CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản về bán hàng và nhiệm vụ kế toán 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về bán hàng Bán hàng: Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp, nó chính là quá trình chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa từ tay người bán sang tay người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền được đòi tiền ở người mua Phương thức bán buôn hàng hóa Bán buôn hàng hóa là phương thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất…để thực hiện bán ra hoặc để gia công chế biến rồi bán ra.
Khi thực hiện phương thức bán buôn hàng hóa, hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông, chưa đi vào tiêu dùng nên giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa chưa được thực hiện. Hàng hóa thường được bán theo lô hoặc bán với số lượng lớn, giá bán biến động phụ thuộc vào số lượng hàng bán và phương thức thanh toán Phương thức bán lẻ hàng hóa Bán lẻ hàng hóa là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc tổ chức kinh tế, các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ Bán hàng theo hình thức này có đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng. Giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định Phương thức bán hàng đại lý Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng.
Sau khi được bán hàng, cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý. Số tiền được chuyển giao cho các cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại, đến khi nào cơ sở đại lý thanh toán tiền bán hàng hoặc chấp nhận thanh toán thì nghiệp vụ bán hàng mới hoàn thành GVHD: TS. Nguyễn Tuấn Duy 12 SVTH: Hoàng Thị Hưởng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Phương thức bán hàng trả góp trả chậm Là phương thức bán hàng mà doanh nghiệp thương mại dành cho người mua ưu đãi được trả tiền hàng nhiều kỳ. Doanh nghiệp thương mại được hưởng thêm khoản chênh lệch giữa giá bán trả góp và giá bán thông thường theo phương thức trả tiền ngay gọi là lãi trả góp.
Khi doanh nghiệp thương mại giao hàng cho người mua, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. Tuy nhiên khoản lãi trả góp chưa được ghi nhận toàn bộ mà chỉ được phân bổ dần vào doanh thu hoạt động tài chính vào nhiều kỳ sau giao dịch 1. Khái niệm về doanh thu Doanh thu Theo chuẩn mực kế toán số 14 - Doanh thu và thu nhập khác: Doanh thu là tổng các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu Doanh thu hàng bán Doanh thu hàng bán là toàn bộ số tiền thu được hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa bao gồm các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có) Doanh thu thuần Doanh thu thuần là chênh lệch giữa tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ với khoản giảm trừ doanh thu (Chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, doanh thu của số hàng bán bị trả lại, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế xuất khẩu phải nộp, thuế GTGT của hàng tiêu thụ nếu doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp) Doanh thu giảm trừ Chiết khấu thương mại: Là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết cho khách hàng mua hàng với số lượng lớn. (Trích chuẩn mực số 14 - Doanh thu và thu nhập khác) Chiết khấu thanh toán: Là khoản tiền người bán giảm trừ cho người mua, do người mua thanh toán tiền mua hàng trước thời hạn theo hợp đồng.
Nguyễn Tuấn Duy 13 SVTH: Hoàng Thị Hưởng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ cho người mua do mua hàng kém phẩm chất, sai quy cách hoăc bị lạc hậu thị hiếu. (Trích chuẩn mực số 14 - Doanh thu và thu nhập khác) Hàng bán bị trả lại: Là giá trị khối lượng hàng bán được xác định là tiêu thụ bị khách hàng trả lại và từ chối thanh toán. Khái niệm về giá trị hàng hóa Giá vốn hàng bán Giá vốn hàng bán (Theo hệ thống TK Việt Nam HTTK/6/632) là giá trị vốn của sản phẩm, vật tư, hàng hóa, dịch vụ, bất động sản đầu tư, giá thành sản xuất của sản phẩm xây lắp (đối với doanh nghiệp xây lắp bán trong kỳ) Ngoài ra, còn phản ánh các chi phí liên quan đến hoạt động kinh doanh bất động sản đầu tư như: Chi phí khấu hao, chi phi sửa chữa, chi phi nghiệp vụ cho thuê bất động sản đầu tư theo phương thức cho thuê hoạt động (Trường hợp phát sinh không lớn) chi phí nhượng bán, thanh lý bất động sản đầu tư Giá gốc hàng bán Giá gốc của hàng bán là giá gốc của hàng xuất kho để bán bao gồm “Chi phí mua, chi phí chế biến và các chi phí liên quan trực tiếp khác phát sinh để có được hàng tồn kho ở địa điểm và trạng thái hiện tại” (Theo VAS 02) 1. Yêu cầu quản lý Quá trình bán hàng trong doanh nghiệp thương mại có ý nghĩa rất quan trọng.
