CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA KẾ TOÁN CHI PHÍ XÂY DỰNG TẠI DOANH NGHIỆP XÂY DỰNG 1. Các khái niệm cơ bản về chi phí xây lắp và nhiệm vụ kế toán 1. Các khái niệm - Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu. - Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã chi ra có liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ nhất định.
- Chi phí xây dựng là quá trình chuyển biến của vật liệu xây dựng thành sản phẩm dưới tác động của máy móc thiết bị cùng sức lao động của công nhân. Nói cách khác,các yếu tố về tư liệu lao động,đối tượng lao động dưới sự tác động có mục đích của sức lao động qua quá trình thi công sẽ trở thành sản phẩm xây dựng. Những hao phí này được thể hiện dưới hình thái giá trị thì đó là chi phí sản xuất. Chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại khác nhau,công dụng và mục đích khác nhau song chung quy gồm có chi phí về lao động sống như chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương; chi phí về lao động vật hoá như nguyên vật liệu, khấu hao về TSCĐ… Chi phí xây dựng là hết sức quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới lợi nhuận, do đó việc quản lý và giám sát chặt chẽ chi phí là hết sức cần thiết.
Để có thể giám sát và quản lý tốt chi phí cần phải phân loai chi phí theo các tiêu thức thích hợp. - Phân biệt giữa chi phí và chi tiêu: + Chi tiêu là sự giảm đi thuần túy các loại vật tư, tài sản, tiền vốn của doanh nghiệp, bất kể nó dùng vào mục đích gì. + Chi phí và chi tiêu là hai khái niệm khác nhau nhưng có quan hệ mật thiết với nhau. Chi tiêu là cơ sở phát sinh của chi phí, không có chi tiêu thì không có chi phí.
Chi phí và chi tiêu có sự khác nhau về số lượng và thời điểm phát sinh, có những khoản chi tiêu ở kỳ này nhưng chưa được tính vào chi phí (chi mua nguyên 5 Luan van vật liệu chưa sử dụng) và có nhũng khoản tính vào chi phí kỳ này nhưng thực tế chưa chi tiêu (chi phí trích trước). Phân loại chi phí xây dựng Việc phân loại chi phí xây dựng không chỉ dựa vào các số liệu tổng hợp về chi phí sản xuất mà còn căn cứ vào số liệu cụ thể của từng loại chi phí theo từng công trình, hạng mục công trình theo từng thời điểm nhất định. - Phân loại theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm: + Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm giá trị thực tế của nguyên liệu, vật liệu chính, phụ hoặc các bộ phận rời, vật liệu luân chuyển tham gia cấu thành thực thể sản phẩm xây dựng và giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây dựng (không kể vật liệu cho máy móc thi công và hoạt động sản xuất chung). + Chi phí nhân công trực tiếp: gồm toàn bộ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp mang tính chất tiền lương trả cho công nhân trực tiếp xây dựng.
+ Chi phí sử dụng máy thi công: bao gồm chi phí cho các máy thi công nhằm thực hiện khối lượng xây dựng bằng máy. Máy móc thi công là loại máy trực tiếp phục vụ xây dựng công trình. + Chi phí sản xuất chung: phản ánh chi phí sản xuất của đội, công trình xây dựng bao gồm: lương nhân viên quản lý đội, công trình, các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ theo tỷ lệ quy định trên tiền lương của công nhân trực tiếp xây lắp, công nhân điều khiển xe, máy thi công và nhân viên quản lý đội, khấu hao TSCĐ dùng chung cho hoạt động của đội và những chi phí khác có liên quan đến hoạt động của đội. - Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung của chi phí.
Theo cách phân loai này, các yếu tố có cùng nội dung kinh tế được sắp xếp chung vào một yếu tố không phân biệt chi phí sản xuất được phát sinh ở đâu hay dùng vào mục đích gì trong sản xuất nhằm tổng hợp và cân đối mọi chỉ tiêu kinh tế và kế hoạch của doanh nghiệp. Toàn bộ chi phí sản xuất trong kỳ đối với doanh nghiệp xây lắp được chia thành các yếu tố sau: + Chi phí nguyên vật liệu: Là những chi phí nguyên vật liệu không phân biệt được trực tiếp hay gián tiếp như xi măng, sắt thép… 6 Luan van + Chi phí sử dụng nhân công: Là những chi phí về tiền lương và các khoản trích theo lương. + Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm toàn bộ số tiền trích khấu hao TSCĐ sử dụng cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. + Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là số tiền phải trả về các dịch vụ mua ngoài sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp như tiền điện, tiền nước, tiền tư vấn,… + Chi phí khác bằng tiền: Bao gồm các chi phí dùng chi hoạt động sản xuất kinh doanh ngoài bốn yếu tố chi phí đã nêu trên.
