CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về doanh thu và xác định kết quả hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Những khái niệm cơ bản về kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh Theo Chuẩn mực số 14 “Doanh thu và thu nhập khác” ban hành và công bố theo Quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31 tháng 12 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Tài chính: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu.” Doanh thu phát sinh từ giao dịch, sự kiện được xác định bởi thỏa thuận giữa doanh nghiệp với bên mua hoặc bên sử dụng tài sản. Nó được xác định bằng giá trị hợp lý của các khoản đã thu được hoặc sẽ thu được sau khi trừ (-) các khoản chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán và giá trị hàng bán bị trả lại.” Doanh thu (kể cả doanh thu nội bộ) phải được theo dõi riêng biệt theo từng loại doanh thu: Doanh thu bán hàng, doanh thu cung cấp dịch vụ, doanh thu tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức và lợi nhuận được chia.
Trong từng loại doanh thu lại được chi tiết theo từng thứ doanh thu, như doanh thu bán hàng có thể được chi tiết thành doanh thu bán sản phẩm, hàng hóa,… nhằm phục vụ cho việc xác định đầy đủ, chính xác kết quả kinh doanh theo yêu cầu quản lý hoạt động SXKD và lập báo cáo kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu trong kỳ kế toán phát sinh các khoản giảm trừ doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, như chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại thì phải được hạch toán riêng biệt. Các khoản giảm trừ doanh thu được tính trừ vào doanh thu ghi nhận ban đầu để xác định doanh thu thuần làm căn cứ xác định kết quả kinh doanh của kỳ kế toán. SVTH: Nguyễn Thị Thu Thảo 4 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.
Phan Thị Hải Hà Về nguyên tắc, cuối kỳ kế toán, doanh nghiệp phải xác định kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Toàn bộ doanh thu thuần thực hiện trong kỳ kế toán được kết chuyển vào tài khoản 911 “Xác định kết quả kinh doanh”. Các tài khoản thuộc loại tài khoản doanh thu không có số dư cuối kỳ. Xác định kết quả kinh doanh: Xác định kết quả kinh doanh là việc tính toán, so sánh tổng thu nhập thuần từ các hoạt động với tổng chi phí sản xuất kinh doanh và chi phí khác trong kỳ.
Nếu tổng thu nhập thuần lớn hơn tổng chi phí trong kỳ thì doanh nghiệp có kết quả lãi, ngược lại là lỗ. Nhiệm vụ của công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp Để đáp ứng các yêu cầu về quản lý doanh thu và xác định kết quả kinh doanh, kế toán cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Phản ánh về Giám đốc kịp thời, chi tiết khối lượng hàng hoá dịch vụ mua vào, bán ra, tồn kho cả về số lượng, chất lượng và giá trị. Tính toán đúng đắn giá vốn của hàng hoá và dịch vụ đã cung cấp, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các chi phí khác nhằm xác định kết quả bán hàng. - Kiểm tra giám sát tình hình thực hiện chỉ tiêu kế hoạch bán hàng, doanh thu bán hàng của đơn vị, tình hình thanh toán tiền hàng, nộp thuế với Nhà nước.
- Phản ánh kịp thời doanh thu bán hàng để xác định kết quả bán hàng, đôn đốc, kiểm tra, đảm bảo thu đủ và kịp thời tiền bán hàng, tránh bị chiếm dụng vốn bất hợp lý. - Cung cấp thông tin chính xác, trung thực, lập quyết toán đầy đủ kịp thời để đánh giá đúng hiệu quả kinh doanh cũng như tình hình thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước. SVTH: Nguyễn Thị Thu Thảo 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Hải Hà 1.
Nội dung công tác kế toán doanh thu và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp 1. Kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ 1. Khái niệm Thông tư 133/2016/TT-BTC: “ Doanh thu bán hàng chỉ được ghi nhận khi thỏa mãn các điều kiện sau: - Doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa cho người mua; - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa như người sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa; - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Khi hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa, đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại và người mua không được quyền trả lại sản phẩm, hàng hóa (trừ trường hợp khách hàng có quyền trả lại hàng hóa dưới hình thức đổi lại để lấy hàng hóa, dịch vụ khác); - Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng; - Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch bán hàng.
