Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại DN khai thác than TKV

Luận án phân tích thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV, đề xuất giải pháp hoàn thiện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: Pgs. Ts Đỗ Minh Thành
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và bản chất kế toán doanh thu chi phí tại doanh nghiệp khai thác than

Kế toán doanh thu chi phí là một trong những lĩnh vực quan trọng nhất trong hệ thống kế toán của các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh là ba yếu tố cốt lõi phản ánh hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Trong bối cảnh ngành than phải đối mặt với nhiều thách thức về giá cả thị trường, chi phí khai thác ngày càng tăng, việc quản lý và kế toán chính xác doanh thu chi phí trở nên vô cùng cần thiết. Kế toán doanh thu chi phí không chỉ cung cấp thông tin tài chính cho các nhà quản lý, mà còn giúp các doanh nghiệp khai thác than TKV đưa ra những quyết định kinh doanh chính xác và kịp thời. Bản chất của doanh thu chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than bao gồm cả doanh thu từ bán than, chi phí khai thác, chi phí xử lý môi trường và các chi phí vận hành khác.

1.1. Khái niệm doanh thu trong doanh nghiệp khai thác than TKV

Doanh thu trong doanh nghiệp khai thác than chủ yếu đến từ việc bán sản phẩm than thô và các sản phẩm phụ. Theo các quy định kế toán hiện hành, doanh thu bán hàng được ghi nhận khi hàng hóa được bàn giao cho khách hàng và doanh nghiệp có quyền nhận tiền. Tại các doanh nghiệp khai thác than TKV, doanh thu cần được phân loại rõ ràng theo chất lượng than, loại sản phẩm và thị trường tiêu thụ để phục vụ công tác quản lý và phân tích hiệu quả kinh doanh.

1.2. Khái niệm chi phí trong ngành khai thác than

Chi phí trong ngành khai thác than bao gồm chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công, chi phí sử dụng thiết bị, chi phí năng lượng và chi phí bảo vệ môi trường. Kế toán chi phí cần phân loại chi phí sản xuất và chi phí quản lý để tính được giá thành sản phẩm chính xác. Việc quản lý chi phí hiệu quả giúp các doanh nghiệp khai thác than nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường than toàn cầu.

II. Thực trạng kế toán doanh thu chi phí tại doanh nghiệp khai thác than TKV

Thực trạng kế toán doanh thu chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV cho thấy những tiến bộ đáng kể trong những năm gần đây. Các doanh nghiệp đã áp dụng hệ thống kế toán tài chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, tuân thủ các quy định về ghi nhận doanh thu, phân loại chi phí và tính toán kết quả kinh doanh. Tuy nhiên, vẫn còn một số tồn tại cần được khắc phục. Kế toán quản trị chưa được phát triển đầy đủ, việc phân tích chi phí theo công trình khai thác và doanh thu theo từng mỏ còn hạn chế. Hơn nữa, các doanh nghiệp chưa tận dụng hết tiềm năng công nghệ thông tin để tối ưu hóa quy trình kế toán doanh thu chi phí.

2.1. Ưu điểm trong công tác kế toán doanh thu chi phí hiện nay

Các doanh nghiệp khai thác than TKV đã xây dựng được hệ thống kế toán doanh thu chi phí tương đối hoàn chỉnh với các phòng chuyên trách. Công tác ghi nhận doanh thu được thực hiện kịp thời và chính xác theo các chứng từ bán hàng. Phân loại chi phí sản xuất và quản lý được áp dụng đúng quy định. Các doanh nghiệp có hệ thống sổ kế toán, báo cáo tài chính định kỳ và tuân thủ quy định pháp luật về kế toán.

2.2. Hạn chế và tồn tại trong công tác kế toán doanh thu chi phí

Kế toán quản trị doanh thu chi phí chưa phát triển mạnh mẽ, thiếu hệ thống tính giá thành theo công trình. Phân tích chi phí chưa chi tiết để hỗ trợ quyết định, dự toán doanh thu còn đơn sơ. Công nghệ thông tin kế toán doanh thu chi phí chưa hiện đại, nhân sự kế toán cần nâng cao trình độ chuyên môn và kỹ năng sử dụng phần mềm.

