PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tên đề tài/dự án: Khảo sát khả năng kháng oxi hóa và kích thích miễn dịch in vivo của bài thuốc Nam Địa Long Chủ nhiệm đề tài/dự án: Nguyễn Thị Mỹ Nương Cơ quan chủ trì: Trung tâm Phát triển Khoa học và Công nghệ Trẻ Thời gian thực hiện: 18 tháng, được gia hạn 6 tháng (đến tháng 11/2016) Kinh phí được duyệt: 80 triệu đồng Kinh phí đã cấp: 40 triệu đồng theo Thông báo số. Mục tiêu: mục tiêu tổng quát của hướng nghiên cứu là tìm kiếm các bằng chứng khoa học cho tác dụng kích thích miễn dịch và kháng oxi hóa của bài thuốc y học cổ truyền. Mục tiêu cụ thể của đề tài này là xác định tác dụng kích thích miễn dịch và kháng oxi hóa của bài thuốc Nam Địa Long trên mô hình chuột nhắt trắng gây suy giảm miễn dịch bằng cyclophosphamid 3.
Nội dung: TT Nội dung thực hiện Sản phẩm cần đạt Mức độ hoàn thành 1 Chuẩn bị cao chiết bài Thu nhận bột cao chiết Hoàn thành. Thu nhận 30 g thuốc: bài thuốc đủ dùng cho cao chiết bài thuốc với các thí nghiệm (khoảng tiêu chí chất lượng - Sắc thuốc để thu được cao 30g) và đảm bảo một số chiết nước bài thuốc theo tiêu chuẩn bài thuốc: độ phương pháp chiết nóng truyền thống ẩm, hiệu suất chiết, - Đông khô để thu được nhiễm khuẩn (không dạng bột khô thuộc nội dung đề tài) 2 Tạo mô hình chuột cảm ứng Mô hình chuột được Hoàn thành. Khảo sát mô cyclophosphamide. tiêm CP phù hợp tiêu chí hình 5 ngày, 8 ngày thử nghiệm và liều tiêm 150, Khảo sát sự suy giảm miễn để được sử dụng cho 200 mg/kg trọng lượng.
dịch và kháng oxi hóa khi nghiên cứu: suy giảm Chọn mô hình: tiêm 150 tiêm CP ở các thời điểm 5, 8 miễn dịch và hệ thống mg/kg và thời gian 5 ngày ngày và cách tiêm CP kháng oxi hóa 3 Quan sát sự phục hồi cơ thể Kết quả đánh giá khả Khảo sát thêm lô chứng dương levamisole để thấy Chuột được tiêm CP và cho năng hồi phục cơ thể rõ tác động tăng cường uống NDL/silymarin/nước. một cách tương đối của miễn dịch. Đề tài chỉ khảo Sau 5, 8 ngày xác định trọng bài thuốc NDL thông sát 5 ngày thử nghiệm do lượng cơ thể, cơ quan, các qua các chỉ số: trọng mô hình đã chọn ở trên. 1 thông số hồng cầu, tiểu cầu lượng cơ thể, cơ quan, Không khảo sát được chỉ nhằm đánh giá sự hồi phục cơ hồng cầu, tiểu cầu.
tiêu hồng cầu và tiểu cầu do thể một cách tương đối sau đơn vị phối hợp yêu cầu lượng máu cao nên nhóm khi được uống NDL so với không thực hiện phân tích mẫu đối chứng (uống nước). huyết học đa thông số bằng máy. 4 Khảo sát tác động kích Kết quả đánh giá khả Khảo sát thêm lô chứng thích miễn dịch của bài năng kích thích miễn dương levamisole để thấy rõ tác động tăng cường thuốc dịch của bài thuốc NDL miễn dịch. Khảo sát thêm Chuột được tiêm CY và cho thông qua các chỉ tiêu: sự thay đổi số lượng bạch uống NDL/silymarin/nước.
