Kế Toán Quản Trị Chi Phí Sản Xuất Kinh Doanh Tại Các Doanh Nghiệp Khai Thác Than

Luận án tiến sĩ phân tích kế toán quản trị chi phí sản xuất tại doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than Khoáng sản Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Thu Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. TS. Đỗ Minh Thành
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế Toán Quản Trị Chi Phí Sản Xuất Kinh Doanh Tại Doanh Nghiệp Khai Thác Than
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tổng quan tình hình nghiên cứu và xác lập vấn đề nghiên cứu
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp của luận án
• Kết cấu luận án
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
• 1.1. Khái niệm, bản chất, vai trò của kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất
• 1.1.1. Khái niệm, bản chất kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh
• 1.1.2. Vai trò của kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh
• 1.2. Nội dung kế toán quản trị chi phí SXKD trong doanh nghiệp sản xuất
• 1.2.1. Nhận diện và phân loại chi phí sản xuất kinh doanh
• 1.2.2. Xây dựng hệ thống định mức và lập dự toán chi phí sản xuất kinh doanh
• 1.2.3. Thu thập, xử lý, cung cấp thông tin thực hiện chi phí sản xuất kinh doanh phục vụ yêu cầu quản trị
• 1.2.4. Phân tích thông tin chi phí SXKD phục vụ yêu cầu quản trị
• 1.2.5. Kế toán theo trung tâm trách nhiệm chi phí SXKD
• 1.3. Nghiên cứu các yếu tố tác động đến việc áp dụng kế toán quản trị chi phí SXKD trong doanh nghiệp sản xuất
• 1.3.1. Các yếu tố tác động đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD trong DNSX
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quy trình nghiên cứu của luận án
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 2.2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.2.2. Phương pháp phân tích dữ liệu định tính
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 2.3.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.3.2. Mẫu nghiên cứu
• 2.3.3. Xây dựng bảng khảo sát
• 2.3.4. Phương pháp xử lý dữ liệu định lượng
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam
• 3.1.1. Khái quát chung về Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 3.1.2. Khái quát về các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam
• 3.2. Thực trạng kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các DN khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 3.2.1. Thực trạng về nhận diện và phân loại chi phí sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam
• 3.2.2. Thực trạng xây dựng hệ thống định mức và lập dự toán chi phí sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 3.2.3. Thực trạng thu thập, xử lý và cung cấp thông tin thực hiện chi phí sản xuất kinh doanh phục vụ yêu cầu quản trị trong các DN khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 3.2.4. Thực trạng phân tích thông tin chi phí SXKD phục vụ yêu cầu quản trị trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 3.2.5. Kế toán theo trung tâm trách nhiệm chi phí SXKD
• 3.3. Kết quả nghiên cứu định lượng các yếu tố tác động đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD tại các DN khai thác than thuộc Tâp đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 3.3.1. Kiểm định chất lượng thang đo
• 3.3.2. Phân tích nhân tố khám phá
• 3.3.3. Phân tích hồi quy tuyến tính bội
• 3.4. Đánh giá thực trạng kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế, tồn tại và nguyên nhân
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN – KHOÁNG SẢN VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển của các doanh nghiệp khai thác than
• 4.1.1. Định hướng phát triển của ngành than
• 4.1.2. Mục tiêu phát triển của các doanh nghiệp khai thác than
• 4.2. Yêu cầu hoàn thiện kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 4.3. Các giải pháp hoàn thiện kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 4.3.1. Giải pháp hoàn thiện nhận diện và phân loại chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 4.3.2. Giải pháp hoàn thiện xây dựng hệ thống định mức và lập dự toán chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 4.3.3. Giải pháp hoàn thiện thu thập, xử lý và cung cấp thông tin thực hiện chi phí sản xuất kinh doanh phục vụ yêu cầu quản trị tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 4.3.4. Giải pháp hoàn thiện phân tích thông tin chi phí SXKD phục vụ yêu cầu quản trị tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam
• 4.3.5. Giải pháp hoàn thiện kế toán theo trung tâm trách nhiệm chi phí SXKD
• 4.4. Khuyến nghị nâng cao khả năng áp dụng KTQT chi phí SXKD tại các DN khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than – khoáng sản Việt Nam (Điều kiện thực hiện giải pháp)
• 4.4.1. Về phía Nhà nước
• 4.4.2. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam
• 4.4.3. Kiến nghị với doanh nghiệp khai thác than
• 4.5. Hạn chế của luận án và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Kế Toán Quản Trị Chi Phí Tại Doanh Nghiệp Than

Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, kế toán quản trị chi phí trở thành công cụ đắc lực giúp các doanh nghiệp khai thác than tối ưu hóa hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc kiểm soát và quản lý chi phí hiệu quả không chỉ giúp giảm giá thành sản phẩm mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. Các doanh nghiệp cần nhận thức rõ tầm quan trọng của kế toán quản trị chi phí, từ đó xây dựng hệ thống quản lý phù hợp với đặc thù ngành. Theo Phạm Thị Thu Hoài (2022), "Kế toán quản trị chi phí SXKD cần xác định đúng, đủ các nguồn lực đã tiêu hao trong quá trình sản xuất kinh doanh."

1.1. Vai Trò Của Kế Toán Quản Trị Chi Phí Sản Xuất Kinh Doanh

Kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho các nhà quản lý. Thông tin này giúp họ đưa ra các quyết định chiến lược về giá cả, sản lượng, đầu tư và cải tiến quy trình sản xuất. Việc phân tích chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp một cách chi tiết cũng giúp doanh nghiệp xác định được các khu vực cần cải thiện để giảm thiểu chi phí và tăng lợi nhuận. Quản lý chi phí hiệu quả sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận doanh nghiệp than.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Soát Chi Phí Trong Ngành Than

Trong ngành than, việc kiểm soát chi phí có ý nghĩa đặc biệt quan trọng do đặc thù của quy trình khai thác than phức tạp và tốn kém. Các khoản chi phí nhân công khai thác than, chi phí máy móc khai thác than, và chi phí vật tư khai thác than chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất. Vì vậy, việc áp dụng các phương pháp kế toán chi phí hiện đại và hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động kinh doanh có lãi. Cần kiểm soát chặt chẽ chi phí nguyên vật liệu đầu vào.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Chi Phí Tại Doanh Nghiệp Than

Mặc dù có vai trò quan trọng, việc áp dụng kế toán quản trị chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than còn gặp nhiều thách thức. Đó là do quy trình khai thác than phức tạp, biến động giá cả nguyên vật liệu, và những quy định nghiêm ngặt về môi trường. Hơn nữa, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa đầu tư đủ vào hệ thống kế toán chi phí và đào tạo nhân lực chuyên môn. Theo khảo sát của TKV, “công tác kế toán tại các DN khai thác than chỉ chú trọng vào công tác kế toán tài chính, các nội dung kế toán quản trị chi phí SXKD t rong các DN khai thác than còn một số hạn chế”.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Phân Bổ Chi Phí Sản Xuất Than

Việc phân bổ chi phí sản xuất than một cách chính xác là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp. Do quy trình khai thác than bao gồm nhiều công đoạn phức tạp, việc xác định và phân bổ chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp cho từng công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác cao. Đặc biệt, việc phân bổ các khoản chi phí khấu hao cho máy móc thiết bị và chi phí liên quan đến bảo trì, sửa chữa thường gây ra nhiều tranh cãi và sai sót.

