Nghiên Cứu Du Lịch Văn Hóa Tại Huyện Hạ Hòa, Tỉnh Phú Thọ

Huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, nổi bật với những giá trị văn hóa độc đáo và phong phú. 87 trang · Trường Đại Học Hùng Vương · 2012.

• Tác giả: Trần Thị Trâm
• Trường học: Trường Đại Học Hùng Vương
• Chuyên ngành: Khoa Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Đề tài: Nghiên Cứu Du Lịch Văn Hóa Huyện Hạ Hòa, Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Phú Thọ

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOẠI HÌNH DU LỊCH VĂN HOÁ
• 1.1. Các khái niệm chung
• 1.2. Khái niệm du lịch
• 1.3. Khái niệm loại hình du lịch
• 1.4. Các loại hình du lịch
• 1.5. Vai trò của du lịch văn hóa trong giai đoạn hiện nay
• 1.6. Các loại hình du lịch văn hóa
• 1.7. Các điều kiện phát triển du lịch văn hóa
• 2. CHƯƠNG 2: ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA HUYỆN HẠ HÒA, TỈNH PHÚ THỌ
• 2.1. Vị trí địa lý
• 2.2. Tài nguyên du lịch nhân văn
• 2.3. Di tích lịch sử văn hóa
• 2.4. Lễ hội truyền thống
• 2.5. Các loại tài nguyên du lịch nhân văn khác
• 2.6. Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch
• 2.7. Mạng lưới giao thông
• 2.8. Thông tin liên lạc
• 2.9. Hệ thống điện nước
• 2.10. Dân cư – lao động
• 2.11. Các nhân tố khác
• 2.12. Đường lối chính sách
• 2.13. Nhận xét chung
• 3. CHƯƠNG 3: HIỆN TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA HUYỆN HẠ HÒA, TỈNH PHÚ THỌ
• 3.1. Khái quát chung
• 3.2. Hiện trạng phát triển du lịch văn hóa
• 3.3. Khách du lịch
• 3.4. Lao động du lịch
• 3.5. Doanh thu từ du lịch
• 3.6. Đầu tư cho du lịch văn hóa
• 3.7. Cơ sở kĩ thuật phục vụ cho du lịch
• 3.8. Sản phẩm du lịch văn hóa
• 3.9. Hiện trạng tổ chức không gian của các tuyến, điểm du lịch văn hoá
• 3.10. Nhận xét chung
• 3.11. Đề xuất một số giải pháp để phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa tỉnh Phú Thọ
• 3.11.1. Định hướng phát triển du lịch văn hóa
• 3.11.2. Một số giải pháp để phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa
• 3.11.2.1. Giải pháp về tuyên truyền, quảng bá
• 3.11.2.2. Giải pháp về đầu tư phát triển nguồn nhân lực
• 3.11.2.3. Giải pháp về quy hoạch du lịch
• 3.11.2.4. Giải pháp về vốn đầu tư và các chính sách huy động vốn
• 3.11.2.5. Giải pháp về quản lý
• 3.11.2.6. Giải pháp về phát triển các sản phẩm du lịch
• 3.11.2.7. Giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng, kinh doanh dịch vụ du lịch
• 3.11.2.8. Giải pháp bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch văn hóa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khám Phá Du Lịch Văn Hóa Huyện Hạ Hòa Tỉnh Phú Thọ

Huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, nổi bật với những giá trị văn hóa độc đáo và phong phú. Du lịch văn hóa tại đây không chỉ mang lại trải nghiệm thú vị mà còn giúp bảo tồn và phát huy bản sắc dân tộc. Những di tích lịch sử, lễ hội truyền thống và ẩm thực đặc sắc là những điểm nhấn thu hút du khách. Khám phá du lịch văn hóa Hạ Hòa không chỉ là hành trình tìm hiểu mà còn là cơ hội để cảm nhận sâu sắc về văn hóa Việt Nam.

1.1. Tìm Hiểu Về Văn Hóa Hạ Hòa

Văn hóa Hạ Hòa được hình thành từ nhiều yếu tố lịch sử, xã hội và tự nhiên. Các di tích như Đền Mẫu Âu Cơ, Đền Nghè không chỉ là nơi thờ cúng mà còn là biểu tượng văn hóa của người dân nơi đây. Những lễ hội truyền thống như lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ thu hút hàng ngàn du khách mỗi năm, tạo nên không khí sôi động và đầy màu sắc.

1.2. Địa Điểm Du Lịch Nổi Bật Tại Hạ Hòa

Hạ Hòa sở hữu nhiều địa điểm du lịch hấp dẫn như Đền Chu Hưng, chiến khu 10 Đại Phạm. Những địa điểm này không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là nơi để du khách trải nghiệm văn hóa địa phương. Các hoạt động như tham gia lễ hội, thưởng thức ẩm thực đặc sản là những trải nghiệm không thể bỏ qua.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Huyện Hạ Hòa

Mặc dù có nhiều tiềm năng, du lịch văn hóa Hạ Hòa vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Việc bảo tồn di sản văn hóa trong bối cảnh phát triển du lịch là một vấn đề cần được quan tâm. Ngoài ra, sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là những rào cản lớn trong việc phát triển bền vững.

