CHƯƠNG I: CƠ SỞ VỀ LÍ LUẬN KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Các khái niệm cơ bản và yêu cầu quản lí, nhiệm vụ của kế toán bán hàng. Một số khái niệm cơ bản Để đi sâu vào nghiên cứu và hiểu được bản chất của công tác kế toán bán hàng, trước hết ta cần tìm hiểu một số thuật ngữ được sử dụng thường xuyên trong quá trình bán hàng như sau: - “Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp thương mại, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu về hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua” (7, Trang 29). - “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được trong kì kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu” (1, Đoạn 2).
- “Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp trong kì bao gồm: + Doanh thu bán buôn là doanh thu của khối lượng sản phẩm, hàng hóa.bán cho cơ quan đơn vị khác nhằm mục đích để tiếp tục chuyển bán hoặc gia công sản xuất. + Doanh thu bán lẻ là doanh thu của khối lượng sản phẩm, hàng hóa.bán cho cơ quan, đơn vị khác hay cá nhân nhằm mục đích để tiêu dùng. + Doanh thu gửi bán đại lí là doanh thu của khối lượng hàng gửi bán đại lí theo hợp đồng kí kết” (8, Trang 290). -“ Doanh thu thuần về bán hàng và cung cấp dịch vụ là chỉ tiêu này phản ánh số doanh thu bán hàng, thành phẩm và cung cấp dịch vụ đã trừ các khoản giảm trừ (chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán.) trong kì báo cáo, làm căn cứ tính kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp” (8, Trang 320).
- “Giá vốn hàng bán là một chỉ tiêu tổng hợp phản ánh trị giá thực tế của sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư đã tiêu thụ trong kì” (8, Trang 250). SVTH: Trần Thị Yến 4 Lớp: K47D5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Thị Thu Thủy - Các khoản giảm trừ doanh thu: Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 + “Chiết khấu thương mại là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn” (2, Đoạn 3). + “Giảm giá hàng bán là khoản giảm trừ cho người mua do hàng hóa kém phẩm, sai qui cách hoặc lạc hậu thị hiếu” (2, Đoạn 3). + “Giá trị hàng bán bị trả lại là giá trị khối lượng hàng bán đã xác định là tiêu thụ nhưng bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán” (2, Đoạn 3).
+ “Chiết khấu thanh toán là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua do người mua thanh toán tiền hàng trước thời hạn theo hợp đồng” (2, Đoạn 3). Đặc điểm, yêu cầu quản lí, nhiệm vụ của kế toán bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Đặc điểm nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp thương mại a. Các phương thức bán hàng Trong các doanh nghiệp thương mại, việc tiêu thụ hàng hóa có thể được thực hiện theo các phương thức sau: Phương thức bán buôn hàng hóa Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất.để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán.
Đặc điểm của hàng hóa bán buôn là hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào lĩnh vực tiêu dùng, do vậy giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện. Hàng thường được bán theo lô hàng hoặc bán với số lượng lớn, giá bán biến động tùy thuộc vào khối lượng hàng bán và phương thức thanh toán. Trong bán buôn hàng hóa, thường bao gồm hai hình thức sau: Phương thức bán buôn hàng hóa qua kho Bán buôn hàng hóa qua kho là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng bán phải được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp. Trong phương thức này có hai hình thức: + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho: Theo hình thức này, khách hàng cử người mang giấy ủy nhiệm đến kho của doanh nghiệp trực tiếp nhận hàng và áp tải hàng về.
Sau khi giao nhận hàng hóa, đại diện bên mua kí nhận đã đủ hàng vào chứng từ bán hàng của bên bán đồng thời trả tiền ngay hoặc kí nhận nợ. SVTH: Trần Thị Yến 5 Lớp: K47D5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Thị Thu Thủy + Bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng: Bên bán căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã kí kết hoặc theo đơn đặt hàng của người mua xuất kho gửi hàng cho người mua bằng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài. Chi phí vận chuyển gửi hàng bán có thể do bên bán chịu hoặc có thể do bên mua chịu tùy theo hợp đồng kinh tế đã kí kết. Hàng gửi đi bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp đến khi nào bên mua nhận được hàng, chứng từ và chấp nhận thanh toán thì quyền sở hữu hàng hóa mới được chuyển giao từ người bán sang người mua.
