Thực trạng công tác kế toán công nợ và phân tích khả năng thanh toán tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi

Khóa luận kế toán công nợ và phân tích khả năng thanh toán tại Công ty TNHH DVTH Yến Lợi

• Tác giả: Ngô Thị Thanh Hiền
• Người hướng dẫn: TS. Lê Ngọc Quỳnh Anh
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Huế
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Thực trạng công tác kế toán công nợ và phân tích khả năng thanh toán tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2026
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan về kế toán công nợ tại Công ty Yến Lợi

Kế toán công nợ giữ vai trò nòng cốt trong việc điều tiết dòng tiền doanh nghiệp. Tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ tổng hợp Yến Lợi, công tác này gắn liền với chu kỳ mua bán hàng hóa và cung ứng dịch vụ thương mại. Doanh nghiệp áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC. Hệ thống tài khoản phản ánh công nợ chủ yếu gồm tài khoản 131 và tài khoản 331. Kế toán theo dõi chặt chẽ từng đối tượng khách hàng và nhà cung cấp. Sổ chi tiết và sổ cái được ghi chép định kỳ nhằm bảo đảm số liệu minh bạch. Quá trình luân chuyển chứng từ diễn ra qua các khâu từ ký kết hợp đồng, lập hóa đơn đến đối chiếu công nợ thực tế. Quản lý công nợ hiệu quả giúp doanh nghiệp hạn chế nguy cơ ứ đọng vốn. Nguồn tiền thu hồi đúng hạn tạo điều kiện để công ty tái đầu tư vào hàng tồn kho. Bên cạnh đó, các khoản nợ phải trả được giám sát kỹ lưỡng nhằm bảo vệ uy tín tín dụng trên thị trường. Sự kết hợp giữa kế toán nợ phải thu và nợ phải trả quyết định trực tiếp đến mức độ an toàn tài chính của đơn vị trong từng niên độ kế toán.

1.1. Đặc điểm kế toán các khoản phải thu khách hàng

Khoản phải thu khách hàng được hạch toán trên tài khoản 131. Tài khoản này phản ánh tình hình thanh toán tiền mua hàng của các đối tác. Bên Nợ ghi nhận số tiền hàng hóa đã giao nhưng chưa thu tiền. Bên Có thể hiện khoản tiền người mua đã trả hoặc số tiền ứng trước. Khi lập báo cáo tài chính, công ty tiến hành phân loại chi tiết theo từng đối tượng mua. Kế toán lập biên bản đối chiếu định kỳ nhằm xác nhận số dư chính xác. Việc theo dõi chặt chẽ công nợ giúp đơn vị nắm bắt tốc độ thu hồi tiền mặt. Đồng thời, việc phân loại nợ theo tuổi nợ hỗ trợ phòng ngừa rủi ro nợ khó đòi phát sinh trong kinh doanh.

1.2. Kế toán các khoản phải trả cho người bán

Khoản phải trả cho người bán được theo dõi trên tài khoản 331 theo Điều 40 Thông tư 133/2016/TT-BTC. Tài khoản này phản ánh toàn bộ các nghĩa vụ tài chính phát sinh với nhà cung ứng nguyên vật liệu và dịch vụ. Bên Có ghi nhận nghĩa vụ phải trả khi nhận hàng hóa hoặc biên bản nghiệm thu. Bên Nợ ghi giảm khi doanh nghiệp chuyển khoản thanh toán, nhận chiết khấu hoặc trả lại hàng lỗi. Kế toán mở sổ chi tiết theo từng đối tượng nhà cung cấp. Việc này giúp kiểm soát chặt chẽ kỳ hạn thanh toán và tránh tình trạng chậm trả dẫn đến phạt hợp đồng. Quản trị tốt các khoản phải trả người bán tạo dựng uy tín vững chắc trên thương trường. Nhờ đó, công ty tận dụng hiệu quả nguồn tín dụng thương mại ngắn hạn.

II. Đánh giá kế toán công nợ và khả năng thanh toán Công ty Yến Lợi

Phân tích cấu trúc tài chính của Công ty Yến Lợi trong giai đoạn 2022 - 2024 bộc lộ nhiều điểm đáng lưu ý. Tổng nguồn vốn có sự biến động mạnh qua các năm. Năm 2022 nguồn vốn ở mức 14 tỷ đồng, sau đó tăng vọt lên 20,819 tỷ đồng vào năm 2023, tương ứng mức tăng 47,04%. Đến năm 2024, chỉ tiêu này giảm xuống còn 17,321 tỷ đồng. Nguyên nhân biến động chính xuất phát từ các khoản nợ phải trả. Nợ phải trả năm 2023 tăng 68,42%, đạt mức hơn 16 tỷ đồng, trước khi giảm về 12,371 tỷ đồng vào năm 2024. Sự gia tăng nợ bắt nguồn từ khoản phải trả người bán và các hợp đồng vay tài chính nhằm tài trợ hàng tồn kho. Trong khi đó, vốn chủ sở hữu duy trì tỷ trọng khiêm tốn quanh mức 4 tỷ đồng và biến động không đáng kể. Tỷ lệ tăng vốn chủ sở hữu năm 2023 chỉ đạt 1,65% và giảm 1,42% vào năm 2024. Thực tế này phản ánh khả năng tự tích lũy lợi nhuận còn thấp. Doanh nghiệp phụ thuộc nặng nề vào đòn bẩy tài chính từ bên ngoài. Tình trạng này tạo ra áp lực thanh toán rất lớn cho ban điều hành khi các khoản nợ ngắn hạn đồng loạt đến hạn chi trả.