2.2. Rủi Ro Liên Quan Đến Kiểm Soát Chi Phí Doanh Nghiệp Than

Việc kiểm soát chi phí doanh nghiệp than không hiệu quả có thể dẫn đến nhiều rủi ro, bao gồm giảm lợi nhuận, mất khả năng cạnh tranh, và thậm chí là phá sản. Rủi ro này càng trở nên nghiêm trọng hơn trong bối cảnh giá than biến động và các quy định về môi trường ngày càng khắt khe. Các doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống báo cáo chi phí đầy đủ và thường xuyên để phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

III. Phương Pháp Tính Giá Thành Sản Phẩm Than Hiệu Quả Nhất

Để giải quyết các thách thức trên, các doanh nghiệp khai thác than cần áp dụng các phương pháp tính giá thành sản phẩm than hiện đại và hiệu quả. Các phương pháp này giúp xác định chính xác chi phí sản xuất cho từng loại than, từ đó đưa ra các quyết định về giá bán và sản lượng phù hợp. Một số phương pháp phổ biến bao gồm phương pháp chi phí thực tế, phương pháp chi phí tiêu chuẩn, và phương pháp ABC (Activity-Based Costing).

3.1. Ứng Dụng Phương Pháp ABC Trong Tính Giá Thành Than

Phương pháp ABC (Activity-Based Costing) là một phương pháp tính giá thành sản phẩm than hiện đại và ngày càng được ưa chuộng. Phương pháp này tập trung vào việc xác định và phân bổ chi phí cho từng hoạt động cụ thể trong quy trình khai thác than. Bằng cách phân tích chi phí theo hoạt động, doanh nghiệp có thể xác định được các hoạt động không hiệu quả và tìm cách cải thiện để giảm thiểu chi phí. ABC giúp quản lý chi phí chi tiết hơn.

3.2. So Sánh Các Phương Pháp Kế Toán Chi Phí Sản Xuất Than

Các phương pháp kế toán chi phí sản xuất than khác nhau có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Phương pháp chi phí thực tế đơn giản nhưng thiếu tính chính xác. Phương pháp chi phí tiêu chuẩn giúp kiểm soát chi phí tốt hơn nhưng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Phương pháp ABC chính xác nhất nhưng phức tạp và tốn kém hơn. Doanh nghiệp cần lựa chọn phương pháp phù hợp với đặc thù và mục tiêu của mình.

IV. Hoàn Thiện Hạch Toán Chi Phí Cho Doanh Nghiệp Khai Thác Than

Để kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh hiệu quả, các doanh nghiệp khai thác than cần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống hạch toán chi phí. Điều này bao gồm việc xây dựng quy trình hạch toán chi phí rõ ràng, sử dụng phần mềm kế toán chi phí hiện đại, và đào tạo nhân viên kế toán có trình độ chuyên môn cao. Ngoài ra, doanh nghiệp cần chú trọng đến việc thu thập, xử lý, và phân tích thông tin chi phí một cách chính xác và kịp thời.

4.1. Tối Ưu Quy Trình Thu Thập Dữ Liệu Chi Phí Sản Xuất

Quy trình thu thập dữ liệu chi phí sản xuất cần được thiết kế một cách khoa học và hiệu quả để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ của thông tin. Doanh nghiệp cần xác định rõ nguồn gốc của các khoản chi phí, thiết lập hệ thống theo dõi và ghi nhận chi phí một cách chi tiết, và sử dụng công nghệ thông tin để tự động hóa quy trình thu thập dữ liệu. Việc kế toán nguyên vật liệu cần được chú trọng.

4.2. Xây Dựng Hệ Thống Báo Cáo Chi Phí Sản Xuất Kinh Doanh

Hệ thống báo cáo chi phí sản xuất kinh doanh cần cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, và kịp thời cho các nhà quản lý. Các báo cáo cần được thiết kế theo cấu trúc dễ hiểu, dễ phân tích, và có khả năng so sánh với các kỳ trước để đánh giá hiệu quả hoạt động. Báo cáo cần bao gồm thông tin về doanh thu từ than và sản lượng than.

V. Phân Tích Chi Phí SXKD Bí Quyết Tăng Lợi Nhuận Doanh Nghiệp Than

Phân tích thông tin chi phí SXKD là công đoạn then chốt giúp doanh nghiệp khai thác than đưa ra quyết định quản lý đúng đắn, gia tăng lợi nhuận doanh nghiệp than. Qua phân tích, doanh nghiệp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí sản xuất kinh doanh, tìm ra điểm nghẽn và giải pháp tối ưu. Phân tích cần được thực hiện định kỳ và liên tục.

5.1. Phân Tích Biến Động Chi Phí Để Kiểm Soát Rủi Ro

Phân tích biến động chi phí giúp doanh nghiệp xác định nguyên nhân khiến chi phí tăng hoặc giảm so với dự toán. Việc này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thị trường than biến động. Từ kết quả phân tích, nhà quản lý có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa rủi ro, điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

5.2. Ứng Dụng Phân Tích Chi Phí Để Đưa Ra Quyết Định Đầu Tư

Phân tích chi phí giúp doanh nghiệp đánh giá hiệu quả của các dự án đầu tư. Việc xem xét chi phí và lợi ích tiềm năng của mỗi dự án sẽ giúp nhà quản lý đưa ra quyết định đúng đắn, tăng cường lợi nhuận doanh nghiệp than trong dài hạn. Các quyết định này có thể bao gồm đầu tư vào công nghệ mới hoặc mở rộng quy mô sản xuất.

VI. Kết Luận và Tương Lai Kế Toán Quản Trị Chi Phí Than

Kế toán quản trị chi phí đóng vai trò then chốt trong sự thành công của doanh nghiệp khai thác than. Bằng việc áp dụng các phương pháp và công cụ hiện đại, doanh nghiệp có thể kiểm soát, phân tích, và sử dụng thông tin chi phí một cách hiệu quả. Trong tương lai, vai trò của kế toán quản trị chi phí sẽ càng trở nên quan trọng hơn, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt và yêu cầu về bảo vệ môi trường ngày càng cao.

