Chương 1. Di sản văn hóa Ví, Giặm Nghệ Tĩnh – Tài nguyên du lịch văn hóa quan trọng Chương 2. Thực trạng và khả năng khai thác di sản văn hóa Ví, Giặm Nghệ Tĩnh phục vụ phát triển du lịch Chương 3. Giải pháp khai thác di sản văn hóa Ví, Giặm Nghệ Tĩnh phục vụ phát triển du lịch 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng1 DI SẢN VĂN HÓA VÍ, GIẶM NGHỆ TĨNH – TÀI NGUYÊNDU LỊCH VĂN HÓA QUAN TRỌNG 1.Vai trò của di sản văn hóa trong phát triển du lịch 1.
Di sản văn hóa Khái niệm di sản văn hóa có thể được xác định một cách thuận lợi từ khái niệm văn hóa. Cho đến nay, có rất nhiều khái niệm, cũng như định nghĩa khác nhau về văn hóa. Kroeber và Kluckhohn xuất bản quyển sách Văn hóa, điểm lại bằng cái nhìn phê phán các khái niệm và định nghĩa [31], trong đó tác giả đã trích lục khoảng 160 định nghĩa về văn hóa do các nhà khoa học đưa ra ở nhiều nước khác nhau. Tylor đưa ra định nghĩa “Văn hóa hay văn minh, theo nghĩa rộng về tộc người học, nói chung gồm có tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và một số năng lực và thói quen khác được con người chiếm lĩnh với tư cách một thành viên của xã hội”[58].
Theo định nghĩa này thì văn hóa và văn minh là một; nó bao gồm tất cả những lĩnh vực liên quan đến đời sống con người, từ tri thức, tín ngưỡng đến nghệ thuật, đạo đức, pháp luật…F. Tylor định nghĩa “Văn hóa là tổng thể các phản ứng tinh thần, thể chất và những hoạt động định hình nên hành vi của cá nhân cấu thành nên một nhóm người vừa có tính tập thể vừa có tính cá nhân trong mối quan hệ với môi trường tự nhiên của họ, với những nhóm người khác, với những thành viên trong nhóm và của chính các thành viên này với nhau”[4, Tr. Theo định nghĩa này, mối quan hệ giữa cá nhân, tập thể và môi trường là quan trọng trong việc hình thành văn hóa của con người. Ở Việt Nam, văn hóa cũng được định nghĩa rất khác nhau.
Hồ Chí Minh cho rằng “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặt ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa”[42]. Với cách hiểu này, văn hóa sẽ bao gồm toàn bộ những gì do con người sáng tạo và phát minh ra. Trong những năm gần đây, một số nhà nghiên cứu ở Việt Nam và kể cả ở nước ngoài khi đề cập đến văn hóa, họ thường vận dụng định nghĩa văn hóa do UNESCO đưa ra vào năm 1994.
Theo UNESCO, văn hóa được hiểu “‘Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động và sáng tạo trong quá khứ và trong hiện tại. Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên một hệ thống các giá trị, các truyền thống và thị hiếu - những yếu tố xác định đặc tính riêng của mỗi dân tộc”. Định nghĩa này nhấn mạnh vào hoạt động sáng tạo của các cộng đồng người gắn liền với tiến trình phát triển có tính lịch sử của mỗi cộng đồng trải qua một thời gian dài tạo nên những giá trị có tính nhân văn phổ quát, đồng thời có tính đặc thù của mỗi cộng đồng, bản sắc riêng của từng dân tộc. Nhìn chung, các định nghĩa về văn hóa hiện nay rất đa dạng.
Mỗi định nghĩa đề cập đến những dạng thức hoặc những lĩnh vực khác nhau trong văn hóa. Tựu chung lại thì văn hóa là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra. Còn di sản, hiểu theo nghĩa thông thường là những gì có giá trị do con người để lại cho đời sau. Như vậy, di sản văn hóa chính là những giá trị vật chất và giá trị tinh thần còn lưu giữ lại cho đến ngày nay.
Bất cứ một dân tộc nào cũng có di sản văn hóa riêng, đặc trưng cho bản sắc của dân tộc đó. Dân tộc Việt Nam cũng vậy „„Di sản văn hóa bao gồm di sản văn hóa phi vật thể và di sản văn hóa vật thể, là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam‟‟[45]. Theo cách tiếp cận giá trị văn hóa này, ta thấy di sản văn hóa bao gồm hầu hết các giá trị 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com văn hóa do thiên nhiên và con người tạo nên trong quá khứ. Nó là phần tinh túy nhất, tiêu biểu nhất đọng lại sau hàng loạt hoạt động sáng tạo của con người từ đời này qua đời khác.