2.1. Biến động nợ phải trả và rủi ro thanh khoản

Nợ phải trả chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng nguồn vốn của Công ty Yến Lợi. Tỷ lệ nợ tăng vọt trong năm 2023 đặt doanh nghiệp trước rủi ro thanh khoản tiềm ẩn. Doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào hình thức mua chịu từ người bán và các khoản vay ngắn hạn. Khi doanh thu tiêu thụ hàng hóa chậm lại, dòng tiền thu về không kịp bù đắp các cam kết chi trả. Chi phí lãi vay tăng cao cũng bào mòn lợi nhuận gộp từ hoạt động bán hàng. Việc gia tăng nợ vay giúp mở rộng quy mô kinh doanh tức thời nhưng làm giảm hệ số thanh toán nhanh. Áp lực đáo hạn nợ dồn dập khiến đơn vị có thể đối mặt với nguy cơ mất khả năng thanh toán tức thời nếu thị trường biến động tiêu cực.

2.2. Hạn chế từ quy mô vốn chủ sở hữu

Vốn chủ sở hữu của Công ty Yến Lợi chiếm tỷ lệ rất thấp so với tổng nguồn vốn. Biến động vốn chủ sở hữu qua các năm 2022 - 2024 chỉ dao động trong biên độ hẹp từ 1% đến 1,6%. Nguồn lực tài chính nội bộ mỏng khiến công ty thiếu bộ đệm an toàn trước các rủi ro thị trường. Khả năng tích lũy lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư chưa cao. Tình trạng này buộc công ty phải liên tục dựa vào vốn vay ngân hàng để tài trợ vốn lưu động. Việc đòn bẩy tài chính duy trì ở mức cao làm suy giảm tính độc lập tài chính của doanh nghiệp. Năng lực thương lượng với các tổ chức tín dụng cũng bị hạn chế. Đơn vị cần nâng cao hiệu quả sinh lời để củng cố nền tảng vốn tự có.

III. Giải pháp nâng cao quản lý kế toán công nợ tại Công ty Yến Lợi

Hoàn thiện công tác kế toán công nợ đòi hỏi việc thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp chuyên môn. Trước hết, Công ty Yến Lợi cần xây dựng chính sách tín dụng thương mại chặt chẽ hơn. Ban giám đốc nên đánh giá xếp hạng tín nhiệm khách hàng trước khi cấp hạn mức bán chịu. Việc xác lập thời hạn thanh toán cụ thể cho từng nhóm đối tượng sẽ ngăn ngừa nguy cơ phát sinh nợ quá hạn. Bên cạnh đó, kế toán cần đẩy mạnh ứng dụng phần mềm quản trị chuyên dụng. Quy trình tự động hóa giúp cập nhật tức thời số dư tài khoản 131 và tài khoản 331. Các cảnh báo nợ đến hạn được gửi tự động đến nhân sự phụ trách. Ngoài ra, việc duy trì cơ chế đối chiếu công nợ hàng tháng đóng vai trò then chốt. Kế toán viên phải gửi thư xác nhận công nợ và yêu cầu phản hồi bằng văn bản. Công ty cũng cần thương lượng kéo dài kỳ hạn nợ với các nhà cung cấp uy tín nhằm giảm áp lực chi trả ngắn hạn. Những biện pháp này giúp bảo toàn vốn lưu động, đồng thời nâng cao rõ rệt hệ số thanh toán của doanh nghiệp.

3.1. Thắt chặt quy trình quản lý nợ phải thu

Công ty cần hoàn thiện quy chế thu hồi công nợ khách hàng một cách nghiêm ngặt. Bộ phận kinh doanh phải phối hợp với kế toán để thẩm định năng lực tài chính của người mua. Doanh nghiệp chỉ phê duyệt bán chịu cho những đối tác có lịch sử thanh toán minh bạch. Định kỳ hàng tuần, kế toán lập bảng phân tích tuổi nợ chi tiết. Các khoản nợ đến hạn cần được nhắc nhở kịp thời qua văn bản hoặc điện thoại. Công ty nên áp dụng chính sách chiết khấu thanh toán sớm để khuyến khích đối tác trả nợ trước thời hạn. Đối với các khoản nợ khó đòi kéo dài, ban lãnh đạo cần áp dụng biện pháp xử lý dứt điểm nhằm hạn chế nguy cơ thất thoát vốn kinh doanh.

3.2. Tối ưu hóa nghĩa vụ thanh toán cho người bán

Quản lý nợ phải trả đòi hỏi sự cân đối linh hoạt giữa dòng tiền vào và dòng tiền ra. Công ty Yến Lợi nên chủ động đàm phán hợp đồng để kéo dài chu kỳ thanh toán với nhà cung cấp. Việc tận dụng tối đa thời gian chiếm dụng vốn hợp pháp giúp giảm phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng. Kế toán cần xây dựng kế hoạch thanh toán tuần hoàn dựa trên dòng tiền dự kiến thu về. Các khoản nợ có mức lãi phạt cao hoặc chiết khấu ưu đãi phải được ưu tiên xử lý trước. Đồng thời, việc duy trì quan hệ đối tác bền vững giúp công ty dễ dàng tái thương lượng điều khoản thanh toán khi gặp biến động thị trường. Doanh nghiệp nhờ đó giữ vững uy tín và bảo toàn nguồn tiền mặt.

