Luận văn thạc sĩ vnua sử dụng pgf2α khắc phục rối loạn sinh sản ở đàn bò lai hướng sữa tại ba vì hà nội

Luận văn thạc sĩ phân tích vnua sử dụng pgf2α khắc phục rối loạn sinh sản ở đàn bò lai hướng sữa tại ba vì hà nội, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi

• Tác giả: Trần Văn Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Thị Thơm
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Sử Dụng PGF2α Khắc Phục Rối Loạn Sinh Sản Ở Đàn Bò Lai Hướng Sữa Tại Ba Vì - Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VIỆC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH SẢN TRÊN BÒ
• 1.1.1. Đặc điểm sinh lý sinh sản của bò cái
• 1.1.2. Chu kỳ động dục
• 1.1.3. Sự điều hòa nội tiết trong chu kỳ động dục
• 1.1.4. Sự thụ tinh
• 1.1.5. Quá trình mang thai
• 2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp đánh giá thể trạng, xác định bệnh trên buồng trứng và mùa vụ
• 2.3.2. Phương pháp điều trị bệnh thiểu năng buồng trứng
• 2.3.3. Phương pháp điều trị bệnh u nang buồng trứng
• 2.3.4. Sử dụng Prostaglandin F2α trên đàn bò lai hướng sữa có thể vàng tồn lưu
• 2.3.5. Phương pháp tổng hợp thông tin, xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá tình trạng hoạt động của buồng trứng bò sau khi đẻ
• 3.1.1. Động dục trở lại của bò sữa đến 120 ngày sau khi đẻ
• 3.1.2. Nguyên nhân gây chậm động dục lại sau 120 ngày ở buồng trứng
• 3.1.3. Ảnh hưởng của mùa vụ đến chức năng buồng trứng sau khi đẻ
• 3.1.4. Ảnh hưởng của thể trạng bò đến chức năng buồng trứng bò sữa sau đẻ
• 3.1.5. Ảnh hưởng của lứa đẻ đến chức năng buồng trứng bò sữa sau khi đẻ
• 3.2. Sử dụng hormone nhằm nâng cao khả năng sinh sản
• 3.2.1. Điều trị bệnh thiểu năng buồng trứng
• 3.2.2. Điều trị bệnh u nang buồng trứng
• 3.2.3. Kết quả sử dụng PGF2α khắc phục tình trạng thể vàng tồn lưu
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Rối Loạn Sinh Sản Ở Bò Lai Hướng Sữa

Rối loạn sinh sản ở bò lai hướng sữa là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Việc hiểu rõ về nguyên nhân và cách khắc phục là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

1.1. Tình Trạng Sinh Sản Ở Bò Lai Hướng Sữa

Bò lai hướng sữa thường gặp phải nhiều vấn đề về sinh sản như tuổi động dục lần đầu muộn và khoảng cách giữa hai lứa đẻ kéo dài. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sữa và lợi nhuận của người chăn nuôi.

1.2. Nguyên Nhân Gây Rối Loạn Sinh Sản

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến rối loạn sinh sản ở bò, bao gồm yếu tố di truyền, môi trường sống, chế độ dinh dưỡng và bệnh lý. Việc xác định chính xác nguyên nhân là bước đầu tiên trong việc khắc phục tình trạng này.

II. Vấn Đề Rối Loạn Sinh Sản Ở Bò Lai Hướng Sữa Tại Ba Vì

Tại Ba Vì, tình trạng rối loạn sinh sản ở bò lai hướng sữa đang trở thành một thách thức lớn. Nhiều hộ chăn nuôi gặp khó khăn trong việc duy trì đàn bò khỏe mạnh và sinh sản hiệu quả. Việc nghiên cứu và áp dụng các biện pháp khắc phục là rất cần thiết.

2.1. Tình Hình Thực Tế Tại Ba Vì

Đàn bò lai hướng sữa tại Ba Vì thường gặp phải tình trạng chậm sinh, với tỷ lệ bò không động dục lại sau 120 ngày cao. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả chăn nuôi và thu nhập của người dân.

2.2. Thách Thức Đối Với Người Chăn Nuôi

Người chăn nuôi phải đối mặt với nhiều thách thức như chi phí điều trị cao, thiếu kiến thức về chăm sóc bò và sự biến động của thị trường. Những yếu tố này làm gia tăng áp lực cho người chăn nuôi.

III. Phương Pháp Khắc Phục Rối Loạn Sinh Sản Bằng PGF2α

PGF2α là một hormone có tác dụng quan trọng trong việc điều chỉnh chu kỳ sinh sản của bò. Việc sử dụng PGF2α để khắc phục rối loạn sinh sản đã được nhiều nghiên cứu chứng minh hiệu quả.

3.1. Tác Dụng Của PGF2α Trong Chăn Nuôi Bò

PGF2α giúp điều chỉnh hoạt động của buồng trứng, kích thích sự rụng trứng và cải thiện tỷ lệ thụ thai. Việc áp dụng hormone này có thể giúp bò nhanh chóng trở lại trạng thái sinh sản.