2.1. Vấn Đề Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa

Bảo tồn di sản văn hóa trong quá trình phát triển du lịch là một thách thức lớn. Nhiều di tích lịch sử đang bị xuống cấp do thiếu sự quan tâm và đầu tư. Cần có những chính sách cụ thể để bảo vệ và phát huy giá trị của các di sản này.

2.2. Thiếu Hụt Cơ Sở Hạ Tầng

Cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch tại Hạ Hòa còn nhiều hạn chế. Đường giao thông, hệ thống khách sạn và dịch vụ ăn uống chưa đáp ứng đủ nhu cầu của du khách. Việc đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng là cần thiết để thu hút du khách.

III. Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Văn Hóa Huyện Hạ Hòa

Để phát triển du lịch văn hóa Hạ Hòa, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ, quảng bá hình ảnh du lịch và bảo tồn di sản văn hóa là những yếu tố quan trọng. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương trong việc phát triển du lịch.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Dịch Vụ

Cần đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực du lịch. Các chương trình đào tạo về kỹ năng phục vụ, hướng dẫn viên du lịch sẽ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ, từ đó thu hút nhiều du khách hơn.

3.2. Quảng Bá Hình Ảnh Du Lịch

Sử dụng các kênh truyền thông hiện đại để quảng bá hình ảnh du lịch Hạ Hòa. Các chiến dịch truyền thông nên tập trung vào các giá trị văn hóa độc đáo và các sự kiện lễ hội để thu hút sự chú ý của du khách.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Trong Phát Triển Du Lịch Văn Hóa

Việc phát triển du lịch văn hóa Hạ Hòa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa địa phương. Các mô hình du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm đang được áp dụng hiệu quả, giúp nâng cao nhận thức của người dân về giá trị văn hóa của quê hương.

4.1. Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng

Mô hình du lịch cộng đồng giúp người dân tham gia vào hoạt động du lịch, từ đó nâng cao thu nhập và bảo tồn văn hóa. Các hoạt động như tổ chức lễ hội, trình diễn văn nghệ truyền thống là những cách hiệu quả để thu hút du khách.

4.2. Du Lịch Trải Nghiệm

Du lịch trải nghiệm cho phép du khách tham gia vào các hoạt động văn hóa địa phương như làm món ăn truyền thống, tham gia vào các lễ hội. Điều này không chỉ tạo ra trải nghiệm thú vị mà còn giúp du khách hiểu rõ hơn về văn hóa Hạ Hòa.

V. Kết Luận Về Tương Lai Du Lịch Văn Hóa Huyện Hạ Hòa

Tương lai của du lịch văn hóa Hạ Hòa rất hứa hẹn với nhiều tiềm năng phát triển. Việc kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch sẽ tạo ra những giá trị bền vững cho địa phương. Cần có sự đầu tư và quan tâm đúng mức để du lịch văn hóa Hạ Hòa trở thành một điểm đến hấp dẫn.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững trong du lịch văn hóa là cần thiết. Cần có các chính sách bảo vệ môi trường và di sản văn hóa trong quá trình phát triển du lịch.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế

Hợp tác quốc tế trong lĩnh vực du lịch sẽ giúp Hạ Hòa học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương khác. Các chương trình trao đổi văn hóa, du lịch sẽ tạo ra cơ hội phát triển mới cho huyện.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động du lịch đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế - xã hội, trong đó du lịch văn hóa được xác định là sản phẩm đặc thù khai thác các giá trị di sản, lễ hội truyền thống và phong tục tập quán bản địa. Tại tỉnh Phú Thọ, huyện Hạ Hòa là địa bàn miền núi phía Tây Bắc có bề dày lịch sử và sở hữu nguồn tài nguyên du lịch nhân văn phong phú. Địa phương lưu giữ hệ thống di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu như Đền Mẫu Âu Cơ, Đền Chu Hưng, Đền Nghè cùng các giá trị văn hóa nghệ thuật, ẩm thực của đồng bào dân tộc Dao và Cao Lan. Đại hội Đảng bộ huyện Hạ Hòa lần thứ XXI đã xác định du lịch - dịch vụ là ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời xây dựng Đề án phát triển du lịch huyện Hạ Hòa qua hai giai đoạn (2005 - 2010 phát triển hạ tầng và từ 2010 khai thác dịch vụ).

Tuy nhiên, thực tiễn phát triển du lịch tại địa phương thời điểm nghiên cứu bộc lộ nhiều hạn chế: phát triển thiếu tính bền vững, công tác bảo vệ môi trường sinh thái chưa đồng bộ, hoạt động du lịch chưa gắn kết chặt chẽ với việc trùng tu, tôn tạo và bảo tồn di sản văn hóa. Các công trình công bố trước đó chủ yếu tiếp cận ở quy mô toàn tỉnh hoặc mang tính chất bài viết nhỏ lẻ, chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về riêng loại hình du lịch văn hóa tại huyện Hạ Hòa. Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống này cả về phương diện lý luận địa lý du lịch lẫn thực tiễn quản lý địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài gồm:

• Tổng quan cơ sở lý luận về loại hình du lịch văn hóa.
• Phân tích các điều kiện phát triển du lịch văn hóa trên địa bàn huyện Hạ Hòa.
• Phân tích hiện trạng phát triển du lịch văn hóa tại địa phương.
• Đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát triển loại hình du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ.

Nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể qua 4 nội dung:

1. Tổng quan cơ sở lý luận về du lịch và loại hình du lịch văn hóa.
2. Phân tích điều kiện phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa.
3. Phân tích hiện trạng phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa.
4. Bước đầu đề xuất một số giải pháp phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Loại hình du lịch văn hóa trên địa bàn huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ.
• Phạm vi nội dung: Tiềm năng, điều kiện và thực trạng phát triển du lịch văn hóa.
• Phạm vi không gian: Địa bàn hành chính huyện Hạ Hòa (diện tích tự nhiên 339,94 km², gồm 33 xã và 1 thị trấn).
• Phạm vi thời gian: Tập trung nghiên cứu từ năm 2000 đến thời điểm thực hiện khóa luận (năm 2012), sử dụng chuỗi số liệu thống kê thu thập từ năm 1996 đến năm 2010/2011.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài đặt trong chuyên ngành Địa lý Du lịch (thuộc Địa lý Kinh tế - Xã hội), vận dụng hệ thống khái niệm chuẩn hóa từ các văn bản quy phạm pháp luật và công trình học thuật chuyên ngành:

• Khái niệm du lịch, du lịch văn hóa, du lịch sinh thái và cơ sở lưu trú du lịch theo Luật Du lịch Việt Nam ngày 14/06/2005 (Điều 4 và Điều 62).
• Khái niệm loại hình du lịch của Trương Sỹ Quý (2002); quan điểm phân loại du lịch của Lê Thông, Nguyễn Minh Tuệ (2010); định nghĩa du lịch tiếp cận theo kinh tế và hành vi của McIntosh, Goeldner, Hunziker, Krapf, Pijoinik và Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam (1966).

Đề tài quán triệt 5 quan điểm nghiên cứu địa lý nền tảng:

1. Quan điểm hệ thống: Đặt du lịch văn hóa Hạ Hòa như một mắt xích trong hệ thống du lịch tỉnh Phú Thọ và chương trình liên kết du lịch 3 tỉnh "Du lịch về cội nguồn" (Phú Thọ - Yên Bái - Lào Cai).
2. Quan điểm lãnh thổ: Xem xét sự phân hóa tài nguyên và điều kiện phát triển gắn với không gian cụ thể của địa phương.
3. Quan điểm tổng hợp: Đánh giá mối quan hệ biện chứng giữa tài nguyên, kinh tế, xã hội và môi trường.
4. Quan điểm lịch sử: Phân tích quá trình hình thành, biến đổi của các di tích và di sản văn hóa.
5. Quan điểm phát triển bền vững: Định hướng khai thác giá trị văn hóa phục vụ kinh tế mà không làm tổn hại hay cạn kiệt tài nguyên cho tương lai.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả áp dụng gồm:

• Phương pháp khảo sát thực địa: Tiến hành các đợt điều tra tại các điểm di tích, lễ hội trên địa bàn huyện Hạ Hòa; làm việc trực tiếp với chính quyền xã, cơ quan quản lý cấp huyện và cấp tỉnh.
• Phương pháp điều tra phỏng vấn: Phỏng vấn người dân địa phương, chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ và cán bộ quản lý văn hóa - du lịch.
• Phương pháp thu thập, xử lý tài liệu: Thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 1996 - 2010 từ Phòng Văn hóa, Phòng Thống kê, Phòng Kinh tế huyện Hạ Hòa; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ; Cục Thống kê tỉnh Phú Thọ; báo cáo Đại hội Đảng bộ huyện.
• Phương pháp thống kê toán học: Xử lý và lượng hóa dữ liệu về dân số, lao động, hạ tầng, cơ cấu kinh tế.
• Phương pháp so sánh bản đồ, biểu đồ: Phân tích bản đồ hành chính, bản đồ tài nguyên và hiện trạng du lịch huyện Hạ Hòa để rút ra các kết luận không gian.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về loại hình du lịch văn hoá

Chương 1 hệ thống hóa các vấn đề lý luận về du lịch và du lịch văn hóa. Tác giả phân tích du lịch dưới góc độ hiện tượng kinh tế - xã hội, nhu cầu di chuyển tạm thời ngoài nơi cư trú thường xuyên. Du lịch văn hóa được xác định là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc, có sự tham gia của cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức về lịch sử, kiến trúc, lối sống, phong tục tập quán, đồng thời hỗ trợ bảo tồn các giá trị truyền thống.

Tác giả phân loại du lịch văn hóa theo hai tiêu chí:

• Phân loại theo mục đích chuyến đi: Du lịch tìm hiểu bản sắc văn hóa (nghiên cứu chuyên sâu) và du lịch tham quan văn hóa (kết hợp thưởng ngoạn và tìm hiểu).
• Phân loại theo mức độ cụ thể/tổng hợp: Du lịch văn hóa mục đích cụ thể và du lịch văn hóa mục đích tổng hợp.

