CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Sự cần thiết về kế toán tiền lương và các khoản trích theo lương trong doanh nghiệp 1. Khái niệm, ý nghĩa tiền lương và các khoản thích theo lương Lao động: Quá trình phát triển của xã hội loài người dưới bất kì chế độ nào, việc tạo ra của cải vật chất đều không tách rời lao động. Lao động với tư cách là hoạt động chân tay và trí óc, sử dụng công cụ tái lao động, biến đổi đối tượng lao động thành các sản phẩm lao động có ích phục vụ cho cuộc sống của con người.
Như vậy, lao động là điều kiện đầu tiên cho sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Tiền lương và các khoản trích theo lương: Để đảm bảo liên tục quá trình sản xuất, trước hết phải đảm bảo tái sản xuất sức lao động. Điều đó có nghĩa là sức lao động mà con người hao phí trong quá trình sản xuất phải được bồi hoàn dưới dạng thù lao lao động. Tiền công hay tiền lương là phần thù lao lao động được biểu hiện bằng tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào thời gian, khối lượng, chất lượng sản phẩm họ làm ra.
Thực chất, tiền lương là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động của người làm công.Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, sức lao động cũng như các hàng hóa khác. Nó có giá cả và phụ thuộc vào quy luật cung cầu và chịu sự tác động của các quy luật kinh tế thị trường khác. Tiền lương là nguồn thu nhập chính của người lao động. Nó là nguồn đảm bảo cuộc sống của bản thân người lao động và gia đình họ.
Đối với chủ Sv: Nguyễn Thị Hương 3 Lớp: CQ50/21.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính doanh nghiệp, khối lượng tiền lương trả cho người lao động được coi là khoản chi phí kinh doanh. Ngoài tiền lương, công nhân viên chức còn được nhận các khoản trợ cấp xã hội như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn. Như vậy, tiền lương cùng các khoản chi phí theo lương hợp thành khoản chi phí nhân công trong giá thành sản phẩm. Tại các doanh nghiệp, hạch toán tiền lương là công việc phức tạp trong hạch toán chi phí kinh doanh.
Bởi vì tính chất lao động và thù lao lao động không đơn nhất mà thuộc nhiều ngành nghề, kĩ thuật khác nhau. Việc hạch toán chi phí lao động có tầm quan trọng đặc biệt vì nó là cơ sở để xác định giá thành sản phẩm và giá xuất xưởng. Mặt khác, nó còn là căn cứ xác định các khoản nghĩa vụ và phúc lợi xã hội. Yêu cầu quản lí lao động, tiền lương, và các khoản trích theo lương Tổ chức tốt công tác kế toán tiền lương giúp cho công tác quản lý lao động của doanh nghiệp và nề nếp, thúc đẩy người lao động chấp hành tốt kỷ luật lao động, tăng năng suất và hiệu quả công tác.
Tổ chức công tác hạch toán lao động và tiền lương giúp cho doanh nghiệp quản lý tốt quỹ tiền lương, đảm bảo việc trả lương và trợ cấp bảo hiểm xã hội đúng nguyên tắc, đúng chế độ, khuyến khích người lao động hoàn thành nhiệm vụ được giao, đồng thời cũng tạo cơ sở cho việc phân bổ chí phí nhân công và giá thành sản phẩm được chính xác. Muốn vậy, các doanh nghiệp phải bố trí hợp lý sức lao động, tạo điều kiện để cải tiến lề lối làm việc, bảo đảm an toàn lao động, xâydựng các định mức lao động và đơn giá trả công đúng đắn. Các điều kiện đó nếu được thực hiện sẽ làm cho năng suất lao động tăng, thu nhập của doanh nghiệp được nâng cao, từ đó nâng cao thu nhập cho người lao động. Nhiệm vụ kế toán tiền lương Sv: Nguyễn Thị Hương 4 Lớp: CQ50/21.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Tổ chức ghi chép, phản ánh kịp thời, đầy đủ tình hình hiện có và sự biến động về số lượng và chất lượng lao động, tình hình sử dụng thời gian lao động và kết quả lao động.
Tính toán chính xác, kịp thời, đúng chính sách chế độ về các khoản tiền -lương, tiền thưởng, các khoản trợ cấp phải trả cho người lao động. Thực hiện việc kiểm tra tình hình chấp hành các chính sách, chế độ về lao động tiền lương, BHXH, BHYT và KPCĐ. Kiểm tra tình hình sử dụng quỹ tiền luơng, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ. Tính toán và phân bổ chính xác, đúng đối tượng các khoản tiền lương, khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ vào chi phí sản xuất kinh doanh Lập báo cáo về lao động, tiền lương , BHXH, BHYT, KPCĐ thuộc phạm vi trách nhiệm của kế toán.