3.2. Phác Đồ Sử Dụng PGF2α

Phác đồ sử dụng PGF2α cần được thiết lập dựa trên tình trạng sức khỏe của bò và thời điểm sinh sản. Việc tiêm hormone đúng cách sẽ mang lại hiệu quả cao trong việc khắc phục rối loạn sinh sản.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Sử Dụng PGF2α

Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng PGF2α đã mang lại kết quả tích cực trong việc khắc phục rối loạn sinh sản ở bò lai hướng sữa tại Ba Vì. Tỷ lệ bò động dục trở lại sau khi điều trị cao hơn so với trước khi áp dụng phương pháp này.

4.1. Tỷ Lệ Thành Công Trong Điều Trị

Kết quả điều trị cho thấy tỷ lệ bò động dục đạt 83,67% sau khi sử dụng PGF2α. Điều này chứng tỏ hiệu quả của hormone trong việc khắc phục tình trạng thể vàng tồn lưu.

4.2. Ảnh Hưởng Đến Năng Suất Sữa

Việc khắc phục rối loạn sinh sản không chỉ giúp bò nhanh chóng trở lại trạng thái sinh sản mà còn cải thiện năng suất sữa, từ đó nâng cao thu nhập cho người chăn nuôi.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu

Việc sử dụng PGF2α trong khắc phục rối loạn sinh sản ở bò lai hướng sữa tại Ba Vì đã cho thấy nhiều triển vọng. Nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi mà còn mở ra hướng đi mới cho ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam.

5.1. Triển Vọng Phát Triển Ngành Chăn Nuôi

Với những kết quả đạt được, ngành chăn nuôi bò sữa tại Ba Vì có thể phát triển bền vững hơn. Việc áp dụng các phương pháp khoa học sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

5.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sinh sản ở bò, cũng như tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả hơn để nâng cao năng suất chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chăn nuôi bò sữa tại Việt Nam đang có những bước chuyển mình mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ sữa tươi nội địa ngày càng gia tăng. Tại thành phố Hà Nội, tổng đàn bò sữa đã đạt quy mô trên 14.000 con với tốc độ tăng trưởng 6,04% mỗi năm, tập trung chủ yếu tại các vùng trọng điểm như huyện Ba Vì theo Quyết định số 2801/QĐ-UBND của Ủy ban Nhân dân thành phố. Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của mô hình chăn nuôi nông hộ hiện nay đang đối mặt với thách thức lớn từ tình trạng rối loạn chức năng sinh sản ở đàn bò cái sau sinh. Khoảng cách giữa hai lứa đẻ thực tế thường bị kéo dài từ 15 đến 20 tháng, vượt xa chỉ tiêu kỹ thuật lý tưởng là 12 tháng (mỗi năm sinh một bê, chu kỳ khai thác sữa đạt 305 ngày và thời gian cạn sữa 60 ngày). Hiện tượng bò không biểu hiện động dục trở lại sau khi đẻ 120 ngày làm gia tăng chi phí thức ăn duy trì, giảm sản lượng sữa cả đời và tăng tỷ lệ loại thải đàn.

Xuất phát từ thực trạng đó, nghiên cứu này được triển khai nhằm mục tiêu đánh giá toàn diện tình trạng hoạt động của buồng trứng ở đàn bò chậm sinh, xác định cơ cấu các bệnh lý buồng trứng phổ biến và thử nghiệm phác đồ sử dụng hormone Prostaglandin F2α (PGF2α) đơn lẻ hoặc phối hợp với GnRH và CIDR nhằm phục hồi chức năng sinh sản. Đề tài được thực hiện trên 751 cá thể bò lai hướng sữa (các nhóm máu lai F1, F2, F3 có tỷ lệ 50%, 75% và 87,5% máu bò Holstein Friesian - HF) nuôi tại 3 xã Yên Bài, Vân Hòa và Tản Lĩnh thuộc huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ tháng 4/2016 đến tháng 3/2017. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp giải pháp can thiệp thú y chính xác, giúp rút ngắn thời gian chờ phối giống từ trên 120 ngày xuống khoảng sinh lý 80-90 ngày sau sinh, giảm hệ số phối giống từ 2,4 lần xuống dưới 1,8 lần và nâng cao năng suất kinh tế bền vững cho các hộ chăn nuôi bò sữa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết điều hòa thần kinh - nội tiết của trục Dưới đồi - Tuyến yên - Buồng trứng (Hypothalamus - Pituitary - Ovary axis) và cơ chế phân giải thể vàng (Luteolysis) trong sinh lý sinh sản đại gia súc. Trung tâm điều hòa vùng dưới đồi tiết hormone GnRH để kích thích thùy trước tuyến yên sản sinh hai kích dục tố chính là FSH (kích thích noãn bao phát triển, chín và tiết Oestrogen) và LH (tạo xung kích thích rụng trứng và hình thành thể vàng). Khi quá trình thụ tinh không xảy ra, nội mạc tử cung sẽ tiết hormone PGF2α tự nhiên vào khoảng ngày thứ 17-18 của chu kỳ để làm thoái hóa thể vàng, giảm nồng độ Progesterone trong máu và mở đường cho chu kỳ động dục mới.

