BOÄ GIAÙO DUÏC – ÑAØO TAÏO TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC KINH TEÁ TP. HOÀ CHÍ MINH --------------------- NGUYEÃN THÒ HUYEÀN KHAI THAÙC NGUOÀN VOÁN ODA TRONG SÖÏ NGHIEÄP COÂNG NGHIEÄP HOÙA, HIEÄN ÑAÏI HOÙA ÔÛ VIEÄT NAM CHUYEÂN NGAØNH: KINH TEÁ TAØI CHÍNH, NGAÂN HAØNG MAÕ SOÁ: 62 31 12 01 LUAÄN AÙN TIEÁN SÓ KINH TEÁ NGÖÔØI HÖÔÙNG DAÃN KHOA HOÏC: 1. VUÕ THÒ MINH HAÈNG 2. PHAÏM ÑAÉC DUYEÂN TP HOÀ CHÍ MINH - NAÊM 2008 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi.
Caùc soá lieäu vaø noäi dung trong luaän aùn laø trung thöïc. Keát quaû cuûa luaän aùn chöa töøng ñöôïc ai coâng boá trong baát kyø coâng trình naøo khaùc. Taùc giaû TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MUÏC CAÙC CHÖÕ VIEÁT TAÉT ADB Ngaân haøng Phaùt trieån chaâu AÙ AFD Cô quan Phaùt trieån Phaùp AusAID Cô quan Hôïp taùc Phaùt trieån Australia BQLDA Ban quaûn lyù döï aùn Boä KHÑT Boä Keá hoaïch Ñaàu tö Boä GTVT Boä Giao thoâng vaän taûi CIP Hoã trôï döï aùn ñaàu tö CNH, HÑH Coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa DAC UÛy ban Hoã trôï phaùt trieån thuoäc OECD DAD Cô côû döõ lieäu veà Vieän trôï phaùt trieån DCAS Heä thoáng Phaân tích Hôïp taùc Phaùt trieån cuûa UNDP DFID Boä Phaùt trieån Quoác teá Vöông quoác Anh EVN Toång coâng ty Ñieän löïc Vieät Nam FTC Hoã trôï kyõ thuaät ñoäc laäp FER Cöùu trôï vaø vieän trôï khaån caáp HIFU Quyõ ñaàu tö phaùt trieån ñoâ thò thaønh phoá Hoà Chí Minh IFAD Quyõ Quoác teá veà Phaùt trieån Noâng nghieäp IMF Quyõ Tieàn teä quoác teá IDA Hieäp hoäi Phaùt trieån quoác teá ITC Hoã trôï kyõ thuaät coù lieân quan ñeán ñaàu tö JBIC Ngaân haøng Hôïp taùc quoác teá Nhaät baûn JICA Cô quan Hôïp taùc Quoác teá Nhaät baûn HTPT Hoã trôï Phaùt trieån KHPTKTXH Keá hoaïch Phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi KFW Ngaân haøng Taùi thieát vaø Phaùt trieån Ñöùc HCS Tuyeân boá cam keát Haø noäi LMDG Nhoùm nhaø taøi trôï ñoàng chính kieán MDGs Muïc tieâu Phaùt trieån Thieân nieân kyû MDTF Quyõ Tín thaùc ña beân caùc nhaø taøi trôï NÑ Nghò Ñònh NGOs Caùc toå chöùc phi chính phuû ODA Hoã trôï phaùt trieån chính thöùc OOF Doøng taøi chính chính thöùc khaùc ODF Taøi chính phaùt trieån chính thöùc OECD Toå chöùc Hôïp taùc Phaùt trieån kinh teá PBB Hoã trôï theo chöông trình/ngaân saùch hoaëc hoã trôï caùn caân thanh TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com toaùn PRSC Chöông trình hoã trôï Tín duïng giaûm ngheøo PRGF Quyõ Hoã trôï taêng tröôûng vaø xoùa ñoùi giaûm ngheøo SIDA Cô quan Hoã trôï Phaùt trieån Quoác teá Thuïy Ñieån UN Lieân Hôïp Quoác UNDP Chöông trình Phaùt trieån Lieân