Đồng thời, chương này chỉ rõ các nhóm điều kiện cần và đủ để phát triển du lịch văn hóa, bao gồm: tài nguyên du lịch nhân văn (di tích, lễ hội, làng nghề, ẩm thực); điều kiện kinh tế - xã hội và chính trị (dân số, nguồn lao động, đường lối chính sách, an ninh trật tự, trình độ dân trí); hệ thống cơ sở hạ tầng (giao thông, bưu chính viễn thông, cấp điện, cấp nước); cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch (cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống, cơ sở thể thao, vui chơi giải trí); cùng các nhân tố cá nhân như quỹ thời gian rỗi, động cơ du lịch và khả năng tài chính của du khách.

Chương 2: Điều kiện phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ

Chương 2 tập trung phân tích thực trạng các nguồn lực phát triển du lịch văn hóa của huyện Hạ Hòa trên các khía cạnh địa lý, tài nguyên nhân văn, hạ tầng và kinh tế - xã hội:

• Vị trí địa lý: Huyện nằm ở phía Tây Bắc tỉnh Phú Thọ, diện tích tự nhiên 339,94 km², gồm 33 xã và 1 thị trấn; giáp hai huyện Trấn Yên, Yên Bình (tỉnh Yên Bái), huyện Đoan Hùng và huyện Thanh Ba; cách thành phố Việt Trì 70 km. Huyện nằm trên hành lang kinh tế Đông - Tây, có trục Quốc lộ 32C và tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai chạy qua.

• Tài nguyên du lịch nhân văn:

  • Toàn huyện có 27 di tích lịch sử văn hóa đã được xếp hạng. Tiêu biểu nhất là Đền Mẫu Âu Cơ (xã Hiền Lương), được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia năm 1991 (trùng tu giai đoạn 1998 - 2007), kiến trúc 5 gian thờ dọc, kết cấu chồng rường - hạ bẩy, lưu giữ pho tượng Mẫu Âu Cơ bằng gỗ mít thời Lê cao 0,95 m. Đền Chu Hưng thờ Côn Nhạc Đại Vương (tướng thời Hùng Vương thứ 18), lưu giữ 11 đạo sắc phong và cuốn ngọc phả "Chu Hưng - Thánh Tích". Các căn cứ cách mạng gồm Chiến khu Vần - Hiền Lương (thành lập tháng 5/1945) và Chiến khu 10 - Đại Phạm (thành lập ngày 19/10/1946, công nhận di tích quốc gia năm 1995). Ngoài ra còn có Đền Nguyễn (xã Vụ Cầu), Đền Nghè (xã Văn Lang), Đình Trắng (xã Hậu Bổng), Đình Phú Yên (xã Bằng Giã), chùa Lạnh (xã Y Sơn), chùa Lệnh Khanh, chùa Lang Sơn.
  • Lễ hội truyền thống: Địa phương có 20 lễ hội (12 lễ hội tổ chức thường niên). Lớn nhất là Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ (chính hội mùng 7 tháng Giêng), đặc trưng với nghi thức dâng 100 cầu bánh ngọt làm từ gạo nếp và mật, cỗ chay ngũ quả và đội tế nữ gồm 12 cô gái. Lễ hội Đền Chu Hưng tổ chức 3 kỳ/năm (mùng 7/1, mùng 8/2 giỗ Thánh, 15/8 khao quân). Lễ hội Đình Đông - Đền Nghè xã Văn Lang tổ chức ngày 9 - 10 tháng Giêng với lễ rước nước độc đáo.
  • Bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số và nghệ thuật dân gian: Địa phương có cộng đồng người Dao (phong tục ở rể, tục cưới bằng bạc trắng, cúng tổ tiên Bàn Vương, lễ cấp sắc) và người Cao Lan (làn điệu Sình ca, nhạc cụ Trống sành làm bằng đất nung bịt da trăn/kỳ đà, các điệu múa chim gâu, xúc tép, ẩm thực xôi ngũ sắc theo triết lý ngũ hành). Nghệ thuật dân gian người Kinh có hát ví đồi chè và các phường chèo Minh Côi, Xuân Áng, Mai Tùng, Vĩnh Chân.

• Cơ sở hạ tầng và cơ sở kỹ thuật:

Loại hình giao thông	Quy mô / Chiều dài	Hiện trạng kỹ thuật
Quốc lộ	2 tuyến (QL 32C, QL 70A), dài 27,5 km	Đường trải nhựa
Đường tỉnh	7 tuyến (314, 314D, 314E, 319, 319C, 320, 321), dài 86,8 km	Đường nhựa và cấp phối
Đường huyện	13 tuyến, dài 102,6 km	Đường cấp phối
Đường liên xã	15 tuyến, dài 154,0 km	Đường đất và cấp phối
Đường liên thôn xóm	501 tuyến, dài 562,0 km	Đường đất
Đường nội đồng, đồi	325 tuyến, dài 499,0 km	Đường đất
Đường nội thị	17 tuyến, dài 33,4 km	Đường đất
Đường sắt	Tuyến Hà Nội - Lào Cai dài 24,75 km	2 ga: ga Ấm Thượng và ga Đan Thượng
Đường thủy	Tuyến sông Hồng chạy qua 31,5 km	Có ngòi Sen, ngòi Hiêng, ngòi Giành...; Cầu Hạ Hòa thông xe ngày 19/5/2010

• Hạ tầng kỹ thuật khác: Hệ thống viễn thông có 1 bưu điện huyện, 33/33 xã có bưu điện văn hóa xã; 17.614 máy điện thoại cố định, mật độ điện thoại đạt 35 máy/100 dân (gồm cả di động); mạng di động phủ sóng 33/33 xã, thị trấn. Mạng lưới điện quốc gia đạt 100% số xã, 95% số hộ sử dụng điện sinh hoạt; tỷ lệ hộ dùng nước hợp vệ sinh đạt khoảng 70%. Mạng lưới y tế có 37 đơn vị, 33 trạm y tế xã có bác sĩ, 17 xã đạt chuẩn quốc gia về y tế.