Mô hình nghiên cứu phân tích tác động tương hỗ giữa các yếu tố ngoại cảnh (dinh dưỡng, mùa vụ, kỹ thuật chăm sóc) và yếu tố nội tại (lứa đẻ, thể trạng) dẫn đến sự gián đoạn trục nội tiết. Bốn khái niệm chuyên ngành cốt lõi được áp dụng xuyên suốt gồm:

1. Thể vàng tồn lưu (Persistent Corpus Luteum): Hiện tượng thể vàng không thoái hóa theo chu kỳ, liên tục tiết Progesterone ức chế sự phát triển của bao noãn.
2. U nang buồng trứng (Ovarian Cysts): Tình trạng bao noãn không rụng mà tồn tại trên 10 ngày với đường kính vượt quá 2,5 cm do thiếu hụt sóng LH.
3. Thiểu năng buồng trứng (Ovarian Inactivity): Tình trạng buồng trứng trơn nhẵn, bất hoạt, không có sự phát triển của sóng nang trứng.
4. Điểm thể trạng (Body Condition Score - BCS): Thang đo 5 mức đánh giá lượng mỡ dự trữ cơ thể của bò từ mức 1 (quá gầy) đến mức 5 (quá béo).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thực hiện theo dõi tổng thể trên đàn bò lai hướng sữa gồm 751 cá thể sau khi đẻ. Đối với những bò sau 120 ngày chưa động dục lại, phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng để chọn ra 235 bò chậm sinh nhằm khám lâm sàng chuyên sâu. Việc chẩn đoán bệnh lý buồng trứng được tiến hành qua phương pháp khám trực tràng 2 lần liên tục cách nhau từ 7 đến 10 ngày theo quy chuẩn thú y, kết hợp đánh giá điểm thể trạng theo thang điểm 5 mức của Nguyễn Xuân Trạch và cộng sự.

Để điều trị thể vàng tồn lưu, 96 bò bệnh được phân ngẫu nhiên vào 3 lô thí nghiệm tương đương (32 con mỗi lô) để thử nghiệm các liều tiêm PGF2α (Lutalyse của hãng Pfizer) lần lượt là 20 mg, 25 mg và 30 mg. Bò không động dục sau lần 1 sẽ được tiêm nhắc lại lần 2 vào ngày thứ 11. Bệnh thiểu năng buồng trứng được can thiệp bằng quy trình đặt vòng CIDR chứa 1,9g Progesterone trong 12 ngày kết hợp tiêm 20mg PGF2α và 100 µg GnRH. Bệnh u nang buồng trứng được điều trị bằng phác đồ tiêm 100 µg GnRH ở ngày thứ nhất và 20mg PGF2α ở ngày thứ 7. Dữ liệu theo dõi liên tục trong 12 tháng (04/2016 - 03/2017) được phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 16 và Excel 2010 theo mô hình phân lô so sánh đơn nhân tố, xác định mức độ sai khác có ý nghĩa thống kê ở ngưỡng p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những số liệu thực chứng quan trọng về tình trạng sinh sản của đàn bò sữa tại Ba Vì:

Thứ nhất, tỷ lệ bò chậm động dục sau khi đẻ 120 ngày ở mức cao đáng báo động. Trong tổng số 751 bò theo dõi, có 516 con (chiếm 68,71%) biểu hiện động dục bình thường, trong khi có tới 235 con (chiếm 31,29%) rơi vào trạng thái chậm sinh, không xuất hiện chu kỳ động dục sau 4 tháng nuôi dưỡng sau đẻ.

Thứ hai, cấu trúc nguyên nhân bệnh lý buồng trứng cho thấy thể vàng tồn lưu là dạng rối loạn phổ biến nhất. Khám lâm sàng 235 bò chậm sinh xác định: 106 con mắc thể vàng tồn lưu (chiếm 45,11%), 59 con bị u nang buồng trứng (chiếm 25,11%), 49 con bị thiểu năng buồng trứng (chiếm 20,85%) và 21 con do các nguyên nhân khác (chiếm 8,93%).

Thứ ba, mùa vụ và điểm thể trạng tác động rõ rệt đến tỷ lệ bệnh buồng trứng. Mùa hè ghi nhận tỷ lệ mắc thể vàng tồn lưu cao nhất năm đạt 36,79%, thiểu năng buồng trứng đạt 32,65%. Về thể trạng, nhóm bò béo và quá béo (BCS từ 4 đến 5 điểm) có tỷ lệ mắc thiểu năng buồng trứng lên tới 57,15% và u nang buồng trứng là 50,85%. Ngược lại, nhóm bò gầy và quá gầy (BCS dưới 3 điểm) có tỷ lệ mắc thể vàng tồn lưu chiếm ưu thế với 52,83%, cao hơn hẳn so với nhóm bò có thể trạng bình thường (chỉ chiếm 6,60%).

