Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong môi trường kinh tế thị trường, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ tư vấn và thi công xây dựng phải đối mặt với mức độ cạnh tranh cao, đòi hỏi năng lực tự chủ trong sản xuất kinh doanh và đảm bảo khả năng sinh lời. Việc quản lý và ghi nhận chính xác doanh thu, chi phí cùng kết quả hoạt động kinh doanh đóng vai trò then chốt, cung cấp thông tin tài chính kịp thời và trung thực nhằm hỗ trợ ban điều hành đưa ra các quyết sách kinh tế phù hợp. Đồng thời, công tác hoàn thiện quy trình kế toán giúp doanh nghiệp phản ánh đúng tình trạng tài chính thực tế và đáp ứng các nghĩa vụ pháp lý hiện hành.

Từ thực tiễn khảo sát tại Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan, khóa luận tốt nghiệp ngành Kế toán của sinh viên Võ Thị Trâm Anh (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.S Cao Thị Nhân Anh, hoàn thành tháng 11/2024) tập trung làm rõ thực trạng hạch toán phần hành này.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được xác định thành mục tiêu tổng quát và các nhiệm vụ cụ thể như sau:

  • Mục tiêu tổng quát: Nghiên cứu thực trạng tổ chức bộ máy và công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:
    1. Tìm hiểu chung về cơ cấu tổ chức và hoạt động tại Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan.
    2. Khái quát và hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh theo quy định hiện hành.
    3. Tìm hiểu, phân tích thực trạng công tác thu thập chứng từ, ghi sổ và hạch toán doanh thu, chi phí, xác định kết quả kinh doanh tại đơn vị.
    4. Đánh giá tính hợp lý của trình tự kế toán, từ đó rút ra các ưu điểm, chỉ ra những hạn chế và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán tại công ty.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan.
  • Phạm vi không gian: Phòng Kế toán Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan (địa chỉ: 115/50 Lê Trọng Tấn, Phường Sơn Kỳ, Quận Tân Phú, Thành phố Hồ Chí Minh).
  • Phạm vi thời gian: Quá trình thực tập thực tế diễn ra từ tháng 7/2024 đến tháng 9/2024; số liệu và chứng từ kế toán được thu thập, phân tích thuộc niên độ tài chính năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về kế toán và thuế đang có hiệu lực tại Việt Nam, bao gồm:

  • Chế độ kế toán doanh nghiệp: Áp dụng theo Thông tư 200/2014/TT-BTC ban hành ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính, hướng dẫn phương pháp hạch toán trên hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp.
  • Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS): Chuẩn mực số 02 (VAS 02 - Hàng tồn kho) về phương pháp tính giá xuất kho; Chuẩn mực số 14 (VAS 14 - Doanh thu và thu nhập khác) về nguyên tắc, điều kiện ghi nhận doanh thu và các khoản giảm trừ doanh thu.
  • Quy định pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN): Văn bản hợp nhất số 14/VBHN-VPQH (quy định thuế suất thuế TNDN 20%); Nghị định 91/2022/NĐ-CP (bổ sung quy định tạm nộp thuế TNDN 4 quý không thấp hơn 80% số thuế phải nộp theo quyết toán năm); Thông tư 78/2014/TT-BTC, Thông tư 96/2015/TT-BTC và Văn bản hợp nhất số 09/VBHN-BTC về phương pháp xác định thu nhập chịu thuế, thu nhập tính thuế và quy tắc chuyển lỗ liên tục không quá 5 năm.
Nhóm nghiệp vụ Văn bản áp dụng Tài khoản kế toán sử dụng Phương pháp/Nguyên tắc kỹ thuật
Doanh thu bán hàng & dịch vụ Điều 78, Điều 79 TT 200; VAS 14 TK 511 (5111, 5112, 5113, 5114, 5117, 5118) Ghi nhận khi chuyển giao rủi ro, xác định chắc chắn doanh thu và chi phí
Các khoản giảm trừ doanh thu Điều 81 TT 200; VAS 14 TK 521 (Chiết khấu TM, giảm giá, hàng bán bị trả lại) Điều chỉnh giảm trừ doanh thu thuần trong kỳ phát sinh
Giá vốn hàng bán Điều 89 TT 200; VAS 02 TK 632 Bình quân gia quyền liên hoàn; kê khai thường xuyên
Chi phí thời kỳ Điều 91, Điều 92 TT 200 TK 641 (chi tiết 7 TK cấp 2), TK 642 (chi tiết 8 TK cấp 2) Tập hợp theo yếu tố chi phí; kết chuyển toàn bộ vào TK 911 cuối kỳ
Doanh thu, chi phí tài chính Điều 80, Điều 90 TT 200 TK 515, TK 635 Hạch toán lãi tiền gửi, chi phí sử dụng vốn, lỗ tỷ giá
Thu nhập và chi phí khác Điều 93, Điều 94 TT 200 TK 711, TK 811 Phản ánh các sự kiện ngoài hoạt động thông thường (thanh lý TSCĐ, vi phạm HĐ)
Thuế TNDN Điều 95 TT 200; NĐ 91/2022/NĐ-CP TK 821 (8211) Tính theo thuế suất 20% trên thu nhập tính thuế
Xác định kết quả kinh doanh Điều 96 TT 200 TK 911 Kết chuyển số thuần doanh thu, chi phí để xác định lãi/lỗ