IV. Kết luận kế toán công nợ và khả năng thanh toán ở Công ty Yến Lợi

Công tác kế toán công nợ đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại và phát triển của Công ty Yến Lợi. Việc quản trị tốt các khoản phải thu và phải trả trực tiếp cải thiện hệ số thanh toán nhanh của đơn vị. Qua phân tích số liệu tài chính giai đoạn 2022 - 2024, ban giám đốc đã nhận diện rõ ràng các điểm nghẽn về cấu trúc nguồn vốn. Tỷ trọng nợ vay cao đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát rủi ro thanh khoản. Doanh nghiệp cần nhanh chóng áp dụng các giải pháp thắt chặt kiểm soát dòng tiền. Sự đồng bộ giữa quy trình thu hồi nợ và kế hoạch chi trả nhà cung cấp sẽ giải tỏa áp lực vốn lưu động. Đồng thời, việc nâng cao năng lực tích lũy lợi nhuận thuần sẽ giúp công ty củng cố nguồn vốn chủ sở hữu. Một cơ cấu tài chính cân đối tạo nền tảng vững chắc để mở rộng quy mô hoạt động thương mại. Việc duy trì kỷ luật kế toán nghiêm ngặt chính là chìa khóa để đơn vị phát triển an toàn và ổn định.

4.1. Ứng dụng thực tiễn trong công tác điều hành

Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho công tác quản trị tại Công ty Yến Lợi. Ban lãnh đạo có thể sử dụng các chỉ số công nợ làm căn cứ điều chỉnh kế hoạch tài chính từng quý. Doanh nghiệp cần thành lập tổ kiểm soát độc lập chuyên theo dõi các khoản phải thu lớn. Bộ phận này chịu trách nhiệm báo cáo định kỳ tình trạng thanh khoản lên ban giám đốc. Mô hình luân chuyển chứng từ công nợ chuẩn hóa giúp hạn chế thất thoát và sai lệch số liệu. Đơn vị cũng có thể áp dụng các bài học kinh nghiệm này để tối ưu hóa việc quản lý tồn kho và vốn kinh doanh. Sự điều hành dựa trên số liệu kế toán chuẩn xác bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả.

4.2. Định hướng tái cấu trúc nguồn vốn bền vững

Về dài hạn, Công ty Yến Lợi cần định hình lại cấu trúc nguồn vốn theo hướng giảm phụ thuộc nợ vay. Doanh nghiệp cần ưu tiên bổ sung vốn chủ sở hữu thông qua việc giữ lại một phần lợi nhuận sau thuế. Nguồn vốn tự có gia tăng sẽ giảm thiểu rủi ro từ chi phí lãi vay và áp lực trả nợ. Doanh nghiệp cũng nên đa dạng hóa các nguồn tài trợ thay vì chỉ tập trung vào tín dụng thương mại. Việc kiểm soát cân đối giữa tài sản ngắn hạn và nợ ngắn hạn sẽ củng cố hệ số khả năng thanh toán hiện hành. Cấu trúc vốn lành mạnh giúp công ty đứng vững trước các cú sốc suy thoái kinh tế và tạo dựng uy tín tín dụng vững chắc trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong nền kinh tế thị trường, quản trị tài chính là hoạt động quyết định đến sự tồn tại và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong cơ cấu tài chính, công tác kế toán công nợ giữ vai trò nòng cốt nhằm kiểm soát chặt chẽ các dòng tiền phát sinh từ các khoản phải thu khách hàng và các nghĩa vụ phải trả cho nhà cung cấp, cung cấp dữ liệu kịp thời cho việc điều hành. Đồng thời, việc phân tích khả năng thanh toán giúp xác định năng lực tài chính thực tế và mức độ an toàn của doanh nghiệp khi thực hiện các nghĩa vụ nợ ngắn hạn, phản ánh uy tín trong quan hệ kinh tế với các đối tác thương mại.

Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi hoạt động chính trong lĩnh vực kinh doanh vật liệu xây dựng (kinh doanh gạch) kết hợp cung cấp dịch vụ vận tải hàng hóa bằng đường bộ tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Đặc thù luân chuyển hàng hóa khối lượng lớn và dịch vụ vận tải định kỳ dẫn đến các giao dịch công nợ diễn ra liên tục với giá trị cao. Tuy nhiên, qua quá trình khảo sát thực tế tại đơn vị, tác giả nhận thấy tiến độ thu hồi nợ từ khách hàng và hoàn trả công nợ cho nhà cung cấp chưa được kiểm soát chặt chẽ; công tác theo dõi, phân tích các chỉ tiêu khả năng thanh toán chưa được thực hiện một cách toàn diện và thường xuyên. Xuất phát từ bối cảnh đó, đề tài "Thực trạng công tác kế toán công nợ và phân tích khả năng thanh toán tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi" được lựa chọn để nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được phân định rõ ràng:

1. Mục tiêu tổng quát: Tìm hiểu, đánh giá thực trạng công tác kế toán công nợ và phân tích khả năng thanh toán tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện công tác kế toán và nâng cao hiệu quả tài chính tại đơn vị.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Thứ nhất: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán công nợ (phải thu, phải trả) và hệ thống chỉ tiêu phân tích khả năng thanh toán trong doanh nghiệp.
   • Thứ hai: Mô tả, phân tích thực trạng công tác kế toán các khoản phải thu của khách hàng, phải trả người bán và đánh giá khả năng thanh toán thực tế tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi.
   • Thứ ba: Đánh giá những kết quả đạt được, chỉ ra các mặt hạn chế còn tồn tại và đề xuất các nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán công nợ và cải thiện khả năng thanh toán của doanh nghiệp.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Công tác kế toán công nợ phải thu khách hàng, phải trả người bán và phân tích khả năng thanh toán của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi.
• Phạm vi không gian: Phòng kế toán của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi (địa chỉ: 461 Trưng Nữ Vương, Phường Hòa Cường, Thành phố Đà Nẵng).
• Phạm vi thời gian: Khóa luận sử dụng số liệu Báo cáo tài chính trong 3 năm từ 2022 đến 2024 để phân tích tình hình tài chính và khả năng thanh toán; số liệu chứng từ, sổ sách chi tiết về công tác kế toán công nợ được thu thập chuyên sâu trong Quý IV năm 2024.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào hai khoản mục công nợ cơ bản gồm phải thu khách hàng (TK 131) và phải trả người bán (TK 331), cùng hệ thống chỉ tiêu đánh giá khả năng thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các giáo trình chuyên ngành kế toán tài chính và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành của Nhà nước:

• Khung lý luận về công nợ: Kế thừa quan điểm của PGS. TS Nguyễn Văn Công (2017) trong Giáo trình Kế toán tài chính doanh nghiệp (NXB Tài chính) và TS. Nguyễn Thị Đông (2020) trong Giáo trình Kế toán doanh nghiệp (Học viện Tài chính) về bản chất công nợ là các khoản phải thu, phải trả phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh, phản ánh quyền thu hồi tiền hoặc nghĩa vụ thanh toán của doanh nghiệp. Định nghĩa và phân loại nợ phải thu, nợ phải trả theo Võ Văn Nhị (2010), Kế toán tài chính (NXB Tài chính).
• Cơ sở pháp lý và chế độ kế toán: Vận dụng Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 (VAS 01) "Chuẩn mực chung" ban hành theo Quyết định số 165/2002/QĐ-BTC của Bộ Tài chính; Điều 17 (kế toán TK 131 - Phải thu của khách hàng) và Điều 40 (kế toán TK 331 - Phải trả cho người bán) thuộc Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa ban hành theo Thông tư 133/2016/TT-BTC.
• Khung phân tích khả năng thanh toán: Kế thừa tài liệu Phân tích báo cáo tài chính và định giá trị doanh nghiệp (2009 - NXB Thống kê) và phương pháp phân tích tài chính của Nguyễn Văn Công (2010), áp dụng hệ thống 9 chỉ tiêu:
  1. Tỷ lệ các khoản phải thu so với các khoản phải trả (%) = (Tổng các khoản phải thu / Tổng các khoản phải trả) * 100%
  2. Hệ số vòng quay các khoản phải thu (vòng) = Doanh thu thuần / Số dư bình quân các khoản phải thu
  3. Kỳ thu tiền bình quân (DOS - ngày) = (Số ngày trong kỳ / Số vòng quay các khoản phải thu)
  4. Hệ số vòng quay các khoản phải trả (vòng) = Giá vốn hàng bán (hoặc doanh số mua hàng) / Số dư bình quân các khoản phải trả
  5. Kỳ trả tiền bình quân (ngày) = (Số ngày trong kỳ / Số vòng quay các khoản phải trả)
  6. Hệ số nợ (lần) = Nợ phải trả / Tổng tài sản
  7. Hệ số thanh toán hiện hành (ngắn hạn - lần) = Tài sản ngắn hạn / Nợ ngắn hạn
  8. Hệ số thanh toán nhanh (lần) = (Tài sản ngắn hạn - Hàng tồn kho) / Nợ ngắn hạn
  9. Khả năng thanh toán tức thời (lần) = (Tiền và tương đương tiền) / Nợ ngắn hạn

Về phương pháp nghiên cứu thực tế, tác giả kết hợp 4 phương pháp:

• Phương pháp thu thập số liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ hệ thống Báo cáo tài chính (Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh) các năm 2022 - 2024, cùng hệ thống sổ chi tiết, sổ cái, chứng từ gốc của công ty.
• Phương pháp quan sát thực tế và trao đổi: Quan sát trực tiếp quy trình lập, luân chuyển chứng từ và thao tác nhập liệu trên phần mềm kế toán; trao đổi với kế toán viên và kế toán trưởng để nắm bắt vướng mắc thực tiễn.
• Phương pháp phân tích và so sánh: Sử dụng kỹ thuật so sánh bằng số tuyệt đối và số tương đối để đánh giá sự biến động qua các năm 2022 - 2024 đối với tài sản, nguồn vốn và các hệ số thanh toán.
• Phương pháp mô tả: Hệ thống hóa và trình bày quy trình kế toán, luân chuyển chứng từ và ghi sổ trên hệ thống phần mềm kế toán doanh nghiệp.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm số liệu kế toán nội bộ của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi: các báo cáo tài chính giai đoạn 2022 - 2024; hệ thống chứng từ thực tế Quý IV/2024 gồm Hóa đơn GTGT, Phiếu xuất kho, Phiếu nhập kho, Biên bản giao nhận hàng hóa, Phiếu thu, Phiếu chi, Giấy báo Có, Giấy báo Nợ, Ủy nhiệm chi, Giấy nhận nợ, Biên bản bù trừ công nợ và dữ liệu trích xuất từ phần mềm kế toán Bravo.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về kế toán công nợ và phân tích khả năng thanh toán tại doanh nghiệp

Chương này tập trung làm rõ các nguyên lý kế toán và cơ sở lý thuyết tài chính:

• Bản chất và phân loại công nợ: Phân loại nợ phải thu theo đối tượng (TK 131, TK 136, TK 138) và theo thời hạn (ngắn hạn dưới 12 tháng hoặc một chu kỳ kinh doanh; dài hạn trên 12 tháng). Phân loại nợ phải trả theo đối tượng (TK 331, TK 334, TK 336, TK 338) và thời hạn hoàn trả (ngắn hạn, dài hạn).
• Nguyên tắc hạch toán kế toán theo Thông tư 133/2016/TT-BTC: Bắt buộc theo dõi chi tiết từng khách hàng, từng nhà cung cấp, từng lần thanh toán và thời hạn thu hồi/hoàn trả; phân loại nợ đúng hạn, nợ quá hạn và lập dự phòng phải thu khó đòi theo nguyên tắc thận trọng; đánh giá lại số dư có gốc ngoại tệ theo tỷ giá thực tế cuối kỳ.
• Kết cấu và nội dung phản ánh của TK 131 và TK 331: Nêu rõ tính chất lưỡng tính của hai tài khoản này. TK 131 có thể có số dư Nợ (số tiền khách hàng còn nợ) và số dư Có (số tiền khách hàng ứng trước); TK 331 có thể có số dư Có (số tiền còn nợ nhà cung cấp) và số dư Nợ (số tiền doanh nghiệp đã ứng trước cho người bán). Khi lập Báo cáo tình hình tài chính, kế toán bắt buộc phải căn cứ số dư chi tiết từng đối tượng để ghi nhận riêng biệt vào bên Tài sản và bên Nguồn vốn, không được bù trừ số dư.
• Hệ thống công thức, ý nghĩa kinh tế và ngưỡng đánh giá an toàn của 9 chỉ tiêu công nợ và thanh toán (vòng quay, kỳ thu/trả tiền bình quân, hệ số nợ, hệ số thanh toán ngắn hạn, nhanh và tức thời).

Chương 2: Thực trạng công tác kế toán công nợ phải thu của khách hàng, phải trả cho người bán và phân tích tình hình công nợ tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi

Chương 2 phản ánh chi tiết thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh, tổ chức bộ máy và nghiệp vụ kế toán công nợ tại đơn vị:

• Tổng quan doanh nghiệp: Tiền thân là Đại lý vật liệu Yến Lợi (thành lập tháng 3/2022), chính thức chuyển đổi thành Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi theo giấy phép ngày 25/02/2005 do Sở Kế hoạch và Đầu tư TP. Đà Nẵng cấp; Giám đốc và người đại diện pháp luật là ông Phạm Công Lợi; mã số thuế 0401200736; vốn điều lệ đăng ký 4.000.000.000 đồng; trụ sở tại 461 Trưng Nữ Vương, Phường Hòa Cường, TP. Đà Nẵng; ngành nghề chính là Vận tải hàng hóa bằng ô tô (Mã ngành 4933) và kinh doanh vật liệu xây dựng (gạch).
• Cơ cấu tổ chức và bộ máy kế toán: Mô hình quản lý trực tuyến - chức năng gồm Giám đốc, Phó Giám đốc và 3 phòng ban (Phòng vận tải, Phòng kế toán, Phòng kinh doanh). Bộ máy kế toán gồm 4 vị trí: Kế toán trưởng (kiêm nhiệm kế toán thuế và kế toán doanh thu), Kế toán công nợ, Kế toán tổng hợp và Thủ quỹ.
• Nguồn lực lao động: Quy mô nhân sự có sự gia tăng liên tục từ 9 người (năm 2022) lên 13 người (năm 2023, tăng 44,44%) và 16 người (năm 2024, tăng 23,08%). Cơ cấu lao động nam luôn chiếm ưu thế (55,56% năm 2022, 53,85% năm 2023 và 62,50% năm 2024) do đặc thù ngành vận tải. Lao động có trình độ đại học duy trì từ 4 đến 6 người, giữ vai trò quản lý và chuyên môn.
• Biến động tài sản và nguồn vốn giai đoạn 2022 - 2024:
  • Tài sản: Tổng tài sản năm 2022 đạt 14.xxx đồng, năm 2023 tăng 47,04% lên 20.819 đồng (+6.820 đồng), sang năm 2024 giảm 15,12% xuống còn 17.321 đồng (-3.498 đồng). Cơ cấu tài sản dịch chuyển mạnh sang tài sản ngắn hạn (chiếm tỷ trọng áp đảo), trong khi tài sản dài hạn (chủ yếu là TSCĐ) giảm liên tục qua các năm (năm 2022 chiếm 17,37%, năm 2023 giảm 16,56% và năm 2024 tiếp tục giảm 14,44%). Tiền và các khoản tương đương tiền năm 2023 tăng đột biến 4.623,97% (từ 165 đồng lên 7.655 đồng) và tiếp tục tăng 14,71% trong năm 2024. Phải thu ngắn hạn năm 2023 đạt 7.934 đồng (giảm 10,14% so với năm 2022) và giảm mạnh 61,04% trong năm 2024 xuống còn 2.963 đồng. Hàng tồn kho tăng đều: 3.354 đồng (2022), tăng 7,07% lên 3.539 đồng (2023) và tiếp tục tăng 5,89% trong năm 2024.
  • Nguồn vốn: Nợ phải trả chiếm tỷ trọng chi phối trong tổng nguồn vốn. Năm 2022 nợ phải trả ở mức 9.xxx đồng, năm 2023 tăng mạnh 68,42% lên trên 16.xxx đồng, sau đó giảm 19,01% trong năm 2024 xuống còn 12.371 đồng (nguyên nhân do biến động nợ vay và phải trả người bán ngắn hạn). Vốn chủ sở hữu chiếm tỷ trọng nhỏ, ít biến động (năm 2023 tăng nhẹ 1,65% đạt mức tăng 73.282 đồng, năm 2024 giảm 1,42% tương ứng 64.934 đồng), cho thấy khả năng tích lũy lợi nhuận nội bộ còn hạn chế.
• Thực trạng quy trình hạch toán trên phần mềm kế toán Bravo:
  • Doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán Bravo để quản lý dữ liệu.
  • Nghiệp vụ phải thu khách hàng: Căn cứ Đơn đặt hàng, Hợp đồng kinh tế, Phiếu xuất kho (Biểu mẫu 2.2), Biên bản giao nhận hàng hóa (Biểu mẫu 2.3), kế toán nhập liệu Hóa đơn bán hàng trên Bravo (Hóa đơn 84, Hóa đơn 121); khi khách hàng thanh toán bằng chuyển khoản hoặc tiền mặt, kế toán ghi nhận Giấy báo Có (Biểu mẫu 2.7) hoặc Phiếu thu (Biểu mẫu 2.10, 2.12), từ đó kết xuất Sổ chi tiết TK 131 (Biểu mẫu 2.5, 2.13) và Sổ cái TK 131 (Biểu mẫu 2.6).
  • Nghiệp vụ phải trả người bán: Khi nhập vật tư, gạch từ nhà cung cấp, căn cứ Hợp đồng, Hóa đơn (HĐ số 793, HĐ số 255575), Biên bản giao nhận (Biểu mẫu 2.16), Phiếu nhập kho (Biểu mẫu 2.17, 2.27), kế toán nhập liệu trên Bravo; khi thanh toán cho người bán, kế toán lập Phiếu chi (Biểu mẫu 2.25, 2.28), Ủy nhiệm chi (Biểu mẫu 2.21), Giấy nhận nợ (Biểu mẫu 2.22), Phiếu bù trừ công nợ (Biểu mẫu 2.20) hoặc Phiếu kế toán (Biểu mẫu 2.23), sau đó cập nhật Sổ chi tiết TK 331 (Biểu mẫu 2.18, 2.29) và Sổ cái TK 331 (Biểu mẫu 2.19).
• Phân tích các chỉ tiêu công nợ và thanh toán: Tác giả tính toán các tỷ lệ phản ánh tình hình chiếm dụng vốn và thanh toán của công ty (hệ số nợ, tỷ lệ phải thu/phải trả, vòng quay phải thu, kỳ thu tiền DOS, vòng quay phải trả, kỳ trả tiền, hệ số thanh toán hiện hành, thanh toán nhanh và thanh toán tức thời) qua giai đoạn 2022 - 2024.