Thứ tư, các phác đồ hormone đem lại hiệu quả phục hồi sinh sản vượt trội. Điều trị u nang buồng trứng bằng GnRH kết hợp PGF2α giúp 88,14% bò xuất hiện động dục trở lại. Phác đồ CIDR kết hợp GnRH và PGF2α trên bò thiểu năng buồng trứng đạt tỷ lệ động dục 83,67%. Đối với thể vàng tồn lưu, việc sử dụng PGF2α ở liều 25mg cho hiệu quả cao nhất sau 1 lần tiêm và liều 30mg đạt tỷ lệ tối ưu khi can thiệp 2 lần tiêm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ thể vàng tồn lưu cao (45,11%) bắt nguồn từ tình trạng viêm nhiễm đường sinh dục nhẹ hoặc bán lâm sàng sau khi đẻ. Khi nội mạc tử cung bị tổn thương, quá trình tổng hợp và tiết hormone PGF2α tự nhiên bị ức chế, khiến thể vàng không thể tiêu biến sinh lý. Điều này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học của nhiều tác giả quốc tế khi nghiên cứu về mối liên hệ giữa viêm tử cung mãn tính và sự tồn lưu thể vàng. Sự gia tăng bệnh lý vào mùa hè và mùa xuân phản ánh rõ nét tác động của stress nhiệt ẩm (nhiệt độ môi trường vượt ngưỡng 32°C và độ ẩm trên 80%), làm suy giảm lượng thức ăn thu nhận, ức chế tuyến yên tiết LH và FSH.

Bên cạnh đó, thể trạng mất cân đối là hệ quả trực tiếp của phương thức chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ, khẩu phần tự phối trộn thiếu cân đối giữa năng lượng, protein và khoáng chất (đặc biệt thiếu Kẽm và Photpho). Ở bò quá béo, lượng mỡ tích tụ lớn quanh buồng trứng và khả năng hấp phụ hormone tan trong mỡ làm giảm nồng độ kích dục tố tự do trong máu. Toàn bộ các mối quan hệ đa chiều này có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng dữ liệu tương quan chéo giữa 5 mức điểm thể trạng với 3 nhóm bệnh buồng trứng, cũng như biểu đồ phân bố tần suất bệnh lý theo 4 mùa trong năm. Những số liệu thực nghiệm này là minh chứng khoa học cho thấy việc can thiệp bằng PGF2α ngoại sinh liều 20-25mg giúp phá vỡ cơ chế ức chế ngược của Progesterone, tái lập xung tiết GnRH và kích hoạt buồng trứng hoạt động bình thường.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả sinh sản và hạn chế tình trạng chậm sinh ở đàn bò lai hướng sữa, các giải pháp đồng bộ sau đây cần được khẩn trương triển khai:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình khám lâm sàng buồng trứng định kỳ qua trực tràng cho toàn bộ đàn bò cái sau khi sinh ở các mốc thời gian 45, 60 và 90 ngày. Bác sĩ thú y và dẫn tinh viên cơ sở cần thực hiện khám kép 2 lần cách nhau 7-10 ngày để phát hiện sớm 100% các ca thể vàng tồn lưu, u nang hoặc thiểu năng buồng trứng trước khi bước sang ngày thứ 120, tránh để phát sinh hiện tượng chậm sinh kéo dài.

Thứ hai, áp dụng phác đồ điều trị hormone chuyên biệt cho từng bệnh lý buồng trứng ngay khi có chẩn đoán xác định. Sử dụng PGF2α (Lutalyse) liều 25 mg/con tiêm bắp cho bò bị thể vàng tồn lưu; phối hợp vòng đặt âm đạo CIDR (1,9g Progesterone) trong 12 ngày kết hợp tiêm 20mg PGF2α ở ngày 11 và 100 µg GnRH ở ngày 13 cho bò thiểu năng buồng trứng; tiêm 100 µg GnRH trước 7 ngày rồi tiếp tục tiêm 20mg PGF2α cho bò u nang buồng trứng. Đích đến là đưa tỷ lệ động dục phục hồi sau điều trị đạt trên 85% trong vòng 14 ngày.

Thứ ba, điều chỉnh khẩu phần dinh dưỡng để duy trì điểm thể trạng tối ưu của bò trong khoảng 3,0 đến 3,5 điểm tại thời điểm đẻ và phối giống. Các hộ chăn nuôi cần bổ sung đầy đủ thức ăn thô xanh chất lượng cao (cỏ voi, thân cây ngô ủ chua), hạn chế lạm dụng thức ăn tinh gây béo phì, đồng thời bổ sung premix khoáng vi lượng chứa Kẽm (10-15g/ngày) và Photpho định kỳ trong giai đoạn mang thai cuối và sau sinh.

