Luận văn thạc sĩ ussh tìm hiểu về làng nghề nuôi rắn ở xã vĩnh sơn huyện vĩnh tường tỉnh vĩnh phúc 1986 2008

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh tìm hiểu về làng nghề nuôi rắn ở xã vĩnh sơn huyện vĩnh tường tỉnh vĩnh phúc 1986 2008, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đình Lê
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Tìm Hiểu Về Làng Nghề Nuôi Rắn Ở Xã Vĩnh Sơn, Huyện Vĩnh Tường, Tỉnh Vĩnh Phúc (1986- 2008)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT VÀI NÉT VỀ XÃ VĨNH SƠN, HUYỆN VĨNH TƯỜNG, TỈNH VĨNH PHÚC
• 1.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên
• 1.1.1. Vị trí địa lý
• 1.1.2. Thời tiết, khí hậu
• 1.1.3. Địa hình, đất đai
• 1.2. Tình hình kinh tế- xã hội
• 1.3. Tình hình hộ khẩu và lao động của xã Vĩnh Sơn
• 1.4. Tình hình cơ sở hạ tầng của xã Vĩnh Sơn
• 1.5. Nghề nuôi rắn
• 1.6. Một số khái niệm
• 1.7. Vai trò của ngành chăn nuôi nói chung và nghề nuôi rắn nói riêng trong phát triển kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: NGHỀ NUÔI RẮN Ở XÃ VĨNH SƠN TRONG NHỮNG NĂM 1986- 2008
• 2.1. Tình hình nghề nuôi rắn ở xã Vĩnh Sơn trước 1986
• 2.2. Sự phát triển của nghề nuôi rắn ở xã Vĩnh Sơn trong những năm 1986- 2008
• 2.3. Điều kiện để nuôi rắn
• 2.4. Sự phát triển của nghề nuôi rắn sau 20 năm tiến hành đổi mới
• 2.5. Những sản phẩm tiêu biểu được chế biến từ rắn
• 2.6. Bào chế thuốc
• 2.7. Hệ thống tiêu thụ sản phẩm rắn Vĩnh Sơn
• 2.7.1. Cấu trúc hệ thống tiêu thụ sản phẩm rắn ở xã Vĩnh Sơn
• 2.7.2. Thị trường tiêu thụ sản phẩm nghề nuôi rắn ở xã Vĩnh Sơn
• 2.8. Hiệu quả kinh tế nghề nuôi rắn ở xã Vĩnh Sơn
• 2.9. Các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả kinh tế nghề nuôi rắn ở xã Vĩnh Sơn
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP ĐỂ TIẾP TỤC PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ
• 3.1. Những tác động của nghề nuôi rắn
• 3.1.1. Tác động tích cực
• 3.2. Những hạn chế
• 3.3. Thuận lợi và thách thức hiện tại của nghề nuôi rắn ở Vĩnh Sơn
• 3.4. Một số kiến nghị giải pháp để tiếp tục phát triển làng nghề
• 3.4.1. Về chính sách và nguồn vốn
• 3.4.2. Về mặt bằng xây dựng cơ bản
• 3.4.3. Về thị trường
• 3.4.4. Về kỹ thuật và quy mô chăn nuôi
• 3.4.5. Về an toàn lao động
• 3.4.6. Về vấn đề môi trường
• 3.4.7. Về phát triển sản phẩm và nguồn nhân lực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Làng Nghề Nuôi Rắn Vĩnh Sơn 1986 2008

Làng nghề nuôi rắn Vĩnh Sơn, thuộc huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, đã có một lịch sử phát triển đáng chú ý từ năm 1986 đến 2008. Trong giai đoạn này, nghề nuôi rắn không chỉ đóng góp vào nền kinh tế địa phương mà còn tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong và ngoài nước. Sự phát triển của nghề nuôi rắn đã góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và cải thiện đời sống xã hội.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Và Điều Kiện Tự Nhiên

Xã Vĩnh Sơn nằm ở trung tâm huyện Vĩnh Tường, với diện tích tự nhiên 327,34 ha. Điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển nghề nuôi rắn, bao gồm đất đai màu mỡ và khí hậu nhiệt đới gió mùa. Những yếu tố này đã tạo điều kiện cho người dân phát triển nghề nuôi rắn một cách bền vững.

1.2. Lịch Sử Hình Thành Nghề Nuôi Rắn

Nghề nuôi rắn ở Vĩnh Sơn đã có từ lâu đời, nhưng chỉ thực sự phát triển mạnh mẽ từ năm 1986. Sự chuyển mình này gắn liền với chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, tạo điều kiện cho người dân áp dụng các kỹ thuật nuôi rắn hiện đại và mở rộng quy mô sản xuất.