• Dân cư và lao động: Dân số toàn huyện năm 2010 là 104.598 người (chiếm 7,94% dân số toàn tỉnh; đô thị chiếm 7,33%, nông thôn chiếm 92,67%; mật độ 304 người/km², cao nhất ở xã Vụ Cầu 763 người/km², thấp nhất ở xã Quân Khê 104 người/km²). Tổng nguồn lao động là 67.850 người, trong đó trong độ tuổi lao động có 53.942 người (chiếm 79,5%), tỷ lệ qua đào tạo đạt khoảng 15%.

Chỉ tiêu lao động	Năm 2007	Năm 2008	Năm 2009	Năm 2010
Tổng số lao động (người)	67.650	67.740	67.840	67.850
- Nông nghiệp (người / %)	47.221 (69,80%)	46.471 (68,60%)	45.861 (67,60%)	45.255 (66,70%)
- CN - TTCN & Xây dựng (người / %)	11.906 (17,60%)	11.989 (17,70%)	12.143 (17,90%)	12.214 (18,00%)
- Dịch vụ - Thương mại (người / %)	8.523 (12,60%)	9.280 (13,70%)	9.836 (14,50%)	10.381 (15,30%)

Chương 3: Hiện trạng và giải pháp phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ

Chương 3 trình bày các nội dung về hiện trạng phát triển và đề xuất các nhóm giải pháp:

• Đánh giá hiện trạng du lịch văn hóa huyện qua các chỉ tiêu: lượng khách du lịch, cơ cấu lao động ngành du lịch, doanh thu du lịch, tình hình đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật, danh mục sản phẩm du lịch văn hóa và tổ chức không gian các tuyến, điểm du lịch văn hóa trên địa bàn.
• Đề xuất 8 nhóm giải pháp phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa:
  1. Giải pháp về tuyên truyền, quảng bá hình ảnh du lịch địa phương.
  2. Giải pháp về đầu tư phát triển nguồn nhân lực du lịch.
  3. Giải pháp về quy hoạch không gian du lịch văn hóa.
  4. Giải pháp về vốn đầu tư và chính sách huy động vốn.
  5. Giải pháp về quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch.
  6. Giải pháp về đa dạng hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch.
  7. Giải pháp về phát triển cơ sở hạ tầng và mạng lưới dịch vụ du lịch.
  8. Giải pháp bảo vệ tài nguyên và môi trường du lịch văn hóa.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã đạt được các kết quả cụ thể:

• Hệ thống hóa toàn diện các điều kiện địa lý, kinh tế, xã hội và hạ tầng kỹ thuật của huyện Hạ Hòa phục vụ phát triển du lịch.
• Thống kê, khảo sát chi tiết 27 di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và cấp tỉnh, phân tích sâu giá trị kiến trúc nghệ thuật của Đền Mẫu Âu Cơ (tượng Mẫu thế kỷ XV thời Lê, nghệ thuật chạm trổ cốn mê, cửa võng) và di sản Hán Nôm tại Đền Chu Hưng (11 đạo sắc phong, ngọc phả cổ).
• Khảo sát 20 lễ hội truyền thống, lập hồ sơ mô tả quy trình thực hành nghi lễ và trò diễn dân gian của Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ, Lễ hội Đền Chu Hưng, Lễ hội Đền Nghè.
• Ghi nhận và phân tích các giá trị văn hóa tộc người thiểu số độc đáo trên địa bàn gồm phong tục tập quán dân tộc Dao và các di sản của dân tộc Cao Lan (nghệ thuật hát Sình ca, kỹ thuật chế tác Trống sành đất nung bịt da kỳ đà, ẩm thực xôi ngũ sắc).
• Đóng góp mới của đề tài: Là công trình địa lý du lịch đầu tiên nghiên cứu chuyên sâu, có hệ thống và toàn diện về riêng loại hình du lịch văn hóa tại huyện Hạ Hòa, khắc phục tính phân tán của các bài viết trước đó, cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác quy hoạch phát triển kinh tế du lịch của huyện Hạ Hòa và tỉnh Phú Thọ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Số liệu thống kê chuyên ngành về du lịch văn hóa (doanh thu, ngày lưu trú, chi tiêu bình quân của du khách) ở cấp huyện tại thời điểm nghiên cứu (năm 2012) còn thiếu tính phân loại chi tiết do các điểm di tích chưa hình thành khu du lịch tập trung; hoạt động lễ hội diễn ra ngắn ngày (từ 1 đến 3 ngày) gây khó khăn cho việc lượng hóa đầy đủ đóng góp kinh tế quanh năm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động của tuyến đường cao tốc Nội Bài - Lào Cai sau khi đưa vào vận hành đối với lưu lượng khách du lịch đến huyện; nghiên cứu sâu hơn về mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc Dao và Cao Lan; xây dựng các tour du lịch liên kết chuyên đề kết nối Hạ Hòa với các trọng điểm du lịch của tỉnh Yên Bái và Lào Cai trong tuyến "Du lịch về cội nguồn".