Thứ tư, cải tạo vi khí hậu chuồng trại và tổ chức tập huấn kỹ thuật chăn nuôi cho người dân tại địa phương. Ủy ban Nhân dân huyện Ba Vì và Trung tâm Nghiên cứu Bò và Đồng cỏ Ba Vì cần phối hợp tổ chức 10-15 lớp tập huấn hàng năm cho hơn 500 hộ chăn nuôi về kỹ thuật phát hiện động dục và vệ sinh sản khoa, đồng thời hướng dẫn lắp đặt hệ thống quạt thông gió, giàn phun sương làm mát chuồng nuôi trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 8 nhằm khống chế nhiệt độ chuồng nuôi dưới 28°C, hạn chế triệt để stress nhiệt mùa hè.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các chủ trang trại và hộ chăn nuôi bò sữa tại các địa phương. Tài liệu giúp người chăn nuôi nhận biết sớm các dấu hiệu rối loạn sinh sản, nắm vững phương pháp đánh giá điểm thể trạng BCS bằng mắt và sờ nắn, từ đó chủ động điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, giảm bớt số ngày trống chuồng và tiết kiệm từ 15% đến 20% chi phí thức ăn cho bò không sản xuất.

Thứ hai, đội ngũ bác sĩ thú y và kỹ thuật viên thụ tinh nhân tạo cơ sở. Luận văn cung cấp hướng dẫn chi tiết về kỹ thuật khám trực tràng phân biệt giữa thể vàng sinh lý và thể vàng bệnh lý, cùng với phác đồ liều lượng chính xác khi sử dụng PGF2α, GnRH và CIDR để xử lý dứt điểm các ca bò chậm sinh, nâng tỷ lệ thụ thai sau can thiệp lên trên 65%.

Thứ ba, cán bộ quản lý nông nghiệp và khuyến nông tại các vùng quy hoạch chăn nuôi bò sữa. Nghiên cứu là căn cứ thực tiễn quan trọng để xây dựng các chương trình chuyển giao tiến bộ kỹ thuật sinh sản, quy hoạch mùa vụ phối giống và kiểm soát tỷ lệ sinh sản đàn bò sữa theo các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Chăn nuôi - Thú y. Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị cao về mặt phương pháp luận bố trí thí nghiệm thực địa một nhân tố, phương pháp thống kê sinh học trên gia súc lớn và cơ sở dữ liệu dịch tễ học về bệnh sinh sản bò sữa tại vùng nhiệt đới.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bò sữa không động dục sau khi đẻ 120 ngày lại bị coi là chậm sinh?

Sau khi sinh từ 30 đến 50 ngày, tử cung của bò đã hồi phục hoàn toàn về mặt sinh lý và chu kỳ động dục bình thường sẽ xuất hiện trở lại trong vòng 60 đến 90 ngày. Giai đoạn 90 đến 120 ngày là khoảng thời gian chờ phối lý tưởng nhất để đảm bảo chu kỳ đẻ 12 tháng. Nếu vượt quá 120 ngày mà bò vẫn không động dục, con vật sẽ làm kéo dài khoảng cách lứa đẻ lên 15-18 tháng, gây lãng phí thức ăn duy trì và giảm mạnh hiệu quả kinh tế của trang trại.

2. Dấu hiệu nhận biết thể vàng tồn lưu trên buồng trứng qua khám trực tràng là gì?

Khám trực tràng 2 lần liên tục cách nhau 7 đến 10 ngày cho thấy thể vàng vẫn nằm nguyên tại một vị trí cố định trên bề mặt buồng trứng mà không hề tiêu biến. Khi sờ nắn, thể vàng nổi rõ gờ, ranh giới phân biệt với mô buồng trứng rất rõ rệt và bề mặt có cảm giác chắc hơn mô nang trứng thông thường. Bò mắc thể vàng tồn lưu không có biểu hiện động dục và thường có xu hướng tích mỡ, béo lên theo thời gian.

3. Hiệu quả của phác đồ tiêm PGF2α trong việc điều trị thể vàng tồn lưu đạt mức nào?

Khi sử dụng PGF2α ngoại sinh (Lutalyse) với liều tiêm 25mg ở lần thứ nhất, tỷ lệ bò biểu hiện động dục trở lại sau 3-4 ngày đạt trên 85%. Với những cá thể chưa phản ứng, tiêm nhắc lại lần hai vào ngày thứ 11 với liều 30mg giúp nâng tổng tỷ lệ kích thích động dục thành công lên trên 88%, đồng thời tỷ lệ thụ thai sau khi phối giống đạt xấp xỉ 65-70%.

4. Điểm thể trạng (BCS) lệch chuẩn ảnh hưởng đến chức năng buồng trứng như thế nào?

Cả hai trạng thái quá gầy (BCS dưới 3) và quá béo (BCS trên 4) đều gây hại nghiêm trọng cho buồng trứng. Bò quá gầy bị thiếu hụt năng lượng và khoáng chất dẫn đến tỷ lệ thể vàng tồn lưu lên tới 52,83%. Trong khi đó, bò quá béo bị mỡ bao phủ buồng trứng và hấp phụ bớt hormone sinh dục tan trong lipid, khiến tỷ lệ mắc thiểu năng buồng trứng lên tới 57,15% và u nang buồng trứng là 50,85%.