II. Những Thách Thức Trong Nghề Nuôi Rắn Vĩnh Sơn

Mặc dù nghề nuôi rắn mang lại nhiều lợi ích kinh tế, nhưng người nuôi rắn cũng phải đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn này bao gồm rủi ro trong quá trình nuôi, thị trường tiêu thụ không ổn định và các vấn đề về an toàn lao động.

2.1. Rủi Ro Trong Quá Trình Nuôi Rắn

Người nuôi rắn thường phải đối mặt với nguy cơ bị thương tích do rắn cắn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn gây tâm lý lo lắng cho người nuôi. Việc thiếu kiến thức về kỹ thuật nuôi cũng làm tăng rủi ro trong sản xuất.

2.2. Thị Trường Tiêu Thụ Bất Ổn

Thị trường tiêu thụ sản phẩm rắn Vĩnh Sơn thường xuyên biến động, ảnh hưởng đến thu nhập của người nuôi. Việc tìm kiếm thị trường ổn định và phát triển thương hiệu 'Rắn Vĩnh Sơn' là một thách thức lớn.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Nghề Nuôi Rắn

Để nâng cao hiệu quả kinh tế từ nghề nuôi rắn, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc cải tiến quy trình nuôi và chế biến sản phẩm sẽ giúp tăng giá trị sản phẩm và thu nhập cho người dân.

3.1. Ứng Dụng Kỹ Thuật Nuôi Hiện Đại

Việc áp dụng các kỹ thuật nuôi rắn tiên tiến như hệ thống nuôi khép kín, quản lý dinh dưỡng và sức khỏe rắn sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Các hộ nuôi cần được đào tạo và hướng dẫn để áp dụng hiệu quả.

3.2. Phát Triển Thương Hiệu Sản Phẩm

Xây dựng thương hiệu 'Rắn Vĩnh Sơn' không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo niềm tin cho người tiêu dùng. Cần có chiến lược marketing hiệu quả để quảng bá sản phẩm ra thị trường trong và ngoài nước.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghề Nuôi Rắn

Nghề nuôi rắn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có ý nghĩa văn hóa và xã hội. Sản phẩm từ rắn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực như thực phẩm, dược phẩm và thủ công mỹ nghệ, góp phần tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế địa phương.

4.1. Sản Phẩm Từ Rắn Và Thị Trường

Sản phẩm từ rắn Vĩnh Sơn rất đa dạng, bao gồm thực phẩm chế biến từ rắn, rượu rắn và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

4.2. Tác Động Đến Kinh Tế Địa Phương

Nghề nuôi rắn đã tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Điều này cũng giúp giảm bớt tình trạng thất nghiệp và tạo động lực cho sự phát triển kinh tế bền vững.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghề Nuôi Rắn Vĩnh Sơn

Nghề nuôi rắn Vĩnh Sơn đã trải qua nhiều thăng trầm nhưng vẫn giữ được vị thế quan trọng trong nền kinh tế địa phương. Để phát triển bền vững, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức xã hội trong việc đào tạo, cung cấp thông tin và phát triển thị trường.

5.1. Định Hướng Phát Triển Nghề Nuôi Rắn

Trong tương lai, nghề nuôi rắn cần được phát triển theo hướng bền vững, chú trọng đến bảo vệ môi trường và an toàn lao động. Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích người dân đầu tư vào nghề này.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Nghề Nuôi Rắn Trong Kinh Tế Nông Thôn

Nghề nuôi rắn không chỉ là một nguồn thu nhập quan trọng mà còn góp phần vào việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn. Việc phát triển nghề này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông thôn Việt Nam chiếm 74,8% dân số và 72% lực lượng lao động xã hội, tạo ra khoảng 40% GDP cả nước, nhưng tỷ lệ thời gian lao động nông nhàn chưa khai thác vẫn ở mức xấp xỉ 21%. Trong bối cảnh công nghiệp nông thôn chỉ chiếm khoảng 23% giá trị toàn ngành, việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế và phát triển làng nghề truyền thống trở thành giải pháp cấp bách nhằm thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa thành thị và nông thôn. Xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc là một điển hình tiêu biểu cho mô hình kinh tế nông thôn chuyển đổi thành công từ sản xuất thuần nông sang phát triển nghề nuôi và chế biến rắn độc.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lịch sử Việt Nam với đề tài "Tìm hiểu về làng nghề nuôi rắn ở xã Vĩnh Sơn, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc (1986 - 2008)" tập trung làm rõ quá trình hình thành, biến đổi và phát triển của làng nghề trong hơn hai thập kỷ Đổi mới. Nghiên cứu xác định các nhân tố ảnh hưởng, đánh giá toàn diện hiệu quả kinh tế - xã hội, đồng thời chỉ ra những điểm nghẽn về thị trường tiêu thụ và an toàn lao động. Trên diện tích tự nhiên 327,34 ha, đến năm 2008, toàn xã đã có 950 hộ tham gia nuôi rắn, chiếm 72,9% tổng số hộ, tạo ra giá trị sản xuất 19,2 tỷ đồng, chiếm 72,5% tổng giá trị ngành chăn nuôi địa phương. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ công tác biên soạn lịch sử kinh tế địa phương và hoạch định chính sách xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn theo định hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa được xác lập tại Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX. Nghiên cứu tích hợp lý thuyết phát triển kinh tế hộ gia đình trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, xem hộ nông dân là một đơn vị kinh tế tự chủ, linh hoạt thích ứng với các tín hiệu cung - cầu.