---

Giá trị tham khảo

• Khóa luận là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên chuyên ngành Địa lý Du lịch, Quản trị Dịch vụ Du lịch & Lữ hành, Việt Nam học, Văn hóa học khi thực hiện các đề tài nghiên cứu địa lý du lịch cấp huyện, thị xã.
• Phần khảo cứu chi tiết về 27 di tích, 20 lễ hội và phong tục của người Dao, Cao Lan tại Chương 2 có giá trị tư liệu tốt cho các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và cán bộ quản lý di sản tại địa phương.
• Hệ thống giải pháp tại Chương 3 cung cấp cơ sở thực tiễn cho Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Hạ Hòa và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ trong việc xây dựng đề án, kế hoạch phát triển du lịch văn hóa tâm linh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận Đền Mẫu Âu Cơ tại xã Hiền Lương có những giá trị kiến trúc và cổ vật tiêu biểu nào?
Đền có kiến trúc năm gian thờ dọc, kết cấu vì kèo kiểu chồng rường - hạ bẩy, các bức chạm trên cốn mê và cửa võng chạm khắc hình tứ linh, tứ quý bằng kỹ thuật đục bong, chạm nổi sơn son thiếp vàng. Trong thượng cung cao 2,2 m đặt khám thờ chứa pho tượng Mẫu Âu Cơ ngồi trên ngai bằng gỗ mít tạc từ thời Lê (cao 0,95 m), đầu đội mũ lấp lánh kim cương, tay cầm ngọc, cùng các cổ vật như tượng Đức Ông, long ngai, sập thờ, án giao.

2. Điểm đặc biệt trong cấu tạo và cách diễn tấu nhạc cụ Trống sành của người Cao Lan ở Hạ Hòa là gì?
Thân trống sành không làm bằng gỗ mà được đúc bằng đất nung trong hầm đốt bằng củi núi đá liên tục một tuần để đạt độ sành, sau đó tráng men bóng. Mặt trống được bịt bằng da kỳ đà hoặc da trăn thay vì da trâu. Khi làm lễ cúng, người đánh ngồi kẹp trống vào hai cổ chân; trong các ngày hội nhảy múa, người đánh dùng dây vải đeo trống ngang bụng.

3. Cơ cấu lao động huyện Hạ Hòa giai đoạn 2007 - 2010 có sự chuyển dịch như thế nào theo số liệu trong khóa luận?
Tổng số lao động tăng từ 67.650 người (2007) lên 67.850 người (2010). Tỷ trọng lao động nông nghiệp giảm từ 69,80% (47.221 người) xuống 66,70% (45.255 người); lao động công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và xây dựng tăng từ 17,60% (11.906 người) lên 18,00% (12.214 người); lao động dịch vụ - thương mại tăng từ 12,60% (8.523 người) lên 15,30% (10.381 người).

4. Quy mô mạng lưới giao thông đường bộ và đường sắt trên địa bàn huyện Hạ Hòa được thống kê ra sao?
Đường bộ toàn huyện có tổng chiều dài 1.465,3 km (gồm 2 tuyến Quốc lộ dài 27,5 km, 7 tuyến đường tỉnh dài 86,8 km, 13 tuyến đường huyện dài 102,6 km, 15 tuyến liên xã dài 154 km và hơn 1.000 km đường thôn, xóm, đồi). Đường sắt Hà Nội - Lào Cai qua huyện dài 24,75 km với 2 ga là ga Ấm Thượng và ga Đan Thượng.

5. Lễ vật truyền thống bắt buộc trong Lễ hội Đền Mẫu Âu Cơ ngày mùng 7 tháng Giêng gồm những gì?
Lễ vật chính dâng lên Mẫu gồm 100 cầu bánh ngọt (làm từ bột gạo nếp thơm và mật ngon nhào kỹ, cắt hình đốt tre hấp chín tượng trưng cho 100 người con), 100 phẩm oản, mâm ngũ quả và tiền giấy ngũ sắc; toàn bộ nghi lễ dùng cỗ chay, không dùng cỗ mặn.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Trâm đã giải quyết một cách khoa học các nhiệm vụ nghiên cứu về tiềm năng, điều kiện và thực trạng phát triển du lịch văn hóa huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ. Bằng phương pháp nghiên cứu địa lý kết hợp khảo sát điền dã và xử lý số liệu thống kê giai đoạn 1996 - 2010, tác giả đã làm rõ giá trị của hệ thống 27 di tích, 20 lễ hội và bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc Dao, Cao Lan trên địa bàn. Các phân tích về hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực và 8 nhóm giải pháp đề xuất trong công trình là tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho công tác quy hoạch phát triển du lịch địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I, Luật du lịch Việt Nam (14/06/2005) : “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống”.[9] Luật Du lịch đề cập đến khía cạnh kết hợp khai thác các bản sắc văn hoá dân tộc với việc bảo tồn các bản sắc văn hoá đó trong việc phát triển du lịch văn hoá. Như vậy từ việc phân tích các quan điểm về du lịch văn hoá ta có thể hiểu: Du lịch văn hóa là loại hình du lịch nhằm nâng cao hiểu biết cho du khách về lịch sử, kiến trúc, kinh tế - Xã hội, lối sống và phong tục tập quán ở nơi họ đến thăm. Địa điểm đến thăm của du khách có thể là các di tích văn hóa, bảo tang, lễ hội địa phương, liên hoan nghệ thuật, thể thao. Vai trò của du lịch văn hóa trong giai đoạn hiện nay Bên cạnh loại hình du lịch du lịch sinh thái gần đây du lịch văn hóa được xem là loại sản phẩm đặc thù của các nước đang phát triển, thu hút nhiều khách du lịch quốc tế.

