Mở đầu (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động) a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh xác định được vấn đề/nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết trong bài học hoặc xác định rõ cách thức giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ trong các hoạt động tiếp theo của bài học. b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể mà học sinh phải thực hiện (xử lí tình huống, câu hỏi, bài tập, thí nghiệm, thực hành…) để xác định vấn đề cần giải quyết/nhiệm vụ học tập cần thực hiện và đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề/cách thức thực hiện nhiệm vụ. c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể yêu cầu về nội dung và hình thức của sản phẩm hoạt động theo nội dung yêu cầu/nhiệm vụ mà học sinh phải hoàn thành: kết quả xử lí tình huống; đáp án của câu hỏi, bài tập; kết quả thí nghiệm, thực hành; trình bày, mô tả được vấn đề cần giải quyết hoặc nhiệm vụ học tập phải thực hiện tiếp theo và đề xuất giải pháp thực hiện. d) Tổ chức thực hiện: Trình bày cụ thể các bước tổ chức hoạt động học cho học sinh từ chuyển giao nhiệm vụ, theo dõi, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ thông qua sản phẩm học tập.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực thi nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1 (Ghi rõ tên thể hiện kết quả hoạt động). a) Mục tiêu: Nêu mục tiêu giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập để chiếm lĩnh kiến thức mới/giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ đặt ra từ Hoạt động 1. b) Nội dung: Nêu rõ nội dung yêu cầu/nhiệm vụ cụ thể của học sinh làm việc với sách giáo khoa, thiết bị dạy học, học liệu cụ thể (đọc/xem/nghe/nói/làm) để chiếm lĩnh/vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề/nhiệm vụ học tập đã đặt ra từ hoạt động 1. c) Sản phẩm: Trình bày cụ thể về kiến thức mới/kết quả giải quyết vấn đề/thực hiện nhiệm vụ học tập mà học sinh cần viết ra, trình bày được.
d) Tổ chức thực hiện: Hướng dẫn, hỗ trợ, kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện hoạt động của học sinh. Hoạt động 3: Luyện tập a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu vận dụng kiến thức đã học và yêu cầu phát triển các kĩ năng vận dụng kiến thức cho học sinh. 16 skkn b) Nội dung: Nêu rõ nội dung cụ thể của hệ thống câu hỏi, bài tập, bài thực hành, thí nghiệm giao cho học sinh thực hiện. c) Sản phẩm: Đáp án, lời giải của các câu hỏi, bài tập; các bài thực hành, thí nghiệm do học sinh thực hiện, viết báo cáo, thuyết trình.
d) Tổ chức thực hiện: Nêu rõ cách thức giao nhiệm vụ cho học sinh; hướng dẫn hỗ trợ học sinh thực hiện; kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện. Hoạt động 4: Vận dụng a) Mục tiêu: Nêu rõ mục tiêu phát triển năng lực của học sinh thông qua nhiệm vụ/yêu cầu vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn (theo từng bài hoặc nhóm bài có nội dung phù hợp). b) Nội dung: Mô tả rõ yêu cầu học sinh phát hiện/đề xuất các vấn đề/tình huống trong thực tiễn gắn với nội dung bài học và vận dụng kiến thức mới học để giải quyết. c) Sản phẩm: Nêu rõ yêu cầu về nội dung và hình thức báo cáo phát hiện và giải quyết tình huống/vấn đề trong thực tiễn.
d) Tổ chức thực hiện: Giao cho học sinh thực hiện ngoài giờ học trên lớp và nộp báo cáo để trao đổi, chia sẻ và đánh giá vào các thời điểm phù hợp trong kế hoạch giáo dục môn học/hoạt động giáo dục của giáo viên. Mỗi bài dạy có thể được thực hiện trong nhiều tiết học, bảo đảm đủ thời gian dành cho mỗi hoạt động để học sinh thực hiện hiệu quả. Hệ thống câu hỏi, bài tập luyện tập cần bảo đảm yêu cầu tối thiểu về số lượng và đủ về thể loại theo yêu cầu phát triển các kĩ năng. Hoạt động vận dụng được thực hiện đối với những bài hoặc nhóm bài có nội dung phù hợp và chủ yếu được giao cho học sinh thực hiện ở ngoài lớp học.