Phương thức bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa bán ra khi mua từ nhà cung cấp không đem về nhập kho của doanh nghiệp mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng. Phương thức này có thể được thực hiện theo các hình thức sau: + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (Hình thức giao tay ba): Doanh nghiệp thương mại bán buôn sau khi nhận hàng từ nhà cung cấp của mình thì giao bán trực tiếp cho khách hàng tại địa điểm do hai bên thỏa thuận. Sau khi giao hàng hóa cho khách hàng thì đại diện bên mua sẽ kí vào chứng từ bán hàng và quyền sở hữu hàng hóa đã được chuyển cho khách hàng, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài để vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp. Khi nhận được tiền bên mua thanh toán hoặc lấy được giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh hóa thì hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Phương thức bán lẻ hàng hóa Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế, các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ. Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng.
Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã SVTH: Trần Thị Yến 6 Lớp: K47D5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Thị Thu Thủy được thực hiện. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. Phương thức bán lẻ có các hình thức sau: Hình thức bán lẻ thu tiền tập trung Là hình thức bán hàng mà trong đó việc thu tiền ở người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau. Theo hình thức này, mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách rồi viết hóa đơn, tích kê giao cho khách hàng để họ đến nhận hàng ở quầy hàng do mậu dịch viên bán hàng giao.
Hết ca hoặc ngày bán hàng thì mậu dịch viên căn cứ vào hóa đơn, tích kê giao hàng cho khách và kết quả kiểm kê hàng tồn quầy, xác định số lượng hàng đã bán trong ngày, trong ca làm cơ sở cho lập báo cáo bán hàng. Nhân viên thu tiền làm giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quĩ. Do có sự tách rời về việc mua và thanh toán tiền hàng sẽ tránh được những sai sót, mất mát hàng hóa và tiền, tạo điều kiện thuận lợi cho việc quản lí và phân bổ trách nhiệm đến từng cá nhân cụ thể. Tuy nhiên nó lại gây phiền hà cho khách hàng về thời gian thủ tục nên hình thức này chủ yếu chỉ được áp dụng trong việc bán những mặt hàng có giá trị cao.
Hình thức bán lẻ thu tiền trực tiếp Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách hàng và giao cho khách hàng. Cuối ngày hoặc cuối ca bán hàng thì mậu dịch viên phải kiểm kê hàng hóa tồn quầy, xác định số lượng hàng đã bán trong ca, trong ngày để lập báo cáo bán hàng đồng thời lập giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quĩ. Hình thức này khá phổ biến vì nó tiết kiệm được thời gian mua hàng của khách hàng đồng thời tiết kiệm được lao động tại quầy hàng. Hình thức bán hàng tự phục vụ Theo hình thức này, khách hàng sẽ tự chọn những hàng hóa mà mình cần sau đó đem đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng, nhân viên thu tiền sẽ tiến hành thu tiền và lập hóa đơn bán hàng.
Hình thức bán hàng trả góp Theo hình thức này, người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần trong một thời gian nhất định và người mua phải trả cho doanh nghiệp bán hàng một số tiền lớn hơn giá bán trả tiền ngay một lần. SVTH: Trần Thị Yến 7 Lớp: K47D5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Thị Thu Thủy Phương thức bán hàng đại lí Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lí, kí gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán được hàng, cơ sở đại lí thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp và được hưởng một khoản tiền được gọi là hoa hồng đại lí. Số hàng chuyển giao cho các cơ sở đại lí vẫn thuộc quyền sở hữu của các doanh nghiệp cho đến khi nào cơ sở đại lí thanh toán tiền bán hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì nghiệp vụ bán hàng mới hoàn thành.