Khung phân tích vận dụng các khái niệm chuyên ngành then chốt:

• Làng nghề truyền thống chăn nuôi đặc thù: Không gian kinh tế - văn hóa kết hợp tri thức dân gian bản địa với kỹ thuật nhân giống hiện đại.
• Phân loại rắn theo chu kỳ sinh trưởng: Rắn con tuổi 1 (mới nở), rắn bán trưởng thành tuổi 2 (chưa có khả năng sinh sản) và rắn trưởng thành tuổi 3 (bắt đầu sinh sản).
• Tiêu chuẩn thương phẩm: Rắn loại 1 có trọng lượng từ 1,5 kg trở lên, loại 2 từ 1,0 kg đến dưới 1,5 kg, loại 3 dưới 1,0 kg.
• Mô hình liên kết chuỗi giá trị: Cấu trúc liên kết giữa hộ chăn nuôi, thương lái thu gom, đơn vị chế biến dược liệu và thị trường tiêu thụ cuối cùng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp lịch sử và phương pháp logic nhằm tái hiện tiến trình phát triển của làng nghề từ trước năm 1986 đến năm 2008, trong đó tập trung phân tích sâu chuỗi dữ liệu định lượng giai đoạn 2006 - 2008.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội, số liệu của Ban Thống kê, Ban Địa chính xã Vĩnh Sơn, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Vĩnh Tường, cùng các văn bản hướng dẫn kỹ thuật của Viện Công nghệ sinh học.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp và chọn mẫu: Tác giả tiến hành điều tra điền dã năm 2008 với cỡ mẫu 50 hộ chăn nuôi tiêu biểu. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để đảm bảo tính đại diện, phân chia thành 3 nhóm quy mô: 11 hộ quy mô nhỏ, 24 hộ quy mô vừa và 15 hộ quy mô lớn. Phương pháp này giúp phản ánh chính xác sự khác biệt về năng lực vốn, trình độ kỹ thuật và hiệu quả kinh tế giữa các tầng lớp chăn nuôi.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích cấu trúc chi phí - doanh thu và đánh giá chuỗi giá trị phân phối. Điền dã thực địa kết hợp phỏng vấn sâu các nhân chứng lịch sử giúp kiểm chứng tính xác thực của các nguồn tư liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tế giai đoạn 1986 - 2008 mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Tăng trưởng kinh tế đột phá: Tổng giá trị sản xuất toàn xã tăng nhanh từ 48,9 tỷ đồng năm 2006 lên 60,5 tỷ đồng năm 2007 và đạt 72,1 tỷ đồng năm 2008, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 21,4%/năm. Ngành chăn nuôi đóng vai trò trụ cột với 26,5 tỷ đồng năm 2008 (chiếm 36,8% tổng giá trị sản xuất), trong đó nghề nuôi rắn đóng góp tới 19,2 tỷ đồng, chiếm 72,5% giá trị chăn nuôi toàn xã với mức tăng trưởng 19,7%/năm.
2. Chuyển dịch mạnh mẽ về lao động và cơ cấu hộ: Số hộ nuôi rắn tăng từ 750 hộ (61,1% tổng số hộ) năm 2006 lên 950 hộ (72,9%) năm 2008, tăng bình quân 12,5%/năm. Lực lượng lao động tham gia nghề rắn năm 2008 đạt 2.145 người, chiếm 52,9% tổng nguồn lao động xã, giải quyết triệt để tình trạng nhàn rỗi thời vụ.
3. Phân hóa hiệu quả kinh tế theo quy mô đầu tư: Nhóm hộ quy mô lớn đạt giá trị sản xuất bình quân 962,01 triệu đồng/hộ, tỷ lệ vốn tự có đạt 74,3%. Ngược lại, nhóm hộ quy mô nhỏ đạt 250,58 triệu đồng/hộ nhưng chịu gánh nặng nợ vay ngân hàng và tư nhân chiếm tới 92,4% tổng vốn đầu tư. Chi phí thức ăn và con giống chiếm trên 90% tổng chi phí sản xuất ở tất cả các nhóm hộ.
4. Cơ cấu sản phẩm nghiêng về thương phẩm xuất khẩu: Rắn hổ mang phì chiếm ưu thế tuyệt đối với 87,6% cơ cấu đàn thương phẩm. Sản lượng rắn thịt xuất bán năm 2008 đạt 110 tấn cùng 520.000 con rắn giống. Doanh thu từ rắn thương phẩm chiếm bình quân 89,99% tổng giá trị sản xuất của làng nghề, riêng ở nhóm hộ quy mô nhỏ đạt 98,38%.