Chương 3: Một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác kế toán công nợ phải thu khách hàng, phải trả người bán và phân tích tình hình công nợ tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi

• Đánh giá thực trạng:
  • Điểm mạnh: Bộ máy kế toán tinh gọn, phân nhiệm rõ ràng; việc ứng dụng phần mềm Bravo hỗ trợ kiểm soát dữ liệu, lập chứng từ và kết xuất sổ kế toán nhanh chóng; quy trình luân chuyển chứng từ đối với các hóa đơn lớn được chấp hành tương đối đầy đủ.
  • Hạn chế: Việc đôn đốc thu hồi nợ phải thu chưa được phân định theo tuổi nợ cụ thể; công tác đối chiếu, lập biên bản xác nhận công nợ cuối kỳ với một số khách hàng và nhà cung cấp chưa triệt để; doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào nợ vay và chiếm dụng vốn nhà cung cấp, dẫn đến áp lực thanh toán ngắn hạn lớn; chưa xây dựng quy trình phân tích định kỳ các chỉ tiêu thanh toán để cảnh báo rủi ro thanh khoản.
• Nhóm giải pháp đề xuất:
  • Đối với tổ chức công tác kế toán: Khai thác chuyên sâu các module quản lý tuổi nợ trên phần mềm Bravo; tăng cường kiểm tra, rà soát chứng từ gốc trước khi nhập máy; lập biên bản đối chiếu công nợ định kỳ theo quý và năm bắt buộc có chữ ký xác nhận của hai bên đối tác.
  • Đối với quản lý công nợ và cải thiện khả năng thanh toán: Xây dựng chính sách bán chịu chặt chẽ hơn, thiết lập hạn mức tín dụng thương mại cho từng nhóm khách hàng; áp dụng chính sách chiết khấu thanh toán nhằm đẩy nhanh tốc độ thu hồi tiền; thương lượng kỳ hạn trả nợ hợp lý với các đơn vị cung cấp vật liệu xây dựng; cơ cấu lại dòng tiền ngắn hạn nhằm đảm bảo khả năng thanh toán tức thời và giảm chi phí lãi vay phát sinh.

Kết quả và đóng góp

Về mặt kết quả nghiên cứu, khóa luận đã cung cấp hệ thống số liệu cụ thể phản ánh tình hình hoạt động của Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi:

Chỉ tiêu	Năm 2022	Năm 2023	Năm 2024	Biến động 2023/2022 (%)	Biến động 2024/2023 (%)
Tổng lao động (người)	9	13	16	+44,44%	+23,08%
- Lao động nam	5	7	10	+40,00%	+42,86%
- Lao động nữ	4	5	6	+25,00%	+20,00%
- Trình độ Đại học	4	5	6	+25,00%	+20,00%
- Trình độ Cao đẳng, trung học	2	3	4	+50,00%	+33,33%
- Lao động phổ thông	3	5	6	+66,67%	+20,00%
Tổng tài sản (đồng)	14.xxx	20.819	17.321	+47,04%	-15,12%
Tiền và tương đương tiền (đồng)	165	7.655	Tăng trưởng	+4.623,97%	+14,71%
Các khoản phải thu ngắn hạn (đồng)	-	7.934	2.963	-10,14%	-61,04%
Hàng tồn kho (đồng)	3.354	3.539	Tăng trưởng	+7,07%	+5,89%
Nợ phải trả (đồng)	9.xxx	16.xxx	12.371	+68,42%	-19,01%
Vốn chủ sở hữu (đồng)	-	Biến động	-	+1,65%	-1,42%

