CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Những vấn đề lý luận chung về nguyên vật liệu trong các Doanh nghiệp xây lắp Kế toán là một công việc ghi chép, tính toán bằng con số cụ thể dưới hình thức giá trị, hiện vật và thời gian lao động mà chủ yếu là dưới hình thức giá trị để phản ánh, kiểm tra tình hình và kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình sử dụng vốn và kinh phí của Nhà nước cũng như các tổ chức xã hội, tổ chức công ty, doanh nghiệp. Đối với nhà nước, kế toán là công cụ để tính toán, xây dựng và kiểm tra chấp hành ngân sách nhà nước, để điều hành nền kinh tế quốc dân. Đối với các doanh nghiệp kế toán là công cụ điều hành, quản lý các hoạt động, tính toán và kiểm tra bảo vệ tài sản, vật tư, tiền vốn nhằm đảm bảo quyền chủ động trong sản xuất kinh doanh và trong tài chính doanh nghiệp.
Trong đó kế toán nguyên vật liệu và công cụ dụng cụ đã góp phần không nhỏ vào công tác kế toán nói chung về tình hình quản lý mọi mặt của doanh nghiệp nói chung. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của nguyên vật liệu - Khái niệm nguyên vật liệu: (Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02) Nguyên vật liệu là một bộ phận của hàng tồn kho, sử dụng trong quá trình sản xuất, kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ, nó bao gồm cả vật liệu tồn kho, vật liệu gửi đi gia công chế biến và đã mua đang đi trên đường. - Ngoài ra còn có một số khái niệm khác về NVL như: +) NVL là đối tượng lao động đã được thay đổi do lao động có ích tác động vào nó. Nguyên vật liệu là đối tượng lao động nhưng không phải bất cứ một đối tượng lao động nào cũng là nguyên vật liệu mà chi trong điều kiện đối tượng lao động mà do lao động làm ra thì mới hình thành nguyên vật liệu.
+) NVL là một trong ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất kinh doanh. Giá trị NVL tiêu hao trong quá trình sản xuất kinh doanh tạo nên giá trị của sản phẩm dịch vụ tùy thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp sản xuất thì giá trị nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng lớn và chủ yếu trong giá trị sản phẩm. 5 Luan van - Đặc điểm: +) Về mặt nội dung: Nguyên vật liệu bao gồm nhiều thứ như: vôi, cát, gạch, đá, sỏi, xi măng, sắt, thép,.Đây là những nguyên vật liệu rất đặc trưng của ngành xây lắp, khác hẳn với nguyên vật liệu của các ngành sản xuất khác như: sợi trong doanh nghiệp dệt, da trong doanh nghiệp đóng giàu, vải trong doanh nghiệp mau mặc.Khác với tư liệu lao động, nguyên vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất nhất định và khi tham gia vào quá trình sản xuất, dưới tác động của sức lao động và máy móc thiết bị, chúng bị tiêu hao toàn bộ hay thay đổi hình thái ban đầu để tạo ra hình thái vật chất của sản phẩm.
Do vậy, nguyên vật liệu được coi là yếu tố không thể thiếu được của bất kỳ quá trình sản xuất nào, đặc biệt là quá trình hình thành sản phẩm mới trong doanh nghiệp sản xuất. +) Về mặt giá trị: Giá trị nguyên vật liệu cần thiết để tạo ra một sản phẩm xây lắp thường rất lớn, có thể lên tới hàng chục, hàng trăm triệu hay hàng tỷ đồng. Khi tham gia vào quá trình sản xuất nguyên vật liệu dịch chuyển một lần toàn bộ giá trị của nó vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ. Do vậy nguyên vật liệu thuộc tài sản lưu động, giá trị nguyên vật liệu vốn thuộc lao động dự trữ của doanh nghiệp, nguyên vật liệu thường chiếm một tỷ trọng lớn trong chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm ở các doanh nghiệp nên việc quản lý quá trình thu mua vận chuyển, bảo quản, dự trữ và sử dụng vật liệu trực tiếp như: chỉ tiêu sản lượng, chất lượng sản phẩm, chỉ tiêu giá thành và chỉ tiêu lợi nhuận.
+) Về mặt khối lượng: Khối lượng nguyên vật liệu lớn, chẳng hạn khối lượng của xi măng, sắt, thép, cát, đá,.có thể lên đến hàng nghìn tấn trong một công trình. Chi phí vận chuyển của nguyên vật liệu phục vụ cho việc sản xuất thi công một đơn vị sản phẩm xây lắp cũng khác nhau trong từng giai đoạn cụ thể, ví dụ với một tòa nhà cao tầng thì chi phí vận chuyển nguyên vật liệu để xây tầng 1 nhỏ hơn nhiều so với chi phí vận chuyển cùng lượng nguyên vật liệu đó để xây tầng 15, 16 (chi phí này được tính vào chi phí nhân công). - Vai trò của nguyên vật liệu: Nguyên vật liệu là một trong những yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất. Trong các doanh nghiệp xây lắp, chi phí nguyên vật liệu thường chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng chi phí, từ 70%-75%.
6 Luan van Trong quá trình sản xuất thi công các công trình, nguyên vật liệu chuyển dịch toàn bộ giá trị của nó vào giá trị sản phẩm. Có thể nói nguyên vật liệu là yếu tố cấu thành nên sản phẩm, không có nguyên vật liệu thì sẽ không có sản phẩm. Nguyên vật liệu có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và số lượng sản phẩm. Số lượng nguyên vật liệu nhiều thì số lượng sản phẩm sẽ nhiều và ngược lại, Mặt khác, muốn sản phẩm có chất lượng tốt thì nguyên vật liệu cũng phải có chất lượng tốt.