Thảo luận kết quả

Sự bứt phá của làng nghề Vĩnh Sơn bắt nguồn từ bước chuyển đổi kỹ thuật mang tính bước ngoặt. Từ chỗ săn bắt tự nhiên mang tính may rủi trước năm 1986, người dân đã làm chủ công nghệ ấp nở nhân tạo với tỷ lệ thành công đạt trên 90% nhờ quy trình kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm do Phòng Nông nghiệp huyện Vĩnh Tường chuyển giao từ năm 2004. Việc thay thế nguồn thức ăn tự nhiên (chuột, ếch) bằng phụ phẩm gia cầm giá rẻ đã hạ giá thành sản xuất, giúp thu nhập từ nuôi rắn cao gấp 3 - 5 lần trồng lúa và vượt trội so với chăn nuôi lợn, bò truyền thống (đàn trâu bò của xã giảm bình quân 10,8%/năm trong giai đoạn 2006 - 2008).

Các dữ liệu kinh tế của luận văn có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi qua 3 năm, kết hợp bảng ma trận so sánh chi phí - lợi nhuận giữa 3 nhóm hộ để minh chứng cho hiệu ứng quy mô.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra lỗ hổng lớn trong chuỗi tiêu thụ: 85% sản lượng rắn xuất bán qua thương lái thu gom, trong đó có khoảng 65% phụ thuộc vào xuất khẩu tiểu ngạch sang thị trường Trung Quốc qua các cửa khẩu phía Bắc. Việc thiếu liên kết chế biến sâu và chưa có kênh xuất khẩu chính ngạch khiến người nuôi chịu rủi ro ép giá khi thị trường biến động. Thêm vào đó, hơn 90% chuồng trại nằm xen kẽ trong khu dân cư trên 9,1 ha đất thổ cư, tiềm ẩn nguy cơ cao về ô nhiễm môi trường và tai nạn lao động do nọc độc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên thực trạng giai đoạn 1986 - 2008, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm thúc đẩy làng nghề phát triển bền vững:

1. Đẩy nhanh quy hoạch mặt bằng làng nghề tập trung: UBND huyện Vĩnh Tường và UBND xã Vĩnh Sơn cần hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật khu làng nghề tập trung quy mô 20,87 ha đã được quy hoạch. Mục tiêu di dời 100% các hộ nuôi quy mô vừa và lớn ra khỏi khu dân cư trong giai đoạn 2012 - 2015, tách biệt hoàn toàn không gian sinh hoạt để triệt tiêu nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và tai nạn rủi ro.
2. Tái cấu trúc nguồn vốn tín dụng ưu đãi: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với Ngân hàng Chính sách Xã hội thiết lập gói vay ưu đãi trung và dài hạn cho các hộ chăn nuôi. Đặt mục tiêu giảm tỷ trọng vốn vay lãi suất cao ở nhóm hộ quy mô nhỏ từ 92,4% xuống dưới 50% trong vòng 3 năm, hỗ trợ nông hộ chủ động tái đàn và nâng cấp hệ thống chuồng trại đạt chuẩn mật độ 14 con/m2.
3. Mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu chính ngạch: Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Phúc phối hợp với các Hợp tác xã rắn Vĩnh Sơn xây dựng và đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể "Rắn Vĩnh Sơn". Thiết lập liên kết bốn nhà (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông), thúc đẩy liên kết với các công ty dược phẩm (như mô hình hợp tác với Công ty Nam Dược sản xuất viên nang Bách xà) nhằm giảm dần tỷ trọng xuất khẩu tiểu ngạch từ 65% xuống dưới 30%, đa dạng hóa sản phẩm sang cao rắn, rượu rắn và thuộc da mỹ nghệ.
4. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và an toàn y tế lao động: Trạm Khuyến nông huyện tổ chức đào tạo kỹ thuật định kỳ cho 100% chủ hộ chăn nuôi về phòng trị bệnh cho rắn. Trạm Y tế xã Vĩnh Sơn cần được trang bị đầy đủ huyết thanh kháng độc đặc hiệu và cơ số thuốc cấp cứu, xây dựng mạng lưới xử lý chất thải sinh học khép kín đạt tiêu chuẩn vệ sinh môi trường nông thôn mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt hữu ích cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: UBND các cấp, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường tham khảo mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế cấp xã, từ đó xây dựng cơ chế quản lý và bảo tồn động vật hoang dã nuôi sinh sản hợp pháp theo đúng quy định pháp luật.
• Các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế và xã hội học nông thôn: Sử dụng làm tài liệu nguồn giá trị về sự biến đổi làng nghề truyền thống thời kỳ Đổi mới (1986 - 2008), phục vụ công tác biên soạn địa chí địa phương và nghiên cứu quá trình phân hóa giàu nghèo nông thôn.
• Các chủ trang trại, hộ chăn nuôi và Hợp tác xã nông nghiệp: Tiếp cận phương pháp phân bổ chi phí, kỹ thuật kiểm soát tỷ lệ ấp nở trên 90% và kinh nghiệm quản trị dòng tiền để nâng cao tỷ suất sinh lời trên mỗi đơn vị diện tích chuồng nuôi.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Lịch sử, Kinh tế nông nghiệp, Địa lý kinh tế: Vận dụng phương pháp nghiên cứu điền dã kết hợp phân tích số liệu thống kê phân tầng trong việc thực hiện các đề tài nghiên cứu kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Nghề nuôi rắn ở xã Vĩnh Sơn bắt đầu từ khi nào và phát triển qua các giai đoạn nào?