Trong Kế hoạch bài dạy không cần nêu cụ thể lời nói của giáo viên, học sinh mà tập trung mô tả rõ hoạt động cụ thể của giáo viên: giáo viên giao nhiệm vụ/yêu cầu/quan sát/theo dõi/hướng dẫn/nhận xét/gợi ý/kiểm tra/đánh giá; học sinh thực hiện/đọc/nghe/nhìn/viết/trình bày/báo cáo/thí nghiệm/thực hành/. Việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên được thực hiện trong quá trình tổ chức các hoạt động học và được thiết kế trong Kế hoạch bài dạy thông qua các hình thức: hỏi - đáp, viết, thực hành, thí nghiệm, thuyết trình, sản phẩm học tập. Đối với mỗi hình thức, khi đánh giá bằng điểm số phải thông báo trước cho học sinh về các tiêu chí đánh giá và định hướng cho học sinh tự học; chú trọng đánh giá bằng nhận xét quá trình và kết quả thực hiện của học sinh theo yêu cầu của câu hỏi, bài tập, bài thực hành, thí nghiệm, thuyết trình, sản phẩm học tập đã được nêu cụ thể trong Kế hoạch bài dạy. Các bước tổ chức thực hiện một hoạt động học - Giao nhiệm vụ học tập: Trình bày cụ thể nội dung nhiệm vụ được giao cho học sinh (đọc/nghe/nhìn/làm) với thiết bị dạy học/học liệu cụ thể để tất cả học sinh đều hiểu rõ nhiệm vụ phải thực hiện.
- Thực hiện nhiệm vụ (học sinh thực hiện; giáo viên theo dõi, hỗ trợ): Trình bày cụ thể nhiệm vụ học sinh phải thực hiện (đọc/nghe/nhìn/làm) theo yêu cầu của giáo viên; dự kiến những khó khăn mà học sinh có thể gặp phải kèm theo biện pháp hỗ trợ; dự kiến các mức độ cần phải hoàn thành nhiệm vụ theo yêu cầu. - Kết luận, nhận định: Phân tích cụ thể về sản phẩm học tập mà học sinh phải hoàn thành theo yêu cầu (làm căn cứ để nhận xét, đánh giá các mức độ hoàn thành của học sinh trên thực tế tổ chức dạy học); làm rõ những nội dung/yêu cầu về kiến thức, kĩ năng để học sinh ghi nhận, thực hiện; làm rõ các nội dung/vấn đề cần giải quyết/giải thích và nhiệm vụ học tập mà học sinh phải thực hiện tiếp theo. Như vậy, có rất nhiều công văn, nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn về việc xây dựng kế hoạch bài dạy. Điểm chung của các văn bản trên là hướng đến dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
Đó là những cơ sở lí luận chính xác, khoa học, vững chắc và thuyết phục để xây dựng đề tài: Kế hoạch xây dựng bài dạy “Vợ nhặt” (Ngữ văn 12) theo định hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh 2. Cơ sở thực tiễn 2. Thực trạng xây dựng kế họach bài dạy Ngữ văn ở trường THPT Từ khi có công văn 5555 ngày 08/10/2014 của Bộ GDDT và nhất là từ khi ban hành công văn 5512/BGDĐT-GDTrH ngày 18 tháng 12 năm 2020 của Bộ GDĐT thì giáo viên chúng ta khá băn khoăn lo lắng và luôn tìm tòi thể nghiệm để xây dựng kế hoạch bài dạy theo đúng yêu cầu. Cho đến nay, “công cuộc” xây dựng kế hoạch bài dạy theo định hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh vẫn đang là khó khăn lớn của giáo viên.