Hôïp Quoác USD Ñoâ la Myõ VAMESP II Döï aùn Taêng cöôøng naêng löïc Theo doõi vaø Ñaùnh giaù Vieät Nam – Australia II VDB Ngaân haøng Phaùt trieån Vieät Nam WB Ngaân haøng Theá giôùi WTO Toå chöùc Thöông maïi Theá giôùi TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MUÏC CAÙC BAÛNG Trang Baûng 1.1: Giaûi ngaân ODA töø caùc nhaø taøi trôï töø 1990-2005 ……………………………………….2: Giaù trò hieän taïi cuûa nôï naêm 2004 cuûa moät soá quoác gia……………….3: Ñaàu tö vaø tieát kieäm cuûa Thaùi Lan…………………………………………………………….4: Tieáp nhaän OA ôû nöôùc coù neàn kinh teá chuyeån ñoåi (1998-2004)……………56 Baûng 2.1: Chuyeån dòch cô caáu kinh teá giai ñoaïn 1995-2005………………………………….2 : Cô caáu söû duïng ODA theo lónh vöïc giai ñoaïn 1993-2007…………………….3: Tyû leä giaûi ngaân qua caùc giai ñoaïn 1996-2000 vaø 2001-2005……………….4: Cam keát vaø giaûi ngaân cuûa 6 PRSC ôû Vieät Nam…………………………………………92 Baûng 2.5: Caùc vaên baûn phaùp lyù veà quaûn lyù döï aùn ñaàu tö trong nöôùc coù lieân quan ñeán quaûn lyù döï aùn coù söû duïng ODA………………………………………………….1: Caùc ngöôõng an toaøn nôï do WB vaø IMF xaây döïng …………………………………127 Baûng 3.2: Caùc chæ soá nôï nöôùc ngoaøi cuûa Vieät Nam töø 2000-2007…………………….3:Nhu caàu voán ñaàu tö giai ñoaïn 2006-2010 (theo giaù naêm 2005)…………130 Baûng 3.4:Nhu caàu voán ñaàu tö cho cô sôû haï taàng ñeán naêm 2020………………………….5 Danh muïc döï aùn ñaàu tö töø caùc nguoàn voán giai ñoaïn 2006-2010…………141 Baûng 3.6: Nhöõng cam keát trung vaø daøi haïn cuûa nhöõng ñoái taùc chieán löôïc……….7: ODA goùp phaàn hoã trôï ñaàu tö tö nhaân vaøo cô sôû haï taàng…………………….8: Khoaûn vay ODA tröïc tieáp vaøo caùc Quyõ Ñaàu tö Phaùt trieån ñòa phöông….9 Xu höôùng giaûi ngaân ODA trong thôøi gian tôùi…………………………………………….10: Hai loaïi cho vay cuûa Ngaân haøng theá giôùi daønh cho caùc nöôùc ñang phaùt trieån ……………………………………………………………………………………………………………………………………167 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MUÏC CAÙC HÌNH Trang Hình 1.1: Caùc doøng voán töø caùc nöôùc thaønh vieân DAC ñeán caùc nöôùc ñang phaùt trieån…….2: Phaân loaïi nguoàn voán nöôùc ngoaøi…………………………………………………………………….3: Caùc böôùc cô baûn cuûa quy trình vaän ñoäng, ñaøm phaùn vaø kyù keát ODA.4: Khaû naêng saûn xuaát cuûa quoác gia X tröôùc khi coù vieän trôï……………………….5: Khuynh höôùng saûn xuaát cuûa quoác gia X khi coù vieän trôï…………………………42 Hình 2.1: Caùc chæ soá phaùt trieån kinh teá cuûa Vieät Nam 1993-2007…………………………64 Hình 2.2: ODA cam keát, kyù keát vaø giaûi ngaân qua caùc giai ñoaïn…………………………….3: Caùc loaïi hình ODA giaûi ngaân ôû Vieät Nam giai ñoaïn 1993-2007……….4: Soá giaûi ngaân ODA khoâng hoaøn