CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán các khoản thanh toán với người lao động trong doanh nghiệp 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về tiền lương: Theo PGS.TS Phạm Công Đoàn-TS Nguyễn Cảnh Lịch, Giáo trình Kinh tế doanh nghiệp Thương mại năm 2012, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội, trang 141, “ Tiền lương là giá cả sức lao động, được hình thành thông qua sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, do quan hệ cung cầu về lao động trên thị trường quyết định và được trả theo NSLĐ, chất lượng và hiệu quả công việc” Tại điều 55 của bộ Luật Lao Động có ghi: “Tiền lương của người lao động do 2 bên thỏa thuận trong hoạt động lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc”.
Theo giáo trình Kế toán tài chính - Trường Đại học Thương Mại – Chủ biên: TS Nguyễn Tuấn Duy; TS Đặng Thị Hòa, NXB thống kê 2010, “Tiền lương (tiền công) là số tiền mà chủ doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào khối lượng, tính chất và chất lượng lao động của từng người sau thời gian làm việc. Tiền lương (tiền công ) là những khoản thu nhập chủ yếu dùng để bù đắp những hao phí về thời gian, về sức lực, về trí tuệ và tích lũy cho người lao động trong quá trình làm việc tại doanh nghiệp”. Theo quan điểm của các nhà kinh tế học hiện đại “Tiền lương là giá cả của lao động được xác định bởi quan hệ cung cầu trên thị trường lao động”. Trong doanh nghiệp sản xuất thì tiền lương một mặt là khoản chi phí sản xuất hình thành nên giá trị sản phẩm, một phần nhằm bù đắp hao phí sức lao động của người lao động để tái tạo ra sức lao động mới nhằm tiếp tục quá trình sản xuất Nói tóm lại “Tiền lương là số tiền mà chủ doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào khối lượng, tính chất và chất lượng lao động của từng người sau một thời gian làm việc.
Tiền lương là những khoản thu nhập chủ yếu dùng để bù đắp những hao phí về thời gian, về sức lực, về trí tuệ và tích lũy cho người lao động trong quá trình GVHD: ThS. Vũ Thị Thanh Huyền 7 SVTH: Nguyễn Tuấn Anh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán làm việc tại doanh nghiệp”. Cần phân biệt hai khái niệm của tiền lương: - Tiền lương danh nghĩa: là số tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động. Số tiền này nhiều hay ít phụ thuộc trực tiếp vào NSLĐ và hiệu quả làm việc của người lao động, phụ thuộc vào trình độ, kinh nghiệm làm việc…ngay trong quá trình lao động.
- Tiền lương thực tế: được hiểu là số lượng các loại hàng hóa tiêu dùng và các loại dịch vụ cần thiết mà người lao động hưởng lương có thể mua được bằng tiền lương danh nghĩa của họ. Khái niệm các khoản trích theo lương Ngoài tiền lương thì người lao động còn được hưởng một số trợ cấp, phúc lợi khác như Bảo hiểm xã hội ( BHXH), Bảo hiểm y tế ( BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), Kinh phí công đoàn (KPCĐ)… các khoản này cũng góp phần trợ giúp người lao động và tăng thêm thu nhập cho họ trong các trường hợp khó khăn, tạm thời hoặc vĩnh viễn mất sức lao động. - Bảo hiểm xã hội: Là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng các quỹ bảo hiểm xã hội (Khoản 1 điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 do Quốc hội ban hành ngày 20 tháng 11 năm 2014) - Bảo hiểm y tế: Là hình thức bảo hiểm bắt buộc được áp dụng đối với các đối tượng theo quy định của Luật này để chăm sóc sức khỏe, không vì mục đích lợi nhuận do Nhà nước tổ chức thực hiện (Khoản 1 điều 1 Luật số 46/2014/QH13 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế do Quốc hội ban hành ngày 13 tháng 06 năm 2014) - Bảo hiểm thất nghiệp: Là chế độ nhằm bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi bị mất việc làm, hỗ trợ người lao động học nghề, duy trì việc làm, tìm việc làm trên cơ sở đóng vào Quỹ bảo hiểm thất nghiệp (Khoản 4 Điều 3 Luật việc làm số 38/2013/QH13 do Quốc hội ban hành ngày 16 tháng 11 năm 2013) - Kinh phí công đoàn: Là quỹ tiền tệ được hình thành dùng để phục vụ cho hoạt động công đoàn ở các cấp. Kinh phí công đoàn do cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp GVHD: ThS.
