Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC XÂY DỰNG TRƯỜNG TIỂU HỌC Ở HUYỆN TRẤN YÊN, TỈ NH YÊN BÁI ĐẠT CHUẨN QUỐC GIA 1. Mô ̣t vài nét về tổng quan nghiên cứu vấn đề Chất lượng giáo dục là vấn đề được quan tâm hàng đầu của nhiều nước trên thế giới và Việt Nam. Vì giáo dục là động lực là nguồn lực để thúc đẩy kinh tế văn hoá xã hội. Nhiều Quố c gia trên thế giới quan tâm, đầu tư, huy động mọi nguồn lực và tạo mọi điều kiện cho phát triển giáo dục là chiến lược lâu dài.
Cho dù ở các Quố c gia bản chất của giáo dục là khác nhau nhưng kể cả ở những nước có nền công nghiệp hiện đại - kinh tế phát triển cao, xã hội hoá sự nghiệp giáo dục là cách làm phổ biến. Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành sắc lệnh 146/SL ngày 10/8/1946, trong đó chỉ rõ : “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và xác định các nguyên tắc cơ bản của nền giáo dục nước ta là “Đại chúng hóa, dân tộc hóa, khoa học hóa và tôn chỉ phụng sự lý tưởng Quố c gia và dân chủ”[28]. Vì vậy, ngay từ khi mới dành độc lập, Đảng và Nhà nước ta đã bắt tay ngay vào cải tạo và xây dựng nền giáo dục Quố c dân. Nghị quyết Hội nghị lần 2 Ban chấp hành TW khoá VIII đã khẳng định : “Giáo dục là sự nghiệp của toàn Đảng, của Nhà nước và của toàn dân.
Mọi người đi học, học thường xuyên, học suốt đời. Phê phán thói lười học. Mọi người chăm lo giáo dục”[16] Đại hội Đảng toàn Quố c lần thứ IX đã chỉ rõ : “Tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp và hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa”[17]. Đại hội Đảng toàn Quố c lần thứ X đã khẳng định: “Giáo dục&Đào tạo cùng với khoa học công nghệ là Quố c sách hàng đầu, là nền tảng và động lực nn nn bn nh h Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn c thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” đồng thời chỉ rõ: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung, phương pháp dạy và học; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa”[20].
Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng toàn Quố c lần thứ XI cũng đã xác định phương hướng phát triển GD&ĐT trong giai đoạn 2011-2015 là : “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa; đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học; đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, đào tạo” đồng thời chỉ rõ: “Xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, kết hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình và xã hội; xây dựng xã hội học tập, tạo cơ hội và điều kiện cho mọi công dân được học tập suốt đời”[21] Hệ thống quan điểm của Đảng và các chính sách của Nhà nước ta về thực hiện “Chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa” thực chất là khẳng định tư tưởng chiến lược của Đảng trong quá trình phát triển giáo dục nhằm chấn hưng nền giáo dục Việt Nam. Từ sau khi cả nước đã cơ bản hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu học, Đảng, Nhà nước và ngành giáo dục đặc biệt quan tâm việc huy động các nguồn lực xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia nhằm giữ vững và phát huy những kết quả đã đạt được. Sự cố gắng của toàn ngành đã tạo ra sự ổn định, phát triển và nâng cao chất lượng của giáo dục tiểu học. Đồng thời với việc ban hành các văn bản pháp qui về giáo dục tiểu học và thực tế xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia.
Nghị quyết TW2 (khóa VIII) đã đề ra những biện pháp chủ yếu để phát triển Giáo dục và Đào tạo: “Ban hành chuẩn Quố c gia về trường học”, “Bảo đảm diện tích đất đai và sân chơi, bãi tập cho các trường theo đúng quy định của nhà nước”[16]…đó là ý tưởng của Đảng về nhà trường thế hệ mới. Tư tưởng đó tiếp tục được khẳng định trong báo cáo chính trị Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt nn nn bn nh h Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn c Nam: “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực thúc đẩy sự nghiệp CNH-HĐH, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”[17]. Xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia là một chủ trương đúng đắn nhằm từng bước xây dựng nhà trường theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, đồng thời đưa hoạt động giáo dục toàn diện của nhà trường vào kỷ cương, nền nếp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học. Để thực hiện mục tiêu trên, ngoài việc làm tốt công tác tuyên truyền phổ biến sâu rộng trong toàn ngành và xã hội về công tác xây dựng trường chuẩn Quố c gia, các địa phương cần xây dựng đề án cụ thể trình UBND tỉnh, thành phố để công tác này trở thành chủ trương chính thức của các cấp chính quyền; trên cơ sở đó có quy hoạch đất và huy động các nguồn lực của địa phương đầu tư cho trường học.