Du lịch văn hóa chủ yếu dựa vào những sản phẩm văn hóa, những lễ hội truyền thống dân tộc, kể cả những phong tục tín ngưỡng. để tạo sức hút đối với khách du lịch bản địa và từ khắp nơi trên thế giới. Đối với khách du lịch có sở thích nghiên cứu, khám phá văn hóa và phong tục tập quán bản địa, thì du lịch văn hóa là cơ hội để thỏa mãn nhu cầu của họ. Phần lớn hoạt động du lịch văn hóa gắn liền với địa phương - nơi lưu giữ nhiều lễ hội văn hóa.

Khách du lịch ở các nước phát triển thường lựa chọn những lễ hội của các nước để tổ chức những chuyến du lịch nước ngoài. Bởi thế, thu hút khách du lịch tham gia 19 du lịch văn hóa tức là tạo ra dòng chảy mới và cải thiện cuộc sống của người dân địa phương. Ở những nước kém phát triển hoặc đang phát triển, nền tảng phát triển phần lớn không dựa vào những đầu tư lớn để tạo ra những điểm du lịch đắt tiền, mà thường dựa vào nguồn du lịch tự nhiên và sự đa dạng trong bản sắc dân tộc. Những nguồn lợi này không tạo ra giá trị lớn cho ngành du lịch, nhưng lại đóng góp đáng kể cho sự phát triển của cộng đồng Xã hội.

Những quốc gia phát triển mạnh du lịch văn hóa là Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Trung Quốc, và một số nước thuộc khu vực Nam Mỹ. Với hình thức du lịch văn hóa, khách du lịch được đi tìm hiểu các giá trị văn hóa truyền thống của đân tộc, về những nơi linh thiêng của đất nước để thể hiện thái độ thành kính lòng biết ơn đối với những người có công với dân tộc với đất nước, nâng cao nhận thức của mỗi cá nhân đối với các giá trị văn hóa dân tộc, thể hiện đạo lý “ Uống nước nhớ nguồn ”, tưởng nhớ tôn vinh công lao của các vị tướng, những người có công dựng nước và giữ gìn đất nước. Du lịch văn hóa là đem lại các giá trị nhân văn của các cộng đồng, các dân tộc cho mọi người, để cùng và giúp mọi người khám phá những giá trị của văn hóa, hướng mọi người đến Chân - Thiện - Mỹ thông qua các sản phẩm du lịch. Nói tóm lại du lịch văn hóa mang đến những lợi ích Xã hội sau: - Người đi được chiêm ngưỡng các cảnh đẹp quê hương, có thái độ thành kính đối với những người có công với đất nước, có công tôn tạo chùa chiền thành các cảnh đẹp của quê hương đất nước - Người địa phương có nhiều công ăn việc làm từ dịch vụ du lịch, cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo.

- Giới thiệu được các đặc sản, sản phẩm thủ công mỹ nghệ ở địa phương. - Tạo tình cảm tốt đẹp, kết nối những con người quá khứ và hiện tại thành những người yêu quê hương, yêu đất nước, ham học hỏi, hăng say phục vụ đất nước và dân tộc. - Thỏa mãn óc tò mò ham học hỏi của du khách. Các loại hình du lịch văn hóa Dựa vào nhiều mục đích khác nhau chia ra các hình thức du lịch văn hóa khác nhau.

- Theo mục đích chuyến đi, du lịch văn hóa được chia thành: + Du lịch tìm hiểu bản sắc văn hóa: Khách đi tìm hiểu các nền văn hóa chủ yếu. Mục đích của chuyến đi là tìm hiểu, nghiên cứu. Đối tượng khách chủ yếu là các nhà nghiên cứu khoa học, học sinh, sinh viên. Đó là các chương trình du lịch dã ngoại đến các bảo tàng dân tộc ít người… + Du lịch tham quan văn hóa: Đây là loại hình du lịch kết hợp giữa tham quan với nghiên cứu, tìm hiểu văn hóa trong một chuyến đi.

Đối tượng tham gia phong phú gồm cả khách đi vừa để tham quan, vừa để nghiên cứu và những khách chỉ để chiêm ngưỡng, để biết và thỏa mãn sự tò mò có trào lưu. - Theo mức độ cụ thể hay tổng hợp của chuyến đi, du lịch văn hóa được chia thành 2 loại: + Du lịch văn hóa với mục đích cụ thể: Khách du lịch thuộc thể loại này thường đi với mục đích đã định sẵn. Thường họ là các cán bộ khoa học, sinh viên và chuyên gia. + Du lịch văn hóa với mục đích tổng hợp: Gồm đông đảo những người thích mở mang về kiến thức thế giới và thỏa mãn tò mò của mình.