Nghề bắt nguồn từ tập quán săn bắt rắn tự nhiên thời nông nhàn trước năm 1979. Sau khi thành lập Trại rắn Vĩnh Sơn năm 1979 với sự hướng dẫn của các nhà khoa học, mô hình nuôi tại hộ gia đình được triển khai từ năm 1980. Sau dấu mốc Đổi mới năm 1986 và chính sách cấp phép chăn nuôi năm 1994, nghề rắn chuyển hẳn sang hình thức nuôi sinh sản quy mô lớn.

Quy mô kinh tế của làng nghề rắn Vĩnh Sơn giai đoạn 2006 - 2008 đạt mức nào?

Đến năm 2008, toàn xã có 950 hộ nuôi rắn (chiếm 72,9% tổng số hộ) và 2.145 lao động chuyên nghiệp (chiếm 52,9% lực lượng lao động). Giá trị sản xuất nghề rắn đạt 19,2 tỷ đồng, chiếm 72,5% tổng giá trị chăn nuôi, góp phần nâng thu nhập bình quân đầu người toàn xã từ 9,3 triệu đồng năm 2006 lên 13,5 triệu đồng năm 2008.

Loài rắn nào là đối tượng nuôi chủ lực và tỷ trọng sản phẩm phân bổ ra sao?

Rắn hổ mang phì là đối tượng nuôi chính, chiếm gần 90% tổng đàn nhờ khả năng sinh trưởng nhanh và dễ thuần hóa. Trong cơ cấu doanh thu nông hộ, rắn thương phẩm chiếm tỷ trọng áp đảo với 89,99%, các sản phẩm rắn giống chiếm trên 5%, phần còn lại là sản phẩm phụ và chế biến.

Chuỗi cung ứng và thị trường tiêu thụ rắn Vĩnh Sơn hoạt động như thế nào?

Khoảng 70% sản lượng được xuất bán cho thương lái thu gom tại xã, 15% bán trực tiếp cho nhà hàng khách sạn và 15% bán lẻ. Thị trường tiêu thụ phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang Trung Quốc (khoảng 65% sản lượng) chủ yếu qua đường tiểu ngạch, trong khi tiêu thụ nội địa phục vụ ẩm thực đặc sản và sản xuất dược phẩm.

Luận văn sử dụng phương pháp khảo sát thực tế nào để thu thập dữ liệu?

Tác giả thực hiện khảo sát điền dã năm 2008 trên mẫu 50 hộ gia đình, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng theo 3 quy mô (nhỏ, vừa, lớn). Dữ liệu điều tra được đối chiếu trực tiếp với hồ sơ lưu trữ của Ban Thống kê, Ban Địa chính xã Vĩnh Sơn và phỏng vấn sâu các nhân chứng lịch sử địa phương.