Di sản văn hóa là những giá trị văn hóa đặc biệt bền vững vì nó phải được thẩm định một cách khắt khe bằng sự thừa nhận của cả cộng đồng người 1. Di sản văn hóa phi vật thể Trong Công ước về bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể đã được Đại hội đồng Unesco nhất trí thông qua vào ngày 17/10/2003, và có hiệu lực từ tháng 4/2006: “Di sản văn hóa phi vật thể được hiểu là các tập quán, các hình thức thể hiện, biểu đạt, tri thức, kỹ năng và kèm theo đó là những công cụ, đồ vật, đồ tạo tác và các không gian văn hóa có liên quan mà các cộng đồng, các nhóm người và trong một số trường hợp là các cá nhân, công nhận là một phần di sản văn hóa của họ. Được chuyển giao từ thế hệ này sang thế hệ khác, di sản văn hóa phi vật thể được các cộng đồng và các nhóm người không ngừng tái tạođể thích nghi với môi trường và mối quan hệ qua lại giữa cộng đồng với tự nhiên và lịch sử của họ, đồng thời hình thành trong họ một ý thức về bản sắc và sự kế tục, qua đó khích lệ thêm sự tôn trọng đối với sự đa dạng văn hóa và tính sáng tạo của con người” [ Điều 2, Mục I, công ước UNESCO, 2003]”. Theo luật di sản văn hóa được sửa đổi bổ sung một số điều tại Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2009 [45, Tr.4,5] “Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức khác”.
Ở Việt Nam, di sản văn hóa vật thể và phi vật thể được coi là hai bộ phận hữu cơ cấu thành kho tàng di sản văn hóa dân tộc. Nếu như di sản văn 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hóa vật thể là những giá trị hữu hình, tồn tại dưới dạng vật chất, chứa đựng những hồi ức sống động của loài người, là bằng chứng vật chất của các nền văn hóa, văn minh nhân loại; thì di sản văn hóa phi vật thể là những giá trị vô hình, được lưu truyền và biểu hiện bằng hình thức truyền miệng, truyền nghề và các dạng bí quyết nghề nghiệp khác. Khi nghiên cứu di sản văn hoá cần phải đặt di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể trong mối quan hệ tương tác không thể tách rời, như vậy mới hiểu rõ được những giá trị vật chất và giá trị tinh thần của di sản văn hoá đối với đời sống xã hội. Vai trò của di sản trong phát triển du lịch Thực tế minh chứng di sản văn hóa tạo sức hấp dẫn vô cùng tận cho điểm đến du lịch.
Di sản văn hóa là động cơ, là duyên cớ thôi thúc chuyến đi, là môi trường tương tác và là những trải nghiệm đáng giá cho du khách, qua đó trở thành tài nguyên, nguồn lực chiến lược cho phát triển du lịch. Di sản văn hóa tạo động lực cho du lịch: Di sản văn hóa là tài nguyên du lịch có sức hấp dẫn mạnh mẽ, là động lực thu hút ngày càng nhiều khách tham quan trong nước và khách du lịch quốc tế đến Việt Nam. Hiện nay, ngành du lịch xem đây là nền tảng, trụ cột quan trọng để phát triển kinh tế du lịch bên cạnh các yếu tố về hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật chuyên ngành và nguồn nhân lực. Di sản văn hóa chính là nguồn tài nguyên du lịch văn hóa, góp phần quan trọng tạo nên sản phẩm du lịch đặc thù.Không phải tất cả các di sản văn hóa đều trở thành tài nguyên du lịch văn hóa.
Việc hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa như thế nào là phụ thuộc rất lớn vào đặc điểm, tính chất, thể loại di sản văn hóa đó; hay nói cách khác, sản phẩm du lịch có hấp dẫn khách du lịch hay không thì chính di sản văn hóa đóng vai trò quyết định. Di sản văn hóa tạo nên sự phong phú, đa dạng của sản phẩm du lịch. Di sản văn hóa góp phần quan trọng quyết định các thương hiệu, hình ảnh du lịch. Hiện tại, hầu hết các địa phương đều xác định thế mạnh của các 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com di sản văn hóa để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng và nhiều nơi đã tạo thành những thương hiệu nổi tiếng: Khu vực Miền Trung có thương hiệu “Con đường di sản”; Quảng Ninh có lễ hội đường phố Các-na-van Hạ Long;.
Các tua, tuyến du lịch lên các tỉnh vùng cao Tây Bắc, Việt Bắc cũng ngày càng phát triển. Việt Nam có một nền văn hóa đa dạng cùng với hệ thống di sản vật thể, phi vật thể phong phú. Đó chính là lợi thế để thu hút du khách, đặc biệt là du khách nước ngoài, bởi họ luôn coi trọng yếu tố văn hóa trong hành trình khám phá vẻ đẹp của những miền đất mới. Nguyên tắc và phương pháp khai thác di sản văn hóa trong phát triển du lịch Các di sản văn hóa là các di sản của thời gian, được truyền lại qua nhiều thế hệ và trong nhiều hoàn cảnh khác nhau.
Di sản văn hóa cần được bảo vệ vì nó là một thành tố quan trọng trong việc hình thành nên bản sắc văn hóa của một cộng đồng.