phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: 3 z Chƣơng 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và những vấn đề chung về quản lý thuế GTGT đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Việt Nam. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng về quản lý thuế Giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình. Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện quản lý thuế Giá trị gia tăng đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại địa bàn thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình.
4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ QUẢN LÝ THUẾ GTGT ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH Ở VIỆT NAM 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu Đến nay đã có nhiều đề tài khoa học, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ đề cập đến vấn đề thuế và quản lý thuế dƣới nhiều góc độ khác nhau, bao gồm những đề tài theo các nhóm vấn đề nhƣ sau: * Nhóm đề tài nghiên cứu về chính sách thuế gồm có: Đề tài nghiên cứu khoa học: "Điều chỉnh chính sách động viên thông qua thuế nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2001-2010 ", của Tiến sĩ Đỗ Đức Minh, năm 2002. Luận án: “Quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”, của tác giả Nguyễn Thị Thùy Dƣơng, năm 2011. Các đề tài khoa học trên đã tập trung nghiên cứu tác động của hệ thống chính sách thuế của Việt Nam trƣớc năm 2001, đƣa ra những đánh giá mặt tích cực, hạn chế của hệ thống chính sách thuế đối với tăng trƣởng và phát triển kinh tế giai đoạn 1990-2000; đƣa ra những kiến nghị mức độ động viên một cách hợp lý nhất của thuế nhằm thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế.
Từ lý luận chung về quản lý thuế, các tác giả đã chỉ rõ, trong điều kiện hội nhập, các tiêu chí để đánh giá một hệ thống thuế tốt phải xét đến mối quan hệ giữa cơ quan thuế với ngƣời nộp thuế, quan hệ với các nhân viên quản lý thuế, những tiêu chí về lập pháp, những đặc điểm về quản lý, đảm bảo tính linh hoạt trong điều hành. Qua nghiên cứu cũng chỉ ra những tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến quản lý thuế, bao gồm gia tăng hợp tác thuế giữa các nƣớc, thúc đẩy cạnh tranh thuế, thay đổi chính sách thuế và quản lý thuế, đặc biệt tăng 5 z cƣờng đối phó với hiện tƣợng trốn và tránh thuế quốc tế. Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác quản trị chiến lƣợc trong quản lý thuế chƣa phù hợp với thông lệ quốc tế, pháp luật thuế đôi khi chƣa đƣợc tuân thủ nghiêm minh, việc quản lý thuế còn nhiều bất cập trong quy trình và thời gian xử lý khiếu kiện của doanh nghiệp, thiếu sự quan tâm, tiếp thu góp ý từ ngƣời nộp thuế trong việc thay đổi trong chính sách và thủ tục quản lý thuế. Từ đó các tác giả đã đề xuất nhà nƣớc ban hành, sửa đổi, bổ sung một số sắc thuế thuế phù hợp, nhằm thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế bền vửng trong tiến trình phát triển và hội nhập quốc tế.
Đồng thời đề xuất các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý thuế ở Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế hƣớng đến các nội dung. * Nhóm đề tài nghiên cứu công tác kiểm soát thuế GTGT gồm có: Luận văn thạc sĩ: "Tăng cường kiểm soát thuế GTGT tại các doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Đà Nẵng”, của tác giả Phan Xuân, năm 2008. Luận văn thạc sĩ “Tăng cường kiểm soát thuế GTGT tại Cục thuế tỉnh Bình Định", của tác giả Lê Thị Hồng Lũy, năm 2012. Các tác giả đã hệ thống đƣợc những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm soát nội bộ nói chung và kiểm soát thuế GTGT nói riêng tại các doanh nghiệp trên địa bàn mình nghiên cứu.
Tuy nhiên trong các đề tài tác giả chủ yếu nêu đƣợc những tồn tại và những vấn đề còn bất cập, chức năng giải quyết các thủ tục còn trùng lắp tại các Phòng trực thuộc Cục Thuế (mô hình quản lý cấp Cục thuế) nên không nêu lên đƣợc những tồn tại bất cập hiện tại so với các quy trình, quy định áp dụng tại các Chi cục Thuế trực thuộc Cục Thuế. Vì thực tế hiện nay đối với cấp Chi cục thì mô hình, cơ cấu tổ chức bộ máy khác nhau so với cấp Cục. Các giải pháp mà tác giả đƣa ra mặc dù đã có ý tƣởng hoàn thiện cơ cấu tổ chức tại các phòng trực thuộc Cục Thuế, cũng nhƣ các giải pháp về 6 z tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra thuế GTGT đối với các doanh nhiệp từ khâu lập kế hoạch, xây dựng các tiêu chí đến công tác thanh tra, kiểm tra tại doanh nghiệp, chủ yêu dựa vào các quy trình hiện nay. Tuy nhiên hiện nay một số quy trình không còn phù hợp với thực tế, nếu thực hiện đầy đủ các bƣớc công việc theo quy trình thì tồn tại nhiều bất cập, mất nhiều thời gian và nguồn nhân lực.
Trong khi đó số lƣợng biên chế không tăng. Luận văn đã làm rõ việc kiểm soát thuế giá trị GTGT ở các khâu trong quá trình thu thuế GTGT nhƣng các giải pháp đƣa ra chủ yếu bám theo các quy trình quản lý thuế, chƣa có những giải pháp mang tính thực tế. * Nhóm đề tài nghiên cứu liên quan dến công tác quản lý thuế GTGT của DNNQD gồm có: Luận văn thạc sĩ " giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại Chi cục Thuế quận Hai Bà Trưng", của tác giả Vũ Hồng Vân, năm 2008. Luận văn đã trình bày đƣợc những lý luận chung về quản lý thuế và vai trò của kế toán đối với công tác quản lý thuế.