Kết luận

• Nghề nuôi rắn tại xã Vĩnh Sơn khẳng định vị thế là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp tới 72,5% giá trị ngành chăn nuôi xã năm 2008.
• Chuyển dịch thành công cơ cấu lao động nông thôn, tạo việc làm tại chỗ với thu nhập ổn định cho 52,9% lực lượng lao động toàn xã.
• Tạo bước đột phá về công nghệ nhân giống và thuần dưỡng động vật hoang dã, đưa tỷ lệ ấp nở nhân tạo đạt trên 90%.
• Chỉ rõ hai điểm nghẽn chiến lược: Thị trường tiêu thụ phụ thuộc 65% vào đường tiểu ngạch và sức ép môi trường chuồng trại trong khu dân cư 9,1 ha.
• Cung cấp hệ thống giải pháp đồng bộ từ quy hoạch khu làng nghề 20,87 ha đến xây dựng thương hiệu quốc gia và liên kết chuỗi giá trị dược liệu.

Luận văn đóng góp nguồn tư liệu lịch sử kinh tế địa phương chuẩn xác, làm sáng tỏ quy luật phát triển của làng nghề truyền thống thời kỳ Đổi mới (1986 - 2008). Trong giai đoạn tiếp theo, các cấp chính quyền và cơ sở sản xuất cần nhanh chóng hoàn thiện hạ tầng cụm làng nghề và chuyển hướng xuất khẩu chính ngạch để bảo đảm tính bền vững lâu dài. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn để khai thác hệ thống dữ liệu điền dã chi tiết và các mô hình kinh tế nông thôn đặc thù.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: MỘT VÀI NÉT VỀ XÃ VĨNH SƠN, HUYỆN VĨNH TƯỜNG, TỈNH VĨNH PHÚC 1. Khái quát về điều kiện tự nhiên 1. Vị trí địa lý Xã Vĩnh Sơn là xã nằm ở trung tâm của huyện Vĩnh tường, diện tích tự nhiên 327.34ha, trong đó 231,45ha là đất nông nghiệp, dân số 5483 người. nằm cách quốc lộ 2 khoảng 3km về phía Tây Nam, Vĩnh Sơn có đường biên giới tiếp giáp với 5 xã.

Bắc giáp Đại Đồng, Tây giáp Thổ Tang và Thượng Trưng, Nam giáp Vũ Di, Đông giáp Bình Dương. Huyện lộ Thổ Tang đi Bình Dương ra đường 13 chạy qua giữa xã là đường trục chính của Vĩnh Sơn. Giống như một xã trong huyện, Vĩnh Sơn cũng có những tên gọi khác nhau qua các thời kỳ. Từ xưa, sau khi lập tỉnh Vĩnh Yên (1889) thì Sơn Tang, Lương Trù nằm trong tổng Lương Điền gồm: Sơn Tang, Lương Trù, phương Viên, Đông Viên, Lương Điền, Lach Trung, Phong Doanh, Thổ Tang, Vân Ổ, Xuân Húc, thuộc phủ Vĩnh Tường.

Năm 1927, làng Lương Trù nhập vào Sơn Tang và từ đây tên Sơn Tang vừa là tên làng, vừa là tên xã. Sơn Tang còn có “tên tục” gọi là “Hai nước” vì từ đầu xã đến cuối xã có 3 dãy ao song song với 3 dãy nhà ở của dân, nước trong các dãy ao ấy chảy quanh từ đầu đến cuối xã và ngược lại, tạo nên 2 dòng, vì thế, từ xưa đã có câu: “Tên gọi Hai nước cũng kỳ, có 2 dòng nước chảy về ngược xuôi”[17, tr. Và có lẽ như vậy mới có tên làng Hai nước. Sau cách mạng tháng Tám, năm 1946 xã Sơn tang hợp với Phương Viên thành xã Đức Thắng.

Năm 1949 xã Đức Thắng lại ghép với Thổ Tang thành xã Thái Học. Sau khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc, vào năm 1955, căn cứ vào tình hình đặc điểm về địa lý, dân cư và lịch sử, cấp trên đã 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cho tách Thổ Tang với Phương Viên thành xã Thổ Tang. Sơn Tang tách thành xã riêng gọi là xã Vĩnh Sơn cho đến hiện nay (Vĩnh là lấy tiếng đầu của tên tỉnh và tên huyện, Sơn là lấy tiếng đầu của tên xã cũ). Thời tiết, khí hậu Khí hậu một năm có 4 mùa: Xuân, hạ, thu, đông.

Mùa hạ thì nóng bức và mưa nhiều, nhiệt độ trung bình khoảng 33- 360C, mùa đông thì lạnh và khô hanh, nhiệt độ trung bình 14- 170C. Vĩnh Sơn có con sông Phan nằm ở phía Tây Nam xã chảy theo hướng Tây- Đông gần như song song với huyện lộ, ngăn cách khu dân cư với đồng làng. Là một xã thuần nông nên sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước là chủ yếu. Một năm 2 vụ lúa và một vụ màu, vụ màu chủ yếu là trồng ngô, đậu tương.