III. Yêu cầu hoàn thiện kế toán doanh thu chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than

Để đáp ứng nhu cầu quản lý ngày càng cao và tạo ra lợi thế cạnh tranh, các doanh nghiệp khai thác than TKV cần hoàn thiện hệ thống kế toán doanh thu chi phí một cách toàn diện. Yêu cầu đầu tiên là phải nâng cao chất lượng kế toán doanh thu bằng cách áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế và các tiêu chuẩn kế toán mới nhất. Thứ hai, cần phát triển mạnh mẽ kế toán quản trị chi phí để cung cấp thông tin chi tiết phục vụ quản lý nội bộ. Thứ ba, các doanh nghiệp phải tăng cường phân tích kết quả kinh doanh để đưa ra những quyết định chiến lược đúng đắn. Đồng thời, cần đầu tư vào công nghệ thông tin, đào tạo nâng cao trình độ cho nhân sự kế toán doanh thu chi phí.

3.1. Yêu cầu nâng cao chất lượng ghi nhận doanh thu

Ghi nhận doanh thu cần được thực hiện đúng thời điểm theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Các doanh nghiệp khai thác than phải xây dựng quy trình ghi nhận doanh thu rõ ràng, áp dụng công nghệ để theo dõi doanh thu theo từng khách hàng, từng loại sản phẩm. Phân loại doanh thu chi tiết giúp quản lý hiệu quả và phân tích kết quả kinh doanh chính xác hơn.

3.2. Yêu cầu phát triển kế toán quản trị chi phí

Kế toán quản trị cần tập trung vào phân tích chi phí sản xuất theo công trình, theo bộ phận để giúp quản lý kiểm soát chi phí tốt hơn. Cần xây dựng hệ thống dự toán chi phí chi tiết, định mức chi phí khoa học. Phân tích chi phí thực tế so với dự toán giúp phát hiện những vấn đề cần cải thiện và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

3.3. Yêu cầu về công nghệ thông tin kế toán

Các doanh nghiệp khai thác than TKV cần đầu tư vào các phần mềm kế toán hiện đại, tích hợp hệ thống quản lý doanh thu chi phí với các bộ phận khác. Công nghệ giúp tự động hóa quy trình kế toán doanh thu chi phí, nâng cao tốc độ và độ chính xác của thông tin tài chính.

IV. Giải pháp hoàn thiện kế toán doanh thu chi phí tại doanh nghiệp khai thác than TKV

Để hoàn thiện kế toán doanh thu chi phí tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV, cần triển khai một bộ giải pháp toàn diện và đồng bộ. Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và hệ thống phân loại doanh thu chi phí phù hợp với đặc thù ngành khai thác than. Thứ hai, xây dựng quy trình kế toán doanh thu chi phí chi tiết, từ ghi nhận, phân loại đến báo cáo. Thứ ba, phát triển kế toán quản trị bằng cách xây dựng hệ thống tính giá thành, dự toán doanh thu chi phí và phân tích kết quả kinh doanh. Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đầu tư công nghệ thông tin, áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế để kế toán doanh thu chi phí ngày càng hoàn thiện và hiệu quả.

4.1. Hoàn thiện hệ thống phân loại doanh thu chi phí

Cần xây dựng hệ thống phân loại doanh thu chi tiết theo loại sản phẩm, thị trường, khách hàng và phân loại chi phí theo bộ phận, công trình, công nghệ. Doanh thu chi phí được phân loại rõ ràng giúp các nhà quản lý hiểu rõ cấu trúc doanh thu, chi phí và từ đó đưa ra quyết định quản lý chính xác hơn.

4.2. Xây dựng quy trình kế toán doanh thu chi phí tiêu chuẩn

Các doanh nghiệp khai thác than cần xây dựng các quy trình chuẩn cho ghi nhận doanh thu, hạch toán chi phí, tính toán kết quả kinh doanh. Quy trình phải rõ ràng, có các điểm kiểm soát nội bộ để đảm bảo chính xác, tuân thủ chuẩn mực kế toán và quy định pháp luật hiện hành.

4.3. Đầu tư công nghệ thông tin và nâng cao nhân sự

Cần triển khai các phần mềm kế toán quản lý doanh thu chi phí hiện đại, tích hợp với hệ thống quản lý tài nguyên doanh nghiệp. Đồng thời, tổ chức đào tạo định kỳ nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ kế toán, giúp các cán bộ kế toán doanh thu chi phí nắm vững các chuẩn mực kế toán mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. THỰC TRẠNG KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN CÔNG NGHIỆP THAN - KHOÁNG SẢN VIỆT NAM. Tổng quan về các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV. Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh và tổ chức quản lý của các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV.