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

  • Phương pháp quan sát thực địa: Trực tiếp theo dõi quy trình làm việc hằng ngày, thao tác xử lý nghiệp vụ trên phần mềm kế toán của nhân sự phụ trách tại doanh nghiệp.
  • Phương pháp thu thập và phân tích tài liệu: Tổng hợp hệ thống văn bản pháp lý, chế độ kế toán hiện hành, giáo trình chuyên ngành và thu thập chứng từ kế toán thực tế (hóa đơn GTGT, phiếu thu, phiếu chi, hợp đồng, tờ khai thuế TNDN năm 2023).
  • Phương pháp tham gia trực tiếp: Thực hiện các thao tác phụ trợ trong công tác kế toán trong thời gian thực tập.
  • Phương pháp tổng hợp, so sánh và đánh giá: Đối chiếu số liệu từ sổ sách, chứng từ kế toán với lý luận chuyên môn để làm rõ quy trình hạch toán, xác định các điểm hợp lý và điểm còn tồn tại.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu về Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan

Chương này mô tả thông tin pháp lý, lịch sử hình thành, cơ cấu quản lý và chính sách kế toán áp dụng tại doanh nghiệp:

  • Thông tin pháp lý: Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan (tên tiếng Anh: ART LAN CONSTRUCTION DESIGN CONSULTING COMPANY LIMITED; mã số thuế: 0312572073) được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu ngày 03/12/2013 bởi Chi cục Thuế Quận Tân Phú; vốn điều lệ ghi nhận là 2.000 đồng; trụ sở đặt tại 115/50 Lê Trọng Tấn, Phường Sơn Kỳ, Quận Tân Phú, TP.HCM.
  • Lịch sử và phạm vi hoạt động: Giai đoạn 2013–2017 hoạt động quy mô nhỏ trong lĩnh vực thiết kế nội thất; giai đoạn 2017–2020 mở rộng cung cấp trọn gói từ tư vấn thiết kế kiến trúc, kết cấu đến thi công xây dựng công trình dân dụng và hoàn thiện nội thất; từ năm 2021 đến nay phát triển ổn định tại thị trường TP.HCM.
  • Bộ máy quản lý: Tổ chức theo mô hình trực tuyến chức năng gồm: Tổng Giám đốc (bà Lê Thị Như Lan, người đại diện pháp luật), Phó Giám đốc, Phòng Kế toán và Phòng Thiết kế.
  • Tổ chức công tác kế toán:
    • Bộ máy kế toán gồm 4 vị trí: Kế toán trưởng (điều hành chung, lập và phân tích BCTC), Kế toán tổng hợp (kiểm tra chứng từ, hạch toán, khóa sổ), Kế toán công nợ (theo dõi công nợ phải thu, phải trả theo khách hàng/nhà cung cấp) và Kế toán thanh toán (theo dõi thu, chi tiền mặt và tiền gửi ngân hàng).
    • Chính sách kế toán: Niên độ kế toán từ 01/01 đến 31/12; đơn vị tiền tệ VND; áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC; tính giá hàng tồn kho theo phương pháp bình quân gia quyền liên hoàn; hạch toán tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên; tính khấu hao TSCĐ theo phương pháp đường thẳng.
    • Hình thức kế toán: Kế toán máy trên nền tảng phần mềm MISA SME 2023, tổ chức sổ theo hình thức Nhật ký chung.