6.1. Xu Hướng Phát Triển Kế Toán Quản Trị Chi Phí Trong Ngành Than

Trong tương lai, kế toán quản trị chi phí trong ngành than sẽ phát triển theo hướng tích hợp công nghệ thông tin, tự động hóa quy trình, và tập trung vào các yếu tố môi trường và xã hội. Các doanh nghiệp sẽ cần đầu tư vào các hệ thống kế toán chi phí thông minh và đào tạo nhân viên có kỹ năng phân tích dữ liệu để đáp ứng yêu cầu mới.

6.2. Kiến Nghị Để Nâng Cao Hiệu Quả Kế Toán Chi Phí

Để nâng cao hiệu quả kế toán chi phí, các doanh nghiệp khai thác than cần tăng cường đầu tư vào công nghệ thông tin, đào tạo nhân lực, và xây dựng quy trình quản lý chi phí khoa học. Chính phủ và các cơ quan quản lý cần tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn và công nghệ mới, đồng thời tăng cường giám sát và kiểm tra việc tuân thủ các quy định về kế toán và quản lý chi phí.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài

Trong xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, các doanh nghiệp Việt Nam đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt, đòi hỏi phải tối ưu hóa chi phí sản xuất để hạ giá bán, nâng cao lợi nhuận và duy trì vị thế trên thị trường. Chi phí sản xuất kinh doanh (SXKD) là chỉ tiêu kinh tế phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực và năng lực quản trị của doanh nghiệp.

Ngành than giữ vai trò huyết mạch cung cấp nhiên liệu cho các ngành kinh tế trọng điểm như nhiệt điện, xi măng, phân bón, hóa chất. Trong đó, Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) là đơn vị giữ vai trò chủ đạo (đạt sản lượng 41 triệu tấn năm 2020). Bước sang giai đoạn 2021 trở đi, điều kiện khai thác than ngày càng xuống sâu và đi xa hơn, điều kiện địa chất - kỹ thuật mỏ phức tạp khiến chi phí khai thác tăng cao; đồng thời áp lực về bảo vệ môi trường, chi phí xử lý chất thải và tác động của dịch bệnh đòi hỏi TKV phải đổi mới công tác quản trị.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy công tác kế toán tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV chủ yếu tập trung vào kế toán tài chính. Công tác kế toán quản trị (KTQT) chi phí SXKD còn nhiều hạn chế:

• Chưa phân loại chi phí chi tiết theo cách ứng xử (biến phí, định phí) và theo khả năng kiểm soát để phục vụ ra quyết định.
• Chưa nhận diện và theo dõi đầy đủ chi phí môi trường phát sinh từ hoạt động khai khoáng.
• Hệ thống định mức, dự toán chưa đồng bộ; phương pháp phân tích chi phí còn sơ sài, thiếu tính liên kết đa chiều.
• Chưa tổ chức kế toán trách nhiệm theo các trung tâm chi phí để kiểm soát hao phí tại từng công trường, phân xưởng.

Do đó, việc nghiên cứu đề tài "Kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam" là yêu cầu cấp thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu

1. Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất, có tính đến đặc thù chi phí môi trường và kế toán trách nhiệm.
2. Đánh giá thực trạng KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV; xác định và kiểm định mức độ tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV trong điều kiện phát triển bền vững.

Câu hỏi nghiên cứu

1. KTQT chi phí SXKD trong doanh nghiệp sản xuất bao gồm những nội dung lý luận cơ bản nào và có những phương pháp, mô hình nào có thể vận dụng?
2. Thực trạng tổ chức KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV hiện nay diễn ra như thế nào, đạt được những kết quả gì và còn những tồn tại nào?
3. Những nhân tố nào tác động đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố ra sao?
4. Cần thực hiện những giải pháp nào để hoàn thiện KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp khai thác than (công ty TNHH MTV, công ty cổ phần; khai thác hầm lò, khai thác lộ thiên và khai thác hỗn hợp) thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu khảo sát, số liệu thực trạng và các báo cáo phục vụ phân tích giai đoạn đến năm 2021, định hướng giải pháp đến năm 2022 và những năm tiếp theo.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng thuật hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo 4 nhóm hướng tiếp cận:

Hướng tiếp cận	Các công trình tiêu biểu	Nội dung và hạn chế mà luận án nhận diện
Tiếp cận KTQT chi phí là hệ thống thông tin phục vụ quản trị	Topor Ioan Dan (2013), Nguyễn Thị Bình (2018), Nguyễn Thị Thái An (2018), Phạm Quang Thịnh (2018), Đào Thúy Hằng (2020), Lã Thị Thu (2021), Lê Văn Tân (2021).	Nhấn mạnh vai trò cung cấp thông tin quá khứ và tương lai phục vụ lập kế hoạch, kiểm soát. Tuy nhiên, phần lớn công trình chưa đi sâu vào đánh giá chi phí theo trung tâm trách nhiệm và bỏ ngỏ việc nhận diện chi phí môi trường trong ngành khai khoáng/sản xuất nặng.
Tiếp cận theo chu trình kế toán	Lê Thị Minh Huệ (2016), Hoàng Thu Hiền (2016), Tô Minh Thu (2019).	Xem xét KTQT chi phí từ khâu nhận diện, xây dựng định mức, lập dự toán, tập hợp - phân bổ chi phí đến lập báo cáo quản trị. Hạn chế: Chưa tích hợp nhận diện và lập báo cáo chi phí môi trường ở đầu và cuối chu trình; giải pháp phân tích chi phí còn mang tính liệt kê.
Tiếp cận gắn với chức năng quản trị doanh nghiệp	Vũ Thị Kim Anh (2012), Nguyễn Phương Ngọc (2016), Nguyễn La Soa (2016), Đặng Nguyên Mạnh (2019).	Gắn KTQT chi phí với chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định. Hạn chế: Chưa xây dựng chi tiết hệ thống báo cáo phân tích biến động đa nhân tố (giá, lượng, mức tiêu hao) và thiếu công cụ hỗ trợ ra quyết định ngắn hạn/dài hạn đặc thù.
Nghiên cứu về phương pháp KTQT chi phí hiện đại	Akira Nishimura (2003), Moll Sarah Elizabeth (2005), Abdel-Kader & Luther (2006), Naughton-Travers (2009), Khataie (2011), Ahmad (2012), Sorinel Capusneanu (2012), Ahmad & Leftesi (2014), Đỗ Thị Hương Thanh (2019), Lê Thị Hương (2020).	Làm rõ việc ứng dụng phương pháp ABC, Target Costing, Chi phí Kaizen, Chi phí tiêu chuẩn và Kế toán xanh. Tuy nhiên, việc ứng dụng các phương pháp này vào điều kiện khai thác than có quy trình công nghệ phức tạp còn hạn chế.
Nghiên cứu về các nhân tố tác động đến KTQT	Abdel-Kader & Luther (2008), Wu & Boateng (2010), Alper Ersesim (2012), Ahmad Kamilah (2012), Trần Ngọc Hùng (2016), Sudhashini Nair & Yee Soon Nian (2017), Trần Thị Yến (2017), Sidra Shahzadi và cộng sự (2018), Nguyễn Thị Đức Loan (2019), Nguyễn Thị Tý Nhi và nhóm tác giả (2021).	Kiểm định tác động của quy mô, nhận thức nhà quản trị, trình độ nhân viên kế toán, công nghệ sản xuất, mức độ cạnh tranh. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu kiểm định định lượng các nhân tố tác động đặc thù trong các doanh nghiệp khai thác than.
Nghiên cứu về KTQT chi phí trong ngành than	Trần Văn Hợi (2007), Bùi Thị Thu Thủy (2010), Nguyễn Thị Bích Phượng (2016), Phạm Thị Hồng Hạnh (2018).	- Trần Văn Hợi (2007): Tiếp cận góc độ kế toán chi tiết trong kế toán tài chính, chưa có kỹ thuật quản trị hiện đại. - Bùi Thị Thu Thủy (2010): Nghiên cứu mô hình ECA nhưng tập trung vào hạch toán môi trường hơn là KTQT chi phí môi trường. - Nguyễn Thị Bích Phượng (2016): Khảo sát hẹp tại CTCP Than Cao Sơn (thuần lộ thiên), chưa đại diện cho khối hầm lò và hỗn hợp. - Phạm Thị Hồng Hạnh (2018): Tập trung xây dựng hệ thống thông tin kế toán tổng quát.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án xác lập