5. Vì sao mùa hè tại miền Bắc lại có tỷ lệ bò mắc bệnh buồng trứng cao nhất trong năm?

Mùa hè có nhiệt độ cao kéo dài (thường xuyên trên 35°C) kết hợp độ ẩm không khí lớn khiến bò sữa gốc ôn đới bị stress nhiệt nặng nề. Cơ thể bò bị ức chế tiết hormone GnRH từ vùng dưới đồi và giảm tiết LH từ tuyến yên, đồng thời bò ăn ít đi gây thiếu hụt năng lượng trao đổi. Hệ quả là tỷ lệ mắc thể vàng tồn lưu trong mùa hè vọt lên 36,79% và thiểu năng buồng trứng đạt 32,65%, cao nhất trong 4 mùa.

Kết luận

• Đánh giá toàn diện trên 751 bò lai hướng sữa sau sinh tại Ba Vì cho thấy có 31,29% cá thể bị chậm động dục sau 120 ngày.
• Xác định cấu trúc bệnh lý buồng trứng chủ yếu gồm thể vàng tồn lưu (45,11%), u nang buồng trứng (25,11%) và thiểu năng buồng trứng (20,85%).
• Khẳng định mối tương quan chặt chẽ giữa mùa vụ (mùa hè mắc bệnh cao nhất 36,79%) và điểm thể trạng lệch chuẩn (bò béo mắc thiểu năng 57,15%) đối với các rối loạn buồng trứng.
• Thiết lập thành công các phác đồ hormone điều trị đạt tỷ lệ động dục phục hồi cao: u nang buồng trứng đạt 88,14%, thiểu năng buồng trứng đạt 83,67% và thể vàng tồn lưu đạt trên 85%.
• Cung cấp giải pháp kỹ thuật thực tiễn giúp người chăn nuôi kiểm soát tốt thời gian chờ phối, rút ngắn khoảng cách lứa đẻ về mức tối ưu 12-14 tháng.

Công trình nghiên cứu của tác giả Trần Văn Đức đã giải quyết căn cơ một trong những nút thắt kỹ thuật lớn nhất của nghề chăn nuôi bò sữa nông hộ tại Ba Vì nói riêng và miền Bắc Việt Nam nói chung. Việc ứng dụng linh hoạt các chế phẩm sinh học PGF2α, GnRH và vòng CIDR đã mở ra hướng đi bền vững trong công tác thú y sinh sản. Trong giai đoạn tiếp theo, các địa phương cần đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật khám trực tràng và phác đồ hormone vào quy trình quản lý đàn thường quy, kết hợp kiểm soát khẩu phần thức ăn chuyển tiếp và chống nóng chuồng trại. Các hộ chăn nuôi và cơ sở thú y hãy chủ động áp dụng ngay các phác đồ điều trị được khuyến nghị trong luận văn để nâng cao tỷ lệ thụ thai, tối ưu hóa năng suất sữa và gia tăng lợi nhuận kinh tế cho trang trại của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Trong những năm gần đây, ngành chăn nuôi bò sữa đang nhận được rất nhiều sự quan tâm của người dân và chính phủ Việt Nam. Theo thời gian, quy mô chăn nuôi bò sữa ở nước ta dần được phát triển ngày càng rộng dãi trên các vùng miền của cả nước như Hà Nội, Sơn La, Nghệ An, Lào Cai…, đến năm 2014 là 200. Với thành phố Hà Nội hiện nay, là thủ đô đang trên đường công nghiệp hóa hiện đại hóa, song lại có phong trào phát triển chăn nuôi rất mạnh, và chăn nuôi bò sữa cũng không phải ngoại lệ. Đến 30/8/2014 tổng đàn bò sữa của Hà Nội là hơn 14 ngàn con, tăng 6,04% so với 2013.

Với mục tiêu khuyến khích nghề chăn nuôi bò sữa phát triển, tạo sản phẩm hàng hóa chất lượng, an toàn vệ sinh, song song với tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động nông thôn. Năm 2011 UBND thành phố Hà Nội đã có quyết định số 2801/QĐ-UBND ngày 17/6/2011 của UBND thành phố Hà Nội về phê duyệt chương trình phát triển chăn nuôi theo vùng, xã trọng diểm và chăn nuôi quy mô lớn ngoài khu dân cư thành phố giai đoạn 2011-2015. Tập trung chủ yếu tại các vùng có phong trào chăn nuôi bò sữa phát triển như Ba Vì, Quốc Oai, Gia Lâm, Đan phượng, Phúc Thọ, Đông Anh. Đối với bò sữa khu vực Ba Vì, Hà Nội nói riêng và trên cả nước nói chung, trong điều kiện chăn nuôi nông hộ, các chỉ tiêu sinh sản thường kém ổn định và ở mức cao như: tuổi động dục lần đầu muộn, khoảng cách giữa hai lứa đẻ kéo dài… Bình thường bò sữa có tuổi động dục lần đầu từ 16-18 tháng tuổi và sau khi đẻ động dục trở lại trong vòng 90 ngày.

