Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận cơ bản về huy động và sử dụng vốn trong XDNTM 1. Một số khái niệm - Khái niệm nông thôn: Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, nông thôn có thể được xem xét trên nhiều góc độ kinh tế, chính trị, văn hóa. nông thôn không đơn thuần là khu vực xã hội và cũng là khu vực kinh tế, kinh tế nông nghiệp, công nghiệp dịch vụ thường gọi là các hoạt động phi nông nghiệp.
- Khái niệm về nông thôn mới: Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW đưa ra mục tiêu: "XDNTM có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường”. Để xác định nông thôn mới Chính phủ ban hành Quyết định số 1980- QĐ/TTg, ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020. Trong đó Chính phủ đã quy định cụ thể theo 19 tiêu chí bao gồm: 1. Trường học; 6.
Cơ sở vật chất văn hóa; 7. Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn; 8. Thông tin và Truyền thông; 9. Lao động có việc làm; 13.
Tổ chức sản xuất; 14. Giáo dục và Đào tạo; 15. Môi trường và an toàn thực phẩm; 18. Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật; 19.
Quốc phòng và An ninh. Nông thôn mới là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng KTXH từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng cao; theo định hướng XHCN (Vũ Nhữ Thăng, 2015). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay là kiểu nông thôn được xây dựng tiên tiến về mọi mặt so với mô hình nông thôn cũ. Xã nông thôn mới là xã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí trên các lĩnh vực là Quy hoạch, hạ tầng kinh tế xã hội, kinh tế và tổ chức sản xuất, văn hóa - xã hội - môi trường, hệ thống chính trị được quy định tại các văn bản pháp lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành.
Huyện nông thôn mới là huyện có tỷ lệ số xã trong huyện đạt chuẩn nông thôn mới và có các tiêu chí về quy hoạch, giao thông, thủy lợi, điện, y tế-văn hóa- giáo dục, sản xuất, môi trường, an ninh- trật tự xã hội và chỉ đạo XDNTM đạt chuẩn theo quy định tại các văn bản pháp lý do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành (Thủ tướng Chính phủ, 2016), - Khái niệm về XDNTM XDNTM là cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. XDNTM giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. XDNTM là quá trình xây dựng kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường nông thôn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân nông thôn, phát triển hài hòa, rút ngắn khoảng cách giữa thành thị với nông thôn. Quá trình xây dựng với vai trò chủ thể là người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác (Thủ tướng Chính phủ (2013), Quyết định số 342/QĐ-TTg).
XDNTM là một chính sách về một mô hình phát triển cả về nông nghiệp và nông thôn, nên vừa mang tính tổng hợp, bao quát nhiều lĩnh vực, vừa đi sâu giải quyết nhiều vấn đề cụ thể, đồng thời giải quyết các mối quan hệ với các chính sách khác, các lĩnh vực khác trong sự tính toán, cân đối mang tính tổng thể, khắc phục tình trạng rời rạc hoặc duy ý chí (Thủ tướng Chính phủ (2013), Quyết định số 342/QĐ-TTg). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 XDNTM là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. XDNTM giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. Quá trình XDNTM có những đặc trưng cơ bản như sau: - Nội dung XDNTM hướng tới thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia được qui định tại văn bản pháp quy do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành.
- XDNTM theo phương châm phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, xã đặt ra các chính sách, cơ chế hỗ trợ và hướng dẫn. Các hoạt động cụ thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện. - Được thực hiện trên cơ sở kế thừa và lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai ở nông thôn, có bổ sung dự án hỗ trợ đối với các lĩnh vực cần thiết; có cơ chế, chính sách khuyến khích mạnh mẽ đầu tư của các thành phần kinh tế; huy động đóng góp của các tầng lớp dân cư. - Được thực hiện gắn với các quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng của mỗi địa phương (xã, huyện, tỉnh); có quy hoạch và cơ chế đảm bảo cho phát triển theo quy hoạch (trên cơ sở các tiêu chuẩn kinh tế, kỹ thuật do các Bộ chuyên ngành ban hành).
- Là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của chính quyền địa phương ở cấp xã, được tiến hành đồng bộ trên tất cả các mặt của xã hội trong đó việc xây dựng cơ sở hạ tầng địa phương đi trước một bước. Những đặc trưng này quyết định đến việc tổ chức, huy động NV để thực hiện XDNTM ở mỗi địa phương. Từ khâu lập kế hoạch cho đến quá trình thực hiện cần có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 sự tham gia của người dân. Trong quá trình tổ chức huy động cần huy động sự tham gia của mọi tầng lớp nhân dân, sự phối hợp của các tổ chức chính trị xã hội và quản lý của Nhà nước.
Cần phải xây dựng kế hoạch huy động và sử dụng vốn một cách công khai, minh bạch và có hiệu quả để thực hiện các tiêu chí của chương trình. - Khái niệm về huy động: Huy động là hình thức huy động một số lớn nhân lực, vật lực vào một công việc cụ thể. - Khái niệm về huy động vốn: Huy động vốn là hoạt động tiếp nhận nguồn vốn từ các các tổ chức kinh tế, xã hội và cá nhân bằng nhiều hình thức khác nhau để hình thành nên nguồn vốn phục vụ các hoạt động hướng đến mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội. - Khái niệm về nguồn vốn: Cho đến nay đã có nhiều khái niệm về nguồn vốn dưới các góc độ khác nhau, nhưng chủ yếu: + Theo nghĩa rộng, vốn gồm toàn bộ các nguồn lực kinh tế được đưa vào xã hội để chung chuyển, như: tiền, lao động, vật tư, tài nguyên, máy móc, thiết bị, ruộng đất; Ngoài ra còn có giá trị những tài sản vô hình, như: vị trí đất đai, công nghệ, quyền phát minh, sáng chế.
Trong các nền kinh tế phát triển thì tài sản vô hình ngày càng có vai trò quan trọng trong cơ cấu vốn. + Theo nghĩa hẹp, vốn là một trong ba yếu tố đầu vào phục vụ cho sản xuất (lao động, đất đai, vốn). Vốn là yếu tố thứ ba của sản xuất (các yếu tố khác là lao động và đất đai) được kết hợp lại để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. - Khái niệm về sử dụng nguồn vốn: Sử dụng nguồn vốn là việc sử dụng hợp lý phản ánh chất lượng của hoạt động sử dụng vốn vào giải quyết một nhu cầu nhất định trong phát triển sản xuất (đầu tư phát triển) và trong hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mang lại hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội.
Huy động nguồn vốn trong xây dựng nông thôn mới 1. Chính sách huy động nguồn vốn thực hiện xây dựng nông thôn mới Huy động nguồn lực là quá trình sử dụng các chính sách, biện pháp và các hình thức nhằm tập hợp được các nguồn lực từ các đối tượng có liên quan để thực hiện các mục tiêu đã đặt ra. Huy động nguồn vốn là một quá trình kinh tế - xã hội được thực hiện thông qua các chính sách, biện pháp và các hình thức mà Nhà nước, các tổ chức xã hội và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 các chủ thể kinh tế đưa ra và áp dụng nhằm chuyển các NV từ dạng tiềm năng thành các quỹ tiền tệ được sử dụng cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội (Chu Tiến Quang (2015). Huy động nguồn vốn là một nội dung trong quá trình XDNTM được thực hiện thông qua các chính sách, biện pháp và các hình thức mà Nhà nước, các tổ chức xã hội đưa ra và áp dụng nhằm chuyển các nguồn lực từ dạng tiềm năng thành các quỹ để sử dụng cho XDNTM.