Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành du lịch và dịch vụ ăn uống (F&B) toàn cầu chịu tác động nặng nề từ đại dịch Covid-19 cùng các biến động địa chính trị, kinh tế thế giới. Tại Việt Nam, việc đóng cửa du lịch quốc tế trong 20 tháng (từ tháng 3/2020 đến tháng 10/2021) khiến lượng khách quốc tế sụt giảm nghiêm trọng từ 18 triệu lượt (năm 2019) xuống còn 3,8 triệu lượt (năm 2020) và chạm đáy 157,3 nghìn lượt (năm 2021) theo số liệu của Tổng cục Thống kê. Bước vào giai đoạn phục hồi, nhu cầu trải nghiệm văn hóa và ẩm thực của du khách quốc tế tăng nhanh. Số liệu từ Tổ chức Du lịch Ẩm thực Thế giới (World Food Travel Association - WFTA, 2023) cho thấy:

  • 81% du khách tin rằng thực phẩm địa phương giúp họ hiểu văn hóa bản địa.
  • 82% du khách chủ động tìm hiểu ẩm thực và đồ uống địa phương khi đi du lịch.
  • 82% du khách chi tiêu cho ăn uống khi đi du lịch nhiều hơn so với khi ở nhà.
  • 93% du khách tham gia vào ít nhất một hoạt động trải nghiệm ẩm thực độc đáo trong hai năm gần nhất.

Mặc dù ẩm thực Việt Nam được đánh giá cao trên trường quốc tế, việc phát triển du lịch ẩm thực trong nước phần lớn vẫn dừng lại ở quy mô tự phát, xem ẩm thực là dịch vụ đi kèm chứ chưa được định vị như một sản phẩm du lịch độc lập có tổ chức bài bản. Nhà hàng Cây Đa được xây dựng trong giai đoạn đại dịch Covid-19, trực thuộc Khoa Thời trang và Du lịch, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM với chức năng phục vụ học tập, thực hành cho sinh viên. Đề tài được hình thành nhằm tận dụng cơ sở vật chất và nguồn nhân lực tại chỗ để thiết kế sản phẩm du lịch ẩm thực hoàn chỉnh.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

  1. Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về tour du lịch, du lịch ẩm thực (food tour) và du lịch giáo dục (educational tourism).
  2. Quảng bá ngành Quản trị Nhà hàng và Dịch vụ ăn uống cùng thương hiệu Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM đến du khách quốc tế.
  3. Thiết kế 05 chương trình food tour chi tiết với chủ đề ẩm thực ba miền và lễ hội truyền thống, tối ưu hóa thời gian và chi phí cho du khách quốc tế, đồng thời tạo môi trường rèn luyện kỹ năng thực tế cho sinh viên.

Đối tượng nghiên cứu: Chương trình Food tour phục vụ du khách nước ngoài tại Nhà hàng Cây Đa, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM.

Phạm vi nghiên cứu:

  • Không gian: Không gian Nhà hàng Cây Đa, Khoa Thời trang và Du lịch, khuôn viên Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM.
  • Thời gian: Số liệu thống kê du lịch được khai thác trong giai đoạn 2016 – tháng 2/2023; các tài liệu lý luận trong vòng 10 năm; thời gian thực hiện đề tài diễn ra từ ngày 01/02/2023 đến tháng 06/2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và công trình nghiên cứu chuyên ngành:

  • Khung pháp lý và khái niệm: Điều 3 Chương 1 Luật Du lịch số 09/2017/QH14 về định nghĩa du lịch, chương trình du lịch; Quy định của Tổng cục Du lịch (2008) về cấu trúc chuyến du lịch và lịch trình chi tiết; Các phân loại tour du lịch theo hình thức tổ chức, phạm vi lãnh thổ (Inbound, Outbound, Nội địa) và mức độ cấu thành dịch vụ (trọn gói, có hướng dẫn viên, độc lập, tham quan).
  • Mô hình lý thuyết Food Tour: Mô hình "GASTRONOMIC" gồm 11 yếu tố tác động đến sự phát triển của du lịch ẩm thực: Good taste (vị ngon), Authentic (chính hiệu), Sustainable (bền vững), Tourist (du khách), Reach (tiếp cận), Organization (tổ chức), Need (nhu cầu), Opportunity (cơ hội), Marketing (tiếp thị), Internet (mạng thông tin), Clean (vệ sinh).
  • Du lịch giáo dục (Educational Tourism): Lý thuyết về việc kết hợp giữa học tập kỹ năng, tìm hiểu văn hóa bản địa với hoạt động tham quan thực tế tại cơ sở giáo dục đại học.
  • Tổng quan nghiên cứu: Kế thừa các nghiên cứu trong nước (Lê Văn Vũ, 2015; Vũ Thị Thu Hằng, 2017; Nguyễn Kim Ngọc Diệp, 2017; Phan & Trần, 2017; Vương, 2018; T. Nguyễn, 2021, 2022; Lê, 2022) và nghiên cứu quốc tế (Yeoman & Una, 2016; Shazada, 2016; Enzenbacher, 2020; Jauhiainen, 2021; Joanna Fountain, 2022).
Nhóm phương pháp Nguồn dữ liệu / Đối tượng áp dụng Mục đích thực hiện
Thu thập dữ liệu thứ cấp Số liệu Tổng cục Thống kê, Tổng cục Du lịch, UNWTO, WFTA (2023), sách, báo cáo khoa học và cổng thông tin điện tử. Xây dựng bức tranh toàn cảnh về thị trường du lịch, hành vi du khách và khung lý thuyết cho đề tài.
Phỏng vấn chuyên gia định tính 03 chuyên gia và hướng dẫn viên du lịch lâu năm tại TP.HCM (thực hiện từ 30/03/2023 đến 21/04/2023). Thu thập ý kiến thẩm định chuyên môn về tính khả thi, phân bổ thời lượng, nội dung trải nghiệm để hoàn thiện 05 tour.
Tổng hợp và phân tích quy trình Tài liệu vận hành nội bộ Nhà hàng Cây Đa, chương trình đào tạo ngành QTNH&DVAU và KTNC. Thiết kế lịch trình chi tiết, xây dựng biểu giá và quy chế vận hành tour phù hợp điều kiện thực tế.

Nội dung chính theo từng chương

Phần A: Tổng quan đề tài

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh du lịch mở cửa sau đại dịch Covid-19, phân tích số liệu thống kê du khách quốc tế giai đoạn 2016–2023 và dữ liệu khảo sát hành vi tiêu dùng ẩm thực của WFTA (2023). Tác giả tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước, xác định mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, ý nghĩa lý luận, ý nghĩa thực tiễn cùng kế hoạch tiến độ thực hiện đề tài gồm 20 mốc công việc chi tiết.

Phần B: Nội dung nghiên cứu

Chương 2: Cơ sở lý luận

Chương này tập trung hệ thống hóa 4 nội dung lý thuyết nền tảng:

  1. Tổng quan về tour du lịch: Phân tích định nghĩa du lịch theo Luật Du lịch 2017; các phân loại tour theo mục đích thuần túy (nghỉ dưỡng, sinh thái, văn hóa - lịch sử, khám phá, team building, thể thao), theo phạm vi lãnh thổ, địa lý, hình thức tổ chức và mức giá; cấu trúc 7 thành phần của một chương trình du lịch trọn gói có người tháp tùng.
  2. Tổng quan về Food tour: Làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò đối với kinh tế - xã hội, các yếu tố tác động theo khung GASTRONOMIC.
  3. Tổng quan về du lịch giáo dục: Khái niệm, ý nghĩa của mô hình kết hợp du lịch trải nghiệm với học tập trong môi trường đại học.
  4. Tổng quan về du khách quốc tế: Đặc điểm tâm lý, hành vi tiêu dùng của du khách quốc tế khi đến Việt Nam.

Cơ sở thực tiễn

Trình bày tổng quan về Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, Khoa Thời trang và Du lịch, ngành Quản trị Nhà hàng và Dịch vụ ăn uống. Phân tích chi tiết hiện trạng Nhà hàng Cây Đa: cơ sở vật chất, trang thiết bị F&B tiêu chuẩn, đội ngũ nhân sự sinh viên ngành QTNH&DVAU và Kỹ thuật Nữ công (KTNC), tình hình vận hành cùng các ưu điểm và hạn chế nội tại của cơ sở.

Quy trình thực hiện nghiên cứu

Mô tả các bước nghiên cứu khoa học từ xác định mục tiêu, lập câu hỏi nghiên cứu, thu thập và xử lý tài liệu thứ cấp, xây dựng bản thảo 05 chương trình tour ban đầu, lập bảng câu hỏi và danh sách chuyên gia phỏng vấn.

Xây dựng chương trình Food tour

Thiết kế chi tiết 05 chương trình food tour ban đầu dành cho du khách quốc tế tại Nhà hàng Cây Đa:

  • Chương trình 1: “Nghìn năm văn hiến” - Tinh hoa ẩm thực Bắc Bộ.
  • Chương trình 2: “Hương nắng & gió” - Tinh túy ẩm thực miền Trung.
  • Chương trình 3: “Hòa nhập ẩm thực” - Người Sài Gòn ăn gì?.
  • Chương trình 4: “Ấn tượng mộc mạc” - Hiền hòa chất phác miền Tây Nam Bộ.
  • Chương trình 5: “Hương tết” - Cùng nhau khám phá sự khác nhau Bắc - Nam.