1. Khoảng trống về chi phí môi trường: Chưa có công trình nghiên cứu tích hợp toàn diện việc nhận diện, xây dựng định mức, lập dự toán, thu thập, xử lý và báo cáo phân tích chi phí môi trường gắn liền với KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than.
2. Khoảng trống về phương pháp phân tích chi phí và kế toán trách nhiệm: Chưa có nghiên cứu chuyên sâu về thiết lập các trung tâm trách nhiệm chi phí gắn với quy trình công nghệ khai thác (hầm lò, lộ thiên) và phân tích sâu các biến động chi phí phục vụ kiểm soát, đánh giá trách nhiệm quản lý.
3. Khoảng trống về mô hình định lượng nhân tố tác động: Chưa có mô hình kiểm định định lượng xác định mức độ tác động của các yếu tố (đặc thù ngành nghề, quy mô/cơ cấu tổ chức, quan điểm nhà quản trị, trình độ kế toán, quản lý chi phí môi trường) đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Kế toán quản trị chi phí SXKD: Hệ thống thu nhận, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin chi phí quá khứ và dự tính tương lai nhằm phục vụ các chức năng lập kế hoạch, kiểm soát chi phí, đánh giá hiệu quả hoạt động và ra quyết định kinh doanh.
• Nội dung KTQT chi phí SXKD:
  1. Nhận diện và phân loại chi phí (theo yếu tố kinh tế, khoản mục giá thành, cách ứng xử của chi phí: biến phí - định phí - chi phí hỗn hợp, theo thẩm quyền kiểm soát).
  2. Xây dựng hệ thống định mức và lập dự toán chi phí SXKD (dự toán tĩnh, dự toán linh hoạt; lập từ trên xuống, từ dưới lên, hỗn hợp).
  3. Thu thập, xử lý, cung cấp thông tin thực hiện chi phí (theo công việc, theo quá trình, phương pháp chi phí thực tế, chi phí linh hoạt, ABC, Target Costing).
  4. Phân tích thông tin chi phí SXKD phục vụ quản trị (phân tích biến động chi phí, phân tích mối quan hệ Chi phí - Khối lượng - Lợi nhuận CVP).
  5. Kế toán theo trung tâm trách nhiệm chi phí (phân định trách nhiệm và đánh giá hiệu quả kiểm soát chi phí tại từng bộ phận).
• Hệ thống công thức định mức và dự toán chi phí:
  • Định mức chi phí nguyên vật liệu trực tiếp (NVLTT): $$\text{Định mức chi phí NVLTT} = \text{Định mức lượng NVL} \times \text{Định mức đơn giá NVLTT}$$
  • Định mức chi phí vật tư xử lý chất thải: $$\text{Định mức chi phí vật tư XLCT} = \text{Định mức lượng vật tư XLCT} \times \text{Định mức giá vật tư XLCT}$$
  • Định mức chi phí nhân công trực tiếp (NCTT): $$\text{Định mức chi phí NCTT} = \text{Định mức thời gian lao động} \times \text{Định mức đơn giá thời gian lao động}$$
  • Định mức chi phí nhân công xử lý chất thải: $$\text{Định mức chi phí NC XLCT} = \text{Định mức thời gian lao động NC XLCT} \times \text{Định mức giá NC XLCT}$$
  • Dự toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: $$\text{Dự toán chi phí NVLTT} = \text{Số lượng SP sản xuất kế hoạch} \times \text{Định mức lượng NVL} \times \text{Định mức đơn giá NVL}$$
  • Dự toán biến phí sản xuất chung (SXC): $$\text{Dự toán biến phí SXC} = \text{Dự toán biến phí trực tiếp} \times \text{Tỷ lệ biến phí SXC}$$
  • Dự toán chi phí sản xuất chung tổng hợp: $$\text{Dự toán chi phí SXC} = \text{Dự toán biến phí SXC} + \text{Dự toán định phí SXC}$$

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng.

Quy trình nghiên cứu:
Nghiên cứu lý luận -> Nghiên cứu định tính (Phỏng vấn, khảo sát sơ bộ) -> Xây dựng thang đo, bảng hỏi -> Nghiên cứu định lượng (Khảo sát, Cronbach's Alpha, EFA, Hồi quy) -> Đánh giá thực trạng -> Đề xuất giải pháp

• Phương pháp nghiên cứu định tính:
  • Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp (báo cáo tài chính, báo cáo quản trị, quy chế quản lý nội bộ của TKV và các công ty than) và dữ liệu sơ cấp (thông qua phỏng vấn chuyên gia, cán bộ quản lý, kế toán trưởng, trưởng phòng kế hoạch tại các đơn vị khai thác than).
  • Phương pháp phân tích: Phân tích văn bản, tổng hợp, so sánh, đối chiếu và thống kê mô tả.
• Phương pháp nghiên cứu định lượng:
  • Mô hình nghiên cứu: Đánh giá tác động của 5 nhóm biến độc lập đến biến phụ thuộc "Áp dụng KTQT chi phí SXKD tại các DN khai thác than thuộc TKV":
    1. Quy mô và cơ cấu tổ chức hoạt động SXKD.
    2. Quan điểm của nhà quản trị DN về KTQT chi phí SXKD.
    3. Đặc thù ngành nghề sản xuất kinh doanh (công nghệ khai thác mỏ hầm lò, lộ thiên, điều kiện địa chất).
    4. Trình độ nhân viên kế toán.
    5. Quản lý chi phí môi trường.
  • Quy trình xử lý số liệu: Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha; phân tích nhân tố khám phá (EFA); kiểm định tương quan Pearson; phân tích hồi quy tuyến tính bội và kiểm định phần dư chuẩn hóa.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận chung kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh trong các doanh nghiệp sản xuất