Chương 2: Cơ sở lý luận về kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh

Chương 2 hệ thống hóa các nguyên tắc, chứng từ, tài khoản và phương pháp hạch toán kế toán theo quy định của Thông tư 200/2014/TT-BTC:

  • Khái niệm và vai trò: Làm rõ định nghĩa doanh thu (khoản làm tăng vốn chủ sở hữu không tính phần góp thêm), chi phí (khoản làm giảm lợi ích kinh tế phát sinh trong kỳ) và kết quả kinh doanh (gồm kết quả SXKD, kết quả hoạt động tài chính và kết quả hoạt động khác).
  • Hạch toán doanh thu và các khoản giảm trừ: Quy định tiêu chuẩn 5 điều kiện ghi nhận doanh thu bán hàng và 4 điều kiện ghi nhận doanh thu dịch vụ; phân loại 5 phương thức bán hàng (bán trực tiếp, gửi bán, hàng đổi hàng, tiêu thụ nội bộ, bán trả chậm/trả góp); kết cấu TK 511 và TK 521.
  • Hạch toán chi phí: Trình bày nguyên tắc ghi nhận giá vốn hàng bán (TK 632) theo các phương pháp tính giá xuất kho; chi phí bán hàng (TK 641 gồm 7 tài khoản cấp 2) và chi phí quản lý doanh nghiệp (TK 642 gồm 8 tài khoản cấp 2).
  • Hoạt động tài chính và hoạt động khác: Quy định nội dung các khoản lãi tiền gửi, cổ tức, chi phí đi vay, lỗ tỷ giá hối đoái thông qua TK 515 và TK 635; các khoản phát sinh bất thường qua TK 711 và TK 811.
  • Thuế TNDN và xác định kết quả: Phân tích công thức tính thuế TNDN hiện hành trên cơ sở lợi nhuận kế toán trước thuế điều chỉnh các khoản tăng/giảm thu nhập chịu thuế, kết chuyển số liệu qua TK 821 và xác định lãi/lỗ thuần cuối kỳ trên TK 911.

Chương 3: Thực trạng công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh tại Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan

Chương này phản ánh việc vận dụng các nghiệp vụ kế toán vào thực tế tại công ty qua số liệu niên độ 2023:

  • Chứng từ kế toán thực tế sử dụng: Hóa đơn điện tử GTGT, Hợp đồng thi công nội thất (HĐTCNT), Hợp đồng mua bán (HĐMB), Phiếu thu, Phiếu chi, Giấy báo Có, Bảng sao kê ngân hàng, Phiếu nhập kho, Phiếu xuất kho và Tờ khai quyết toán thuế TNDN năm 2023.
  • Quy trình hạch toán bán hàng và cung cấp dịch vụ: Minh họa trình tự kế toán ghi nhận doanh thu thiết kế và thi công xây dựng trên phần mềm MISA SME 2023; theo dõi công nợ chi tiết theo từng hợp đồng kinh tế.
  • Tập hợp chi phí và tính giá thành: Thể hiện việc phân loại chi phí phát sinh liên quan đến giá thành công trình (nhân công trực tiếp, vật tư xây dựng, chi phí sản xuất chung), quy trình tính giá thành dịch vụ thi công nội thất và kết chuyển giá vốn sang TK 632.
  • Ghi nhận chi phí thời kỳ, tài chính và thuế TNDN: Tập hợp chi phí nhân viên quản lý, khấu hao TSCĐ văn phòng vào TK 642; hạch toán lãi tiền gửi ngân hàng vào TK 515; lập bảng tạm tính và tờ khai quyết toán thuế TNDN năm 2023 với thuế suất 20%, kết chuyển toàn bộ doanh thu thuần và chi phí hợp lý vào TK 911 để xác định kết quả kinh doanh năm tài chính.

