CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG 1. Một số khái niệm và lý thuyết về kế toán bán hàng 1. Một số khái niệm - Khái niệm về hàng hóa “Hàng hóa trong kinh doanh thương mại gồm các loại vật tư, sản phẩm có hình thái vật chất hoặc không có hình thái vật chất mà doanh nghiệp mua về với mục đích để bán”(TS. Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014).
- Khái niệm về bán hàng “Bán hàng là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua”(TS. Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014). - Khái niệm về doanh thu Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 – Doanh thu và thu nhập khác, ban hành theo quyết định 149 ngày 31/12/2001 của Bộ Tài chính (BTC) thì Doanh thu được hiểu như sau: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng nguồn vốn chủ sở hữu”. - Các khoản giảm trừ doanh thu Trong quá trình bán hàng có thể phát sinh các trường hợp đặc biệt làm giảm trừ doanh thu.
Chẳng hạn như các khoản chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán, giảm giá hàng bán hay hàng bán bị trả lại… Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 – Doanh thu và thu nhập khác, ban hành theo quyết định 149 ngày 31/12/2001 của BTC thì các khoản giảm trừ doanh thu bao gồm: Chiết khấu thương mại: Là khoản mà doanh nghiệp giảm giá niêm yết cho từng khách hàng mua với số lượng hàng lớn. SVTH: Hoàng Thị Thủy 5 Lớp: K17D _SB LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Tạ Quang Bình Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua hàng theo quy định của công ty. Hàng bán bị trả lại: Là giá trị của khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán.
Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng. Một số lý thuyết 1. Các phương thức bán hàng * Phương thức bán buôn hàng hóa “Bán buôn hàng hoá là phương thức bán hàng cho các doanh nghiệp thương mại, các doanh nghiệp sản xuất. để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán ra” (TS.
Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014). Căn cứ vào địa điểm nhận và giao hàng, bán buôn được chia thành các hình thức sau: - Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho Là phương thức bán buôn hàng hóa mà hàng bán được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Có hai hình thức bán buôn qua kho: +Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho Theo hình thức này bên mua cử đại diện mang giấy ủy nhiệm đến kho của doanh nghiệp thương mại đề nhận hàng. Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua.
Sau khi nhận đủ hàng, đại diện bên mua ký nhận đã nhận đủ hàng vào chứng từ bán hàng đồng thời thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ. +Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, bằng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng giao cho bên mua ở một điểm thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Hàng hóa này được xác định là tiêu thụ khi nhận được tiền do bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán.
- Phương thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng SVTH: Hoàng Thị Thủy 6 Lớp: K17D _SB LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Tạ Quang Bình Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận mua hàng, không đưa về nhập kho mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: +Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (hay Hình thức giao tay ba). Theo hình thức này doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua và giao trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho người bán.
Sau khi giao, nhận, đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác nhận là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng Theo hình thức này doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng (nhận hàng mua), bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
* Phương thức bán lẻ hàng hóa “Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế, không thông qua các trung gian. Đặc điểm của phương thức này là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc với số lượng nhỏ phù hợp với nhu cầu của người tiêu dùng, giá bán thường ổn định” (TS. Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014).
Phương thức bán lẻ thường có hai hình thức sau: - Bán lẻ thu tiền tập trung Theo hình thức này việc thu tiền của người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao. - Bán lẻ thu tiền trực tiếp SVTH: Hoàng Thị Thủy 7 Lớp: K17D _SB LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS. Tạ Quang Bình Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách.
Hết ca, nhân viên bán hàng làm giấy nộp tiền và nộp lại tiền cho thủ quỹ. Đồng thời, kiểm kê hàng hóa tồn tại quầy để xác định số lượng hàng đã bán ra trong ca và lập báo cáo bán hàng. * Phương thức bán hàng đại lý “Bán hàng đại lý là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại (bên giao đại lý) giao hàng cho một doanh nghiệp thương mại khác (bên nhận đại lý) để các cơ sở này trực tiếp bán hàng”(TS. Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014).
Bên đại lý sẽ trực tiếp bán hàng và thanh toán tiền cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng hoa hồng đại lý bán. Số hàng gửi đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Số hàng được xác định là tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận được tiền do bên đại lý thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. * Phương thức bán hàng trả góp, trả chậm “Bán hàng trả góp, trả chậm là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp thương mại dành cho người mua ưu đãi được trả tiền hàng trong kỳ.
Doanh nghiệp thương mại được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo phương thức trả tiền ngay gọi là lãi trả góp. Khi doanh nghiệp thương mại giao hàng cho người mua, hàng hóa được xác định là tiêu thụ”(TS. Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014). Các phương thức thanh toán - Phương thức thanh toán ngay “Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hàng hóa bị chuyển giao.
Ở hình thức này sự vận động của hàng hóa gắn với sự vận động của tiền tệ”(TS. Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014). - Phương thức thanh toán trả chậm “Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng. Ở hình thức này sự vận động của hàng SVTH: Hoàng Thị Thủy 8 Lớp: K17D _SB LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: TS.
Tạ Quang Bình hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian” (TS. Nguyễn Tuấn Duy, Giáo trình Kế toán hoạt động thương mại và dịch vụ, 2014). Phương thức xác định giá bán Việc xác định giá bán hàng hóa phải dựa trên nguyên tắc: phải đảm bảo bù đắp được giá vốn, chi phí đã bỏ ra đồng thời đảm bảo cho doanh nghiệp có được khoản lợi nhuận định mức. Trên nguyên tắc đó, giá bán hàng hóa được xác định như sau: Giá bán hàng hóa = Giá gốc + Thặng số thương mại Thặng số thương mại dùng để bù đắp chi phí và hình thành lợi nhuận, nó được tính theo tỉ lệ % trên giá thực tế của hàng hóa tiêu thụ.
Như vậy: Giá bán hàng hóa = Giá gốc (1 + %TSTM) Hiện nay, nhà nước chỉ quy định giá ở một số mặt hàng thiết yếu, quan trọng còn các hàng hóa khác giá cả được xác định theo quy luật cung cầu trên thị trường. Vì vậy, mỗi doanh nghiệp cần phải tự xác định cho mình mức giá phù hợp dựa vào nhu cầu thị trường, chu kỳ sống của sản phẩm, uy tín và nhãn mác sản phẩm đó trên thị trường.để có thể cạnh tranh được với các doanh nghiệp khác. Lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho Thông tư số 228/2009/TT-BTC ngày 7/12/2009 của BTC hướng dẫn chế độ trích lập và sử dụng các khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho: - Đối tượng trích lập dự phòng Đối tượng lập dự phòng bao gồm nguyên vật liệu, dụng cụ dùng cho sản xuất, vật tư, hàng hóa, thành phẩm tồn kho (gồm cả hàng tồn kho bị hư hỏng, kém mất phẩm chất, lạc hậu mốt, lạc hậu kỹ thuật, lỗi thời, ứ đọng, chậm luân chuyển.