Với bò tơ trên 20 tháng và bò sau khi đẻ đến 120 ngày hoặc bò phối giống trên 3 lần mà không đậu thai được coi là chậm sinh (Hoàng Kim Giao và Nguyễn Thanh Dương, 1997). Ngành chăn nuôi bò sữa cần đạt tới chỉ tiêu khoảng cách 2 lứa đẻ lý tưởng là 12 tháng, trong đó chu kỳ tiết sữa kéo dài 10 tháng, thời gian còn lại là kỳ cạn sữa khoảng 2 tháng trước khi đẻ. Để đạt được chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật này bò cái cần được phối giống có chửa sau khi đẻ khoảng 80 – 90 ngày. Hiện nay, việc can thiệp khả năng chậm sinh trên bò sữa bằng hormone đang được nhiều nước trên thế giới quan tâm đặc biệt, hướng đi này đã và đang 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu, áp dụng mang lại nhiều thành tựu to lớn.

Đàn bò lai HF khu vực Ba Vì nói riêng, thành phố Hà Nội nói chung đều chủ yếu chăn nuôi nông hộ, do đó có nhiều yếu tố tác động đến ảnh hưởng sinh sản ở các mức độ khác nhau (tốt hoặc xấu), song song đó là các giải pháp khắc phục hiện tượng chậm sinh cho đàn bò sữa là vấn đề được đặt ra. Xuất phát từ tình hình thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Sử dụng PGF2α khắc phục rối loạn sinh sản ở đàn bò lai hướng sữa tại Ba Vì - Hà Nội”. MỤC TIÊU Đánh giá được tình trạng hoạt động của buồng trứng ở bò chậm sinh, giúp người chăn nuôi có tác động đúng nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi. Sử dụng Prostaglandin F2α kết hợp GnRH và CIDR điều trị bệnh trên buồng trứng.

Xác định liều lượng Prostaglandin F2α thích hợp để chữa bệnh tồn lưu thể vàng trên đàn bò lai hướng sữa. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ VIỆC NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH SẢN TRÊN BÒ 2.

Đặc điểm sinh lý sinh sản của bò cái 2. Chu kỳ động dục Sau khi đã thành thục về tính thì tính dục của bò cái diễn ra liên tục và có tính chu kì. Chu kì động dục bò cái từ 18-24 ngày. Theo Trần Tiến Dũng và cs.

(2002), những gia súc có chu kì động dục ngắn hơn 17 ngày và dài hơn 24 ngày thường có tỷ lệ thụ hai thấp. Chu kì động dục ở gia súc mang tính đặc trưng theo loài và được chia làm các giai đoạn riêng biệt liên tiếp nhau: a. Giai đoạn tiền động dục (trước chịu đực): gồm các biểu hiện như ngửi bò khác, bồn chồn, tìm kiếm bò cái khác hoặc bò đực. Cố nhảy lên con khác nhưng không đứng yên khi bị bò cái khác hoặc bò đực nhảy lên lưng.

Thích gần người, thỉnh thoảng kêu rống lên. Âm hộ đỏ ướt hơi sưng phồng lên. Giảm lượng ăn vào, sữa giảm. Các biểu hiện ở giai đoạn này thay đổi nhiều và không giống nhau ở mỗi bò.

Có thể kéo dài từ một vài gờ đến một ngày hoặc hơn. Gặp các dấu hiệu này cần báo ngay cho dẫn tinh viên biết để theo dõi và quyết định việc phối giống và thời điểm phối. Trong thụ tinh nhân tạo (TTNT) không nên phối giống ở giai đoạn này vì tỷ lệ đậu thai thấp, gây tổn hại cơ quan sinh dục cái. Giai đoạn động dục (chịu đực): giai đoạn này kéo dài khoảng 6-30 giờ và có các biểu hiện như đứng yên cho bò khác nhảy lên.

Bồn chồn và kêu rống thường xuyên, thích ngửi cơ quan sinh dục bò khác. Tai dựng lên tỏ vẻ dễ gần hơn, xương sống lưng cong lên, dịch nhờn tiết ra lúc đầu lỏng sau đặc kéo thành sợi. Tính thèm ăn giảm, sữa giảm, thân nhiệt thường cao hơn 1oC. Khi TTNT thì phối tinh cho bò cái vào nửa ngày sau của giai đoạn này.

Khi cho bò đực nhảy trực tiếp thì cho nhảy ngay từ nửa đầu giai đoạn bò bắt đầu chịu đực. Thời gian động dục đứng yên phụ thuộc giống và khí hậu. Bò sữa, bò chuyên thịt thời gian này ngắn hơn so với bò địa phương. Bò HF nuôi ở xứ nóng thời gian chịu đực ngắn hơn so với nuôi ở xứ lạnh.

Giai đoạn sau động dục: Sau giai đoạn động dục, một số bò tiếp tục hoạt động, chủ yếu là hoạt động thụ động. Khoảng 1-2 ngày sau khi kết thúc giai đoạn động dục, nhiều bò có thể quan sát thấy máu chảy ra từ âm hộ. Điều này là sinh 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lý bình thường, không liên quan đến đậu thai hay sự rụng trứng, chỉ có ý nghĩa là bò đã động dục trước đó 1-2 ngày. Sự điều hòa nội tiết trong chu kỳ động dục Sự điều hòa hoạt động sinh dục của bò cái bằng sự phối hợp thần kinh – nội tiết trong trục dưới đồi – tuyến yên – buồng trứng.