Các đóng góp chính của đề tài:

• Đóng góp về mặt thực tiễn: Khóa luận phản ánh bức tranh thực tế về công tác tổ chức kế toán công nợ và tình hình tài chính của một doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực vận tải và thương mại vật liệu tại địa bàn Đà Nẵng. Minh chứng sinh động quy trình hạch toán trên phần mềm kế toán Bravo thông qua hệ thống hóa đơn, phiếu nhập/xuất kho và các mẫu sổ cái, sổ chi tiết Quý IV/2024.
• Đóng góp về mặt giải pháp: Đưa ra các khuyến nghị cụ thể xuất phát từ thực trạng số liệu của doanh nghiệp, giúp đơn vị nhận diện rủi ro phụ thuộc nợ phải trả, giảm thiểu thời gian bị khách hàng chiếm dụng vốn và cải thiện các hệ số an toàn tài chính.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số phạm vi giới hạn do điều kiện nghiên cứu:

• Hạn chế về phạm vi không gian: Đề tài khảo sát tại một đơn vị duy nhất là Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi, do đó các phân tích và đề xuất mang tính đặc thù cao đối với mô hình kết hợp giữa dịch vụ vận tải hàng hóa và bán buôn vật liệu xây dựng, chưa mang tính đại diện cho toàn ngành.
• Hạn chế về dữ liệu và thời gian: Chuỗi dữ liệu Báo cáo tài chính phân tích dừng lại ở giai đoạn 3 năm 2022 - 2024; số liệu kế toán chi tiết chỉ được tiếp cận và khảo sát tập trung trong Quý IV năm 2024.
• Giới hạn nội dung: Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào quan hệ công nợ thương mại (TK 131 và TK 331), chưa mở rộng phân tích chuyên sâu các khoản công nợ nội bộ, nghĩa vụ thuế và các khoản phải thu/phải trả khác.
• Hướng mở nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng khảo sát chu kỳ luân chuyển vốn lưu động đầy đủ trong nhiều năm liên tục; phân tích chi tiết ảnh hưởng của chi phí nhiên liệu và khấu hao phương tiện vận tải đến dòng tiền thanh toán; áp dụng mô hình chấm điểm tín dụng nội bộ đối với khách hàng trong lĩnh vực vật liệu xây dựng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính doanh nghiệp: Cung cấp mẫu hình nghiên cứu thực tế về đề tài kế toán công nợ theo Thông tư 133/2016/TT-BTC kết hợp kỹ thuật phân tích các chỉ tiêu khả năng thanh toán trên Báo cáo tài chính.
• Người làm đề tài khóa luận về doanh nghiệp vận tải - thương mại: Tham khảo phương pháp tiếp cận quy trình ghi sổ trên phần mềm Bravo, cách thức trích lục biểu mẫu chứng từ (phiếu thu, phiếu chi, ủy nhiệm chi, biên bản bù trừ công nợ, sổ chi tiết và sổ cái TK 131, TK 331).
• Ban quản lý và bộ phận kế toán của doanh nghiệp vừa và nhỏ: Tham khảo phương pháp đánh giá hệ số nợ, kỳ thu tiền bình quân và kỳ trả tiền bình quân để cân bằng cán cân tài chính, tránh rủi ro mất cân đối dòng tiền trong ngắn hạn.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận nghiên cứu tại doanh nghiệp nào và thuộc ngành nghề kinh doanh gì? Khóa luận nghiên cứu tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi (địa chỉ tại số 461 Trưng Nữ Vương, Phường Hòa Cường, Thành phố Đà Nẵng). Công ty hoạt động chính trong lĩnh vực vận tải hàng hóa bằng đường bộ (kinh doanh vận tải hàng hóa bằng ô tô, mã ngành 4933) và kinh doanh vật liệu xây dựng (kinh doanh gạch).

2. Công ty Yến Lợi sử dụng chế độ kế toán và phần mềm kế toán nào để theo dõi công nợ? Doanh nghiệp áp dụng Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa theo quy định tại Thông tư 133/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính và sử dụng phần mềm kế toán Bravo để thực hiện các thao tác nhập dữ liệu hóa đơn, chứng từ thu/chi và theo dõi sổ chi tiết, sổ cái các tài khoản 131, 331.

3. Cơ cấu nguồn lực lao động tại Công ty Yến Lợi thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2022 - 2024? Tổng số lao động của công ty tăng đều qua các năm: từ 9 người (năm 2022) lên 13 người (năm 2023, tăng 44,44%) và đạt 16 người (năm 2024, tăng 23,08%). Do tính chất công việc vận tải, lao động nam luôn chiếm tỷ lệ cao hơn (53,85% - 62,50%); đội ngũ lao động có trình độ đại học tăng từ 4 người lên 6 người, giữ các vai trò quản lý, kế toán và điều hành.