Nhìn chung cách phân chia loại hình du lịch văn hóa có ý nghĩa tương đối. Vì thế trên thực tế, khách du lịch thường kết hợp du lịch văn hóa với nhiều mục đích khác nhau. Các điều kiện phát triển du lịch văn hóa Các điều kiện phát triển du lịch văn hóa nhìn chung tương tự như các điều kiện phát triển du lịch nói chung. Tuy nhiên đối với loại hình du lịch văn hóa cần có các điều kiện cụ thể như sau: 1.

Tài nguyên du lịch văn hóa Một quốc gia muốn phát triển du lịch văn hóa trước hết phải có tài nguyên 21 du lịch văn hóa. Các đặc điểm của tài nguyên du lịch văn hóa nhìn chung cũng mang những đặc điểm như tài nguyên du lịch nói chung. Du lịch là một trong những ngành có định hướng tài nguyên rõ rệt. Tài nguyên du lịch có ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức lãnh thổ của ngành du lịch, đến việc hình thành chuyên môn hóa của vùng du lịch và hiệu quả kinh tế của hoạt động du lịch.

Như vậy tài nguyên du lịch được xem là tiền đề để phát triển du lịch. Thực tế cho thấy tài nguyên du lịch càng phong phú, càng đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả của hoạt động du lịch càng cao bấy nhiêu. Theo Luật du lịch Việt Nam, tài nguyên du lịch được hiểu là “ cảnh quan tự nhiên, di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng nhằm thỏa mãn nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các điểm du lịch, khu du lịch, nhằm tạo ra sức hấp dẫn du lịch ” Tài nguyên du lịch được phân chia thành 2 nhóm: Tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn. Trong đó với rất nhiều quan điểm của các nhà nghiên cứu, tài nguyên du lịch nhân văn là nhóm tài nguyên có nguồn gốc nhân tạo, nghĩa là do con người tạo ra.

Toàn bộ những sản phẩm có giá trị về vật chất cũng như tinh thần do con người sáng tạo ra đều được coi là những sản phẩm văn hóa. Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm các di sản thế giới và di tích lịch sử - văn hoá, lễ hội truyền thống, các đối tượng du lịch gắn với dân tộc học, làng nghề thủ công truyền thống. Như vậy tài nguyên du lịch nhân văn cũng được coi là tài nguyên du lịch văn hóa. Để phát triển du lịch văn hóa, tài nguyên du lịch nhân văn là điều kiện đầu tiên và cần thiết để phát triển du lịch văn hóa.

Điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị - Dân cư – nguồn lao động Dân cư và nguồn lao động là nguồn lực quan trọng của nền sản xuất xã hội. Cùng với hoạt động lao động, dân cư còn có nhu cầu nghỉ ngơi và du lịch. 22 Số dân càng đông thì số dân tham gia vào hoạt động du lịch càng lớn. Với việc nắm vững số dân, thành phần dân tộc, đặc điểm nhân khẩu, sự phân bố, mật độ dân cư có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển du lịch.

Nhu cầu du lịch của con người tùy thuộc vào đặc điểm Xã hội và nhân khẩu của dân cư. Cơ cấu nghề nghiệp của dân cư cũng là một điều kiện để thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa. Sự tập trung đông dân cư vào các điểm du lịch, các thành phố…liên quan mật thiết đến lao động cho ngành du lịch của một địa phương. - Sự phát triển của nền sản xuất xã hội và các ngành kinh tế Một trong những yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến sự phát sinh và phát triển du lịch là điều kiện điều kiện kinh tế chung.

Nền kinh tế chung phát triển là tiền đề cho sự ra đời và phát triển của các ngành kinh tế du lịch. Mức sống về vật chất và trình độ văn hóa chung của nhân dân, thu nhập của nhân dân có thể đi du lịch. Sự phát triển của nông nghiệp và công nghiệp thực phẩm là cơ sở cung cấp nguồn hàng hóa nhất cho du lịch. Ngành công nghiệp dệt cung cấp cho các xí nghiệp du lịch các loại vải để trang bị văn phòng, ngành công nghiệp chế biến gỗ trang bị đồ gỗ cho các văn phòng, cơ sở lưu trú.

- Chính sách phát triển du lịch Chính sách phát triển du lịch là chìa khóa dẫn đến thành công trong việc phát triển du lịch, nó có thể kìm hãm nếu đường lối sai với thực tế. Chính sách phát triển du lịch được thể hiện ở 2 mặt: thứ nhất là chính sách chung của tổ chức du lịch thế giới đối với các nước thành viên, thứ 2 là chính sách của các cơ quan quyền lực tại địa phương, quốc gia đó. Mặt thứ 2 có ý nghĩa quan trọng hơn cả vì nó huy động được sức người căn cứ vào khả năng thực tế tại mỗi vùng, quốc gia đó để đưa ra chính sách phù hợp. - An ninh chính trị và an toàn xã hội Du lịch bên cạnh việc nghỉ ngơi là thẩm nhận những giá trị vật chất tinh thần độc đáo, khác lạ với quê hương mình.