Thông tin nội tiết được bắt đầu bằng việc tiết GnRH (Gonadotrophin Releasing Hormone) từ vùng dưới đồi (Hypothalamus), GnRH tác động làm chuyển đổi thông tin thần kinh trong não thành tín hiệu nội tiết để kích thích thuỳ trước tuyến yên tiết ra 2 loại hormone là FSH (Follicle Stimulating Hormone) và LH (Luteinizing Hormone). FSH và LH được tiết vào hệ tuần hoàn chung và được đưa đến buồng trứng, kích thích buồng trứng tiết ra Oestrogen, Progeststeron và Inhibin. Các Hormon buồng trứng này cũng có ảnh hưởng đến việc tiết GnRH, LH và FSH thông qua cơ chế tác động ngược. Progesteron chủ yếu tác động lên vùng dưới đồi để ức chế tiết GnRH, trong khi đó Oestrogen tác động lên thuỳ trước tuyến yên để điều tiết FSH và LH.

Inhibin chỉ kiểm soát việc tiết FSH (Nguyễn Xuân Trạch và Mai Thị Thơm, 2004). FSH (Follicle stimulating Hormone) do thùy trước tuyến Yên tiết ra kích thích nang trứng phát triển thành dạng nang trứng chín và làm tăng sinh cơ quan sinh sản và các hoạt động trao đổi chất khác phục vụ cho quá trình trứng rụng sau này. LH (Luteinizing Hormone) cũng do thùy trước tuyến Yên tiết ra, nồng độ tăng dần và đạt cao nhất để gây hiện tượng rụng trứng. Tỷ lệ (LH/FSH = 3/1) và áp lực dịch nang trứng lớn gây rụng trứng.

Trong thời kì động dục, dưới tác động của FSH do tuyến yên tiết ra thì một số noãn bao buồng trứng phát triển nhanh chóng và Oestradiol được tiết ra tăng dần. Oestradiol kích thích huyết mạch và tăng trưởng của tế bào đường sinh dục cái để chuẩn bị cho quá trình giao phối và thụ tinh. FSH và LH đều thúc đẩy sự phát triển của noãn bao đến giai đoạn cuối. Khi hàm lượng Oestradiol trong máu cao sẽ kích thích gây ra hiện tượng động dục, sau đó trứng sẽ rụng theo từng đợ sóng tăng tiết LH từ tuyến yên đồng thời kích thích vùng dưới đồi tăng tiết GnRH.

Sóng LH cần cho sự rụng trứng và hình thành thể vàng vì nó kích thích trứng chín, làm tăng hoạt lực của các enzym phân giải protein để phá vỡ các mô 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] liên kết trong vách noãn bao, kích thích noãn bao tổng hợp Prostaglandin là chất có vai trò quan trọng trong việc phá hủy thể vàng. Trứng rụng, phần còn lại của nang trứng biệt hóa và phát triển thành thể vàng. Tổ chức nội tiết của thể vàng tiết Progesterone ức chế động dục, dưỡng phôi kích thích phát triển tuyến sữa phát triển. Trong thời gian đầu có chửa nếu nồng độ Progesterone thấp dễ gây sảy thai và nó đóng vai trò quan trọng trong thời kỳ này, khi mà tuyến nhau thai chưa phát triển.

Progesterone bằng con đường liên hệ ngược âm tính ức chế giải phóng các hormone sinh sản để an thai bằng cách ức chế tử cung co bóp. Nếu trứng rụng của chu kì trước mà không được thụ tinh thì đến khoảng ngày 17-18 của chu kì sinh dục nội mạc tử cung sẽ tiết ra PGF2α, hormone này có tác dụng làm tiêu thể vàng và kết thúc pha thể vàng của chu kỳ. Kết quả là noãn bao trội tăng tiết Oestradiol và gây ra giai đoạn tiền động dục chu kì mới. Sự thụ tinh Khi con vật ở giai đoạn động dục chịu đực, noãn từ buồng trứng được phóng ra ngoài, được loa vòi trứng hút vào trong vòi trứng.

Nếu có tinh trùng ở âm đạo, tinh trùng di chuyển nhanh về phía cổ tử cung, buồng tử cung và vòi trứng để gặp noãn sau đó xảy ra hiện tượng thụ tinh. Kết quả của sự thụ tinh là sinh ra một tế bào mới gọi là hợp tử, sau này là phôi và phát triển thành một cơ thể mới khác với bố mẹ nhưng mang đặc điểm di truyền của bố, mẹ cùng với đặc điểm di truyền của loài. Quá trình mang thai Thai được tính từ ngày phối giống có kết quả đến ngày đẻ. Thời gian mang thai phụ thuộc nhiều yếu tố như: tuổi của mẹ, điều kiện chăm sóc, chế độ khai thác sử dụng, có thể là tính biệt của thai.

Biến động 280-290 ngày.