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về KTQT chi phí SXKD trong doanh nghiệp sản xuất:

• Khái niệm và vai trò: KTQT chi phí SXKD cung cấp thông tin chiến lược cho nhà quản trị cấp cao (khả năng sinh lời, nhu cầu vốn, thiết bị), thông tin chiến thuật cho nhà quản trị cấp trung gian (báo cáo dự toán, báo cáo phân tích biến động), và thông tin tác nghiệp cho nhà quản trị cơ sở (điều hành ca kíp, phân xưởng).
• Phân loại chi phí: Làm rõ các tiêu thức phân loại chi phí theo nội dung kinh tế (yếu tố chi phí), theo mục đích công dụng (khoản mục), theo mối quan hệ với mức độ hoạt động (biến phí, định phí, chi phí hỗn hợp), và theo thẩm quyền kiểm soát (chi phí kiểm soát được và không kiểm soát được).
• Xây dựng định mức và lập dự toán: Phân tích các loại định mức (định mức lý tưởng và định mức thực tế); các phương pháp xây dựng định mức (phân tích kỹ thuật, phân tích quá khứ, phân tích điều chỉnh). Làm rõ quy trình lập dự toán tĩnh và dự toán linh hoạt, so sánh các phương thức lập dự toán từ trên xuống, từ dưới lên và hỗn hợp. Đặc biệt, chương này bổ sung lý luận về xây dựng định mức và dự toán cho các khoản mục chi phí môi trường (vật tư xử lý chất thải, nhân công xử lý chất thải).
• Thu thập, xử lý thông tin và các phương pháp xác định chi phí: Phân tích bản chất, ưu nhược điểm và điều kiện áp dụng của phương pháp chi phí thực tế, phương pháp chi phí linh hoạt, phương pháp chi phí theo công việc, theo quá trình sản xuất, phương pháp ABC (Activity Based Costing), Target Costing và Kế toán chi phí Kaizen.
• Kế toán theo trung tâm trách nhiệm chi phí: Xác lập nguyên tắc phân định trung tâm chi phí định mức (Standard Cost Center) và trung tâm chi phí tùy ý (Discretionary Cost Center) làm cơ sở đánh giá trách nhiệm nhà quản trị.

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế và quy trình nghiên cứu của luận án:

• Quy trình nghiên cứu: Gồm 2 giai đoạn chính: nghiên cứu sơ bộ (định tính nhằm hiệu chỉnh mô hình lý thuyết, thang đo và câu hỏi khảo sát) và nghiên cứu chính thức (định lượng diện rộng tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV).
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thiết kế bảng câu hỏi khảo sát cấu trúc đóng theo thang đo Likert 5 mức độ; tiến hành lấy ý kiến các chuyên gia quản lý mỏ, cán bộ kế toán, kiểm toán và nhà khoa học.
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để thực hiện:
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo thông qua hệ số Cronbach's Alpha (loại bỏ các biến quan sát có hệ số tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,3).
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA) với phép trích Principal Axis Factoring / Principal Components và phép quay Varimax (kiểm định KMO, Barlett's test, hệ số tải Factor Loading > 0,5).
  • Kiểm định tương quan Pearson và mô hình hồi quy tuyến tính bội để xác định trọng số tác động của từng yếu tố tới mức độ áp dụng KTQT chi phí SXKD.

Chương 3: Thực trạng kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV:

• Tổng quan về TKV và các đơn vị thành viên: Phân loại theo mô hình tổ chức gồm các công ty TNHH MTV và công ty cổ phần; theo công nghệ khai thác gồm khai thác than hầm lò, khai thác than lộ thiên và khai thác hỗn hợp.
• Thực trạng các nội dung KTQT chi phí SXKD:
  • Nhận diện và phân loại chi phí: Các đơn vị chủ yếu phân loại chi phí theo yếu tố kinh tế và khoản mục phục vụ kế toán tài chính; chưa bóc tách chi tiết biến phí - định phí, chưa nhận diện rõ ràng chi phí môi trường phát sinh ở từng công đoạn đào lò, khấu than, vận chuyển, sàng tuyển.
  • Xây dựng định mức và lập dự toán: Đã ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật (vật liệu gương lò, mét khoan sâu, tiêu hao thuốc nổ, điện năng, vỏ chống lò), tuy nhiên việc điều chỉnh định mức khi điều kiện vỉa biến động còn chậm; dự toán chủ yếu lập dạng dự toán tĩnh từ trên xuống.
  • Thu thập, xử lý và báo cáo chi phí: Phương pháp tính chi phí áp dụng chủ yếu là chi phí thực tế kết hợp tập hợp theo quá trình sản xuất; việc xử lý chi phí môi trường còn gộp chung vào chi phí sản xuất chung hoặc chi phí quản lý doanh nghiệp; hệ thống chứng từ, sổ chi tiết và báo cáo quản trị chi phí chưa được chuẩn hóa riêng biệt.
  • Phân tích chi phí và kế toán trách nhiệm: Việc phân tích chi phí mới dừng lại ở so sánh số tuyệt đối/tương đối giữa thực tế và kế hoạch; chưa phân tích sâu nguyên nhân biến động do nhân tố giá hay lượng; chưa gắn kết quả thực hiện chi phí với trách nhiệm cá nhân của quản đốc công trường, phân xưởng.
• Kết quả nghiên cứu định lượng:
  • Kiểm định chất lượng các thang đo: Thang đo Quy mô và cơ cấu tổ chức, Quan điểm của nhà quản trị, Đặc thù ngành nghề, Trình độ nhân viên kế toán, Quản lý chi phí môi trường và thang đo KTQT chi phí SXKD đều đạt độ tin cậy Cronbach's Alpha.
  • Phân tích EFA và hồi quy bội khẳng định các nhân tố trên đều có tác động có ý nghĩa thống kê đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD trong các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.
• Đánh giá tổng quát:
  • Thành tựu: Đã thiết lập được hệ thống định mức kỹ thuật cơ bản, kiểm soát được chi phí theo các chỉ tiêu kế hoạch giao khoán của Tập đoàn.
  • Hạn chế và nguyên nhân: Chưa có bộ phận chuyên trách KTQT; công nghệ thông tin chưa tích hợp sâu giữa kỹ thuật mỏ và kế toán; nhận thức về KTQT chi phí và chi phí môi trường của cán bộ quản lý còn hạn chế.