Thông qua quá trình bán hàng, tài sản của doanh nghiệp chuyển từ trạng thái hàng hóa sang trạng thái tiền tệ. Do đó để quản lý nghiệp vụ bán hàng các doanh nghiệp cần quản lý cả hai mặt là tiền và hàng, cụ thể quản lý các nghiệp vụ bán hàng cần đảm bảo các chỉ tiêu sau: Quản lý về doanh thu bán hàng: Đây là cơ sở quan trọng để xác định nghĩa vụ của doanh nghiệp với nhà nước đồng thời là cơ sở để xác định chính xác kết quả kinh doanh của doanh nghiệp thương mại. Bao gồm: Quản lý doanh thu thực tế, quản lý các khoản giảm trừ doanh thu, quản lý doanh thu thuần. Quản lý công nợ: Quản lý tình hình thu tiền, tình hình thu hồi công nợ và thanh toán công nợ phải thu của khách hàng, kế toán phải theo dõi chặt chẽ thời hạn thanh toán tiền hàng để kịp thu hồi tiền ngay khi đến hạn để tránh bị chiếm dụng sản xuất kình doanh của doanh nghiệp GVHD: TS.
Nguyễn Tuấn Duy 14 SVTH: Hoàng Thị Hưởng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán Quản lý giá vốn của hàng đã tiêu thụ: Quản lý tổng giá vốn, quản lý giá vốn theo địa điểm bán, quản lý giá vốn theo hình thức bán, quản lý giá vốn theo từng lần bán 1. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng Để hoạt động bán hàng của doanh nghiệp có hiệu quả đem lại doanh thu và lợi nhuận ngày càng cao cho doanh nghiệp, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh phải xây dựng cho mình một kế hoạch sản xuất kinh doanh trong đó có kế hoạch bán hàng một cách logic và hợp lý nhằm đánh giá đúng đắn chất lượng hoạt động bán hàng của đơn vị từ đó có biện pháp, quyết định kịp thời để nâng cao hiệu quả bán hàng. Để thực sự là công cụ cho quá trình quản lý. Kế toán bán hàng phải thực hiện tốt và thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ sau: Ghi chép, phản ánh kịp thời, đẩy đủ và chính xác tình hình bán hàng của doanh nghiệp trong kì cả về giá trị và số lượng hàng bán trên tổng số và trên từng mặt hàng, từng địa điểm bán, từng phương thức bán hàng Tính toán chính xác tổng giá trị thanh toán của hàng bán ra bao gồm tổng doanh thu và thuế vat đầu ra của từng nhóm mặt hàng, từng hóa đơn Xác định chính xác giá mua thực tế của lượng hàng đã tiêu thụ đồng thời phân bổ phí mua cho hàng tiêu thụ nhằm xác định kết quả bán hàng Kiểm tra, đôn đốc tình hình thu hồi và quản lý tiền hàng, quản lý khách nợ, theo dõi chi tiết từng khách hàng, số tiền khách nợ Tập hợp đầy đủ, chính xác, kịp thời các khoản chi phí bán hàng thực tế phát sinh và kết chuyển chi phí bán hàng cho hàng tiêu thụ, làm căn cứ xác định kết quả kinh doanh Cung cấp thông tin cần thiết về tình hình bán hàng, phục vụ cho việc chỉ đạo, điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1.
Một số vấn đề lý luận cơ bản về kế toán bán hàng 1. Sự chi phối của các chuẩn mực kế toán đến kế toán bán hàng 1. Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 “Chuẩn mực chung” (Ban hành và công bố theo QĐ số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 của bộ trưởng bộ tài chính Nguyên tắc cơ sở dồn tích: Khi xảy ra nghiệp vụ bán hàng thì doanh thu, chi phí của nghiệp vụ bán hàng đó phải được ghi nhận ngay tại thời điểm phát sinh, GVHD: TS. Nguyễn Tuấn Duy 15 SVTH: Hoàng Thị Hưởng Khóa luận tốt nghiệp Khoa: Kế toán – Kiểm toán không căn cứ vào thời điểm thực tế doanh nghiệp nhận được tiền khách hàng thanh toán hay thời điểm chi tiền cho việc phát sinh chi phí bán hàng của doanh nghiệp Nguyên tắc hoạt động liên tục: Kế toán bán hàng phải được thực hiện trên cơ sở giả định là doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thường trong tương lai gần, nhờ đó mà hoạt động bán hàng diễn ra thường xuyên, kết quả hoạt động kinh doanh kỳ này sẽ mang tính chất kế thừa và nối tiếp logic với các kỳ kế toán trước và sau Nguyên tắc giá gốc: Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc.
Giá gốc của tài sản được tính theo số tiền hoặc khoản tương đương tiền phải trả hoặc tính theo giá trị hợp lý của tài sản đó vào thời điểm tài sản được ghi nhận. Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có quy định khác trong chuẩn mực kế toán cụ thể. Kế toán áp dụng nguyên tắc này trong việc tính giá hàng tồn kho Nguyên tắc phù hợp: Việc ghi nhận doanh thu và chi phí bán hàng phải phù hợp với nhau.