Trong đó có trình bày lý luận về các sắc thuế nói chung và thuế GTGT nói riêng; qua luận văn cũng đã đánh giá đƣợc thực trạng công tác kiểm soát thuế nói chung và quản lý thuế GTGT nói riêng tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn tại Chi cục Thuế quận Hai Bà Trƣng, thành phố Hà Nội. Tuy nhiên trong phần này tác giả chỉ mới nêu đƣợc công tác rà soát các loại tờ khai thuế kê khai theo tháng, tờ khai thuế kê khai quý, và tờ khai kê khai năm tại cơ quan thuế và công tác kiểm tra tại doanh nghiệp và chủ yếu mang tính lý thuyết chƣa sát với thực tế trong công việc hiện nay. Luận văn thạc sĩ Chuyên ngành Tài chính ngân hàng : “Quản lý thuế nội địa đối với các doanh nghiệp Dân doanh trên địa bàn huyện Ea Hleo tỉnh ĐakLak”, của tác giả Nguyễn Kinh Luân, năm 2010. 7 z Trên cơ sở nghiên cứu khoa học và hệ thống hoá những vấn đề lý luận cũng nhƣ thực tiễn, luận văn đã: - Nêu bật vai trò quan trọng của thuế nội địa và quản lý thuế nội địa đối với các doanh nghiệp Dân doanh trong trong tiến trình phát triển kinh tế xã hội.
- Kết quả nghiên cứu cho thấy từ khi Luật Quản lý thuế ra đời có hiệu lực từ 1/7/2007, đã làm thay đổi căn bản cơ chế quản lý thuế, trao quyền chủ động hơn cho ngƣời nộp thuế về việc thực hiện nghĩa vụ, đồng thời với việc đòi hỏi vai trò của Nhà nƣớc cũng phải đƣợc đổi mới và nâng cao hơn. Trong xu thế hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới, doanh nghiệp Dân doanh hiện nay giữ một vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế đất nƣớc và địa phƣơng. Việc thực hiện hoàn thiện quản lý về thuế nội địa đƣợc cải cách theo hƣớng đơn giản, rõ ràng, minh bạch, tạo điều kiện tối đa cho các doanh nghiệp Dân doanh trong đầu tƣ phát triển sản xuất kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ với Nhà nƣớc, nhƣng đồng thời cũng có biện pháp chế tài và trao quyền cho cơ quan thuế để giám sát, kiểm tra, thanh tra xử lý nghiêm minh những đối tƣợng cố tình vi phạm Pháp luật thuế, tạo môi trƣờng lành mạnh, công bằng, góp phần ổn định về số thu cho Ngân sách nhà nƣớc, cũng nhƣ tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Dân doanh phát triển. Luận văn Thạc sĩ quản lý kinh tế : "Thuế GTGT đối với các DNNQD trên địa bàn huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình", của tác giả Đoàn Ngọc Anh, năm 2011.
Tác giả đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý thu thuế Giá trị gia tăng GTGT. Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý thu thuế tại Chi cục Thuế huyện Quảng Trạch giai đoạn 2008-2010, chỉ ra đƣợc những tồn tại trong công tác quản lý thu thuế Giá trị gia tăng GTGT trên địa bàn huyện Quảng 8 z Trạch. Từ đó tác giả đã đề xuất các giải pháp khả thi, nhằm tăng cƣờng quản lý thu thuế GTGT góp phần tăng nguồn thu ngân sách của huyện Quảng Trạch trong thời gian tới. Mặc dù đã có nhiều đề tài khoa học, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về những vấn đề thuế và quản lý thuế giá trị gia tăng đƣợc công bố, nhƣng cho đến nay theo hiểu biết của tác giả thì chƣa có công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống cả về lý luận và thực tiễn về công tác quản lý thuế GTGT đối với DNNQD tại thành phố Đồng Hới, tỉnh Quảng Bình đƣợc công bố.
Vì vậy, Đề tài: “Quản lý thuế Giá trị gia tăng đối với các doanh nghiệp ngoài quốc doanh tại thành phố Đồng Hới, Tỉnh Quảng Bình” mà tác giả nghiên cứu là công trình độc lập, không trùng lắp với các công trình nghiên cứu khác đã đƣợc công bố trong và ngoài nƣớc.2 Những vấn đề chung về quản lý thuế GTGT đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Việt Nam 1. Lý luận chung về thuế 1. Khái niệm về thuế Hiện nay vẫn chƣa có quan điểm thống nhất về khái niệm thuế, theo các nhà kinh điển thì thuế đƣợc quan niệm rất đơn giản: “ Để duy trì quyền lực công cộng, cần phải có những sự đóng góp của những người công dân của Nhà nước, đó là thuế khóa…”.(Tổng cục thuế, 2008) Đứng trên giác độ đối tƣợng chịu thuế, trong cuốn từ điển kinh tế của hai tác giả ngƣời Anh Chrisopher và Bryan Lowes thì cho rằng: “ Thuế là một biện pháp của chính phủ đánh trên thu nhập của cải và vốn nhận được của các cá nhân hay doanh nghiệp (thuế trực thu), trên việc chi tiêu về hàng hóa và dịch vụ (thuế gián thu) và trên tài sản “.