Vì vậy, một chính sách quản lý và sử dụng nguyên vật liệu có hiệu quả sẽ giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển. Hơn nữa, trong các doanh nghiệp xây lắp, khối lượng nguyên vật liệu rất lớn, nếu công tác quản lý không tốt sẽ gây thất thoát, lãng phí một lượng nguyên vật liệu đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Trong xu thế thị trường hiện nay, với nguồn lực như nhau thì việc tiết kiệm chi phí nguyên vật liệu đầu tư vào sẽ đem lại lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp, quyết định sự thành công trong công tác kinh doanh của doanh nghiệp. Tóm lại, nguyên vật liệu có vai trò đặc biệt quan trọng trong các doanh nghiệp xây lắp.
Do vậy, việc tổ chức quản lý nguyên vật liệu là việc làm rất cần thiết và quan trọng trong mỗi doanh nghiệp. Thực hiện tốt việc này sẽ tạo điều kiện cho quá trình sản xuất diễn ra liên tục, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Phân loại nguyên vật liệu Phân loại tài sản nói chung và phân loại vật liệu nói riêng là việc sắp xếp các loại tài sản khác nhau vào từng nhóm khác nhau theo từng tiêu thức nhất định. Mỗi cách phân loại khác nhau đều có những tác dụng nhất định trong quản lý và hạch toán.
Đối với doanh nghiệp nguyên vật liệu được phân loại theo nội dung kinh tế, vai trò và công dụng của nó trong quá trình sản xuất. Trong các doanh nghiệp xây lắp, nguyên vật liệu có nhiều loại, nhiều thứ có vai trò, công dụng khác nhau trong quá trình sản xuất thi công. Trong thực tế công tác quản lý và hạch toán ở các doanh nghiệp, đặc trưng dùng để phân loại nguyên vật liệu thông dụng nhất là vai trò và tác dụng của nguyên vật liệu trong quá trình sản xuất thi công. Căn cứ vào vai trò và tác dụng của vật liệu trong sản xuất vật liệu được chia thành các loại như sau: 7 Luan van - Nguyên liệu và vật liệu chính (NVLC): là nguyên liệu, vật liệu mà sau quá trình sản xuất thi công sẽ cấu thành hình thái vật chất của sản phẩm.
Danh từ nguyên vật liệu ở đây dùng để chỉ đối tượng lao động chưa qua chế biến công nghiệp. VD: gạch, đá, xi măng…. - Nguyên vật liệu phụ (VLP): là những vật liệu có tác dụng phụ trong quá trình sản xuất kinh doanh, được sử dụng kết hợp với nguyên vật liệu chính để hoàn thành nâng cao tính năng, chất lượng của sản phẩm hoặc được sử dụng để đảm bảo cho công cụ lao động được hoạt động bình thường, hoặc dùng để phục vụ nhu cầu quản lý, nhu cầu kỹ thuật. VD: bột hồ, vôi, sơn.
- Nhiên liệu là những thứ dùng để tạo ra nhiệt năng như than đá, than bùn, củi, xăng dầu…. Nhiên liệu trong doanh nghiệp thực chất là một loại nguyên vật liệu phụ, tuy nhiên nó được tách ra thành một loại riêng vì việc sản xuất và tiêu dùng nhiên liệu chiếm một tỷ trọng lớn và đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, nhiên liệu cũng có yêu cầu và kỹ thuật quản lý hoàn toàn không khác với các loại vật liệu phụ thông thường. - Phụ tùng thay thế là loại vật tư được sử dụng cho hoạt động sửa chữa, bảo dưỡng tài sản cố định. - Thiết bị và vật liệu xây dựng cơ bản là các loại thiết bị, vật liệu phục vụ cho hoạt động xây lắp, XDCB.
- Vật liệu khác là các loại vật liệu đặc trưng của từng doanh nghiệp hoặc phế liệu thu hồi. Căn cứ vào nguồn hình thành nguyên vật liệu được phân loại thành những loại sau: - Nguyên vật liệu mua ngoài: Là loại NVL do doanh nghiệp mua ngoài của các nhà cung cấp. - Nguyên vật liệu tự chế biến: Do doanh nghiệp tự sản xuất ra để sản xuất ra sản phẩm. - Nguyên vật liệu thuê ngoài gia công: Là loại nguyên vật liệu do doanh nghiệp thuê các cơ sở bên ngoài gia công chế biến.
- Nguyên vật liệu nhận đầu tư: Là loại nguyên vật liệu do các bên liên doanh góp vốn (liên doanh, liên kết, đầu tư vào công ty con) theo thỏa thuận trên hợp đồng. 8 Luan van - Nguyên vật liệu được cấp thưởng: Là loại nguyên vật liệu do đơn vị cấp trên cấp cho và thưởng theo quyết định. Phương pháp tính giá nguyên vật liệu 1. Phương pháp tính giá nguyên vật liệu nhập kho Giá thực tế của nguyên vật liệu là loại giá được hình thành trên cơ sở các chứng từ hợp lệ chứng minh các khoản chi hợp pháp của doanh nghiệp để tạo ra NVL.