Vì đã quá quen thuộc với cách xây dựng kế hoạch bài dạy truyền thống nên việc chuyển sang thực hiện theo mô hình mới còn nhiều bỡ ngỡ, ngập ngừng. Giáo viên THPT vẫn đang trong quá trình làm quen, tìm tòi, thể nghiệm nên thật sự chưa có nhiều kế hoạch bài dạy phù hợp. Thế nhưng, năm học 2022-2023, chương trình giáo dục phổ thông mới được thực hiện ở lớp 10 THPT thì bắt buộc chúng ta phải thực hiện tốt việc xây dựng kế hoạch bài dạy theo 18 skkn định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Vì vậy, hơn bao giờ hết, việc xây dựng kế họach bài dạy phù hợp rất đáng được quan tâm.
Thực trạng xây dựng kế hoạch bài dạy “Vợ nhặt”- Kim Lân ở trường THPT Phan Thúc Trực nói triêng và ở một số trường THPT trên địa bàn huyện Yên Thành, Nghệ An nói chung. Khảo sát chương trình: Chương trình dạy học hiện hành của Bộ giáo dục và đào tạo về môn Ngữ văn thì bài “Vợ nhặt” được sắp xếp học ở đầu học kì 2, Ngữ văn 12. Khảo sát sách giáo khoa và sách giáo viên Ngữ văn 12, tập 2, NXBGD: - Bài “Vợ nhặt” của Kim Lân ở trang 23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33 sách giáo khoa Ngữ văn 12, tập 2, nhà xuất bản giáo dục có cấu trúc như sau: 1. Kết quả cần đạt 2.
Hướng dẫn học bài 5. Luyện tập - Trong sách giáo viên Ngữ văn 12, tập 2, nhà xuất bản giáo dục, bài “Vợ nhặt” ở trang 22,23,24,25,26,27,28,29,30,31,32,33,34 và có cấu trúc: 1. Mục tiêu bài học 2. Những điều cần lưu ý 2.
Đặc điểm bài học 2. Trọng tâm bài học 2. Phương pháp và tiến trình tổ chức dạy học 2. Phương pháp dạy học 2.
Tiến trình tổ chức dạy học 2. Phần Tiểu dẫn 2. Phần Hướng dẫn học bài 2. Tổng kết, ghi nhớ 2.
Một số gọi ý tìm hiểu tác phẩm 2. Kiểm tra đánh giá – gợi ý bài tập 2. Tài liệu tham khảo 2. Khảo sát một số tài liệu tham khảo khác : - Thiết kế bài giảng Ngữ văn 12, tập 2, NXB Đại học quốc gia Hà Nội.
- Phát triển năng lực đọc hiểu văn bản văn chương qua hệ thống phiếu học tập lớp 12, tập 2, NXB ĐHSP, năm 2019. 19 skkn - Tác phẩm văn chương trong nhà trường phổ thông – những con đường khám phá, tập 3, Nhà xuất bản giáo dục. Khảo sát thực tế dạy học: - “Vợ nhặt” của Kim Lân là một tác phẩm văn học thành công, có giá trị và vai trò vô cùng quan trọng đối với lịch sử văn học Việt Nam. Tuy nhiên đây cũng là một bài học khá dài – gần 9 trang sách (dù đã lược bỏ khá nhiều đoạn) với kết cấu tác phẩm khá phức tạp và chứa đựng nhiều nội dung sâu xa.
- Trong quá trình dạy học, giáo viên chúng ta đã cố gắng tìm tòi, đổi mới phương pháp để có một kế hoạch bài dạy phù hợp nhằm phát huy phẩm chất, năng lực của học sinh. Thế nhưng qua dự giờ các đồng nghiệp, qua tham khảo một số kế hoạch bài dạy và nhất là qua “Kế hoạch bài dạy minh họa THPT” ở mục IV trong “Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn” của mô đun 1…tôi nhận thấy một số tồn tại. Một số tồn tại của kế hoạch bài dạy “Vợ nhặt” và hoạt động dạy học bài “Vợ nhặt”.