CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về kế toán kết quả kinh doanh và nhiệm vụ của kế toánkết quả kinh doanh 1. Một số khái niệm cơ bản 1.
Nhóm khái niệm về kết quả kinh doanh Theo kế toán tài chính: Kết quả kinh doanh là phần chênh lệch giữa doanh thu, thu nhập và chi phí của doanh nghiệp sau một kỳ hoạt động kinh doanh nhất định. Kết quả kinh doanh là lãi nếu doanh thu lớn hơn chi phí và ngược lại kết quả kinh doanh là lỗ nếu doanh thu nhỏ hơn chi phí ( Giáo trình kế toán tài chính- TS. Nguyễn Tuấn Duy, NXB Thống Kê năm 2010, trang 319). Kết quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Kết quả kinh doanh là mục tiêu cơ bản, là điều kiện tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, là động lực thúc đẩy các hoạt động của doanh nghiệp. Kết quả kinh doanh là kết quả hoạt động kinh doanh và kết quả hoạt động khác. Nội dung và phương pháp xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp như sau: - Kết quả hoạt động kinh doanh: là kết quả từ các hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ và hoạt động tài chính của doanh nghiệp. Tùy theo chức năng, nhiệm vụ cụ thể của doanh nghiệp mà nội dung cụ thể của kết quả hoạt động kinh doanh có thể khác nhau.
Trong doanh nghiệp thương mại là kết quả từ hoạt động bán hàng, trong doanh nghiệp sản xuất là kết quả từ hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Ngoài ra trong các doanh nghiệp còn có các nghiệp vụ cho vay, góp vốn liên doanh. cũng góp phần tạo nên kết quả này. Mặc dù vậy thì phương pháp chung xác định kết quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp là giống nhau, cụ thể như sau: Lợi nhuận Doanh Kết quả hoạt Chi phí bán gộp về bán thu hoạt Chi phí động kinh = + - - hàng, chi phí hàng và cung động tài tài chính doanh QLDN cấp dịch vụ chính SVTH: Nguyễn Thị Mai Duyên 7 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Tuấn Duy Trong đó Lợi nhuận gộp về bán Doanh thu thuần về bán = - Trị giá vốn hàng bán hàng và CCDV hàng và CCDV Doanh thu thuần Doanh thu bán Các khoản Thuế tiêu thụ đặc về bán hàng và = hàng và cung cấp - giảm trừ - biệt, thuế xuất khẩu cung cấp dịch vụ. dịch vụ trong kỳ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: chiết khấu thương mại, doanh thu hàng bán bị trả lại, giảm giá hàng bán. - Kết quả khác: là kết quả từ các nghiệp vụ phát sinh không thường xuyên hoặc doanh nghiệp không dự kiến trước được như: thanh lý, nhượng bán TSCĐ, tài sản tổn thất,.Phương pháp xác định kết quả khác như sau: Kết quả khác = Thu nhập khác - Chi phí khác Trong đó: - Thu nhập khác là khoản thu nhập khác, các khoản doanh thu ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, gồm: + Thu nhập từ nhượng bán, thanh lý TSCĐ; + Chênh lệch lãi do đánh giá lại vật tư, hàng hóa, TSCĐ đưa đi góp vốn liên doanh, đầu tư vào công ty liên kết, đầu tư dài hạn; + Thu nhập từ nghiệp vụ bán và thuê lại tài sản; + Thu tiền được phạt do khách hàng vi phạm hợp đồng; + Thu các khoản nợ khó đòi đã xử lý xóa sổ; + Các khoản thuế được NSNN hoàn lại; + Thu các khoản nợ phải trả không xác định được chủ; + Các khoản tiền thưởng của khách hàng liên quan đến tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ không tính trong doanh thu ( nếu có); SVTH: Nguyễn Thị Mai Duyên 8 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Tuấn Duy + Thu nhập quà biếu, quà tặng bằng hiện vật, tiền của các tổ chức, cá nhân tặng cho doanh nghiệp; +.