Trước cách mạng, sản xuất nông nghiệp trồng trọt bấp bênh, vụ chiêm thì khô hạn, vụ mùa thì úng lụt do không có hệ thống kênh mương tưới tiêu. Sau cách mạng, hệ thống kênh mương được chú trọng hơn, hiện nay, đã có hệ thống kênh mương dẫn nước từ Liễn Sơn về và hệ thống kênh mương từ 3 trạm bơm điện từ sông Phan lên do vậy toàn bộ diện tích gieo trồng được tưới và 1 trạm bơm tiêu úng cho cánh đồng. Từ đó, toàn bộ diện tích được tưới tiêu chủ động, không bị úng, hạn, năng suất cây trồng tăng nhanh. Xã Vĩnh Sơn chịu ảnh hưởng chủ yếu của đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa.

Có hai đợt gió mùa chính: Mùa Đông chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc tràn về mang theo hơi lạnh, mùa hè lại chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam tạo ra khoảng thời gian nắng nóng. Nhiệt độ cao trung bình hàng năm là 24,9oC, nhiệt độ trung bình thấp là 17,9 oC. Tháng có nhiệt độ thấp nhất là vào tháng 12, có lúc nhiệt độ xuống tới 14oC. Tháng có nhiệt độ cao là vào tháng 9 – 10, nhiệt độ trung bình là 22,4 oC.

Độ ẩm trung bình hàng năm là 80%, lượng mưa trung bình hàng năm là 1.526mm, số ngày mưa trung bình một năm là 133 ngày. Bên cạnh đó, đây cũng là vùng chịu nhiều ảnh hưởng của mưa bão (vào tháng 7 - 8) như đổ nhà cửa, tàn phá hoa màu gây thiệt hại không chỉ tới kinh tế mà tới cả đời sống người dân. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Địa hình, đất đai Xã Vĩnh Sơn là một xã thuộc vùng đồng bằng nên có địa hình bằng phẳng, đất đai của xã tương đối màu mỡ thuận lợi cho phát triển trồng trọt không những đáp ứng nhu cầu của người dân mà còn góp phần cung cấp thức ăn cho phát triển ngành chăn nuôi của xã.

Xã Vĩnh Sơn có tổng diện tích đất tự nhiên là 327,34 ha, trong đó diện tích nuôi rắn là 9,1 ha chiếm 14,41% diện tích đất thổ cư (số liệu năm 2008). Tình hình phân bổ và sử dụng đất của xã trong 3 năm 2006 – 2008 được thể hiện ở bảng 1. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình phân bổ và sử dụng đất đai của xã qua 3 năm 2006 – 2008 2006 2007 2008 So sánh (%) Chỉ tiêu SL (ha) CC (%) SL (ha) CC (%) SL (ha) CC (%) 07/06 08/07 BQ Tổng diện tích đất tự nhiên 327,34 100 327,34 100 327,34 100 100,0 100,0 100,0 1.

Đất nông nghiệp 231,45 70,7 230,45 70,4 236,27 72,18 99,6 102,5 101,1 - Đất canh tác 210,53 91,0 210,53 91,4 226,42 95,83 100 107,5 103,7 - Đất nuôi trồng thủy sản 11,4 4,9 12,92 5,6 9,85 4,17 113,3 76,2 93,0 - Đất nông nghiệp khác 9,52 4,1 7,02 3,0 0 0 73,7 0 0 2. Đất phi nông nghiệp 95,89 29,3 96,89 29,6 91,07 27,82 101,0 94,0 97,5 - Đất thổ cư 66,4 69,2 66,9 69,0 63,14 69,33 100,8 94,4 97,5 Trong đó diện tích nuôi rắn 8,6 12,9 8,85 13,2 9,1 14,41 102,9 102,8 102,9 - Đất chuyên dùng 7,6 7,9 7,6 7,8 7,6 8,35 100,0 100,0 100,0 - Đất phi nông nghiệp khác 21,89 22,8 22,39 23,1 20,33 22,32 102,3 90,8 96,4 Nguồn: Ban Địa chính xã Vĩnh Sơn 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Qua bảng 1.1, chúng ta thấy tổng diện tích đất tự nhiên không đổi qua 3 năm tuy nhiên các diện tích khác thì có sự biến đổi cho nhau. Năm 2006 diện tích đất nông nghiệp là 231,45 ha, chiếm 70,7% tổng diện tích đất tự nhiên, đến năm 2008 diện tích này là 236,27 ha chiếm 72,18%. Bình quân trong 3 năm diện tích đất nông nghiệp tăng 1,1%/ năm.