Tổ chức phân tích tình hình sử dụng lao động, quỹ tiền lương, quỹ BHXH, BHYT, KPCĐ. Thành phần quỹ tiền lương và các hình thức tiền lương trong doanh nghiệp 1. Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương là toàn bộ số tiền lương tính theo số công nhân viên của doanh nghiệp do doanh nghiệp trực tiếp quản lý và chi trả lương, bao gồm các khoản sau: Tiền lương tính theo thời gian Tiền lương tính theo sản phẩm Tiền lương công nhật, lương khoán Tiền lương trả cho người lao động chế tạo ra sản phâm hỏng trong phạm vi chế độ quy định Tiền lương trả cho người lao động trong thời gian ngừng sản xuất do nguyên nhân khách quan Sv: Nguyễn Thị Hương 5 Lớp: CQ50/21.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính Tiền lương trả cho người lao động trong thời gian điều động công tác, đi làm nghĩa vụ trong phạm vi chế độ quy định Tiền lương trả cho người lao động khi đã nghỉ phép, đi học theo chế độ quy định Tiền trả nhuận bút, giảng bài Tiền thưởng có tính chất thường xuyên Phụ cấp làm đêm, thêm giờ, thêm ca Phụ cấp dạy nghề Phụ cấp công tác lưu động Phụ cấp khu vực, thâm niên ngành nghề Phụ cấp trách nhiệm Phụ cấp cho những người làm công tác khoa học kỹ thuật có tài năng Phụ cấp học nghề, tập sự Tiền ăn giữa ca của người lao động Để phục vụ cho công tác hạch toán tiền lương trong doanh nghiệp có thể chia thành hai loại: Tiền lương chính và tiền lương phụ. Tiền lương chính là tiền lương doanh nghiệp trả cho người lao động trong thời gian người lao động thực hiện nhiệm vụ chính của họ, gồm tiền lương trả theo cấp bậc và phụ cấp kèm theo như phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp khu vực, thâm niên… Tiền lương phụ là tiền lương doanh nghiệp trả cho người lao động trong thời gian người lao động thực hiện nhiệm vụ khác ngoài nhiệm vụ chính và thời gian người lao động nghỉ phép, nghỉ tế,ngừng vì ngừng sản xuất… được hưởng theo chế độ.
Việc phân chia tiền lương thành tiền lương chính, tiền lương phụ có ý nghĩa quan trọng đối với công tác kế toán và phân tích kinh tế. Tiền lương chính của công nhân trực tiếp sản xuất gắn liền với quá trình sản xuất ra sản Sv: Nguyễn Thị Hương 6 Lớp: CQ50/21.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính phẩm và được hạch toán trực tiếp vào chi phí sản xuất từng loại sản phẩm. Tiền lương phụ của công nhân trực tiếp sản xuất không gắn với từng loại sản phẩm nên được hạch toán gián tiếp vào chi phí sản xuất sản phẩm. Ngoài ra quỹ tiền lương còn gồm cả khoản chi trợ cấp bảo hiểm xã hội cho công nhân viên trong thời gian ốm đau, thai sản, tai nạn lao động.
Các khoản trích theo lương 1. Quỹ BHXH Thực tế cuộc sống cho thấy, không phải lúc nào người lao động cũng gặp thuận lợi, có đầy đủ thu nhập hay các điều kiện khác để đảm bảo sinh sống một cách bình thường. Có rất nhiều trường hợp bất lợi ngẫu nhiên phát sinh khiến cho người lao động rơi vào hoàn cảnh khó khăn và làm cho các sinh hoạt đời thường của họ cũng trở nên bất tiện hơn như: ốm đau, tai nạn, tuổi già mất sức lao động… Theo chế độ hiện hành, quỹ BHXH được tính theo tỷ lệ 26% trên tổng quỹ lương và các khoản phụ cấp thường xuyên của người lao động thực tế trong kỳ hạch toán. Trong đó, 18% người sử dụng lao động phải nộp và khoản này tính vào chi phí kinh doanh, còn 8% do người lao động trực tiếp đóng góp (trừ trực tiếp vào lương).
Chi của quỹ BHXH cho người lao động theo chế độ căn cứ vào: +Mức lương ngày của người lao động +Thời gian nghỉ (có chứng từ hợp lệ) +Tỷ lệ trợ cấp BHXH. Quỹ BHYT Gần giống như ý nghĩa của BHXH, BHYT là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần chi phí khám chữa bệnh cho người lao động khi họ gặp những rủi ro như ốm đau, tai nạn…bằng cách hình thành và sử dụng một quỹ Sv: Nguyễn Thị Hương 7 Lớp: CQ50/21.13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính tài chính tập trung từ sự đóng góp của người sử dụng lao động và từ bản thân người lao động, nhằm đảm bảo sức khỏe cho người lao động. Quỹ BHYT được hình thành từ việc trích lập theo tỷ lệ quy định trên tiền lương phải trả công nhân viên trong kỳ. Về đối tượng, BHYT áp dụng cho những người tham gia đóng bảo hiểm y tế thông qua việc mua thẻ bảo hiểm trong đó chủ yếu là người lao động.
Theo quy định của chế độ tài chính hiện hành thì quỹ BHXH được hình thành từ 2 nguồn: + 1,5% tiền lương cơ bản do người lao động đóng. + 3% quỹ tiền lương cơ bản tính vào chi phí sản xuất kinh doanh do người sử dụng lao động chịu. Quỹ BHYT do Nhà nước tổ chức, giao cho một cơ quan là cơ quan BHYT thống nhất quản lí và trợ cấp cho người lao động thông qua mạng lưới y tế nhằm huy động sự đóng góp của cá nhân, tập thể và xã hội để tăng cường chất lượng trong việc khám, chữa bệnh. Vì vậy khi tính được mức trích BHYT, doanh nghiệp phải nộp 100% quỹ bảo hiểm y tế cho cơ quan quản lí quỹ (dưới hình thức mua thẻ bảo hiểm y tế cho người lao động) để thanh toán các khoản tiền khám chữa bệnh, viện phí, thuốc thang … cho người lao động trong thời gian ốm đau, sinh đẻ … 1.
Quỹ BHTN Trong cơ chế thị trường, bên cạnh việc việc hình thành các công ty, doanh nghiệp mới thì cũng có không ít doanh nghiệp giải thể hay phá sản.