chương I, Luật du lịch Việt Nam (14/06/2005) : “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống”.[9] Luật Du lịch đề cập đến khía cạnh kết hợp khai thác các bản sắc văn hoá dân tộc với việc bảo tồn các bản sắc văn hoá đó trong việc phát triển du lịch văn hoá. Như vậy từ việc phân tích các quan điểm về du lịch văn hoá ta có thể hiểu: Du lịch văn hóa là loại hình du lịch nhằm nâng cao hiểu biết cho du khách về lịch sử, kiến trúc, kinh tế - Xã hội, lối sống và phong tục tập quán ở nơi họ đến thăm. Địa điểm đến thăm của du khách có thể là các di tích văn hóa, bảo tang, lễ hội địa phương, liên hoan nghệ thuật, thể thao. Vai trò của du lịch văn hóa trong giai đoạn hiện nay Bên cạnh loại hình du lịch du lịch sinh thái gần đây du lịch văn hóa được xem là loại sản phẩm đặc thù của các nước đang phát triển, thu hút nhiều khách du lịch quốc tế.
Du lịch văn hóa chủ yếu dựa vào những sản phẩm văn hóa, những lễ hội truyền thống dân tộc, kể cả những phong tục tín ngưỡng. để tạo sức hút đối với khách du lịch bản địa và từ khắp nơi trên thế giới. Đối với khách du lịch có sở thích nghiên cứu, khám phá văn hóa và phong tục tập quán bản địa, thì du lịch văn hóa là cơ hội để thỏa mãn nhu cầu của họ. Phần lớn hoạt động du lịch văn hóa gắn liền với địa phương - nơi lưu giữ nhiều lễ hội văn hóa.
Khách du lịch ở các nước phát triển thường lựa chọn những lễ hội của các nước để tổ chức những chuyến du lịch nước ngoài. Bởi thế, thu hút khách du lịch tham gia 19 du lịch văn hóa tức là tạo ra dòng chảy mới và cải thiện cuộc sống của người dân địa phương. Ở những nước kém phát triển hoặc đang phát triển, nền tảng phát triển phần lớn không dựa vào những đầu tư lớn để tạo ra những điểm du lịch đắt tiền, mà thường dựa vào nguồn du lịch tự nhiên và sự đa dạng trong bản sắc dân tộc. Những nguồn lợi này không tạo ra giá trị lớn cho ngành du lịch, nhưng lại đóng góp đáng kể cho sự phát triển của cộng đồng Xã hội.
Những quốc gia phát triển mạnh du lịch văn hóa là Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Trung Quốc, và một số nước thuộc khu vực Nam Mỹ. Với hình thức du lịch văn hóa, khách du lịch được đi tìm hiểu các giá trị văn hóa truyền thống của đân tộc, về những nơi linh thiêng của đất nước để thể hiện thái độ thành kính lòng biết ơn đối với những người có công với dân tộc với đất nước, nâng cao nhận thức của mỗi cá nhân đối với các giá trị văn hóa dân tộc, thể hiện đạo lý “ Uống nước nhớ nguồn ”, tưởng nhớ tôn vinh công lao của các vị tướng, những người có công dựng nước và giữ gìn đất nước. Du lịch văn hóa là đem lại các giá trị nhân văn của các cộng đồng, các dân tộc cho mọi người, để cùng và giúp mọi người khám phá những giá trị của văn hóa, hướng mọi người đến Chân - Thiện - Mỹ thông qua các sản phẩm du lịch. Nói tóm lại du lịch văn hóa mang đến những lợi ích Xã hội sau: - Người đi được chiêm ngưỡng các cảnh đẹp quê hương, có thái độ thành kính đối với những người có công với đất nước, có công tôn tạo chùa chiền thành các cảnh đẹp của quê hương đất nước - Người địa phương có nhiều công ăn việc làm từ dịch vụ du lịch, cải thiện đời sống, xóa đói giảm nghèo.
- Giới thiệu được các đặc sản, sản phẩm thủ công mỹ nghệ ở địa phương. - Tạo tình cảm tốt đẹp, kết nối những con người quá khứ và hiện tại thành những người yêu quê hương, yêu đất nước, ham học hỏi, hăng say phục vụ đất nước và dân tộc. - Thỏa mãn óc tò mò ham học hỏi của du khách. Các loại hình du lịch văn hóa Dựa vào nhiều mục đích khác nhau chia ra các hình thức du lịch văn hóa khác nhau.
- Theo mục đích chuyến đi, du lịch văn hóa được chia thành: + Du lịch tìm hiểu bản sắc văn hóa: Khách đi tìm hiểu các nền văn hóa chủ yếu. Mục đích của chuyến đi là tìm hiểu, nghiên cứu. Đối tượng khách chủ yếu là các nhà nghiên cứu khoa học, học sinh, sinh viên. Đó là các chương trình du lịch dã ngoại đến các bảo tàng dân tộc ít người… + Du lịch tham quan văn hóa: Đây là loại hình du lịch kết hợp giữa tham quan với nghiên cứu, tìm hiểu văn hóa trong một chuyến đi.
Đối tượng tham gia phong phú gồm cả khách đi vừa để tham quan, vừa để nghiên cứu và những khách chỉ để chiêm ngưỡng, để biết và thỏa mãn sự tò mò có trào lưu. - Theo mức độ cụ thể hay tổng hợp của chuyến đi, du lịch văn hóa được chia thành 2 loại: + Du lịch văn hóa với mục đích cụ thể: Khách du lịch thuộc thể loại này thường đi với mục đích đã định sẵn. Thường họ là các cán bộ khoa học, sinh viên và chuyên gia. + Du lịch văn hóa với mục đích tổng hợp: Gồm đông đảo những người thích mở mang về kiến thức thế giới và thỏa mãn tò mò của mình.
Nhìn chung cách phân chia loại hình du lịch văn hóa có ý nghĩa tương đối. Vì thế trên thực tế, khách du lịch thường kết hợp du lịch văn hóa với nhiều mục đích khác nhau. Các điều kiện phát triển du lịch văn hóa Các điều kiện phát triển du lịch văn hóa nhìn chung tương tự như các điều kiện phát triển du lịch nói chung. Tuy nhiên đối với loại hình du lịch văn hóa cần có các điều kiện cụ thể như sau: 1.
Tài nguyên du lịch văn hóa Một quốc gia muốn phát triển du lịch văn hóa trước hết phải có tài nguyên 21 du lịch văn hóa. Các đặc điểm của tài nguyên du lịch văn hóa nhìn chung cũng mang những đặc điểm như tài nguyên du lịch nói chung. Du lịch là một trong những ngành có định hướng tài nguyên rõ rệt. Tài nguyên du lịch có ảnh hưởng trực tiếp đến tổ chức lãnh thổ của ngành du lịch, đến việc hình thành chuyên môn hóa của vùng du lịch và hiệu quả kinh tế của hoạt động du lịch.
Như vậy tài nguyên du lịch được xem là tiền đề để phát triển du lịch. Thực tế cho thấy tài nguyên du lịch càng phong phú, càng đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả của hoạt động du lịch càng cao bấy nhiêu. Theo Luật du lịch Việt Nam, tài nguyên du lịch được hiểu là “ cảnh quan tự nhiên, di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn, công trình lao động sáng tạo của con người có thể được sử dụng nhằm thỏa mãn nhu cầu du lịch, là yếu tố cơ bản để hình thành các điểm du lịch, khu du lịch, nhằm tạo ra sức hấp dẫn du lịch ” Tài nguyên du lịch được phân chia thành 2 nhóm: Tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch nhân văn. Trong đó với rất nhiều quan điểm của các nhà nghiên cứu, tài nguyên du lịch nhân văn là nhóm tài nguyên có nguồn gốc nhân tạo, nghĩa là do con người tạo ra.
Toàn bộ những sản phẩm có giá trị về vật chất cũng như tinh thần do con người sáng tạo ra đều được coi là những sản phẩm văn hóa. Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm các di sản thế giới và di tích lịch sử - văn hoá, lễ hội truyền thống, các đối tượng du lịch gắn với dân tộc học, làng nghề thủ công truyền thống. Như vậy tài nguyên du lịch nhân văn cũng được coi là tài nguyên du lịch văn hóa. Để phát triển du lịch văn hóa, tài nguyên du lịch nhân văn là điều kiện đầu tiên và cần thiết để phát triển du lịch văn hóa.
Điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị - Dân cư – nguồn lao động Dân cư và nguồn lao động là nguồn lực quan trọng của nền sản xuất xã hội. Cùng với hoạt động lao động, dân cư còn có nhu cầu nghỉ ngơi và du lịch. 22 Số dân càng đông thì số dân tham gia vào hoạt động du lịch càng lớn. Với việc nắm vững số dân, thành phần dân tộc, đặc điểm nhân khẩu, sự phân bố, mật độ dân cư có ý nghĩa lớn đối với sự phát triển du lịch.
Nhu cầu du lịch của con người tùy thuộc vào đặc điểm Xã hội và nhân khẩu của dân cư. Cơ cấu nghề nghiệp của dân cư cũng là một điều kiện để thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa. Sự tập trung đông dân cư vào các điểm du lịch, các thành phố…liên quan mật thiết đến lao động cho ngành du lịch của một địa phương. - Sự phát triển của nền sản xuất xã hội và các ngành kinh tế Một trong những yếu tố quan trọng có ảnh hưởng đến sự phát sinh và phát triển du lịch là điều kiện điều kiện kinh tế chung.
Nền kinh tế chung phát triển là tiền đề cho sự ra đời và phát triển của các ngành kinh tế du lịch. Mức sống về vật chất và trình độ văn hóa chung của nhân dân, thu nhập của nhân dân có thể đi du lịch. Sự phát triển của nông nghiệp và công nghiệp thực phẩm là cơ sở cung cấp nguồn hàng hóa nhất cho du lịch. Ngành công nghiệp dệt cung cấp cho các xí nghiệp du lịch các loại vải để trang bị văn phòng, ngành công nghiệp chế biến gỗ trang bị đồ gỗ cho các văn phòng, cơ sở lưu trú.
- Chính sách phát triển du lịch Chính sách phát triển du lịch là chìa khóa dẫn đến thành công trong việc phát triển du lịch, nó có thể kìm hãm nếu đường lối sai với thực tế. Chính sách phát triển du lịch được thể hiện ở 2 mặt: thứ nhất là chính sách chung của tổ chức du lịch thế giới đối với các nước thành viên, thứ 2 là chính sách của các cơ quan quyền lực tại địa phương, quốc gia đó. Mặt thứ 2 có ý nghĩa quan trọng hơn cả vì nó huy động được sức người căn cứ vào khả năng thực tế tại mỗi vùng, quốc gia đó để đưa ra chính sách phù hợp. - An ninh chính trị và an toàn xã hội Du lịch bên cạnh việc nghỉ ngơi là thẩm nhận những giá trị vật chất tinh thần độc đáo, khác lạ với quê hương mình.