CHƯƠNG I LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN TIÊU THỤ THÀNH PHẨM TẠI CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT I/ Lý luận chung về kế toán tiêu thụ thành phẩm ở các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thị trường. Đặc điểm nền kinh tế thị trường: Lịch sử ra đời và phát triển thị trường luôn gắn liền với việc xuất hiện và phát triển của sản xuất hàng hoá, tức là luôn gắn liền với quá trình sản xuất và lưu thông hàng hoá, ở đâu có sản xuất hàng hoá thì ở đó có thị trường. Thị trường là nơi thể hiện tập trung nhất các mâu thuẫn của sản xuất hàng hoá, là mục tiêu khởi điểm của quá trình kinh doanh và cũng là nơi kết thúc của quá trình kinh doanh. Thị trường cũng có thể hiểu là lĩnh vực trao đổi, mua bán mà ở đó các chủ thể kinh tế cạnh tranh với nhau với mục đích là để tìm kiếm lợi nhuận và giành ưu thế về mình theo các quy luật của sản xuất và lưu thông.
Mỗi hình thái kinh tế có cơ chế hoạt động tương ứng, nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường ở đó sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào, sản xuất cho ai được quy định thông qua thị trường. Trong thị trường giá cả thị trường là phạm trù trung tâm, là bàn tay vô hình điều tiết nền sản xuất xã hội kích thích sản xuất, thông qua giá cả thị trường thực hiện chức năng điều tiết và kích thích của mình. Cung cầu là phạm trù kinh tế lớn bao trùm thị trường, quan hệ cung cầu trên thị trường là yếu tố quan trọng nhất và trực tiếp quyết định giá cả thị trường. Kinh tế thị trường chính là hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hoá, kinh tế hàng hoá phát triển điều đó có nghĩa là phạm trù hàng hoá, phạm trù tiền tệ và thị trường được phát triển và mở rộng.
Hàng hoá không chỉ bao gồm những sản phẩm đầu ra của sản xuất mà còn bao gồm cả các yếu tố đầu vào của sản xuất. Dung lượng thị trường và cơ cấu thị trường được mở rộng và hoàn thiện, mọi hoạt động kinh tế trong thị 3 Luan van Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phương – K35 D5 trường đều được tiền tệ hoá khi đó người ta gọi kinh tế hàng hoá là kinh tế thị trường. Kinh tế thị trường có các đặc trưng cơ bản sau: Một là : Tính tự chủ của các chủ thể kinh tế rất cao. Các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế thị trường bao gồm các doanh nghiệp, các hộ kinh doanh, các cá nhân và cả Nhà nước, họ tham gia vào thị trường và phải tự bù đắp những chi phí và tự chịu trách nhiệm đối với kết quả sản xuất kinh doanh của mình.
Các chủ thể kinh tế được tự do liên kết liên doanh, tự do tổ chức quá trình sản xuất theo luật định. Đây chính là đặc trưng quan trọng nhất của kinh tế thị trường. Hai là : Giá cả được xác định ngay trên thị trường. Theo lý luận của Mác thì giá cả là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá, mà giá trị hàng hoá lại là sự kết tinh của hao phí lao động xã hội cần thiết.
Song trên thực tế, giá cả ngoài sự quyết định của giá trị hàng hoá ra còn chịu ảnh hưởng khá lớn bởi quan hệ cung cầu, sự biến động của quan hệ cung cầu kéo theo sự biến động của giá cả và ngược lại. Như vậy, trong nền kinh tế thị trường giá cả là phạm trù kinh tế trung tâm, vừa là chiếc “phong vũ biểu” phản ánh tình trạng của thị trường, lại vừa là công cụ thông qua cung cầu để điều tiết hoạt động của các chủ thể kinh tế. Ba là : Khách hàng giữ một vai trò quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Các doanh nghiệp muốn bán được nhiều hàng hoá và thu được nhiều lợi nhuận thì trước hết phải hướng vào khách hàng, phải coi “khách hàng là thượng đế ”, phải tìm hiểu nhu cầu thị hiếu của họ, sản xuất và bán cái mà khách hàng cần chứ không phải cái mà mình có.
Để thu hút được ngày càng nhiều khách hàng về phía mình thì doanh nghiệp cũng cần phải thường xuyên cải tiến thay đổi mẫu mã sản phẩm, nâng cao chất lượng hàng hoá cho phù hợp với nhu cầu ngày càng cao của khách hàng Bốn là : Cạnh tranh là một yêu cầu tất yếu của kinh tế thị trường. Trong nền kinh tế thị trường mọi động lực của cạnh tranh suy đến cùng đều xuất phát từ lợi ích kinh tế, nó tồn tại trên cơ sở những đơn vị sản xuất hàng hoá độc lập và khác nhau về lợi ích kinh tế, trong cuộc cạnh tranh đó tất yếu có người được kẻ thua. Nếu lợi nhuận thúc đẩy các cá nhân thì cạnh tranh lại bắt buộc họ thúc 4 Luan van Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phương – K35 D5 đẩy họ phải điều hành các hoạt động sản xuất kinh doanh của mình sao cho có hiệu quả tốt nhất. Trước yêu cầu đó, muốn thu được nhiều lợi nhuận buộc các đơn vị sản xuất và kinh doanh phải đua nhau tối ưu hoá đầu vào, cải tiến kĩ thuật, áp dụng công nghệ mới vào sản xuất để nâng cao năng suất lao động nhằm hạ giá thành sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ xuống nhưng không vượt ra khỏi khuôn khổ của pháp luật.
Trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh là một yêu cầu tất yếu, doanh nghiệp nếu không thích ứng được với quy luật cạnh tranh thì sẽ bị loại bỏ và dẫn đến phá sản. Tuy nhiên bên cạnh những đặc điểm trên có thể coi là những ưu điểm của nền kinh tế thị trường thì vẫn còn tồn tại một số nhược điểm đó là tình trạng phân hoá giầu nghèo, lạm phát, khủng hoảng nền kinh tế, thất nghiệp .ngày càng tăng, do chạy theo lợi nhuận nên việc khai thác và sử dụng tài nguyên một cách vô tội vạ, phá huỷ môi trường. Cạnh tranh là động lực của nền kinh tế song bản thân cạnh tranh lại cũng chứa đựng những nhân tố tạo ra sự đối lập với nó, đó là độc quyền, mà độc quyền chính là cơ sở để làm nảy sinh những quan hệ cạnh tranh không lành mạnh, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và xã hội. Chính vì những nhược điểm này nên rất cần có sự can thiệp, điều tiết vĩ mô của Nhà nước đối với nền kinh tế.
Hiện nay Nhà nước ta đang xây dựng một nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đó là một yêu cầu khách quan nhằm phát triển lực lượng sản xuất qua đó phù hợp với xu thế của thời đại và phù hợp với nguyện vọng của nhân dân ta. Đặc điểm kế toán nghiệp vụ tiêu thụ thành phẩm trong các doanh nghiệp sản xuất. Tiêu thụ thành phẩm là giai đoạn cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp sản xuất, là giai đoạn có tính quyết định tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Thành phẩm mà doanh nghiệp sản xuất ra bán được nhiều sẽ bù đắp được những chi phí doanh nghiệp bỏ ra, giúp doanh nghiệp thu hồi lại vốn để tiếp tục tái sản xuất sản phẩm đem lại hiệu quả sản xuất kinh doanh và lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Trên cơ sở đó doanh nghiệp 5 Luan van Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phương – K35 D5 mới có điều kiện để nâng cao và phát triển sản xuất cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Ngược lại, nếu sản phẩm sản xuất ra không được thị trường chấp nhận , không bán được sẽ gây ứ đọng vốn, dẫn đến sản xuất bị ngưng trệ, quay vòng vốn chậm, không có vốn để tiếp tục quá trình tái sản xuất. Nếu tình trạng đó không được khắc phục, lâu ngày sẽ dẫn doanh nghiệp đến bờ vực của sự phá sản. Do vậy, với bất kỳ một doanh nghiệp nào muốn đứng vững trên thị trường phải luôn xác định được khả năng của doanh nghiệp mình, doanh nghiệp sẽ kinh doanh mặt hàng nào, đối tượng phục vụ là ai, kinh doanh theo hình thức nào.
tức là doanh nghiệp phải hoạch định được chiến lược kinh doanh của mình từ khâu sản xuất cho đến khâu tiêu thụ thành phẩm và xác định kết quả kinh doanh có như vậy mới đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp mình. Các phương thức tiêu thụ : 2. Phương thức bán buôn: Bán buôn là việc bán hàng cho các doanh nghiệp sản xuất hoặc các doanh nghiệp thương mại. Kết thúc quá trình này, hàng hoá thành phẩm vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông.
Đặc điểm của phương thức này là số lượng bán một lần lớn nên doanh nghiệp thường lập chứng từ cho từng lần bán và kế toán tiến hành ghi sổ sau mỗi nghiệp vụ kinh tế phát sinh. Phương thức này được tiến hành theo 2 hình thức sau: - Hình thức giao hàng trực tiếp : Theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến doanh nghiệp sản xuất để nhận hàng, doanh nghiệp sản xuất giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng bán được xác định là tiêu thụ. - Hình thức chuyển hàng : Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết, doanh nghiệp sản xuất bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài, chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã thoả thuận.
Thành phẩm chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Số thành phẩm này được xác định là tiêu thụ khi nhận được tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán. Chi phí vận 6 Luan van Luận văn tốt nghiệp Nguyễn Thị Quỳnh Phương – K35 D5 chuyển do doanh nghiệp sản xuất chịu hay bên mua chịu là theo sự thoả thuận từ trước giữa hai bên trong hợp đồng. Phương thức bán lẻ: Bán lẻ là bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, người bán giao hàng cho khách và thu tiền của khách hàng.
Phương thức bán lẻ diễn ra ở các quầy hàng nhằm phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng của dân cư và được tiến hành theo các hình thức sau: - Bán hàng thu tiền trực tiếp : Theo hình thức này, nhân viên bán hàng vừa là người trực tiếp thu tiền, giao hàng cho khách và ghi hàng đã bán vào thẻ quầy hàng.