- Phân loại chi phí theo mối quan hệ với sản lượng: + Chi phí bất biến (chi phí cố định): là những chi phí mà tống số không thay đổi khi có sự thay đổi về mức độ hoạt động của đơn vị. + Chi phí khả biến (chi phí biến đổi): là những chi phí thay đổi tỷ lệ với mức độ hoạt động của đơn vị. + Chi phí hỗn hợp: Là các chi phí mang tính chất của cả định phí và biến phí. Ở mức độ họat động nhất định chi phí hỗn hợp thể hiện các đặc điểm của định phí, nếu quá mức đó nó thể hiện đặc tính của biến phí.
Thuộc loại chi phí hỗn hợp có chi phí tiền điện, điện thoại… Cách phân loại này giúp doanh nghiệp có thể biết được cách ứng xử của từng loại chi phí khi thay đổi mức độ họat động trong doanh nghiệp. Phương pháp này giúp doanh nghiệp xây dựng được định mức chi phí, xây dựng được các dự tóan chi phí, lợi nhuận - Phân loại chi phí theo đối tượng tập hợp chi phí và phương pháp tập hợp chi phí: + Chi phí trực tiếp: là những khoản chi phí phát sinh được tập hợp trực tiếp cho một đối tượng tập hợp chi phí. + Chi phí gián tiếp: là loại chi phí liên quan đến nhiều đối tượng, do đó người ta phải tập hợp chung sau đó tiến hành phân bổ theo những tiêu thức thích hợp. Việc phân loại chi phí có vai trò rất quan trọng trong quản lý.
Nó thể hiện cơ cấu chi phí theo nội dung kinh tế để phân tích đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất. Là cơ sở lập dự toán chi phí sản xuất, lập kế hoạch cung ứng vật tư, kế hoạch quỹ tiền lương, tính toán nhu cầu sử dụng vốn lưu động định mức. Đối 7 Luan van với công tác kế toán nó là cơ sở để lập các báo cáo tài chính, giám đốc tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất, ngoài ra nó còn là cơ sở để tính thu nhập quốc dân, đánh giá khái quát tình hình tăng năng suất lao động. Yêu cầu quản lí chi phí xây dựng và nhiệm vụ kế toán 1.Yêu cầu quản lý chi phí xây dựng tại doanh nghiệp.
- Quản lý về đối tượng chịu chi phí: + Chi phí sản xuất xây dựng công trình: là chi phí sản xuất phát sinh trực tiếp trong lĩnh vực hoạt động sản xuất xây lắp, những chi phí này bao gồm: Chi phí nguyên liệu, vật tư trực tiếp sản xuất tạo nên sản phẩm xây lắp, chi phí nhân công trực tiếp tham gia xây lăp công trình, chi phí công cụ dụng cụ trực tiếp phục vụ thi công. Đây là bộ phận cơ bản hình thành nên giá thành sản phẩm. + Chi phí sản xuất ngoài xây lắp: Là những chi phí phát sinh ngoài hoạt động sản xuất xây lắp. Những chi phí này có thể là những chi phí liên quan gián tiếp đến quá trình sản xuất xây dựng công trình như: chi phí vé tàu xe đi công tác, chi phí ăn ở cho cán bộ đi công tác tại các công trường… - Quản lý về tổng mức chi phí: Mỗi công trình, hạng mục công trình cần phải được lập dự toán chi tiết theo từng khoản mục, từng yếu tố chi phí… một cách chính xác và hợp lý.
- Quản lý theo khoản mục chi phí: + Chi phí NVL trực tiếp: bao gồm toàn bộ giá trị các loại NVL, nhiên liệu, phụ tùng thay thế, vật liệu thiết bị xây dựng cơ bản, dụng cụ. mà doanh nghiệp đã thực sự sử dụng cho hoạt độn xây lắp thi công công trình. + Chi phí nhân công trực tiếp: Là toàn bộ số tiền công phải trả, tiền trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn của toàn bộ công nhân tham gia trực tiếp xây lắp, thi công công trình của doanh nghiệp. Ngoài ra còn bao gồm tiền ăn ca, tiền công phải trả cho lao động thuê ngoài cũng được hạch toán vào khoản mục này.
+ Chi phí máy thi công: bao gồm chi phí thường xuyên sử dụng MTC và chi phí tạm thời sử dụng MTC. + Chi phí sản xuất chung: bao gồm các chi phí phát sinh ở đội, bộ phận sản xuất ngoài các chi phí sản xuất trực tiếp kể trên, đó là: 8 Luan van * Chi phí nhân viên quản lý đội sản xuất gồm: lương chính, lương phụ và các khoản phải trích theo lương của nhân viên quản lý đội. * Chi phí vật liệu gồm: giá trị NVL dùng để sửa chữa, bảo dưỡng tài sản cố định, các chi phí công cụ dụng cụ… ở đội xây lắp. * Chi phí khấu hao tài sản cố định sử dụng tại đội xây lắp hoặc bộ phận sản xuất.
* Chi phí dịch vụ mua ngoài như: điện nước, điện thoại, sử dụng cho sản xuất là quản lý ở đội xây lắp… - Quản lý theo từng nghiệp vụ chi phí: Thường xuyên đối chiếu chi phí thực tế với chi phí dự toán để tìm ra nguyên nhân làm vượt chi hay giảm chi so với dự toán, từ đó tìm ra hướng khắc phục.