Chương 4: Hoàn thiện kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam

Chương 4 đề xuất 5 nhóm giải pháp hoàn thiện và các kiến nghị cụ thể:

1. Hoàn thiện nhận diện và phân loại chi phí:
   • Thiết lập bảng mã hóa và phân loại chi phí chi tiết theo cách ứng xử (biến phí, định phí, chi phí hỗn hợp) và theo khả năng kiểm soát của quản đốc công trường, quản lý phân xưởng.
   • Bóc tách và theo dõi riêng chi phí môi trường (chi phí hoàn nguyên mỏ, chi phí xử lý nước thải mỏ, bụi than, bãi thải đất đá).
2. Hoàn thiện xây dựng định mức và lập dự toán:
   • Hoàn thiện định mức vật tư máy khoan, định mức vật tư cho đào lò theo hệ số kiên cố của đất đá, định mức gương lò chống neo hỗn hợp.
   • Chuyển đổi từ dự toán tĩnh sang lập dự toán linh hoạt gắn với sản lượng than khai thác thực tế và điều kiện địa chất biến động; áp dụng quy trình lập dự toán hỗn hợp kết hợp giữa cấp Tập đoàn, Công ty và các Công trường/Phân xưởng.
3. Hoàn thiện thu thập, xử lý và cung cấp thông tin thực hiện chi phí:
   • Thiết kế đồng bộ hệ thống chứng từ nội bộ: Phiếu theo dõi chi phí NVLTT, Phiếu theo dõi nhân công, thiết lập hệ thống tài khoản kế toán cấp 2, cấp 3 phục vụ quản trị.
   • Xây dựng hệ thống báo cáo chi phí nội bộ: Báo cáo chi phí SXKD tại công trường, phân xưởng, Báo cáo chi phí môi trường theo công đoạn và theo bộ phận.
4. Hoàn thiện phân tích thông tin chi phí SXKD:
   • Thiết lập biểu mẫu Báo cáo phân tích chi phí sản xuất kinh doanh, ứng dụng kỹ thuật phân tích biến động chi phí nguyên vật liệu, nhân công và sản xuất chung theo nhân tố lượng và nhân tố giá.
   • Phân tích mối quan hệ Chi phí - Sản lượng - Lợi nhuận (CVP) trong điều kiện khai thác than hầm lò và lộ thiên để xác định điểm hòa vốn và sản lượng khai thác tối ưu.
5. Hoàn thiện kế toán theo trung tâm trách nhiệm chi phí:
   • Phân chia các công trường, phân xưởng khai thác, đào lò, sàng tuyển, vận tải thành các trung tâm chi phí chuẩn mực; phòng ban quản lý thành trung tâm chi phí tùy ý.
   • Gắn quyền hạn kiểm soát chi phí thực tế với công tác đánh giá, khen thưởng của nhà quản trị mỏ.

• Điều kiện thực hiện giải pháp: Kiến nghị cụ thể đối với cơ quan Nhà nước (hoàn thiện khung pháp lý về KTQT và kế toán môi trường), Tập đoàn TKV (ban hành sổ tay hướng dẫn KTQT, nâng cấp hệ thống ERP ngành than) và bản thân các doanh nghiệp than (đào tạo nhân sự, tái cơ cấu bộ máy kế toán).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về KTQT chi phí SXKD trong doanh nghiệp sản xuất khai khoáng, đặc biệt bổ sung lý luận về nhận diện, định mức, dự toán và báo cáo chi phí môi trường – một nội dung then chốt trong phát triển kinh tế tuần hoàn và bền vững.
• Hoàn thiện khung lý thuyết về kế toán trách nhiệm chi phí áp dụng cho mô hình doanh nghiệp khai thác mỏ có cơ cấu tổ chức phân cấp phức tạp (Tập đoàn - Công ty than - Công trường/Phân xưởng).

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phản ánh bức tranh thực trạng tổ chức KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV, chỉ rõ các điểm nghẽn trong phân loại chi phí, xây dựng định mức mỏ, lập dự toán tĩnh và sự thiếu hụt báo cáo quản trị chi phí môi trường.
• Đánh giá định lượng tác động của 5 nhóm nhân tố (Quy mô và cơ cấu tổ chức, Quan điểm của nhà quản trị, Đặc thù ngành nghề, Trình độ nhân viên kế toán, Quản lý chi phí môi trường) đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD trong ngành than.
• Cung cấp hệ thống giải pháp mang tính ứng dụng: từ biểu mẫu phiếu theo dõi chi phí NVLTT, nhân công mỏ, hệ thống báo cáo chi phí phân xưởng, báo cáo đánh giá khối lượng chất thải và hiệu quả môi trường, đến mô hình phân tích biến động chi phí thích hợp với đặc thù khai thác hầm lò và lộ thiên.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu trong phạm vi các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV), chưa mở rộng khảo sát toàn diện sang các doanh nghiệp khai thác than ngoài TKV (như Tổng công ty Đông Bắc) hoặc các doanh nghiệp khai thác khoáng sản kim loại khác.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các đơn vị khai thác khoáng sản ngoài TKV để gia tăng tính đại diện và so sánh liên ngành.
  • Nghiên cứu ứng dụng sâu hơn hệ thống thông tin kế toán quản trị tích hợp trên nền tảng chuyển đổi số, dữ liệu lớn (Big Data) và ERP trong kiểm soát chi phí thời gian thực tại các mỏ than thông minh.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với các doanh nghiệp khai thác than và Tập đoàn TKV: Là tài liệu tham khảo để tái cấu trúc hệ thống kế toán quản trị chi phí, hoàn thiện công tác giao khoán chi phí, lập dự toán linh hoạt và quản lý chi phí môi trường mỏ.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Là nguồn tài liệu phục vụ công tác giảng dạy, học tập chuyên ngành Kế toán, Kế toán quản trị doanh nghiệp sản xuất, Kế toán môi trường và Quản trị kinh doanh mỏ.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở thực tiễn để ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện kế toán quản trị và hạch toán chi phí môi trường trong lĩnh vực khai thác tài nguyên, khoáng sản.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc đưa chi phí môi trường vào hệ thống KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp khai thác than lại là yêu cầu cấp thiết?

Hoạt động khai thác than (cả hầm lò và lộ thiên) phát sinh lượng lớn đất đá thải, nước thải mỏ, bụi và khí thải, đòi hỏi chi phí xử lý và hoàn nguyên môi trường rất lớn. Nếu không nhận diện, định mức và lập dự toán riêng cho chi phí môi trường, doanh nghiệp sẽ không xác định chính xác giá thành sản phẩm đầy đủ và không đánh giá được hiệu quả bảo vệ môi trường trong chiến lược phát triển bền vững.