Vũ Thị Thanh Huyền 8 SVTH: Nguyễn Tuấn Anh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán đóng bằng 2% quỹ tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động (Khoản 2 Điều 26 Luật Công đoàn số 12/2012/QH13 do Quốc hội ban hành ngày 20 tháng 06 năm 2012) 1. Khái niệm các khoản thanh toán khác với người lao động - Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) Thuế TNCN là sắc thuế trực thu đánh vào thu nhập chịu thuế của cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định ( thời gian tính thuế thường là một năm) (Giáo trình kế toán thuế -Trường Đại học Thương Mại – Chủ biên: PGS.TS Đoàn Vân Anh, NXB Thống Kê 2016) - Phúc lợi Là quyền lợi về vật chất mà Nhà nước hay cơ quan, doanh nghiệp bảo đảm cho công nhân, viên chức và người lao động được hưởng (Theo Đặng Quang Điều (2016), “Phải có phúc lợi tốt hơn cho người lao động”, Báo lao động, số 79 trang 5) - Tiền thưởng Tiền thưởng là những khoản thu nhập ngoài lương mà doanh nghiệp trả cho người lao động do hoàn thành tốt hoặc có những thành tích xuất sắc trong khi thực hiện các nhiệm vụ được giao, mang lại hiệu quả thực tế cho doanh nghiệp. ( Giáo trình Kế toán tài chính- Trường Đại học Thương Mại – Chủ biên: TS Nguyễn Tuấn Duy; TS Đặng Thị Hòa, NXB thống kê 2010) Theo điều 103 Bộ Luật Lao động năm 2012 quy định “Tiền thưởng là khoản tiền người sử dụng lao động thưởng cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất kinh doanh hàng năm và mức độ hoàn thành công việc của người lao động” - Phụ cấp lương. “Phụ cấp lương là các khoản để bù đắp yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động mà mức lương thỏa thuận trong hợp đồng lao động chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ như phụ cấp chức vụ, chức danh; phụ cấp trách nhiệm; phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; phụ cấp thâm niên; phụ cấp khu vực; phụ cấp lưu động; phụ cấp thu hút và các phụ cấp có tính chất tương tự”.
Vũ Thị Thanh Huyền 9 SVTH: Nguyễn Tuấn Anh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Theo đó, phụ cấp lương sẽ bao gồm: phụ cấp chức vụ; phụ cấp trách nhiệm; phụ cấp nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; phụ cấp thâm niên…. Những phụ cấp này gắn liền với tính chất công việc của từng người lao động, do đó không phải người lao động nào cũng có phụ cấp lương. + Phụ cấp trách nhiệm: Nhằm bù đắp cho những người vừa trực tiếp sản xuất hoặc làm công việc chuyên môn nghiệp vụ, vừa kiêm nhiệm công tác quản lý không thuộc chức vụ lãnh đạo bổ nhiệm hoặc những người làm việc đòi hỏi trách nhiệm cao chưa được xác định trong mức lương. Phụ cấp trách nhiệm được tính và trả cùng lương tháng + Phụ cấp thu hút: Áp dụng đối với CBCNV đến làm việc tại những vùng kinh tế mới, cơ sở kinh tế và các đảo xa có điều kiện sinh hoạt đặc biệt khó khăn do chưa có cơ sở hạ tầng ảnh hưởng đến đời sống vật chất và tinh thần của người lao động.
+ Phụ cấp khác: Là số tiền doanh nghiệp trả cho người lao động ngoài tiền lương, thưởng gồm: Phụ cấp làm ngoài giờ, làm thêm, người lao động gặp khó khăn,… - Khoản bồi thường vật chất Trong quá trình sản xuất, người lao động làm hư hại tới tài sản của Công ty hoặc làm mất mát, thất thoát tài sản thì phải bồi thường theo quy định của Công ty. - Tiền tạm ứng khấu trừ vào lương. Là khoản tiền bao gồm tạm ứng tiền lương vì lý do công việc mà chưa sử dụng hết hoặc tạm ứng tiền lương tháng sẽ được khấu trừ trực tiếp vào lương. Ngoài ra còn có các khoản như: Tiền điện, nước, thuê nhà do công ty trả thay NLĐ.
Nội dung và phương pháp xác định các khoản thanh toán với người lao động 1. Nội dung các khoản thanh toán với người lao động Quỹ tiền lương Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ tiền lương của doanh nghiệp trả cho tất cả các loại lao động thuộc doanh nghiệp quản lý và sử dụng. Thành phần quỹ lương bao gồm các khoản chủ yếu là tiền lương trả cho người lao động trong thời gian thực tế làm việc ( theo thời gian, theo sản phẩm.), ngoài ra còn có các khoản phụ cấp (phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp thú hút, phụ cấp khác ), các khoản trả theo chế độ BHXH (ốm đau, thai sản, tai nạn…). Vũ Thị Thanh Huyền 10 SVTH: Nguyễn Tuấn Anh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp Khoa Kế toán – Kiểm toán Trong quan hệ với quá trình sản xuất kinh doanh, kế toán phân loại quỹ tiền lương của doanh nghiệp thành hai loại cơ bản: - Tiền lương chính: Là tiền Lương trả cho người lao động trong thời gian lam nhiệm vụ chính đã được quy định, bao gồm: tiền lương cấp bậc, các khoản phụ cấp thường xuyên và tiền thưởng trong sản xuất.