Chương 4: Nhận xét và kiến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế và quy chuẩn lý luận, chương 4 đưa ra các đánh giá và đề xuất:

  • Đánh giá ưu điểm: Doanh nghiệp tuân thủ việc áp dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC; ứng dụng phần mềm MISA SME 2023 giúp đồng bộ hóa dữ liệu từ chứng từ gốc vào hệ thống sổ tổng hợp và sổ chi tiết; quy trình luân chuyển chứng từ rõ ràng giữa các bộ phận.
  • Chỉ ra nhược điểm: Còn tồn tại một số bất cập trong khâu tổ chức nhân sự và phân công công việc tại phòng kế toán; quy trình theo dõi và đối chiếu chi phí ở một số khâu thi công công trình cần chặt chẽ hơn để kiểm soát giá thành.
  • Đề xuất kiến nghị: Tác giả đưa ra 2 nhóm kiến nghị chính:
    1. Kiến nghị về nhân sự của công ty: Đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn, cập nhật kịp thời các chính sách thuế mới cho nhân viên.
    2. Kiến nghị về việc tổ chức bộ máy kế toán: Tối ưu hóa việc phân nhiệm giữa các vị trí kế toán viên, tăng cường kiểm tra chéo số liệu chứng từ và nâng cao việc khai thác các tính năng quản trị dự án trên phần mềm kế toán.

Kết quả và đóng góp

  • Hệ thống hóa số liệu và quy trình nghiệp vụ: Khóa luận đã mô tả được quy trình luân chuyển chứng từ và hạch toán thực tế trên phần mềm MISA SME 2023 tại một doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực thiết kế - xây dựng dân dụng.
  • Đối chiếu thực tiễn với chuẩn mực: Làm rõ sự phù hợp giữa việc vận dụng Thông tư 200/2014/TT-BTC, chuẩn mực VAS 02, VAS 14 và quy định thuế TNDN (Nghị định 91/2022/NĐ-CP, Thông tư 96/2015/TT-BTC) vào thực tế hạch toán chi phí giá thành, doanh thu hợp đồng dịch vụ.
  • Đóng góp về giải pháp quản lý: Khóa luận đã xây dựng các kiến nghị xuất phát trực tiếp từ các điểm hạn chế tại đơn vị, tập trung vào hoàn thiện tổ chức bộ máy kế toán và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kế toán tại Art Lan.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Nghiên cứu thực hiện trong phạm vi một doanh nghiệp duy nhất (Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan) với nguồn số liệu phân tích tập trung chủ yếu vào niên độ kế toán năm 2023, chưa đối chiếu số liệu chuỗi thời gian nhiều năm để thấy rõ xu hướng biến động doanh thu - chi phí.
  • Hạn chế về nội dung phản ánh: Khóa luận tập trung vào kế toán tài chính phục vụ lập báo cáo tài chính và quyết toán thuế; nội dung về kế toán quản trị phân tích biến phí, định phí hay dự toán ngân sách cho từng công trình chưa được mở rộng chi tiết.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu sang hoàn thiện công tác kế toán quản trị chi phí và tính giá thành chi tiết cho từng hạng mục công trình xây dựng; nghiên cứu phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh qua nhiều năm liên tiếp.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo phục vụ:

  • Sinh viên chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán: Cung cấp tài liệu tham khảo về kết cấu một khóa luận tốt nghiệp thực tế tại doanh nghiệp khối ngành xây dựng - dịch vụ; quy trình hạch toán trên phần mềm MISA SME 2023 theo Thông tư 200/2014/TT-BTC.
  • Doanh nghiệp vừa và nhỏ ngành thiết kế xây dựng: Cung cấp tài liệu tham khảo hữu ích về cơ cấu tổ chức bộ máy kế toán gồm 4 vị trí (Kế toán trưởng, Kế toán tổng hợp, Kế toán công nợ, Kế toán thanh toán) và quy trình luân chuyển chứng từ theo hợp đồng dịch vụ thi công nội thất.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp trong khóa luận áp dụng chế độ kế toán và phương pháp quản lý tồn kho nào?