- Chi phí khác: là những khoản chi phí phát sinh do các sự kiện hay các nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động thông thường của các doanh nghiệp, gồm: + Chi phí thanh lý, nhượng bán TSCĐ và giá trị của TSCĐ thanh lý, nhượng bán (nếu có); + Chênh lệch lỗ do đánh giá vật tư, hàng hóa, TSCĐ đưa đi góp vốn liên doanh, đầu tư vào công ty liên kết, đầu tư dài hạn khác; + Tiền phạt do vi phạm hợp đồng kinh tế; + Bị phạt thuế, truy nộp thuế; +. Cuối kỳ, kế toán tổng hợp số liệu xác định kết quả kinh doanh trước thuế thu nhập doanh nghiệp: Kết quả kinh doanh Kết quả hoạt động Kết quả trước thuế thu nhập = + doanh nghiệp kinh doanh khác Kết quả kinh doanh sau thuế thu nhập doanh nghiệp được xác định theo công thức sau: Kết quả kinh Kết quả các Chi phí Chi phí thuế doanh sau hoạt động thuế = - - (+) TNDN hoãn thuế thu nhập trước thuế TNDN lại doanh nghiệp TNDN hiện hành 1. Nhóm khái niệm về doanh thu, thu nhập - Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 14): Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: là toàn bộ số tiền thu được, hoặc sẽ thu được từ các hoạt động từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như SVTH: Nguyễn Thị Mai Duyên 9 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Tuấn Duy bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có). - Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ: : là phần còn lại của doanh thu sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu, thuế GTGT của doanh nghiệp nộp theo phương pháp trực tiếp) trong kỳ kế toán, là căn cứ tính kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: ( Theo VAS 14) + Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. + Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu.
+ Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. - Doanh thu hoạt động tài chính: phản ánh doanh thu tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức lợi nhuận được chia và doanh thu hoạt động tài chính khác của doanh nghiệp. - Thu nhập khác: Là những khoản góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu từ hoạt động ngoài các hoạt động tạo ra doanh thu. (VAS 14, Hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam, Bộ Tài Chính, NXB Thống kê, năm 2006, trang 56 ) Doanh thu phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và thường bao gồm: Doanh thu bán hàng, cung cấp dịch vụ, tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia.
Nhóm khái niệm về chi phí -Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 01): Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn CSH, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. Giá vốn hàng bán: là giá trị thực tế xuất kho của số sản phẩm gồm cả chi phí SVTH: Nguyễn Thị Mai Duyên 10 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Nguyễn Tuấn Duy mua hàng phân bổ cho hàng hóa đã bán ra trong kì (đối với doanh nghiệp thương mại) hoặc là giá thành thực tế lao vụ, dịch vụ đã hoàn thành và đã được xác định là tiêu thụ và các khoản khác được tính vào giá vốn để xác định kết quả kinh doanh trong kì. - Chi phí bán hàng: Là những khoản chi phí phát sinh có liên quan đến hoạt động tiêu thụ sản phẩm , hàng hóa, dịch vụ, lao vụ trong kỳ theo quy định của chế độ tài chính bao gồm: tiền lương nhân viên bán hàng, chi phí khấu hao TSCĐ ở bộ phận bán hàng, chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí quảng cáo , tiếp thị, chi phí bảo hành sản phẩm, chi phí vật liệu bao bì, công cụ dụng cụ.
- Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là những chi phí liên quan đến toàn bộ hoạt động quản lý và điều hành của doanh nghiệp như : Tiền lương của nhân viên quản lý, chi phí vật liệu, đồ dùng văn phòng, chi phí khấu hao TSCĐ ở bộ phận quản lý doanh nghiệp, chi phí dịch vụ mua ngoài, chi phí bằng tiền khác,. - Chi phí tài chính: Là chi phí liên quan đến hoạt động về vốn như chi phí đầu tư tài chính, chi phí liên quan đến việc mua bán ngoại tệ, dự phòng giảm giá đầu tư chứng khoán, chi phí cho vay và đi vay vốn, chi phí góp vốn liên doanh , lỗ do chuyển nhượng chứng khoán ngắn hạn, chi phí giao dịch chứng khoán,. - Chi phí khác: Là các chi phí ngoài các chi phí sản xuất, kinh doanh phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, như: chi phí về thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, các khoản tiền do khách hàng vi phạm hợp đồng… Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Thuế thu nhập doanh nghiệp là một loại thuế trực thu đánh vào phần thu nhập của doanh nghiệp sau khi trừ đi các chi phí liên quan đến thu nhập của đơn vị.
Đây là công cụ để điều tiết, kích thích tiết kiệm, tăng đầu tư nhằm nâng cao năng lực, hiệu quả xã hội. Thuế thu nhập doanh nghiệp là một khoản chi phí của doanh nghiệp. Theo VAS số 17 thì: chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp là tổng giá trị của thuế hiện hành và thuế hoãn lại được tính đến khi xác định lợi nhuận hoặc lãi, lỗ ròng của một kỳ. Thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành là số thuế thu nhập doanh nghiệp phải SVTH: Nguyễn Thị Mai Duyên 11 Lớp: K48D1 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Tuấn Duy nộp tính trên thu nhập chịu thuế trong năm và thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành.