội loài người.
Trên thế giới hiện nay, có rất nhiều loại hình tôn giáo khác nhau như: Đạo Phật, Đạo Hồi, Đạo Tin lành,. Trong số đó có Công giáo với số lượng tín đồ lớn nhất, vào khoảng 1/6 dân số thế giới(1) và có ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động trên toàn thế giới nói chung cũng như ở Việt Nam nói riêng. Công giáo bắt đầu được du nhập vào Việt Nam từ thế kỷ XVI, quá trình này gắn liền với quá trình xâm lược của thực dân phương Tây. Từ khi được truyền vào Việt Nam đến nay đạo Công giáo đã không ngừng phát triển cả về tín đồ, chức sắc, chức việc, về các dòng tu.
Trải qua bao bước thăng trầm, đến nay Việt Nam đã có trên 6 triệu tín đồ công giáo(2). Ở Việt Nam nói chung và các tỉnh nói riêng thì Công giáo trong quá trình truyền giáo đều có những sự khác nhau về thời gian hình thành đạo, quá trình thăng trầm của sự phát triển đạo, cơ cấu tổ chức… Cũng như các tỉnh khác, Tỉnh Thủ Dầu Một là một địa bàn dưới thời thuộc Pháp, thành lập từ năm 1899, nằm dưới sự cai trị của thực dân Pháp và là tỉnh thu hút một số lượng lớn các cư dân ở vùng khác đến lập nghiệp, trong quá trình di dân đó có những cư dân Công giáo đã góp phần tạo nên cộng đồng Công giáo (1) Niên giám Tòa Thánh 2013 và Thống kê Giáo hội thường niên năm 2011 của Tòa Thánh Vatican, số tín đồ Công Giáo trên toàn thế giới từ 1.196 tỉ người năm 2010, 1.214 tỉ người năm 2011 với dân số trên toàn thế giới khoảng 6,9 tỷ người (2) Số liệu thống kê dân số các tôn giáo tại Việt Nam theo cuộc điều tra dân số năm 2009 của Tổng cục Thống kê Việt Nam. Tình hình Công giáo ở tỉnh Thủ Dầu Một từ khi thành lập cho đến hết thời thuộc Pháp có sự phát triển nhanh chóng về số lượng giáo dân và có những ảnh hưởng lớn đến đời sống xã hội, văn hóa của cư dân tỉnh Thủ Dầu Một. Từ những lý do nêu trên tác giả muốn tìm hiểu về chọn đề tài “Bước đầu tìm hiểu về Công giáo ở tỉnh Thủ Dầu Một từ năm 1899 đến năm 1945” cho bài luận văn tốt nghiệp của mình.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề Hiện nay các vần đề về tôn giáo đang thu hút nhiều tác giả nghiên cứu có thể kể đến các công trình tiêu biểu như: Nguyễn Văn Kiệm, Sự du nhập của đạo Thiên chúa giáo vào Việt Nam từ thế kỷ XVII đến thê kỷ XIX, Hội khoa học lịch sử Việt Nam, 2001, quá trình du nhập của Thiên chúa giáo vào Việt Nam từ đầu thế kỉ XVII đến thế kỉ XIX, tác giả chủ yếu đề cập đến con đường du nhập đạo Thiên chúa vào Việt Nam và sự phát triển của đạo thiên chúa trong thế kỉ XVII đến thế kỉ XIX. Nguyễn Quang Hưng, Công giáo Việt Nam thời kỳ triều Nguyễn (1802 – 1883), Nxb Tôn giáo, 2009, tác giả đề cập đến sự truyền giáo của các dòng thừa sai trước năm 1802 và sự tình hình Công giáo dưới triều Nguyễn (1802 – 1883), cuối cùng là rút ra một số kinh nghiệm từ việc nghiên cứu công giáo triều Nguyễn. Kỷ yếu giáo xứ Lái Thiêu, Nxb Thời đại, 2012, kỷ yếu chủ yếu dề cập đến lịch sử phát triển của giáo xứ lái Thiêu và một số hoạt động của giáo xứ. Tổng giáo phận thành phố Hồ Chí Minh, 150 năm chủng viện thánh Giuse Sài Gòn 1863 – 2013, Nxb Tôn giáo, 2013, tác gải đề cập đến quá trinh hình thành và phát triển của chủng viện Sài Gòn, các khóa đào tạo của chủng viện từ năm 1863 – 2013.
Kỷ yếu giáo phận Phú Cường 1965 – 2005, Nxb Tôn giáo, 2005, kỷ yếu nói đến sự phát triển của giáo phận Phú Cường, lịch sử hình thành cũng như 5 phát triển của các giáo xứ trong giáo phận Phú Cường và các hoạt động của giáo phận. Vũ Đức Thành, Thủ Dầu Một – Bình Dương đất lành chim đậu, Nxb Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, 1999, tác giả tập hợp những bài viết về sự phát triển của Bình Dương, trong đó có đề cập đến công giáo ở bình dương nhưng với cách khái quát sơ lược sự phát triển của Công giáo trong tỉnh Bình Dương. Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương (2010), Địa chí Bình Dương, tập 4, Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội, tác giả giới thiệu tổng quan về sự du nhập Công giáo vào Bình Dương từ đầu thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XXI và chỉ đề cập một phần sự du nhập của công giáo vào tỉnh Thủ Dầu Một. Những công trình trên của các tác giả chủ yếu thể hiện một cách tổng quát về tình hình Công giáo ở Việt Nam từ khi du nhập đến ngày nay và lịch sử hình thành một số giáo xứ trong tỉnh Thủ Dầu Một.
Nhưng các đề tài đó chưa hoàn chỉnh, nghiên cứu một cách hệ thống về Công giáo ở tỉnh Thủ Dầu Một từ năm 1899 đến năm 1945. Do vậy, trên cơ sở kế thừa, cập nhật và phát triển những nội dung, vấn đề đã được nghiên cứu ở các công trình trên luận văn cố gắng bước đầu phục dựng bức tranh Công giáo tỉnh Thủ Dầu Một từ năm 1899 – 1945. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu của đề tài 3. Đối tƣợng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu đã được xác định như tên gọi của đề tài là bước đầu tìm hiểu về Công giáo ở tỉnh Thủ Dầu Một từ năm 1899 đến năm 1945.
Tìm hiểu về lịch sử du nhập, hệ thống tổ chức, sự phát triển của đạo từ đó đánh giá các hoạt động và vai trò của Công giáo đối với tỉnh Thủ Dầu Một. Phạm vi nghiên cứu Mặc dù đề tài giới hạn phạm vi thời gian nghiên cứu Công giáo ở tỉnh Thủ Dầu Một từ năm 1899 – 1945, nhưng để có cái nhìn tổng thể, xuyên suốt quá trình phát triển của Công giáo thì luận văn sẽ đề cập thỏa đáng đến các giai đoạn 6 trước đó: từ khi Công giáo du nhập vào Đàng Trong từ đầu thế kỉ XVI đến trước năm 1802, từ năm 1802 đến năm 1899. Nhằm làm rõ các bước phát triển thăng trầm của Công giáo từ khi mới du nhập thông qua con đường buôn bán tự do và đến khi có sự quản lý của triều đình.