Kết quả phỏng vấn chuyên gia và hoàn thiện chương trình tour

Tổng hợp các đóng góp của 03 chuyên gia du lịch về tiến trình thực hiện, tính cân đối giữa ẩm thực và hoạt động biểu diễn văn hóa, khả năng tương tác của khách. Tiến hành điều chỉnh toàn diện 05 chương trình tour hoàn thiện, lập Bảng 5.1 xác định chi phí cấu thành giá tour và ban hành hệ thống quy định tour (cách thức/thời gian đăng ký, quy định hủy/phí hủy tour, yêu cầu an toàn đối với du khách).

Phần C: Kết luận

Tổng kết các kết quả đạt được của đồ án tốt nghiệp, chỉ rõ những mặt hạn chế về dữ liệu và điều kiện thực nghiệm, đồng thời đề xuất các định hướng phát triển thực tế cho Nhà hàng Cây Đa trong tương lai.


Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể thông qua việc hoàn thiện 05 chương trình du lịch ẩm thực chuyên đề tại Nhà hàng Cây Đa:

Tên chương trình Food Tour Định hướng chủ đề ẩm thực Hoạt động trải nghiệm trọng tâm
Chương trình 1: Nghìn năm văn hiến Tinh hoa ẩm thực Bắc Bộ Tìm hiểu triết lý ẩm thực truyền thống phía Bắc, thưởng thức món ăn đặc trưng, tham quan trường.
Chương trình 2: Hương nắng & gió Tinh túy ẩm thực miền Trung Trải nghiệm hương vị cay nồng đậm đà, tìm hiểu văn hóa ẩm thực cung đình và dân gian miền Trung.
Chương trình 3: Hòa nhập ẩm thực Người Sài Gòn ăn gì? Khám phá nét giao thoa văn hóa ẩm thực đô thị Sài Gòn - TP.HCM qua các món ăn đường phố và hiện đại.
Chương trình 4: Ấn tượng mộc mạc Hiền hòa chất phác Tây Nam Bộ Thưởng thức phong vị ẩm thực sông nước Nam Bộ mộc mạc, đậm chất thiên nhiên và tính cách phóng khoáng.
Chương trình 5: Hương tết Khám phá sự khác biệt Bắc - Nam So sánh phong tục, mâm cỗ Tết truyền thống hai miền Bắc - Nam, trải nghiệm nét văn hóa đón Tết cổ truyền.

Đóng góp và đề xuất của tác giả:

  • Đóng góp học thuật và thực tiễn: Khóa luận là công trình đầu tiên nghiên cứu và thiết kế mô hình food tour dành cho du khách nước ngoài được tổ chức trực tiếp tại một nhà hàng thực hành nằm trong khuôn viên trường đại học tại TP.HCM. Đề tài kết hợp thành công giữa mô hình du lịch ẩm thực và du lịch giáo dục, tạo tiền đề cho việc thương mại hóa các cơ sở thực hành trong nhà trường.
  • Giải pháp đề xuất: Xây dựng quy trình vận hành dịch vụ tiêu chuẩn có sự tham gia của sinh viên ngành QTNH&DVAU và KTNC dưới sự hướng dẫn của giảng viên; ban hành bảng chi phí minh bạch (Bảng 5.1) và các chính sách đăng ký, hủy tour nhằm đảm bảo tính chuyên nghiệp khi tiếp cận thị trường khách quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận và hội đồng chấm đồ án đã thẳng thắn chỉ ra các hạn chế tồn tại:

  • Hạn chế dữ liệu và mẫu phỏng vấn: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên dữ liệu thứ cấp; số lượng chuyên gia tham vấn định tính còn ít (03 chuyên gia), chưa thực hiện khảo sát diện rộng bằng bảng hỏi định lượng đối với du khách quốc tế.
  • Tính thực nghiệm: Chưa triển khai thực nghiệm (chạy tour thử nghiệm thực tế) để kiểm chứng mức độ hài lòng, tính khả thi trong quy trình phục vụ và hiệu quả doanh thu do nhà hàng Cây Đa chưa chính thức vận hành thương mại.
  • Không gian tour: Toàn bộ lịch trình gói gọn trong phạm vi Nhà hàng Cây Đa và khuôn viên trường học, dễ tạo cảm giác đơn điệu nếu không đa dạng hóa các hoạt động phụ trợ ngoài việc ăn uống.
  • Thiếu sót trích dẫn: Giáo viên phản biện ghi nhận một số đoạn trích dẫn thống kê số lượng tỉnh thành ở các vùng du lịch Việt Nam (mục 5.2 trang 63) chưa ghi rõ nguồn tham khảo.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Tổ chức thử nghiệm các chương trình tour khi nhà hàng chính thức mở cửa để đo lường phản hồi thực tế của khách quốc tế.
  • Mở rộng không gian trải nghiệm, liên kết với các điểm tham quan lân cận tại TP.HCM và hợp tác với các doanh nghiệp lữ hành chuyên thị trường Inbound.
  • Nghiên cứu sâu hơn về phương thức tổ chức các loại hình nghệ thuật dân gian đi kèm (như Quan họ, Nhã nhạc, Đờn ca tài tử) trong không gian nhà hàng.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