4. Xu hướng biến động tổng tài sản và nợ phải trả của công ty qua 3 năm 2022 - 2024 ra sao? Tổng tài sản tăng từ 14.xxx đồng (năm 2022) lên 20.819 đồng (năm 2023, tăng 47,04%), sau đó giảm xuống 17.321 đồng (năm 2024, giảm 15,12%). Nợ phải trả chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng nguồn vốn, tăng 68,42% trong năm 2023 lên trên 16.xxx đồng rồi giảm về 12.371 đồng năm 2024 (-19,01%), phản ánh việc doanh nghiệp sử dụng nhiều đòn bẩy tài chính và nợ vay để tài trợ cho hoạt động kinh doanh.

5. Những chỉ tiêu tài chính nào được sử dụng để phân tích khả năng thanh toán trong khóa luận? Khóa luận sử dụng 9 chỉ tiêu: Tỷ lệ các khoản phải thu so với các khoản phải trả, Hệ số vòng quay các khoản phải thu, Kỳ thu tiền bình quân (DOS), Hệ số vòng quay các khoản phải trả, Kỳ trả tiền bình quân, Hệ số nợ, Hệ số thanh toán hiện hành (ngắn hạn), Hệ số thanh toán nhanh và Khả năng thanh toán tức thời.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Ngô Thị Thanh Hiền đã phản ánh một cách toàn diện thực trạng công tác kế toán công nợ và tình hình thanh toán tại Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Tổng hợp Yến Lợi trong giai đoạn 2022 - 2024. Dữ liệu thực tế cho thấy doanh nghiệp đã ứng dụng phần mềm Bravo vào quản lý chứng từ và ghi sổ theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, tuy nhiên cơ cấu vốn còn phụ thuộc nhiều vào nợ phải trả và tiềm ẩn áp lực thanh toán ngắn hạn. Các giải pháp do tác giả đề xuất bám sát thực trạng quản lý công nợ khách hàng và nhà cung cấp, mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho công tác quản trị tài chính tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CÔNG NỢ VÀ PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG THANH TOÁN TẠI DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về kế toán công nợ 1. Khái niệm về kế toán công nợ Theo PGS. TS Nguyễn Văn Công (2017) trong Giáo trình Kế toán tài chính doanh nghiệp - NXB Tài chính: “Công nợ là các khoản phải thu, phải trả của doanh nghiệp đối với tổ chức và cá nhân khác, phát sinh do các giao dịch mua bán hàng hoá, cung cấp dịch vụ, vay nợ, tạm ứng, thanh toán,…trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh” (tr.

56) Tương tự, TS. Nguyễn Thị Đông (2020) trong Giáo trình Kế toán doanh nghiệp - Học viện Tài chính định nghĩa: “Công nợ phản ánh tình hình các khoản phải thu khách hàng, phải trả người bán và các đối tượng khác là cơ sở để đánh giá khả năng thanh toán và hiệu quả sử dụng vốn của doanh nghiệp” (tr. 42) Như vậy, có thể hiểu một cách tổng quát rằng: Công nợ là toàn bộ nghĩa vụ thanh toán hoặc quyền thu hồi tiền của công ty phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Ngoài ra, kế toán công nợ còn đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc cung cấp thông tin chính xác về các khoản nợ phải thu của khách hàng, phải trả NCC,…hỗ trợ nhà quản lý kiểm soát dòng tiền và ra các quyết định tài chính hợp lý cho chủ công ty.

Khái niệm và phân loại khoản phải thu a) Khái niệm Theo Võ Văn Nhị (2010), Kế toán tài chính – NXB Tài chính: “Nợ phải thu là một bộ phận quan trọng trong tài sản của doanh nghiệp, phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp khi thực hiện việc cung cấp sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cũng như một số trường hợp khác khiến cho một bộ phận tài sản của doanh nghiệp bị chiếm dụng tạm thời.” 5 b) Phân loại Phân loại theo đối tượng: Căn cứ theo tính chất phát sinh, các khoản phải thu trong công ty bao gồm: khoản phải thu của khách hàng, phải thu nội bộ và khoản phải thu khác nhưng trong đó phần lớn khoản phải thu khách hàng thường chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng số công nợ phải thu của công ty. Tài khoản 131 – Phải thu của khách hàng: Là các khoản doanh nghiệp có quyền thu từ khách hàng về tiền bán hàng hóa, sản phẩm hoặc cung cấp dịch vụ. Tài khoản 136 – Phải thu nội bộ: Gồm các khoản công nợ giữa doanh nghiệp mẹ với đơn vị phụ thuộc hoặc giữa các đơn vị phụ thuộc với nhau. Tài khoản 138 – Phải thu khác: Bao gồm các khoản nợ phải thu không nằm trong hai nhóm trên, như các khoản tạm ứng, bồi thường, hoặc các khoản thu hộ phát sinh khác.

Phân loại theo thời gian: Khoản phải thu của công ty được chia thành hai khoản gồm khoản phải thu ngắn hạn và khoản phải thu dài hạn. Khoản phải thu ngắn hạn: Đây là những khoản nợ mà công ty dự kiến sẽ thu hồi trong thời hạn không quá 12 tháng hoặc trong một chu kỳ kinh doanh thông thường, tùy theo thời hạn nào dài hơn. Các khoản này chủ yếu phát sinh từ việc bán hàng, cung cấp dịch vụ hoặc các khoản tạm ứng ngắn hạn. Khoản phải thu dài hạn: Là các khoản có thời gian thu hồi trên 12 tháng hoặc sau khi kết thúc chu kỳ kinh doanh hiện tại.

Các khoản này thường phát sinh từ các hợp đồng kinh tế có thời gian thanh toán dài hạn, cho vay nội bộ, hoặc các khoản đầu tư, hợp tác tài chính giữa công ty với các đối tác khác.