Tuy nhiên, năm 2007 diện tích đất nông nghiệp giảm đi do các cấp ủy chính quyền địa phương đã quy hoạch 20,87 ha đất nông nghiệp để xây dựng khu làng nghề nhằm tạo điều kiện cho các hộ có địa điểm chăn nuôi, sản xuất kinh doanh ổn định nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, bụi bẩn độc hại trong khu dân cư. Năm 2006 tổng diện tích đất canh tác là 210,53 ha, đến năm 2008 diện tích đất canh tác tăng lên 226,42 ha, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước, bình quân mỗi năm tăng 3,7%. Diện tích đất canh tác tăng lên là do xã đã chuyển các loại đất nông nghiệp khác sang để nông dân có thêm đất sản xuất nâng cao diện tích đất nông nghiệp. Năm 2008, diện tích đất nuôi trồng thủy sản là 9,85 ha, giảm 23,8% so với năm 2007, diện tích nuôi trồng thủy sản giảm do giá mồi nuôi rắn cao các hộ cho ăn tiết kiệm và ít sử dụng con mồi kém hiệu quả hơn,vì vậy lượng phụ phẩm thừa ít các hộ thu hẹp diện tích nuôi cá ao.

Tổng diện tích đất phi nông nghiệp năm 2008 là 91,07 ha giảm 6% so với năm 2007, bình quân mỗi năm giảm 2,5%. Trong đó đất thổ cư giảm từ 66,9 ha xuống còn 63,14 ha (năm 2008), diện tích đất thổ cư giảm do xã tiến hành xây dựng 5 nhà văn hóa thôn và các công trình phúc lợi xã hội. Bên cạnh đó các hộ vẫn mở rộng diện tích gây nuôi rắn nên diện tích gây nuôi rắn hàng năm vẫn tăng lên. Năm 2006, diện tích gây nuôi rắn là 8,6 ha đến năm 2008 diện tích gây nuôi rắn là 9,1 ha, bình quân mỗi năm tăng 2,9%.

Điều này chứng tỏ nghề nuôi rắn truyền thống vẫn được các hộ dân trong xã duy trì và phát triển với quy mô ngày càng được mở rộng. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình kinh tế- xã hội 1. Tình hình hộ khẩu và lao động của xã Vĩnh Sơn Lao động là một nhân tố quan trọng trực tiếp tạo ra của cải vật chất cho xã hội trong sản xuất cũng như đối với sự tồn tại và phát triển của xã hội.

Tình hình biến động về nhân khẩu và lao động của xã Vĩnh Sơn được thể hiện ở bảng 1. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình hộ khẩu và lao động xã Vĩnh Sơn qua 3 năm (2006 – 2008) 2006 2007 2008 So sánh (%) Chỉ tiêu ĐVT SL CC (%) SL CC (%) SL CC (%) 07/06 08/07 BQ I. Số nhân khẩu Người 5362 5443 5329 101,5 97,9 99,7 II.

Tổng số lao động LĐ 3897 100 3970 100 4055 100 101,9 102,1 102,0 1. LĐ làm nghề rắn LĐ 1842 47,3 1943 48,9 2145 52,9 105,5 110,4 107,9 2. Tổng số hộ Hộ 1228 100 1295 100 1304 100 105,5 100,7 103,0 1. Số hộ nuôi rắn Hộ 750 61,1 800 61,8 950 72,9 106,7 118,8 112,5 - Hộ nuôi sinh sản Hộ 450 36,6 550 42,5 540 41,4 122,2 98,2 109,5 2.

Hộ khác Hộ 478 38,9 495 38,2 454 27,1 103,6 91,7 97,5 IV. Một số chỉ tiêu khác 1. Tỷ lệ tăng dân số tự nhiên % 1,7 1,51 1,7 – – – 2. Tỷ lệ sinh con thứ ba % 17,6 18,9 14,4 – – – 3.

Tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng % 20,0 18,0 17,6 – – – 4. Tỷ lệ hộ nghèo theo tiêu chí mới % 8,1 6,2 6,8 – – – 5. Tỷ lệ hộ gia đình đạt gia đình văn hóa % 46,7 73,4 74,8 – – – Nguồn: Ban Thống kê xã Vĩnh Sơn 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Qua bảng 1.2 ta thấy tổng số nhân khẩu của xã năm 2008 giảm đi so với năm 2007, nhưng số lao động năm 2008 lại tăng so với năm 2007. Năm 2007 số lao động là 3970 lao động, năm 2008 tăng lên là 4055 lao động, bình quân mỗi năm tăng 2%.

Cùng với đó là sự tăng lên của lao động làm nghề rắn. Năm 2006 số lao động làm nghề rắn là 1842 lao động chiếm 47,3 % tổng số lao động, năm 2008 là 2145 lao động chiếm 52,9% tổng lao động toàn xã, bình quân mỗi năm tăng 7,9%.