Chương I NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. KHÁI NIỆM, PHÂN LOẠI CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM. Khái niệm, phân loại chi phí sản xuất 1. Khái niệm Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra để tiến hành sản xuất, chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện cung cấp lao vụ, dịch vụ trong một thời kỳ nhất định ( tháng, quý, năm).
Trong điều kiện nền kinh tế hàng hóa và cơ chế hạch toán kinh doanh, mọi chi phí đều được thể hiện bằng tiền, trong đó chi phí tiền công là biểu hiện bằng tiền của hao phí về lao động sống, còn chi phí về khấu hao TSCĐ, chi phí về nguyên vật liệu, nhiên liệu là biểu hiện bằng tiền của hao phí lao động vật hóa. Phân loại chi phí sản xuất 1. Phân loại chi phí sản xuất từ quan điểm của kế toán tính giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại có nội dung, tính chất, công dụng và mục đích khác nhau. Phân loại CPSX là việc sắp xếp các loại chi phí vào từng loại, từng khoản mục dựa vào các tiêu thức phân loại khác nhau.
Có nhiều quan điểm khác nhau về phân loại CPSX. Từ quan điểm của kế toán tính giá thành, việc phân loại CPSX chủ yếu dựa vào hai tiêu thức: Theo công dụng, mục đích của chi phí và theo phương pháp tập hợp chi phí vào các đối tượng chịu chi phí. Phạm Thị Lan Hương-10D02457 GVHD: PGS.TS Phạm Văn Đăng Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Kinh Doanh và Công Nghệ Hà Nội 1. Phân loại CPSX dựa vào mục đích, công dụng của chi phí Cách phân loại này có tác dụng phục vụ cho quản lý chi phí sản xuất theo định mức.
Đây là cơ sở để hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo khoản mục, là cơ sở để phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành sản phẩm, dịch vụ và định mức chi phí sản xuất cho kỳ sau. Theo cách này chi phí được phân thành 3 khoản mục như sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp bao gồm: Chi phí về nguyên vật liệu chính ( kể cả nửa thành phẩm mua ngoài ), vật liệu phụ, nhiên liệu. sử dụng trực tiếp vào việc sản xuất, chế tạo sản phẩm chi phí về vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, chế tạo sản phẩm. - Chi phí nhân công trực tiếp: Là các chi phí phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất ra sản phẩm như: tiền lương, các khoản phụ cấp và các khoản BHXH, BHYT, KPCĐ trích theo lương của công nhân trực tiếp sản xuất.
- Chi phí sản xuất chung: Là những chi phí phục vụ cho việc quản lý tại phân xưởng, tổ, đội sản xuất như chi phí vật liệu, chi phí tiền công của nhân viên phân xưởng, tổ đội; chi phí về công cụ, dụng cụ, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí dịch vụ mua ngoài và chi phí khác bằng tiền. Phân loại CPSX dựa vào phương pháp tập hợp chi phí vào các đối tượng chịu chi phí Cách phân loại này có tác dụng trong việc xác định phương pháp tập hợp chi phí vào đối tượng phục vụ cho việc tính giá thành sản phẩm, lao vụ, dịch vụ. Cách phân loại chia toàn bộ chi phí thành: - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí liên quan trực tiếp đến từng đối tượng chịu chi phí và được hạch toán trực tiếp vào đối tượng chịu chi phí. - Chi phí gián tiếp: Là những chi phí liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí, do vậy cần tiến hành phân bổ chi phí đó cho các đối tượng bằng phương pháp gián tiếp thông qua các yếu tiêu thức phân bổ.
Phạm Thị Lan Hương-10D02457 GVHD: PGS.TS Phạm Văn Đăng Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Kinh Doanh và Công Nghệ Hà Nội Việc phân loại CPSX theo tiêu thức nói trên áp dụng trong việc xác định phương pháp tập hợp chi phí và phân bổ chi phí cho từng đối tượng chịu chi phí để tính giá thành sản phẩm. Phân loại CPSX theo mối quan hệ với khối lượng sản phẩm, công việc, lao vụ sản xuất trong kỳ. Theo cách phân loại này chi phí sản xuất chia làm 2 loại: - Chi phí biến đổi: Là những chi phí có sự thay đổi về lượng, tương quan hệ tỷ lệ thuận với sự thay đổi của khối lượng sản phẩm sản xuất trong kỳ. - Chi phí cố đinh: Là những chi phí không thay đổi về tổng số dù có sự thay đổi trong mức độ hoạt động của sản xuất khối lượng sản phẩm trong kỳ.
Phân loại giá thành sản phẩm 1. Khái niệm Để đáp ứng các yêu cầu của quản lý, hạch toán và kế hoạch giá thành cũng như yêu cầu xây dựng giá cả hàng hóa, giá thành được xem xét dưới nhiều góc độ, phạm vi tính toán khác nhau. Phân loại giá thành sản phẩm 1. Phân loại theo thời điểm và cơ sở số liệu để tính giá thành Chỉ tiêu giá thành được chia làm giá thành kế hoạch, giá thành định mức và giá thành thực tế.
