chương I, Điều 4, Khoản 20 có ghi “ Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thông” [83, tr. Bên cạnh những loại hình du lịch như: du lịch sinh thái, du lịch khám chữa bệnh, du lịch mạo hiểm, du lịch giáo dục. gần đây du lịch văn hóa được xem là loại sản phẩm đặc thù của các nước đang phát triển, thu hút nhiều khách du lịch quốc tế. Du lịch văn hóa chủ yếu dựa vào những sản phẩm van hóa, những lễ hội truyền thống dân tộc, ké cả những phong tục tín ngưỡng.
để tạo sức hút đối với khách du lịch bản địa và từ khắp nơi trên thế giới. Đối với khách du lịch có sở thích nghiên cứu, khám phá văn hóa và phong tục tập quán bản địa, thì du lịch văn hóa là cơ hội đề thỏa mãn nhu cầu của họ. Phần lớn hoạt động du lịch văn hóa gan liền với địa phương - nơi lưu giữ nhiều lễ hội văn hóa và cũng là nơi tồn tại đói nghèo. Khách du lịch ở các nước phát triển thường lựa chọn những lễ hội của các nước để tô chức những chuyến du lịch nước ngoài.
Bởi thế, thu hút khách du lịch tham gia du lịch văn hóa tức là tạo ra dòng chảy mới và cải thiện cuộc sống của người dân địa phương. Ngày nay, hầu như người ta đã khá quen thuộc với khái niệm văn hóa được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau. Vì thế, đã xuất hiện nhiều cụm từ ghép với từ văn hóa ví như: văn hóa doanh nghiệp, văn hóa kinh doanh, văn hóa giao tiếp. mang ý nghĩa nội hàm yếu t6 văn hóa trong lĩnh vực đó.
Hay những cụm từ chỉ về một loại hình văn hóa như: văn hoá nghệ thuật, văn hoá 4m thực. Cũng có khi các cụm từ được chỉ cho cả một ngành nghề như: kinh té văn hóa, du lịch văn hóa. Du lịch văn hoá đôi khi được xem như một ngành trong ngành kinh tế văn hóa, tức ngành kinh doanh có sử dụng yếu tố văn hóa. Tuy nhiên, bản thân nó là một loại hình du lịch nằm trong ngành du lịch, được gọi là ngành công nghiệp không khói, thực chất là ngành kinh doanh.
Rõ ràng về mặt khái niệm thi hai cụm từ “du lịch văn hóa” va “văn hóa du lịch” mang ý nghĩa hoàn toàn khác han nhau. Tuy nhiên, đôi lúc người ta vẫn sử dụng một cách lẫn lộn, nhằm lẫn với một ý nghĩa duy nhất là một “loại hình du lịch” mà hiện nay đang được hết sức quan tâm. 25 Thực ra vấn đề khai thác các yếu tô (giá trị) văn hóa dé làm kinh tế không phải là mới, người ta còn gọi là “kinh tế trong văn hóa”. Từ rất lâu, con người đã nhận thức được rằng các sản phẩm văn hóa, giá trị văn hóa không chỉ có ý nghĩa về mặt giá trị tinh thần, đem đến hiệu qua xã hội mà còn có thé mang lại hiệu quả về kinh tế thông qua việc con người khai thác, sử dụng như thế nào.
Vì vậy, ngành du lịch, được coi là ngành “thời thượng” trong thời đại ngày nay đã không bỏ qua ý nghĩa đó. Bên cạnh các loại hình du lịch truyền thống và các loại hình du lịch đang thịnh hành như: du lịch nghỉ dưỡng, du lịch tham quan, du lịch sinh thái, du lịch thé thao mạo hiểm, du lịch chữa bệnh, du lịch hành hương. thì loại hình du lịch văn hóa đang được chú trọng khai thác. Người ta phân chia ra nhiều loại hình du lịch riêng biệt để khảo sát, nghiên cứu về nhu cầu, đối tượng nhằm định hướng cho mục tiêu khai thác hiệu quả các tiềm năng du lịch sẵn có của từng loại hình ở địa phương cụ thể.
Tuy nhiên, hiện trạng cho thấy, ngày nay hau như các loại hình du lịch thường được lồng ghép, kết hợp nhau. Với sự phát triển phong phú của đời sống, nhu cầu của con người cũng phát triển đa dang hơn. Người ta đi du lịch không chỉ mục đích nghỉ dưỡng, nâng cao thé chất đơn thuần. Ngày càng cho thấy nhu cầu giao lưu, khám phá thế giới của con người là vô cùng lớn, trong đó có khám phá thiên nhiên, con người, văn hóa và chính bản thân họ.
Nếu như du lịch sinh thái là một loại hình du lịch ở đó con người được thỏa mãn nhu cầu khám phá tự nhiên đồng thời với việc được hòa mình vào tự nhiên thì du lịch văn hóa cho người ta những hiểu biết về con người và những nền văn hóa di theo, dé từ đó con người xích lại gần nhau hơn, có cái nhìn về cuộc đời nhân văn hơn và thế giới vì thế sẽ trở thành nhỏ bé hơn, thân ái hơn.Trong quá trình đi du lịch nghỉ dưỡng hay chữa bệnh, hành hương đi chăng nữa người ta vẫn cần được đáp ứng về nhhu cầu khám phá văn hóa, đó là lý do cho loại hình du lịch văn hóa có cơ sở phát triển, lồng ghép hầu hết vào các loại hình du lịch khác. Khi nói đến du lịch văn hóa tức tiếp cận văn hóa từ du lịch, thông qua du lịch, thực chất là việc khai thác và biến sản phẩm văn hóa thành sản phẩm du lịch. Là một sản pham kinh doanh nên đó là sản phẩm hàng hóa hay gọi đúng hơn là sản phẩm hàng hóa văn hóa, một loại sản phẩm hàng hóa đặc biệt, qua tiêu thụ không hề mat đi như những sản 26 phẩm hàng hóa thông thường khác mà còn được nhân lên về mặt giá trị tỉnh thần và hiệu quả xã hội. Văn hóa nhìn từ góc độ du lịch thì nó là nguyên liệu mà là nguyên liệu gốc.
