CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái quát về kế toán quản trị chi phí sản xuất trong doanh nghiệp 1. Bản chất kế toán quản trị chi phí sản xuất trong doanh nghiệp Định nghĩa kế toán quản trị Theo Luật Kế toán Việt Nam (năm 2015) và thông tư 53/2006/TT-BTC ngày 12/06/2006 của Bộ Tài Chính, “Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán” Từ khái niệm này có thể rút ra những đặc điểm của kế toán quản trị đó là: - Kế toán quản trị là hệ thống kế toán nội bộ, cung cấp thông tin phục vụ các đối tượng bên trong đơn vị - Kế toán quản trị phản ánh cả thông tin tiền tệ và phi tiền tệ, cả thông tin định tính và định lượng - Kế toán quản trị cung cấp thông tin linh hoạt và thích hợp, tùy theo yêu cầu của các nhà quản trị - Kế toán quản trị không mang tính pháp lệnh, không bắt buộc phải tuân thủ các chuẩn mực kế toán chung Bản chất kế toán quản trị chi phí sản xuất Về kế toán quản trị nói chung, bản chất của kế toản quản trị là một khoa học thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về hoạt động sản xuất, kinh doanh một cách cụ thể, phục vụ cho các nhà quản lý trong việc lập kế hoạch, điều hành, tổ chức thực hiện kế hoạch và quản lý hoạt động kinh tế, tài chính trong nội bộ doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của hệ thống kế toán quản trị nhằm cung cấp thông tin về chi phí.
Đối với nhà quản lý thì các chi phí là mối quan tâm hàng đầu, bởi lợi nhuận thu được nhiều hay ít chịu ảnh hưởng trực tiếp từ những chi phí đã chi ra. Để giải đáp được vấn đề làm sao kiểm soát được các khoản chi phí, việc nhận diện và phân tích các hoạt động sinh ra chi phí là mấu chốt để quản lý chi phí, từ đó có những quyết định đúng đắn trong hoạt động sản xuất kinh doanh của DN. Kế toán quản trị chi phí cung cấp bao gồm cả thông tin quá khứ và thông tin tương Vũ Minh An K20KTH Khóa luận tốt nghiệp 5 Học Viện Ngân Hàng lai, tức là những thông tin mang tính dự báo thông qua việc lập kế hoạch và dự toán trên cơ sở định mức chi phí nhằm kiểm soát chi phí thực tế, đồng thời làm căn cứ cho việc lựa chọn các quyết định về giá bán sản phẩm, ký kết hợp đồng, tiếp tục sản xuất hay thuê ngoài. Kế toán quản trị chi phí sản xuất là một bộ phận của kế toán quản trị chi phí, thực hiện việc xử lý và cung cấp thông tin về chi phí sản xuất nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của nhà quản trị.
Kế toán quản trị chi phí sản xuất mang những nét đặc trưng cơ bản của kế toán quản trị về chi phí: - Kế toán quản trị chi phí sản xuất cung cấp cho nhà quản trị các thông tin kinh tế mang tính lượng hóa về tình hình hoạt động, thông tin về định mức và dự toán chi phí, thông tin về chi phí thực hiện, phân tích chi phí để ra quyết định của DN với thông tin về quá khứ, hiện tại cũng như dự toán trong tương lai và được phân tích chuyên sâu theo nhu cầu nhà quản trị. - Thông tin kế toán quản trị chi phí sản xuất đưa ra thường gắn với đặc trưng của từng DN cụ thể. Những thông tin này có ý nghĩa với các cấp quản lý của DN. - Thông tin kế toán quản trị chi phí sản xuất được cụ thể hóa thành các chức năng cơ bản của nhà quản trị như: xây dựng kế hoach, tổ chức thực hiện, phân tích, đánh giá và ra quyết định.
Tóm lại, bản chất kế toán quản trị chi phí sản xuất là một bộ phận của kế toán quản trị, chuyên thực hiện việc xử lý, phân tích và cung cấp thông tin về chi phí sản xuất nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của nhà quản trị. Mục tiêu và nhiệm vụ của kế toán quản trị chi phí sản xuất KTQT chi phí sản xuất trong các DN là bộ phận cơ bản và quan trọng nhất trong toàn bộ công tác KTQT. Do đó công tác KTQT chi phí sản xuất phải đạt được các mục tiêu : - Nhận diện, phân loại chi phí một cách chi tiết, cụ thể theo nhiều tiêu thức (tiêu chí) khác nhau nhằm thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về chi phí theo từng bộ phận, xác định được các loại giá thành để phục vụ nhu cầu cung cấp thông tin theo các yêu cầu quản lý khác nhau của nhà quản trị DN; Vũ Minh An K20KTH Khóa luận tốt nghiệp 6 Học Viện Ngân Hàng - Xây dựng các dự toán về CPSX cho từng loại sản phẩm; xây dựng định mức kinh tế- kỹ thuật làm căn cứ giám sát việc chấp hành định mức chi phí, ngăn ngừa các hiện tượng lãng phí, vượt định mức, hạ thấp chi phí sản xuất sản phẩm; - Tổ chức thu nhận, xử lý, tổng hợp các thông tin về CPSX nhằm đáp ứng các yêu cầu cung cấp thông tin về CPSX sản phẩm cho các đối tượng liên quan; - Kiểm soát tình hình thực hiện các định mức chi phí và dự toán CPSX; phản ánh các khoản chênh lệch vượt dự toán, vượt định mức, lãng phí và tìm các nguyên nhân, biện pháp khắc phục; - Cung cấp thông tin một cách chi tiết, kịp thời về CPSX sản phẩm theo nhiều tiêu chí khác nhau trên cơ sở lập các báo cáo quản trị về CPSX cho các đối tượng liên quan. Từ đó giúp các nhà quản trị đưa ra các quyết định kinh tế kịp thời để điều hành các hoạt động của đơn vị.