Thực trạng kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Phân loại doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh. Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam dưới góc độ kế toán tài chính. Thực trạng kế toán quản trị doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than.

Đánh giá thực trạng kế toán doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than. Những kết quả đạt được. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại .126 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. HOÀN THIỆN KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KHAI THÁC THAN THUỘC TẬP ĐOÀN THAN KHOÁNG SẢN VIỆT NAM.

Định hướng phát triển của các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Yêu cầu hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác. Giải pháp hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí, kết quả kinh doanh tại các v doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Giải pháp hoàn thiện phân loại doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh.

Giải pháp hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than dưới góc độ kế toán tài chính. Giải pháp hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than dưới góc độ kế toán quản trị. Điều kiện thực hiện giải pháp hoàn thiện kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh tại các doanh nghiệp khai thác than thuộc Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Về phía nhà nước.

Về phía Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam. Về phía các doanh nghiệp khai thác than .143 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .146 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN .147 TÀI LIỆU THAM KHẢO .155 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ BCKTQT : Báo cáo kế toán quản trị BHTN : Bảo hiểm thất nghiệp BHXH : Bảo hiểm xã hội BHYT : Bảo hiểm y tế BPSXC : Biến phí sản xuất chung BTC : Bộ Tài chính CMKT : Chuẩn mực kế toán CP : Chi phí CP : Cổ phần CPBH : Chi phí bán hàng CPMT : Chi phí môi trường CPNCTT : Chi phí nhân công trực tiếp CPNVLTT : Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp CPQLDN : Chi phí quản lý doanh nghiệp CPSXC : Chi phí sản xuất chung DN : Doanh nghiệp DT : Doanh thu ĐPSXC : Định phí sản xuất chung HĐKD : Hoạt động kinh doanh IAS : Chuẩn mực kế toán quốc tế IASB : Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế IFRS : Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế KPCĐ : Kinh phí công đoàn KQKD : Kết quả kinh doanh KTQT : Kế toán quản trị KTTC : Kế toán tài chính LNST : Lợi nhuận sau thuế NVL : Nguyên vật liệu QĐ : Quyết định vii SXKD : Sản xuất kinh doanh TK : Tài khoản TKV : Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam TNDN : Thu nhập doanh nghiệp TSCĐ : Tài sản cố định TT : Thông tư TTg : Thủ tướng VAS : Chuẩn mực kế toán Việt Nam viii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Tỷ lệ vốn đầu tư của TKV tại các doanh nghiệp than. Bảng một số chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh.

Báo cáo Doanh thu của các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV từ năm 2016 đến 2022. Báo cáo Doanh thu theo ngành năm 2022. Báo cáo Doanh thu bán nội bộ Tập đoàn năm 2022. Báo cáo Doanh thu bán ngoài Tập đoàn năm 2022.

Báo cáo chi phí sản xuất theo yếu tố năm 2022. Bảng báo cáo chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí khác bằng tiền. Báo cáo KQKD theo ngành năm 2022 lũy kế quý 4 năm 2022. Bảng tài khoản chi tiết theo dõi chi phí.

Bảng giá cả một số yếu tố đầu vào. Bảng giao kế hoạch sản lượng, chi phí năm 2022. Kế hoạch giao các yếu tố chi phí cho các đơn vị trong toàn công ty năm 2022 .114 ix DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1. Phương pháp tiếp cận.

Dây chuyền công nghệ khai thác than hầm lò. Dây chuyền công nghệ khai thác than lộ thiên. Tổ chức bộ máy quản lý công ty CP Than Cao Sơn - Vinacomin. Tổ chức bộ máy quản lý Công ty TNHH MTV than Nam Mẫu.

Tổ chức quản lý của Công ty TNHH MTV than Nam Mẫu. Tổ chức bộ máy kế toán tại Công ty than Thống Nhất. Tính cấp thiết của đề tài Với yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế vấn đề mà các doanh nghiệp đặt ra và luôn quan tâm hàng đầu trong nền kinh tế thị trường là tiết kiệm giảm thiểu hóa chi phí và tối đa lợi nhuận. Kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh có vai trò không thể thiếu, nó giúp cho doanh nghiệp trong việc nhận diện, phân loại và kiểm soát ngoài ra nó còn đóng vai trò đặc biệt trong việc đo lường và tính toán giá trị của các nguồn lực làm căn cứ tính giá thành sản phẩm.