2. Luận án đã xây dựng mô hình nghiên cứu định lượng gồm những nhóm nhân tố nào tác động đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD?

Mô hình nghiên cứu định lượng của luận án kiểm định 5 nhóm nhân tố độc lập:

1. Quy mô và cơ cấu tổ chức hoạt động SXKD.
2. Quan điểm của nhà quản trị doanh nghiệp về KTQT chi phí SXKD.
3. Đặc thù ngành nghề sản xuất kinh doanh (công nghệ mỏ, điều kiện địa chất).
4. Trình độ nhân viên kế toán.
5. Quản lý chi phí môi trường.

3. Phương pháp lập dự toán chi phí SXKD nào được tác giả khuyến nghị cho các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV?

Tác giả khuyến nghị các doanh nghiệp than nên áp dụng dự toán linh hoạt kết hợp phương pháp lập dự toán hỗn hợp (kết hợp từ trên xuống và từ dưới lên). Dự toán linh hoạt cho phép điều chỉnh chi phí định mức theo sản lượng than khai thác thực tế và điều kiện địa chất thay đổi, khắc phục nhược điểm cứng nhắc của dự toán tĩnh hiện hành.

4. Luận án đề xuất những công cụ/biểu mẫu cụ thể nào để theo dõi và kiểm soát chi phí tại công trường, phân xưởng?

Luận án đề xuất hệ thống biểu mẫu đồng bộ gồm: Phiếu theo dõi chi phí NVLTT, Phiếu theo dõi nhân công trực tiếp mỏ, Sổ chi tiết tài khoản chi phí NVLTT, Báo cáo chi phí SXKD tại công trường/phân xưởng, Báo cáo chi phí môi trường theo công đoạn, Báo cáo đánh giá khối lượng chất thải và Báo cáo phân tích chi phí SXKD định kỳ.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Thị Thu Hoài đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu về kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn TKV. Thông qua việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, luận án đã làm rõ cơ sở lý luận, kiểm định các nhân tố ảnh hưởng và đánh giá thực trạng công tác KTQT chi phí trong bối cảnh đặc thù ngành khai thác mỏ. Các giải pháp được đề xuất mang tính hệ thống, gắn kết giữa kiểm soát chi phí sản xuất với quản lý chi phí môi trường và kế toán trách nhiệm, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ nâng cao hiệu quả quản trị tại Tập đoàn TKV.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới, các doanh nghiệp Việt Nam đã và đang nắm bắt nhiều cơ hội song cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Vấn đề đặt ra cho các doanh nghiệp là phải giảm tối đa các khoản chi phí sản xuất để hạ giá bán sản phẩm, tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp mà vẫn đảm bảo chất lượng cao, từ đó tạo cơ sở cho doanh nghiệp tồn tại và đứng vững trên thương trường. Chi phí sản xuất kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế quan trọng, nó cho thấy khả năng tiết kiệm chi phí, hiệu quả sử dụng vốn, cũng như trình độ quản lý của doanh nghiệp.

Chi phí ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp, do đó các doanh nghiệp phải luôn quan tâm đến công tác quản lý chi phí SXKD, bởi vì nếu không quản lý tốt chi phí, sẽ làm tăng giá thành và giảm lợi nhuận. Do đó hạ thấp chi phí sản xuất kinh doanh là mục tiêu mà các doanh nghiệp luôn mong muốn và là điều kiện đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Để hoạt động sản xuất kinh doanh hiệu quả, doanh nghiệp phải so sánh giữa chi phí bỏ ra với kết quả đạt được, đảm bảo tăng doanh thu, tăng lợi nhuận và mở rộng quy mô kinh doanh. Chính vì vậy, yêu cầu quản lý đối với chi phí sản xuất kinh doanh là cấp thiết tất yếu đối với mỗi doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế thị trường.

Kế toán nói chung và kế toán quản trị chi phí SXKD nói riêng là một trong những công cụ quan trọng cung cấp thông tin hữu ích để các nhà quản trị có thể đưa ra các quyết định điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí SXKD cần xác định đúng, đủ các nguồn lực đã tiêu hao trong quá trình sản xuất kinh doanh; Xác định chi phí trong các doanh nghiệp một cách khoa học hợp lý; Xây dựng định mức và lập dự toán chi phí SXKD và phân tích thông tin chi phí SXKD để phục vụ cho yêu cầu kiểm soát chi phí; Nhận diện thông tin từ đó đưa ra các quyết định điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp là vấn đề mà các doanh nghiệp quan tâm. Đối với quyết định chiến lược của nhà quản trị cấp cao, KTQT chi phí SXKD cung cấp các thông tin có tính chất chiến lược như: Khả năng sinh lời của doanh nghiệp, của từng bộ phận, nhu cầu về vốn, thiết bị,. Với quyết định chiến thuật của nhà quản trị cấp trung gian, KTQT chi phí SXKD cung cấp các thông tin trong việc sử dụng các nguồn lực như: Báo cáo phân tích biến động, báo cáo dự toán,.

Các quyết định tác nghiệp, KTQT chi phí SXKD cung cấp các thông tin hoạt động cho cấp quản lý cơ sở nhằm giúp nhà quản trị điều hành, thực thi nhiệm vụ ở phân xưởng hay phòng ban. Ngành than đóng vai trò là ngành kinh tế trọng điểm cung cấp nhiên liệu hoạt động cho hầu hết các ngành đặc biệt như điện, phân bón, giấy, xi-măng, … những ngành sử dụng nhiều than nhất trong sản xuất. Hiện nay, có khoảng 100 doanh nghiêp hoạt động trong ngành than trong đó các công ty dẫn đầu về sản lượng sản xuất gồm Tập đoàn công nghiệp (LUAN.nam luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 2 than – khoáng sản Việt Nam (TKV) (năm 2020 đạt 41 triệu tấn), Tổng công ty Đông Bắc (năm 2020 đạt hơn 6 triệu tấn). Năm 2021, do tác động của đại dịch Covid -19, các doanh nghiệp (DN) khai thác than thuộc Tập đoàn TKV vừa thực hiện phòng, chống dịch đồng thời bảo đảm sản xuất, kinh doanh, chủ động, linh hoạt trong công tác chỉ đạo điều hành phù hợp với tình hình và nhu cầu của thị trường.