Cách phân loại này có tác dụng trong việc quản lý và giám sát chi phí, xác định được nguyên nhân vượt ( hụt ) định mức chi phí trong kỳ hạch toán. Từ đó điều chỉnh kế hoạch hoặc định mức chi phí cho phù hợp. - Giá thành kế hoạch: Giá thành kế hoạch được xác định trước khi bước vào kinh doanh trên cơ sở giá thành thực tế kỳ trước và các định mức, các dự toán chi phí của kỳ kế hoạch. - Giá thành định mức: Cũng như giá thành kế hoạch, giá thành định mức được xác định trước khi bắt đầu sản xuất sản phẩm.
Giá thành định mức luôn thay đổi Phạm Thị Lan Hương-10D02457 GVHD: PGS.TS Phạm Văn Đăng Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Kinh Doanh và Công Nghệ Hà Nội phù hợp với sự thay đổi của các định mức chi phí đạt được trong quá trình thực hiện kế hoạch giá thành. - Giá thành thực tế: Là chỉ tiêu được xác định sau khi kết thúc quá trình sản xuất sản phẩm dựa trên cơ sở các chi phí thực tế phát sinh trong quá trình sản xuất sản phẩm. Phân loại dựa vào nội dung của chi phí cấu thành và phạm vi tính toán của giá thành Theo phạm vi phát sinh chi phí, chỉ tiêu giá thành đucợ chia thành giá thành sản xuất và giá thành toàn bộ. Cách phân loại này giúp cho nhà quản lý biết được kết quả kinh doanh lỗ, lãi của từng loại sản phẩm mà doanh nghiệp kinh doanh.
- Giá thành sản xuất : Là chỉ tiêu phản ánh tất cả những chi phí phát sinh liên quan đến việc sản xuất, chế tạo sản phẩm trong phạm vi phân xưởng sản xuất gồm: CP NVL TT, CP NCTT, CP SXC. - Giá thành toàn bộ: Là chỉ tiêu phản ánh toàn bộ các khoản chi phí phát sinh liên quan đến việc sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Giá thành tiêu thụ được tính theo công thức: Giá thành toàn Giá thành sản Chi phí bán Chi phí bộ của sản = xuất của sản + hàng + QLDN phẩm tiêu thụ phẩm tiêu thụ 1. Mối liên hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Chi phí và giá thành là hai mặt khác nhau của quá trình sản xuất.
Chi phí sản xuất phản ánh mặt hao phí sản xuất, còn giá thành sản phẩm phản ánh mặt kết quả sản xuất. Việc sử dụng tiết kiệm, hợp lý chi phí sản xuất có ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm. Tuy vậy, giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm có sự khác nhau nhất định, cụ thể: - Chi phí sản xuất luôn gắn liền với kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Phạm Thị Lan Hương-10D02457 GVHD: PGS.TS Phạm Văn Đăng Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Kinh Doanh và Công Nghệ Hà Nội - Giá thành sản phẩm luôn gắn liền với một loại sản phẩm, công việc, lao vụ nhất định đã hoàn thành.
- CPSX không chỉ liên quan đến sản phẩm, công việc, lao vụ, dịch vụ đã hoàn thành mà còn liên quan đến cả những sản phẩm hỏng, sản phẩm dở dang cuối kỳ, cả những chi phí thực tế chưa phát sinh mà đã trích trước. - Giá thành sản phẩm lại liên quan đến cả những sản phẩm dở dang cuối kỳ trước chuyển sang. - Giá thành sản phẩm có thể được giới hạn ở những phạm vi hẹp hơn so với chi phí sản xuất tùy thuộc vào yêu cầu quản trị của doanh nghiệp. KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 1.
Yêu cầu, nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1. Yêu cầu quản lý CPSX và giá thành sản phẩm Khi nền kinh tế phát triển thì các doanh nghiệp cần phải quản lý chặt chẽ hơn về chi phí sản xuất, tìm cách giảm thiểu chi phí nhưng vẫn phải đảm bảo tiêu chí chất lượng thu được nhiều lợi nhuận. Muốn thực hiện được điều đó thì một mặt phải cải tiến kỹ thuật để tăng năng suất, mặt khác phải tăng cường quản lý kinh tế mà trọng tâm là quản lý chi phí sản xuất. Điều này chỉ có kế toán mới thực hiện được vì kế toán là một công cụ quản lý kinh tế tài chính quan trọng.
Với chức năng là ghi chép, tính toán, phản ánh một cách thường xuyên, liên tục sự biến động của vật tư, tài sản, tiền vốn, kế toán sử dụng cả thước đo giá trị và thước đo hiện vật để quản lý chi phí. Vì vậy, kế toán có thể cung cấp kịp thời những tài liệu cần thiết về các chi phí đã bỏ ra trong quá trình sản xuất kinh doanh, đáp ứng kịp thời nhu cầu quản lý chi phí sản xuất đối với từng hoạt động, loại sản phẩm, lao vụ, dịch vụ. Nhờ đó mà chủ doanh nghiệp biết được tình hình sử dụng các yếu tố chi phí là tiết kiệm hay lãng phí khi so sánh chi phí định mức với chi phí thực tế. Từ đó đề ra các biện pháp thích hợp nhằm tiết kiệm chi phí sản xuất, hạ giá thành sản phẩm, có Phạm Thị Lan Hương-10D02457 GVHD: PGS.TS Phạm Văn Đăng Luận văn tốt nghiệp Trường Đại học Kinh Doanh và Công Nghệ Hà Nội quyết định phù hợp với sự phát triển kinh doanh và yêu cầu quản trị của doanh nghiệp.