  • Sinh viên và giảng viên ngành Quản trị Nhà hàng, Du lịch, Kỹ thuật Nữ công: Tham khảo phương pháp xây dựng sản phẩm du lịch ẩm thực kết hợp giáo dục thực hành; khung lý thuyết tổng hợp về tour trọn gói, mô hình GASTRONOMIC và du lịch giáo dục.
  • Các cơ sở đào tạo nghề và đại học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để xây dựng mô hình khai thác cơ sở vật chất thực hành phục vụ cộng đồng, gia tăng trải nghiệm thực tế cho người học và quảng bá thương hiệu nhà trường.
  • Người làm nghiên cứu về du lịch ẩm thực: Kế thừa cấu trúc thiết kế 05 bộ thực đơn chuyên đề vùng miền và quy trình tham vấn chuyên gia để hoàn thiện sản phẩm tour.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận này thuộc ngành nào và được thực hiện tại cơ sở đào tạo nào?
Khóa luận thuộc chuyên ngành Quản trị Nhà hàng và Dịch vụ ăn uống, Khoa Thời trang và Du lịch, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, do sinh viên Nguyễn Thị Tho và Phan Kim Ngân thực hiện dưới sự hướng dẫn của ThS. Lương Thế Bảo (năm 2023).

2. Điểm đặc thù trong mô hình Food Tour của đề tài này là gì?
Điểm đặc thù là toàn bộ 05 chương trình food tour được thiết kế để tổ chức ngay tại Nhà hàng Cây Đa bên trong khuôn viên trường đại học, kết hợp giữa việc thưởng thức ẩm thực truyền thống ba miền với du lịch giáo dục và tham quan trường, do chính sinh viên ngành Quản trị Nhà hàng và Kỹ thuật Nữ công tham gia phục vụ.

3. Khóa luận sử dụng những phương pháp nghiên cứu chính nào?
Tác giả sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp (từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Du lịch, UNWTO, WFTA 2023) kết hợp với phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia định tính (03 chuyên gia, hướng dẫn viên du lịch từ ngày 30/03/2023 đến 21/04/2023 qua gặp trực tiếp, điện thoại và Zalo) để hiệu chỉnh tour.

4. Khóa luận xây dựng cụ thể những chương trình tour nào?
Khóa luận xây dựng 05 chương trình tour gồm: “Nghìn năm văn hiến” (ẩm thực Bắc Bộ), “Hương nắng & gió” (ẩm thực miền Trung), “Hòa nhập ẩm thực” (ẩm thực Sài Gòn), “Ấn tượng mộc mạc” (ẩm thực Tây Nam Bộ) và “Hương tết” (khám phá sự khác nhau ẩm thực Tết Bắc - Nam).

5. Hội đồng phản biện đã nêu ra những góp ý trọng tâm nào đối với đề tài?
Giáo viên phản biện Nguyễn Văn Tiến đánh giá cao tính mới và sự chỉn chu của đề tài nhưng lưu ý về tính khả thi (không gian gói gọn trong trường học, tour thiên nhiều về ăn uống), yêu cầu bổ sung nguồn trích dẫn tại trang 63, xem xét lại nguyên tắc tính giá tour và làm rõ phương thức trình diễn các loại hình nghệ thuật truyền thống (trực tiếp hay qua màn hình).


Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Tho và Phan Kim Ngân đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về tour du lịch, du lịch ẩm thực và du lịch giáo dục trong bối cảnh phục hồi du lịch hậu Covid-19. Công trình xây dựng thành công 05 chương trình food tour chuyên đề ẩm thực ba miền và lễ hội tại Nhà hàng Cây Đa dành cho du khách nước ngoài, đồng thời xây dựng quy chế vận hành và dự toán chi phí cụ thể. Mặc dù còn hạn chế về tính thực nghiệm và mẫu khảo sát, đề tài đã đưa ra một hướng tiếp cận ứng dụng khả thi nhằm kết hợp giữa đào tạo thực hành và phát triển sản phẩm du lịch tại cơ sở giáo dục đại học.