Các DN khai thác than tăng cường áp dụng công nghệ thông tin vào quản trị doanh nghiệp, thực hiện tiết kiệm chi phí, duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định, hiệu quả; quan tâm chăm lo, đảm bảo việc làm và thu nhập cho người lao động. Trong năm 2021, các DN khai thác than dự kiến sẽ tiến hành liên thông các mỏ lộ thiên, hầm lò để mở rộng không gian và tiết giảm chi phí quản lý, sản xuất (do điều kiện khai thác mỏ ngày càng khó khăn); Phát triển các mỏ than đảm bảo sản lượng cao, tác động ít nhất tới môi trường xung quanh. Đổi mới hoàn thiện công tác quản trị doanh nghiệp nói chung và quản trị chi phí SXKD nói riêng nhằm tăng cường hiệu quả sản xuất kinh doanh thực hiện mục tiêu chiến lược của DN là yêu cầu cấp thiết có ý nghĩa quản trị. Đặc biệt đối với KTQT chi phí SXKD, một công cụ quản lý quan trọng và hữu hiệu.

Qua khảo sát thực tế tại các DN khai thác than thuộc TKV cho thấy công tác kế toán tại các DN khai thác than chỉ chú trọng vào công tác kế toán tài chính, các nội dung kế toán quản trị chi phí SXKD trong các DN khai thác than còn một số hạn chế như nhận diện và phân loại chi phí SXKD phục vụ cho cho quá trình ra quyết định điều hành sản xuất kinh doanh của DN (định phí, biến phí, chi phí trong định mức, chi phí ngoài định mức, …) còn hạn chế. DN chưa nhận diện rõ chi phí môi trường; Việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin thực hiện còn chưa đầy đủ; Phân tích thông tin chi phí SXKD phục vụ yêu cầu quản trị còn sơ sài, chưa đi sâu phân tích các yếu tố tác động đến việc áp dụng KTQT chi phí SXKD, … Trong môi trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, KTQT chi phí SXKD ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ thông tin cho các nhà quản trị ra các quyết định hiệu quả, tăng cưởng nâng cao vị thế cạnh tranh của các DN khai thác than. Do vậy, việc nghiên cứu KTQT chi phí SXKD để đưa ra các giải pháp phù hợp giúp cho KTQT chi phí SXKD trong các DN khai thác than được hoàn thiện trở thành yêu cầu và nhiệm vụ cấp thiết trong giai đoạn hiện nay. Xuất phát từ lý luận và thực tiễn đó, tác giả đã lựa chọn đề tài luận án tiến sĩ “Kế toán quản trị chi phí sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp than - khoáng sản Việt Nam”.

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu và xác lập vấn đề nghiên cứu 2.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Kế toán chi phí sản xuất kinh doanh nói chung, kế toán quản trị chi phí SXKD trong các doanh nghiệp nói riêng là vấn đề luôn được các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý quan tâm. Trong những năm qua đã có nhiều công trình khoa học như đề tài (LUAN.nam luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 nghiên cứu khoa học, các luận án tiến sĩ nghiên cứu được công bố, mỗi công trình có cách tiếp cận khác nhau, sử dụng phương pháp nghiên cứu khác nhau và có phạm vi, đối tượng nghiên cứu khác nhau, như: 2.1 Các nghiên cứu về nội dung kế toán quản trị chi phí SXKD trong các DN Nghiên cứu nội dung KTQT chi phí SXKD có nhiều công trình được thực hiện theo các hướng tiếp cận khác nhau, điển hình: + Tiếp cận KTQT chi phí SXKD là hệ thống thông tin chi phí phục vụ yêu cầu quản trị KTQT nói chung và KTQT chi phí SXKD nói riêng đã từng bước khẳng định tầm quan trọng trong việc thu thập, xử lý, cung cấp thông tin phục vụ yêu cầu của các nhà quản trị. Có nhiều tác giả tiếp cận KTQT chi phí SXKD theo hướng nghiên cứu này như Topor Ioan Dan (2013), Nguyễn Thị Bình (2018), Nguyễn Thị Thái An (2018), Lã Thị Thu (2021), … Xuất phát từ quan điểm nhu cầu thông tin chi phí của nhà quản trị trong lĩnh vực sản xuất rượu vang, tác giả Topor Ioan Dan (2013) trong nghiên cứu “New dimensions of cost type information for decision making in the wine industry” sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp thông tin, phương pháp quy nạp, phân tích so sánh, nghiên cứu điển hình, … để nghiên cứu và phân tích vai trò của thông tin chi phí trong quá trình ra quyết định. Đồng thời, tác giả đã nhấn mạnh việc xử lý thông tin chi phí SXKD thông qua việc áp dụng một số phương pháp KTQT chi phí hiện đại để đáp ứng nhu cầu thông tin cho việc ra quyết định của nhà quản trị.

Theo quan điểm của tác giả Nguyễn Thị Bình (2018), KTQT chi phí SXKD là kênh thông tin quan trọng, cung cấp thông tin toàn diện về chi phí SXKD giúp nhà quản trị xây dựng, tổ chức thực hiện, kiểm tra, kiểm soát, đánh giá hoạt động và đưa ra các quyết định tối ưu. Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để nghiên cứu thực trạng KTQT chi phí SXKD tại các doanh nghiệp kinh doanh dược phẩm Thanh Hóa, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện KTQT chi phí SXKD đáp ứng yêu cầu quản trị doanh nghiệp trong việc xây dựng, tổ chức thực hiện, cung cấp thông tin thực hiện và kiểm tra, kiểm soát chi phí SXKD. Tuy nhiên tác giả chưa đưa ra giải pháp giúp nhà quản trị doanh nghiệp đánh giá hiệu quả tình hình thực hiện chi phí SXKD theo từng trung tâm trách nhiệm chi phí SXKD. Theo Nguyễn Thị Thái An (2018), tiếp cận kế toán quản trị chi phí SXKD theo hướng thu nhận, xử lý, cung cấp và phân tích các thông tin chi phí SKKD về quá khứ và tương lai.

Theo tác giả, để đáp ứng yêu cầu quản trị doanh nghiệp trong việc kiểm soát chi phí SXKD, doanh nghiệp thông qua chứng từ, tài khoản, sổ sách để tiến hành thu nhận và xử lý thông tin thực hiện chi phí SXKD, sử dụng hệ thống báo cáo KTQT (LUAN.nam luan an tien si TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 chi phí SXKD để cung cấp thông tin cho nhà quản trị và tiến hành phân tích thông tin thực hiện chi phí từ đó đánh giá hiệu quả quả hoạt động cũng như là ra các quyết định kinh doanh phù hợp. Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính như phương pháp khảo sát, phương pháp phỏng vấn, phương pháp quan sát, phương pháp thống kê mô tả, … để hệ thống hóa lý luận cũng như đánh giá thực trạng KTQT chi phí xây lắp cầu đường tại các Tổng công ty xây dựng công trình giao thông thuộc Bộ Giao thông vận tải.