Vì thế buộc phải qua “chế biến” mới có thê trở thành hàng hoá - dịch vụ dé buôn bán trên thị trường, đó chính là sự đầu tư, xây dựng điểm du lịch văn hóa dé khai thác. Về van đề này cũng có nhiều ý kiến khác nhau. Có ý kiến cho răng việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ cho du lịch vừa đem lại lợi ích về kinh tế vừa phát huy các giá trị ấy thông qua giới thiệu, quảng bá chúng với du khách. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng việc khai thác ay là hành vi “phá hoại văn hóa” thông qua việc người ta tận dụng, khai thác triệt để các di tích, cảnh quan văn hóa cho mục đích kinh doanh làm phá vỡ cảnh quan, biến dạng di tích, chăng hạn như việc xây dựng hệ thống cáp treo, các quay dịch vụ, hang động tự tạo.một cách tràn lan, thậm chí tự phát.
Quan điểm thứ hai này xuất phát từ tình hình thực tế đây đó một số nơi đã vì mục tiêu lợi nhuận mà tiến hành khai thác một cách 6 ạt, thiếu tính toán và thiếu tôn trọng tính giá trị nguyên bản của một thực thé văn hóa mà chỉ thiên về kinh tế. Các quan điểm trái ngược mang tính bảo thủ, cực đoan thiên về bảo tồn nguyên trạng hay tận dụng khai thác kinh doanh triệt để đều không đúng đắn. Một nhận thức đầy đủ và khôn ngoan trong du lịch văn hóa là lay văn hóa làm hạt nhân (gồm di tích văn hóa, sản phâm văn hóa, cảnh quan văn hóa, cơ sở thiết chế văn hóa, không gian văn hóa. gọi chung là giá trị văn hóa) với tất cả giá trị nguyên thuỷ của nó mà linh hồn sống chính là “ấn tượng” nó để lại trong lòng du khách thông qua những gì được tiếp cận, từ đó có thê thu nhỏ hình ảnh trong tâm thức mang về sau cuộc hành trình, bên cạnh sự thoả mãn được đáp ứng mọi yêu cầu về dịch vụ một cách tốt nhất.
Đó chính là “văn hóa du lịch”. Văn hóa du lịch là một vấn đề không kém phần quan trọng trong công tác tô chức du lịch nhưng hầu như nó ít được quan tâm như khi người ta bàn về “du lịch văn hóa”. Mi quan hệ giữa du lịch và văn hóa Nhiều năm qua ở nước ta, có một bai học, một kinh nghiệm hết sức thuyết phục là văn hoá trong du lịch ở nước ta vừa như là mục tiêu mang tính định hướng, vừa như là một quan điểm khẳng định rằng, văn hoá là nội dung, là bản chất đích thực của du lịch 27 Việt Nam, tạo nên tính độc đáo, đặc sắc, hấp dẫn nhất của các sản phẩm du lịch Việt Nam, góp phan tao dựng hình ảnh quốc gia trong mắt bạn bè quốc tế. Du lịch là một hoạt động thực tiễn xã hội của con người, nó được hình thành nhờ sự kết hợp hữu cơ giữa 3 yếu tố người du lịch, tài nguyên du lịch và môi giới du lịch.
Người du lịch là chủ thể du lịch, tài nguyên du lịch là khách thé du lịch, nganh du lich la môi giới cung cấp su phục vụ cho người du lịch. Xét theo phạm trù văn hoá xã hội, du lịch là một hoạt động văn hoá cao cấp của con người. Bởi văn hoá là mục đích mà du lịch hướng tới, là nguyên nhân nội sinh của nhu cầu du lịch. Dù người đi du lịch nhăm mục đích gì (thăm thân, tìm hiểu, nghiên cứu, ngắm cảnh, nghỉ dưỡng.) hoặc theo phương thức nào (đường bộ, đường sắt, đường biển, đường hàng không.) thì mục đích cuối cùng là nhằm thoả mãn những nhu cau của bản thân, dé cảm nhận, thụ hưởng những giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra ở một xứ sở ngoài nơi cư trú thường xuyên của họ.
Nói cách khác du lịch là hành vi ứng xử của con người với môi trường tự nhiên và xã hội nhằm phục vụ lợi ích cho họ và là hoạt động có lợi cho việc thúc đây phát triển trí tuệ của loài người. Đó là nhận định mang tính tổng quát còn biểu hiện cụ thể của mỗi quan hệ mật thiết giữa văn hoá và du lịch được thé hiện qua các khía cạnh: Văn hoá là nguồn tài nguyên độc đáo của du lịch (nguồn nguyên liệu dé hình thành nên hoạt động du lịch). Khi nói văn hoá là nguồn nguyên liệu dé hình thành nên hoạt động du lịch, tức là chúng ta nói đến vật hút / đối tượng hưởng thụ của du khách. Nguồn nguyên liệu văn hoá có hai loại cơ bản: Văn hoá vật thể là những sáng tạo của con người tồn tại, hiện hữu trong không gian mà có thể cảm nhận bằng thị giác, xúc giác, chăng hạn những di tích lịch sử văn hoá, những mặt hang thủ công, các công cụ trong sinh hoạt, sản xuất, các món ăn dân tộc.
Văn hoá phi vat thé như: lễ hội, các loại hình nghệ thuật, cách ứng xử, giao tiếp.