Doanh nghiệp chỉ ghi nhận doanh thu cung cấp dịch vụ khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau: - Doanh thu được xác định tương đối chắc chắn. Khi hợp đồng quy định người mua được quyền trả lại dịch vụ đã mua theo những điều kiện cụ thể, doanh nghiệp chỉ được ghi nhận doanh thu khi những điều kiện cụ thể đó không còn tồn tại và người mua không được quyền trả lại dịch vụ đã cung cấp; - Doanh nghiệp đã hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch cung cấp dịch vụ đó; - Xác định được phần công việc đã hoàn thành vào thời điểm báo cáo; - Xác định được chi phí phát sinh cho giao dịch và chi phí để hoàn thành giao dịch cung cấp dịch vụ đó.” SVTH: Nguyễn Thị Thu Thảo 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Hải Hà 1. Tài khoản sử dụng Thông tư 133/2016/TT-BTC: Tài khoản 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ Tài khoản 511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, có 4 tài khoản cấp 2: - Tài khoản 5111 - Doanh thu bán hàng hoá: - Tài khoản 5112 - Doanh thu bán thành phẩm: - Tài khoản 5113 - Doanh thu cung cấp dịch vụ: - Tài khoản 5118 - Doanh thu khác 1.
Chứng từ và sổ sách sử dụng - Hóa đơn GTGT, Phiếu xuất kho - Các chứng từ thanh toán (Phiếu thu, giấy báo Có,…) - Các loại sổ Cái (TK 511, 111, 112, 632,…) - Các Sổ chi tiết SVTH: Nguyễn Thị Thu Thảo 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Hải Hà 1. Phương pháp hạch toán Sơ đồ hạch toán các nghiệp vụ chủ yếu: TK 333 TK 511 TK 111,112,131 Doanh thu bán hàng Thuế XK, Thuế TTĐB TK 333 Thuế GTGT TK 911 Kết chuyển Doanh thu Sơ đồ 1. Sơ đồ kế toán doanh thu bán hàng 1.
Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu 1. Khái niệm Chuẩn mực 14 “ Doanh thu và thu nhập khác”, các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: - Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn. - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm chất, sai quy cách hoặc lạc hậu thị hiếu. - Giá trị hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.
Tài khoản sử dụng TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ SVTH: Nguyễn Thị Thu Thảo 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Hải Hà 1. Chứng từ và sổ sách sử dụng Hóa đơn GTGT, Phiếu giao hàng, Văn bản đề nghị trả lại hàng bán đính kèm hóa đơn và chứng từ nhập lại kho của DN số hàng bị trả lại, Văn bản đề nghị giảm giá hàng bán, Phiếu chi, Giấy báo nợ,… 1. Phương pháp hạch toán Thông tư 133/2016/TT-BTC: TK 111,112 TK 511 Các khoản giảm trừ doanh thu TK 333 Thuế GTGT (nếu có) Sơ đồ 1.
Sơ đồ kế toán các khoản giảm trừ doanh thu 1. Kế toán doanh thu hoạt động tài chính 1.Khái niệm Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 và Thông tư 133/2016/TT – BTC: “Doanh thu hoạt động tài chính là khoản doanh thu thu từ tiền lãi, tiền bản quyền, cổ tức, lợi nhuận được chia và doanh thu hoạt động tài chính khác của doanh nghiệp, gồm: - Tiền lãi: Lãi cho vay, lãi tiền gửi Ngân hàng, lãi bán hàng trả chậm, trả góp, lãi đầu tư trái phiếu, tín phiếu, chiết khấu thanh toán được hưởng do mua hàng hóa, dịch vụ;. - Cổ tức, lợi nhuận được chia cho giai đoạn sau ngày đầu tư; - Thu nhập về hoạt động đầu tư mua, bán chứng khoán ngắn hạn, dài hạn; Lãi chuyển nhượng vốn khi thanh lý các khoản đầu tư góp vốn vào đơn vị khác; - Thu nhập về các hoạt động đầu tư khác; SVTH: Nguyễn Thị Thu Thảo 9 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS. Phan Thị Hải Hà - Lãi tỷ giá hối đoái phát sinh trong kỳ và đánh giá lại khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ cuối kỳ; lãi do bán ngoại tệ; - Các khoản doanh thu hoạt động tài chính khác.
Tài khoản sử dụng TK 515 – Doanh thu hoạt động tài chính 1. Chứng từ và sổ sách sử dụng - Phiếu thu - Giấy báo Có của ngân hàng 1. Phương pháp hạch toán Sơ đồ hạch toán các nghiệp vụ chủ yếu: TK 911 TK 515 TK 111, 112, 221 Lãi tiền gửi, lãi cho vay Kết chuyển doanh thu tài chính TK 121, 222, 228 Lãi đầu tư TK 3387 Lãi hàng bán trả góp Sơ đồ 1. Sơ đồ kế toán doanh thu hoạt động tài chính 1.
Kế toán thu nhập khác 1. Khái niệm Thông tư 133/2016/TT-BTC “Thu nhập khác là các khoản thu nhập khác ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp gồm: SVTH: Nguyễn Thị Thu Thảo 10 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.