laïi vaø vay öu ñaõi töø 1993-2007………….5: Möôøi nhaø taøi trôï coù soá giaûi ngaân lôùn nhaát giai ñoaïn 1993-2007………….6: ODA cam keát vaø tyû leä giaûi ngaân ODA ôû Vieät Nam 1993-2007………….7: Voán ñaàu tö xaõ hoäi, möùc cam keát vaø möùc giaûi ngaân ODA töø 1993-2007……79 Hình 2.8: Ñaàu tö cô sôû haï taàng vaø ñoùng goùp töø ODA 1993-2007……………………………81 Hình 2.9: Möùc giaûi ngaân ODA theo caùc lónh vöïc thuoäc cô sôû haï taàng chính………83 Hình 2.10: Cô caáu nguoàn ñaàu tö trong lónh vöïc giao thoâng do Boä GTVT quaûn lyù….11: Tyû leä tieáp caän dòch vuï cô sôû haï taàng 1996-2004…………………………………….12: ODA ñoå vaøo noâng nghieäp; phaùt trieån noâng thoân vaø xoùa ñoùi giaûm ngheøo1993-2007………………………………………………………………………………………………….13: Caùc coâng trình cô sôû haï taàng vaø cô caáu ñaàu tö tính ñeán naêm 2005….14: Möùc giaûi ngaân ODA vaøo giaùo duïc vaø y teá töø 1993-2007………………….15: Voán ODA giaûi ngaân giai ñoaïn 1993-2007………………………………………………108 Hình 2.16: Nguoàn cho vay laïi luõy keá qua caùc naêm cuûa Ngaân haøng Phaùt trieån…………118 Hình 3.1: Doøng chaûy ODA vaø döï baùo ODA ñeán naêm 2010 ñöôïc cung caáp töø OECD…122 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 LÔØI MÔÛ ÑAÀU I. YÙ NGHÓA CUÛA ÑEÀ TAØI Töø naêm 1993 ñeán nay, Vieät Nam luoân nhaän ñöôïc söï hoã trôï cuûa coäng ñoàng quoác teá cho muïc tieâu phaùt trieån thoâng qua nguoàn hoã trôï phaùt trieån chính thöùc (ODA).
Tuy laø quoác gia khoâng phuï thuoäc veà vieän trôï nhöng cuõng nhö caùc nöôùc ñang phaùt trieån khaùc, ODA laø nguoàn ngoaïi löïc boå sung ñaõ ñoùng goùp vaøo quaù trình phaùt trieån kinh teá xaõ hoäi noùi chung vaø söï nghieäp coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa ôû Vieät Nam noùi rieâng. Thaät vaäy, hôn 60% khoái löôïng ODA ñöôïc giaûi ngaân ñaõ ñoå vaøo ñaàu tö cho cô sôû haï taàng chính yeáu, lónh vöïc ñöôïc coi laø coát loõi ñeå giuùp Vieät Nam duy trì möùc taêng tröôûng cao vaø giaûm ngheøo nhieàu hôn. Cuøng vôùi söï ñoùng goùp cho ñaàu tö, ODA chaûy vaøo Vieät Nam vôùi nhieàu chöông trình, döï aùn lieân quan ñeán caûi caùch theå cheá vaø chính saùch, taïo ñieàu kieän caûi caùch boä maùy haønh chính, caûi thieäân moâi tröôøng kinh doanh, caûi thieän neàn quaûn trò coâng voán dó coøn nhieàu yeáu ñieåm trong moät ñaát nöôùc ngheøo vaø ñoâng daân. Khoâng nhöõng theá, caùc chöông trình lieân quan ñeán giaùo duïc, söùc khoûe vaø beänh taät, bình ñaúng giôùi, baûo veä taøi nguyeân vaø moâi tröôøng… cuõng laø nhöõng noäi dung maø ODA ñoùng goùp nhaèm thöïc hieän caùc muïc tieâu thieân nieân kyû taïi Vieät Nam, muïc tieâu maø caùc nhaø taøi trôï quan taâm.