Mỗi Sở GD&ĐT cần có kế hoạch chỉ đạo cụ thể, tập trung xây dựng cho được một số trường chuẩn Quố c gia làm mẫu và tạo đà chung, kết hợp với chương trình kiên cố hóa trường lớp để xây dựng trường chuẩn Quố c gia, phấn đấu để các trường xây mới đều theo tiêu chuẩn trường chuẩn Quố c gia. Qui định và thực hiện chuẩn giáo dục, chuẩn nhà trường từ hơn 10 năm qua là xu thế phát triển giáo dục của thế giới và của các nước trong khu vực. Những kinh nghiệm, thành tựu của giáo dục thế giới trong những năm qua đã chứng minh sự đúng đắn và tính ưu việt, sự cần thiết của việc áp dụng các tiêu chuẩn Quố c tế phân loại giáo dục. Xây dựng nhà trường nói chung, trường tiểu học nói riêng đạt chuẩn Quố c gia ở nước ta là một trong những chủ trương lớn của Đảng.
Xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia để đảm bảo tổ chức các hoạt động giáo dục có chất lượng toàn diện, giữ vững và phát huy những thành tựu của giáo dục tiểu học, thực hiện giáo dục phổ cập, tạo tiền đề nhằm tiếp cận với trình độ phát triển của trường trung học ở các nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới. Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 đã đề ra hệ thống các giải pháp phát triển giáo dục, một trong những giải pháp đó là : “Tiếp tục hoàn chỉnh hệ nn nn bn nh h Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn c thống giáo dục Quố c dân và phát triển mạng lưới trường lớp, cơ sở giáo dục”. Giải pháp này khẳng định: “Phát triển mạng lưới giáo dục phổ thông rộng khắp trên toàn Quố c. Xây dựng trên mỗi địa bàn xã, phường ít nhất một trường tiểu học và một trường THCS đạt chuẩn Quố c gia”[39] Những năm gần đây, việc xây dựng trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia đã được tiến hành và đã đạt được những kết quả khả quan.
Có rất nhiều nghiên cứu về giáo dục, tuy nhiên nghiên cứu về vấn đề xây dựng trường chuẩn Quố c gia là đề tài còn chưa được quan tâm nhiều. Có thể kể đến một số công trình như: - Tác giả Nguyễn Thành Nguyện (2006), Các biện pháp chỉ đạo của Trưởng phòng giáo dục đối với công tác xây dựng trường Tiểu học đạt chuẩn Quố c gia ở huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh trong giai đoạn hiện nay, luận văn Thạc sĩ. - Tác giả Nguyễn Ngọc Dũng, Thực trạng và những giải pháp xây dựng trường Tiểu học đạt chuẩn Quố c gia ở Tây Ninh, luận án Tiến sĩ. - Tác giả Nguyễn Viết Cẩn (2004), Những biện pháp cơ bản xây dựng đội ngũ giáo viên trường chuẩn Quố c gia THPT Xuân Đỉnh-Hà Nội, luận văn Thạc sĩ.
- Tác giả Đoàn Văn Ninh (2006), Biện pháp quản lý việc xây dựng trường chuẩn Quố c gia của Hiệu trưởng trường THPT tỉnh Tuyên Quang, luận văn Thạc sĩ. - Tác giả Vũ Thế Duy (2008), Một số biện pháp chỉ đạo của Phòng GD&ĐT trong việc xây dựng trường THCS đạt chuẩn Quố c gia ở huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên, luận văn Thạc sĩ. Ngoài ra còn một số công trình đăng rải rác trên các báo, tạp chí như: - Xây dựng trường THCS đạt chuẩn Quố c gia giai đoạn 2001-2010 của tác giả Hà Thế Truyền trên Tạp chí Giáo dục. nn nn bn nh h Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn c - Chuẩn Quố c gia về giáo dục phổ thông - thách thức lớn trong chương trình dạy học, đăng trên Thế giới ngày nay của tác giả Hồ Viết Lương.
- Trường Tiểu học Chuẩn Quố c gia - Một khái niệm mới trong giáo dục của tác giả Trịnh Quố c Thái đăng trên Tạp chí Giáo dục. Các công trình nghiên cứu đều tập trung vào một số nội dung xây dựng trường chuẩn Quố c gia có ý nghĩa lý luận và thực tiễn với đặc thù từng địa phương. Một số khái niện cơ bản của đề tài 1. Trường tiểu học - Trường tiểu học là cơ sở giáo dục của bậc tiểu học, có tư cách pháp nhân và có con dấu riêng.
Trường tiểu học đảm nhận học sinh từ lớp 1 đến lớp 5, cho trẻ em từ 6 đến 14 tuổi, nhằm hình thành cho các em những cơ sở ban đầu cho sự phát triển và hoàn thiện nhân cách sau. Trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia - Trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia là trường tiểu học đạt các tiêu chuẩn theo quy định của Bộ giáo dục & đào tạo. Các tiêu chuẩn của trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia là những quy định bắt buộc và có giá trị như nhau để kiểm tra, xét duyệt và công nhận. Tiêu chuẩn trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia là căn cứ để chính quyền địa phương các cấp xây dựng kế hoạch đầu tư cho giáo dục tiểu học.
Đánh giá trường tiểu học được chia làm 3 cấp độ: trường tiểu học đạt mức chất lượng tối thiểu; Trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia mức độ 1; Trường tiểu học đạt chuẩn Quố c gia mức độ 2.