công thức bạch cầu và cầu TCD4 và TCD8 bằng flow Sau 5, 8 ngày, xác định công mức độ biểu hiện IL2, cytometry để xác định rõ thức bạch cầu và sự biểu hiện IL6 loại bạch cầu lympho nào cytokine IL-2, IL-6 được tăng cường. Đề tài chỉ khảo sát 5 ngày thử nghiệm do mô hình đã chọn ở trên. 5 Khảo sát tác động kháng Kết quả đánh giá khả Đề tài chỉ khảo sát 5 ngày oxi hóa của bài thuốc năng kháng oxi hóa của thử nghiệm do mô hình đã chọn ở trên. Chuột được tiêm CY và cho bài thuốc NDL thông uống NDL/silymarin/nước.
qua các chỉ tiêu: mức độ Sau 5, 8 ngày, xác định chỉ số peroxide lipid, hàm peroxide hóa lipid, hàm lượng lượng glutathione, hoạt glutathione, hoạt tính enzyme tính enzyme SOD, CAT. kháng oxi hóa gồm superoxide dismutase (SOD), catalase (CAT) 6 Viết báo cáo tổng kết, Báo cáo tổng kết, báo Hoàn thành nghiệm thu đề tài cáo tóm tắt theo quy định. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Giới thiệu sơ nét về ung thư Ung thư là một trong bốn bệnh dẫn đến nguy cơ tử vong cao, sau bệnh tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính và tiểu đường.
Theo thống kê của WHO, tính đến năm 2012 trên thế giới có đến 14,1 triệu ca ung thư mắc mới và 8,2 triệu người chết do ung thư. Trong đó, 57 % số ca ung thư mắc mới, 65 % số ca tử vong do ung thư xảy ra ở các nước ít phát triển [23]. Ở Việt Nam, theo thống kê của WHO năm 2012, 125 nghìn ca mắc ung thư mới trong năm, chiếm tỉ lệ 140,4/100.000 người/năm, thuộc nhóm có tỉ lệ mắc ung thư cao thứ 3 thế giới. Số người chết do ung thư là 94,7 nghìn người/năm, chiếm tỉ lệ 108,7/100.000 người/năm, thuộc nhóm có tỉ lệ tử vong do ung thư cao thứ 2 thế giới.
Ở nam giới, ung thư gan và ung thư phổi chiếm tỉ lệ cao nhất. Trong khi đó ở phụ nữ ung thư vú là phổ biến nhất. Hiện nay, phẫu thuật, xạ trị và hóa trị là các phương pháp được sử dụng chủ yếu trong điều trị ung thư nhằm tiêu diệt hoặc loại bỏ trực tiếp khối u. Phẫu thuật thường hiệu quả trong loại bỏ các khối u rắn và được phát hiện sớm.
Phương pháp xạ trị và hóa trị luôn dẫn đến nhiều tác dụng phụ, làm cơ thể bệnh nhân suy yếu nghiêm trọng, gây đau đớn, suy nhược… Đặc biệt với liệu pháp hóa học, hầu hết các thuốc kháng ung thư dùng trong điều trị không phải là thuốc tiêu diệt đặc hiệu tế bào ung thư, mà chủ yếu tác động tiêu diệt tế bào ung thư dựa trên tác động đến cơ chế phân chia tế bào do tế bào ung thư phân chia nhanh. Do đó các loại thuốc này cũng làm tổn thương các tế bào lành đặc biệt là các tế bào tủy xương, tế bào miễn dịch, tế bào niêm mạc ruột, tế bào tóc,. Hơn nữa, việc sử dụng hóa trị liệu với những thuốc kháng ung thư là những chất tinh một thời gian dài có thể dẫn dến hiện tượng kháng thuốc. Chính vì vậy khuynh hướng nghiên cứu sử dụng phối hợp các loại thuốc, các phương pháp khác nhau trong điều trị nhằm tạo đa tác động và tác động đa mục tiêu đang được phát triển, đặc biệt đối với các bệnh mang đa nguyên nhân và lan rộng như ung thư [29].