Không những có vai trò quan trọng đối với người trong doanh nghiệp mà các chỉ tiêu doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh còn cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà đầu tư, ngân hàng, công ty cho thuê tài chính, các cơ quan quản lý. Nó vừa là cơ sở để tổng hợp, phân tích vừa là điều kiện cần để cho đối tượng sử dụng thông tin đưa ra những nhận định, những phương án hiệu quả. Kế toán DT, CP và KQKD là một phần hành không thể thiếu trong hệ thống kế toán, thực hiện chức năng cung cấp, thu thập, xử lý và phân tích thông tin góp phần trong việc thực hiện các chiến lược, chính sách nhằm đạt hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Hệ thống kế toán Việt Nam trong những năm qua đã không ngừng cập nhật, việc hoàn thiện theo hướng tiếp cận chuẩn mực kế toán quốc tế giúp nâng cao chất lượng thông tin kế toán từng bước đáp ứng yêu cầu quản lý.

Tập đoàn Than với vai trò là ngành kinh tế trọng điểm, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia là một trong những nhà sản xuất than lớn nhất cả nước đóng vai trò quan trọng hàng đầu không thể thiếu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa phát triển của đất nước. Các doanh nghiệp khai thác than thuộc TKV với tổng công suất khai thác từ 47-50 triệu tấn/năm cung cấp nhiên liệu cho các ngành công nghiệp như ngành điện, giấy, xi măng, vật liệu xây dựng, chất đốt sinh hoạt. Với mục tiêu xây dựng ngành Than phát triển, có sức cạnh tranh cao không chỉ trong nước mà còn cạnh tranh với bạn bè quốc tế. Trước xu thế hội nhập với quốc tế, TKV và các doanh nghiệp khai thác than cần có sự bứt phá trong việc thay đổi sâu sắc và toàn diện cả về phương diện tổ chức đổi mới phương thức hoạt động sản xuất kinh doanh, phương 2 thức quản lý cũng như hệ thống các công cụ quản lý.

Nhận thức được tầm quan trọng của sự phát triển bền vững của các doanh nghiệp khai thác than trong xu thế toàn cầu hóa, Quyết định số 55/QĐ - TTg về việc phê duyệt chiến lược phát triển ngành Công nghiệp Than Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến 2045, Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 16 tháng 01 năm 2024 đã nhấn mạnh đến nội dung “phát triển ngành Than gắn liền với bảo vệ môi trường, thúc đẩy sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn…; đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội”. Để thực hiện chiến lược phát triển, khẳng định vị trí, vai trò của các DN khai thác than cùng với việc đầu tư, đổi mới phương thức tổ chức sản xuất kinh doanh, phương thức quản lý, đòi hỏi các doanh nghiệp khai thác than phải đổi mới hoàn thiện công tác kế toán. Dưới góc độ kế toán tài chính, tại các DN than đã tuân thủ theo các khuôn mẫu, quy định, chế độ kế toán DN hiện hành. Tuy nhiên với mục tiêu phát triển bền vững gắn với hội nhập quốc tế thì việc trình bày và cung cấp thông tin kế toán phải đáp ứng với những nguyên tắc, quy định của CMKT quốc tế.

Trên hệ thống báo cáo tài chính, các chỉ tiêu doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh vẫn chưa được phân loại, ghi nhận và xác định một cách phù hợp với đặc thù hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp khai thác than. Hiện nay, công tác kế toán nói chung và kế toán doanh thu, chi phí và kết quả kinh doanh còn gặp nhiều khó khăn khi áp dụng chế độ, chuẩn mực kế toán quốc tế. Nhận biết được tầm quan trọng cũng như vai trò của công tác kế toán quản trị, các doanh nghiệp khai thác than đã và đang thực hiện các nội dung cơ bản như: lập định mức, dự toán và một số báo cáo kế toán quản trị tuy nhiên công tác kế toán quản trị còn được thực hiện bởi nhiều bộ phận dẫn đến thông tin còn mang tính chủ quan thiếu sự nhất quán. Kế toán quản trị chưa được quan tâm đúng mức, chưa phát huy vai trò công tác quản trị trong doanh nghiệp như việc phân loại, việc lựa chọn phương pháp xác định chi phí, phân tích thông tin phục vụ cho nhà quản trị.