Để thực hiện các mục tiêu và phát huy vị trí, vai trò của mình, KTQT chi phí sản xuất thực hiện tốt các nhiệm vụ sau đây: - Tham gia vào xây dựng hệ thống định mức kinh tế- kỹ thuật cho vật tư, lao động và sử dụng tài sản; xác định các dự toán về chi phí; Là cơ sở cho việc xây dựng giá thành kế hoạch cho từng loại sản phẩm, dịch vụ. , giám sát, quản lý và thực hiện việc tiêu dùng các nguồn lực trong quá trình hoạt động SXKD của đơn vị. - Tổ chức thu nhận chứng từ, hướng dẫn các bộ phận liên quan lập và luân chuyển các chứng từ liên quan đến chi phí sản xuất phù hợp, thiết kế các mẫu chứng từ kế toán nội bộ theo yêu cầu quản trị của DN. - Vận dụng hệ thống tài khoản kế toán thống nhất và mở chi tiết các tài khoản chi phí sản xuất sản phẩm, nhất là các tài khoản chi phí mở chi tiết theo định phí và biến phí để phản ánh chi phí theo yêu cầu KTQT chi phí sản xuất sản phẩm.
- Vận dụng các sổ kế toán theo chế độ kế toán DN hiện hành và mở các sổ, thẻ chi tiết; thiết kế các mẫu sổ về chi phí, giá thành để phục vụ theo dõi, quản lý chi tiết, cụ thể phù hợp với yêu cầu của nhà quản trị. - Xây dựng quy tắc và phương pháp tập hợp chi phí sản xuất phù hợp với đặc điểm quy trình công nghệ, đặc điểm tổ chức sản xuất và yêu cầu quản lý của từng đơn vị; Vũ Minh An K20KTH Khóa luận tốt nghiệp 7 Học Viện Ngân Hàng - Thường xuyên thực hiện lập và phân tích báo cáo quản trị về CPSX sản phẩm. Từ đó, phát hiện và ngăn ngừa các hiện tượng lãng phí, tư vấn cho lãnh đạo đơn vị đưa ra các quyết định phù hợp. Yêu cầu đối với kế toán quản trị chi phí sản xuất Thông tin kế toán quản trị CPSX là thông tin chủ yếu mang tính dự báo, nên rất khó để chính xác tuyệt đối, do vậy bản thân mỗi kế toán cần phải tuân thủ những yêu cầu dưới đây, để giảm thiểu đến mức thấp nhất sai số có thể của thông tin kế toán quản trị CPSX.
Đồng thời, đảm bảo cho thông tin của KTQT chi phí sản xuất khi cung cấp sẽ bám sát và thể hiện được bản chất của mọi hoạt động kinh tế phát sinh trong DN. Kế toán quản trị chi phí sản xuất phải chính xác, trung thực, khách quan Nội dung và số liệu trên chứng từ phải phản ánh đúng tình hình thực tế và phù hợp quy định pháp luật. Nếu chứng từ có gian lận, sai sót thì việc ghi nhận thông tin chi phí sản xuất sẽ bị sai lệch, từ đó ảnh hưởng lớn tới các quyết định của nhà quản trị doanh nghiệp. Bên cạnh đó, kế toán phải đảm bảo việc ghi chép từ chứng từ vào sổ sách kế toán cẩn thận, chính xác.
Đồng thời cần kiểm tra, tính toán số liệu hợp lý và sắp xếp, lưu trữ chứng từ đầy đủ, khoa học. Trước khi gửi báo cáo tới nhà quản trị, kế toán cần xem xét, kiểm tra số liệu chính xác, đảm bảo báo cáo quản trị được lập dựa trên các bằng chứng khách quan đầy đủ, đúng với tình hình thực tế về giá trị và bản chất. Kế toán quản trị chi phí sản xuất phải đầy đủ Do nhu cầu sử dụng nội bộ, kế toán quản trị chi sản xuất tuy không cần phải cung cấp đầy đủ thông tin theo yêu cầu của quy định pháp luật nhưng vẫn phải đảm bảo các yêu cầu sau: phải phản ánh đầy đủ các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trên cơ sở các chứng từ gốc hợp pháp, hợp lệ, không thêm bớt, không bỏ sót chứng từ nào; thực hiện đầy đủ các nguyên tắc nội bộ; mở đầy đủ các loại sổ theo quy định và lập đầy đủ các báo cáo theo yêu cầu của nhà quản trị. Kế toán quản trị chi phí sản xuất phải kịp thời Trong tình hình doanh nghiệp và thị trường luôn biến đổi, việc các nhà quản trị nắm bắt thông tin để ra quyết định kịp thời cũng là một yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp tạo được ưu thế cạnh tranh.
Kế toán chi phí sản xuất cần liên tục theo Vũ Minh An K20KTH Khóa luận tốt nghiệp 8 Học Viện Ngân Hàng dõi, ghi nhận những thay đổi để kịp thời giúp nhà quản trị phát hiện ra bộ phận sử dụng chi chí không hiệu quả hay sản phẩm nào đem lại mức lợi nhuận cao. Từ đó, nhà quản trị ra quyết định về thay đổi cơ cấu sản phẩm, loại bỏ bộ phận gây lãng phí.