Một số liệu pháp khác cũng được phát triển như liệu pháp miễn dịch, liệu pháp hormone (hormonal therapy), liệu pháp nhắm trúng đích phân tử (targeted therapy) nhưng chưa được sử dụng rộng rãi, giới hạn ở một vài dạng ung thư, và có chi phí cao. 3 Bên cạnh đó, các loại thuốc bổ trợ (Complementary and Alternative Medicine) cũng được quan tâm ở nhiều nước. Thuốc bổ trợ bao gồm các loại thảo dược, dược liệu có nguồn gốc động vật, … tác dụng hỗ trợ tiêu diệt tế bào ung thư, ít tác dụng phụ, đồng thời giúp cơ thể tăng cường sức đề kháng. Tuy nhiên, liệu pháp này được sử dụng lâu đời ở các nước có nền YHCT phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, … nhưng chỉ mới phát triển trong những thập kỷ gần đây ở các quốc gia công nghiệp với nền y học hiện đại tiên tiến.
Nguyên lý tập trung vào con người, bồi bổ cơ thể nâng cao chất lượng lượng cuộc sống của các loại thuốc này ngày càng được chú trọng, đặc biệt trong các trường hợp thất bại của các liệu pháp truyền thống của nền y học hiện đại. Mặt hạn chế của phương pháp này là thiếu các bằng chứng khoa học về mặt nghiên cứu cũng như lâm sàng về tác dụng và tính an toàn. Do đó nhiều quốc gia chưa chấp nhận các phương pháp này như những liệu pháp điều trị chính thống. Y học cổ truyền trong điều trị ung thư Bên cạnh Tây Y, từ nhiều năm Y học cổ truyền (YHCT) đã được sử dụng trong điều trị ung thư ở các nước có nền YHCT phát triển như Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam…và trong những năm gần đây YHCT đã được sử dụng rộng rãi hơn với vai trò hỗ trợ trong điều trị ung thư.
Nói chung những thuốc YHCT là những cây, con được sử dụng làm thuốc nên rất phong phú, ít độc và ít tác dụng phụ. YHCT quan niệm ung thư xuất phát từ những tổn thương bên trong kết hợp với các yếu tố gây độc bên ngoài dẫn đến tình trạng mất cân bằng âm dương. Huyết khí trì trệ sinh độc tính làm rối loạn sự sinh sản bình thường của tế bào, hình thành khối u. Sự điều hòa thống nhất giữa các phủ tạng dần bị phá vỡ, dẫn đến tử vong.
Theo YHCT, ung thư không mang tính cục bộ mà là bệnh toàn thân nhưng biểu hiện ở một số vị trí [3]. Dựa trên bệnh sinh ung thư, YHCT đề ra nguyên tắc chữa bệnh là bồi dưỡng huyết khí, thanh nhiệt giải độc, nhuyễn kiên tán kết, trong đó lấy nguyên tắc dưỡng chính khí, bồi bổ cơ thể là chính. Dựa vào lý luận trên, bài thuốc cổ truyền là một sự phát triển phù hợp trong quan niệm cổ điển cũng như trong trị liệu hiện đại với xu hướng kết hợp các dược chất để tạo hiệu quả phối hợp trong điều trị. Bài thuốc cổ truyền thường gồm nhiều vị thuốc để tạo ra tác động phối hợp giữa các vị.
Như vậy, theo nguyên tắc, sự phối 4 hợp của các vị tạo ra hiệu quả đa tác động của bài thuốc như tiêu diệt tế bào ung thư, giảm tác động lên tế bào thường, tác dụng kích thích miễn dịch, tăng cường khả năng kháng oxy hóa,…đồng thời tác động quan trọng là giúp bồi bổ cơ thể [30]. Sự phối hợp là một trong những đặc tính đặc sắc của bài thuốc YHCT. Trong những thập kỷ vừa qua, một số bài thuốc cổ truyền được sử dụng như là một liệu pháp hỗ trợ, kết hợp với việc điều trị ung thư bằng hóa trị, xạ trị. Theo cách này, bài thuốc giúp cải thiện điều kiện sức khỏe chung và chức năng miễn dịch của bệnh nhân, tăng cường khả năng kháng bệnh và giúp kéo dài thời gian sống của họ.
Hơn nữa, bài thuốc cũng có tác dụng bảo vệ cơ thể chống lại sự suy giảm miễn dịch, giảm số lượng bạch cầu, suy giảm tủy xương, và giảm cortisol trong huyết tương do hóa trị và xạ trị [10],[30].