Theo thông tin tại Chương 1, Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200/2014/TT-BTC và các Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS). Doanh nghiệp sử dụng phương pháp tính giá hàng tồn kho theo phương pháp bình quân gia quyền liên hoàn, hạch toán hàng tồn kho theo phương pháp kê khai thường xuyên và trích khấu hao tài sản cố định theo phương pháp đường thẳng.

2. Phần mềm kế toán và hình thức ghi sổ nào được triển khai tại Art Lan?

Công ty sử dụng hình thức kế toán máy với hình thức ghi sổ Nhật ký chung, vận hành trên phần mềm kế toán MISA SME 2023. Kế toán nhập liệu từ chứng từ gốc hợp lệ, phần mềm tự động cập nhật vào các sổ tổng hợp (Nhật ký chung, Nhật ký mua hàng, Nhật ký bán hàng) và các sổ chi tiết liên quan, sau đó kết xuất Báo cáo tài chính cuối kỳ.

3. Bộ máy kế toán của Art Lan được phân công nhiệm vụ như thế nào?

Bộ máy kế toán của công ty gồm 4 vị trí chức danh:

  • Kế toán trưởng: Tổ chức, điều hành bộ máy kế toán, ký duyệt hồ sơ, phân tích BCTC và chịu trách nhiệm pháp lý về số liệu tài chính trước Giám đốc.
  • Kế toán tổng hợp: Kiểm tra tính hợp lệ của chứng từ, hạch toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh, lập báo cáo định kỳ và xác định kết quả kinh doanh.
  • Kế toán công nợ: Giám sát chi tiết các khoản nợ phải thu, phải trả theo từng khách hàng, nhà cung cấp và hợp đồng kinh tế; phối hợp thu hồi nợ.
  • Kế toán thanh toán: Lập và ghi nhận các giao dịch thu, chi tiền mặt, tạm ứng và hạch toán các giao dịch thanh toán qua tài khoản ngân hàng.

4. Quy định về tạm nộp thuế TNDN theo văn bản pháp lý nào được trích dẫn trong bài?

Khóa luận dẫn chiếu Nghị định 91/2022/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung điểm b khoản 6 Điều 8 Nghị định 126/2020/NĐ-CP), quy định tổng số thuế TNDN đã tạm nộp của 04 quý không được thấp hơn 80% số thuế TNDN phải nộp theo quyết toán năm; nếu nộp thiếu sẽ phải tính tiền chậm nộp theo quy định.

5. Tác giả đề xuất những nhóm giải pháp nào để hoàn thiện công tác kế toán tại đơn vị?

Tại Chương 4, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp chính: thứ nhất là giải pháp về nhân sự (đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của nhân viên); thứ hai là giải pháp về việc tổ chức bộ máy kế toán (tối ưu hóa quy trình phân công công việc, nâng cao tính liên kết và kiểm soát nội bộ giữa các phần hành kế toán).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Võ Thị Trâm Anh đã phản ánh công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả hoạt động kinh doanh tại Công ty TNHH Tư vấn Thiết kế Xây dựng Art Lan trong năm tài chính 2023. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, chuẩn mực VAS và các quy định pháp luật thuế TNDN, đồng thời đối chiếu với việc tổ chức hạch toán trên phần mềm MISA SME 2023. Công trình chỉ ra những ưu điểm trong việc tuân thủ chế độ kế toán, nhận diện các tồn tại về mặt nhân sự và quy trình phân nhiệm, từ đó đưa ra các kiến nghị mang tính định hướng nhằm hoàn thiện công tác tài chính - kế toán tại doanh nghiệp.