Vôùi gaàn 15 naêm tieáp nhaän nguoàn voán ODA, Vieät Nam toû ra laø moät quoác gia nhaän nhieàu vieän trôï vaø söû duïng vieän trôï töông ñoái thaønh coâng. Tuy nhieân, xeùt veà thôøi gian vaø hieäu quaû, vieäc khai thaùc ODA trong giai ñoaïn ñaàu cuûa quaù trình phaùt trieån coøn chöa töông xöùng vôùi quy moâ cam keát töø caùc nhaø taøi trôï, coù nhieàu trôû ngaïi trong giaûi ngaân cuõng nhö söï bò ñoäng cuûa caùc caáp quaûn lyù trong tieáp nhaän, quaûn lyù vaø söû duïng nguoàn voán naøy. Vaø hôn luùc naøo heát, Vieät Nam ñang ôû trong giai ñoaïn taïo ñaø cho phaùt trieån nhanh, beàn vöõng, söï keát hôïp giöõa ngoaïi löïc vaø noäi löïc laø caàn thieát TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 vaø taát yeáu cho ñaàu tö phaùt trieån, cuûng coá theå cheá, hoaøn thieän moâi tröôøng vaø giaûm ngheøo. Chính vì theá taùc giaû choïn ñeà taøi: “KHAI THAÙC NGUOÀN VOÁN ODA TRONG SÖÏ NGHIEÄP COÂNG NGHIEÄP HOÙA, HIEÄN ÑAÏI HOÙA ÔÛ VIEÄT NAM” laøm luaän aùn tieán só, nhaèm goùp phaàn nghieân cöùu veà maët lyù luaän cuõng nhö thöïc tieãn thu huùt, söû duïng vaø quaûn lyù nguoàn voán ODA ôû Vieät Nam.
MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU Boái caûnh quoác teá, nguoàn voán ODA treân theá giôùi taêng lieân tuïc töø naêm 2001 ñeán nay. Boái caûnh trong nöôùc, Vieät Nam ñang naèm trong giai ñoaïn thích hôïp nhaát ñeå thu huùt vaø vaän ñoäng ODA phuïc vuï söï nghieäp CNH, HÑH. Do vaäy, luaän aùn nghieân cöùu treân cô sôû nhöõng vaán ñeà lyù luaän vaø baøi hoïc kinh nghieäm gaén lieàn vôùi lòch söû ODA ñoái vôùi caùc nöôùc ñang phaùt trieån ñeå xem xeùt phaân tích vaán ñeà khai thaùc ODA cho ñaàu tö phaùt trieån ôû Vieät Nam trong thôøi gian qua. Töø ñoù, luaän aùn ñeà xuaát nhöõng giaûi phaùp lieân quan ñeán quaù trình vaän ñoäng, phaân boå, söû duïng vaø giaûi ngaân nguoàn voán ODA trong söï nghieäp CNH, HÑH ôû Vieät Nam.
ÑOÁI TÖÔÏNG VAØ PHAÏM VI NGHIEÂN CÖÙU Ñoái töôïng nghieân cöùu laø nguoàn voán ODA vaø vaán ñeà khai thaùc ODA ôû Vieät Nam. Khai thaùc nguoàn voán ODA laø noäi dung bao haøm caùc maët: huy ñoäng, vaän ñoäng taøi trôï (gia taêng möùc cam keát ODA), phaân boå vaø söû duïng, khaû naêng haáp thuï (theå hieän tyû leä giaûi ngaân) nguoàn voán ODA. Khai thaùc ODA phuïc vuï cho söï nghieäp CNH, HÑH laø lónh vöïc roäng vaø coù lieân quan ñeán nhieàu lónh vöïc nhö vaän ñoäng vaø ñaùm phaùn taøi trôï, phaân boå vaø söû duïng, ñaàu tö haï taàng kinh teá, haï taàng xaõ hoäi, quaûn lyù nôï, CNH, HÑH… Do giôùi haïn veà thôøi gian, khuoân khoå luaän aùn, chuyeân ngaønh nghieân cöùu neân taùc giaû chæ taäp trung nghieân cöùu caùc noäi dung sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 - Nguoàn ODA ñöôïc khai thaùc nhö theá naøo vaøo ñaàu tö cô sôû haï taàng, caûi caùch theå cheá vaø xoùa ñoùi giaûm ngheøo. - Vaán ñeà “khai thaùc nguoàn voán ODA” maø luaän aùn ñeà caäp khoâng chæ laø vaän ñoäng taøi trôï, tìm kieám theâm nguoàn voán maø chính laø quaûn lyù vaø söû duïng cho toát voán ODA ñaõ ñöôïc kyù keát nhaát laø trong giai ñoaïn 2006-2010.
- Chính saùch phaân boå, söû duïng vaø khaû naêng haáp thuï ODA ôû Vieät Nam töø 1993 ñeán nay - Khoâng ñi saâu vaøo thuû tuïc vaø nghieäp vuï giaûi ngaân ODA. - Khoâng ñi saâu vaøo cô sôû lyù luaän vaø nhöõng kinh nghieäm cuûa söï nghieäp CNH, HÑH. PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU 1.