Giáo Trình Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt Trong Nghề Nuôi Trồng Thủy Sản

Giáo trình về mô đun sản xuất giống cá nước ngọt nghề nuôi trồng thủy sản trình độ trung cấp, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng

• Trường học: Trường Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật
• Chuyên ngành: Nuôi Trồng Thủy Sản
• Đề tài: Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bạc Liêu

Mục lục chi tiết

• TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Bài 1: Nuôi vỗ cá bố mẹ
• 1.1. Điều kiện nuôi vỗ cá bố mẹ
• 1.2. Chọn cá bố mẹ nuôi vỗ
• 1.3. Thả cá bố mẹ
• 1.4. Nuôi vỗ tích cực
• 1.5. Nuôi vỗ thành thục
• 1.6. Quản lý môi trường nước
• 2. Bài 2: Cho cá bố mẹ đẻ trứng
• 2.1. Chuẩn bị cho cá đẻ trứng
• 2.2. Chọn cá bố mẹ thành thục cho đẻ
• 2.3. Cho cá đẻ theo phương pháp tự nhiên
• 2.4. Cho cá đẻ theo phương pháp nhân tạo
• 2.5. Đánh giá kết quả cho cá đẻ
• 3. Bài 3: Ấp trứng cá
• 3.1. Ấp trong ao
• 3.2. Ấp trong bể
• 3.3. Ấp kết hợp
• 3.4. Ấp trong bình weys
• 3.5. Đánh giá kết quả ấp trứng cá
• 4. Bài 4: Ương cá giống
• 4.1. Chuẩn bị ao ương
• 4.2. Quản lý môi trường nước
• 4.3. Phòng, trị bệnh
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt Đạt Hiệu Quả

Sản xuất giống cá nước ngọt là một trong những khâu quan trọng trong nghề nuôi trồng thủy sản. Việc nắm vững quy trình sản xuất giống cá không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn đảm bảo chất lượng cá giống. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về quy trình sản xuất giống cá nước ngọt, từ việc nuôi vỗ cá bố mẹ đến ương cá giống.

1.1. Tổng Quan Về Quy Trình Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt

Quy trình sản xuất giống cá nước ngọt bao gồm nhiều bước quan trọng như nuôi vỗ cá bố mẹ, cho cá đẻ trứng, ấp trứng và ương cá giống. Mỗi bước đều có những yêu cầu kỹ thuật riêng nhằm đảm bảo chất lượng cá giống.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt

Sản xuất giống cá nước ngọt không chỉ tạo ra nguồn giống chất lượng mà còn góp phần tăng thu nhập cho người nuôi. Việc cung cấp cá giống đủ số lượng và chất lượng sẽ giúp nâng cao năng suất nuôi trồng thủy sản.

II. Những Thách Thức Trong Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt

Mặc dù sản xuất giống cá nước ngọt mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như bệnh tật, chất lượng nước và thức ăn đều ảnh hưởng đến quá trình sản xuất giống.

2.1. Các Bệnh Thường Gặp Ở Cá Giống

Cá giống thường gặp phải nhiều loại bệnh như bệnh nấm, bệnh ký sinh trùng và bệnh vi khuẩn. Việc phòng ngừa và điều trị kịp thời là rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho cá giống.

2.2. Ảnh Hưởng Của Chất Lượng Nước Đến Cá Giống

Chất lượng nước là yếu tố quyết định đến sự phát triển của cá giống. Nước ô nhiễm có thể gây ra stress cho cá, làm giảm khả năng sinh sản và tăng nguy cơ mắc bệnh.

III. Phương Pháp Nuôi Vỗ Cá Bố Mẹ Hiệu Quả

Nuôi vỗ cá bố mẹ là bước đầu tiên trong quy trình sản xuất giống cá nước ngọt. Việc chọn lựa cá bố mẹ chất lượng và chăm sóc đúng cách sẽ giúp tăng khả năng sinh sản và chất lượng trứng.

3.1. Tiêu Chuẩn Chọn Cá Bố Mẹ

Cá bố mẹ cần được chọn lựa dựa trên các tiêu chuẩn về ngoại hình, sức khỏe và khả năng sinh sản. Việc này đảm bảo rằng cá giống sẽ mang những đặc tính tốt nhất.

3.2. Quy Trình Nuôi Vỗ Cá Bố Mẹ

Quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ bao gồm việc chuẩn bị ao nuôi, cung cấp thức ăn đầy đủ dinh dưỡng và quản lý môi trường nước. Điều này giúp cá phát triển tốt và đạt độ thành thục sinh dục.

IV. Kỹ Thuật Cho Cá Bố Mẹ Đẻ Trứng Thành Công

Cho cá bố mẹ đẻ trứng là một trong những bước quan trọng trong quy trình sản xuất giống cá. Việc áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giúp tăng tỷ lệ đẻ trứng và chất lượng trứng.

4.1. Phương Pháp Đẻ Trứng Tự Nhiên

Phương pháp đẻ trứng tự nhiên thường được áp dụng cho các loài cá nước ngọt. Việc tạo môi trường thuận lợi sẽ kích thích cá bố mẹ đẻ trứng một cách tự nhiên.

4.2. Phương Pháp Đẻ Trứng Nhân Tạo

Phương pháp đẻ trứng nhân tạo được sử dụng khi cần kiểm soát quá trình sinh sản. Kỹ thuật này yêu cầu sự can thiệp của con người để đảm bảo cá bố mẹ đẻ trứng thành công.

V. Quy Trình Ấp Trứng Cá Nước Ngọt Hiệu Quả

Sau khi cá bố mẹ đẻ trứng, việc ấp trứng là bước tiếp theo trong quy trình sản xuất giống cá. Quy trình ấp trứng cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo tỷ lệ nở cao.

5.1. Điều Kiện Ấp Trứng Cá

Điều kiện ấp trứng cá bao gồm nhiệt độ, độ pH và oxy hòa tan trong nước. Những yếu tố này cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo trứng phát triển tốt.

5.2. Kỹ Thuật Ấp Trứng Trong Ao

Kỹ thuật ấp trứng trong ao là phương pháp phổ biến. Việc tạo môi trường ấp trứng tự nhiên sẽ giúp trứng phát triển tốt và tăng tỷ lệ nở.

VI. Kết Luận Về Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt

Sản xuất giống cá nước ngọt là một quy trình phức tạp nhưng rất quan trọng trong nghề nuôi trồng thủy sản. Việc nắm vững các kỹ thuật và quy trình sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng cá giống.

6.1. Tương Lai Của Ngành Sản Xuất Giống Cá

Ngành sản xuất giống cá nước ngọt đang ngày càng phát triển với nhiều công nghệ mới. Việc áp dụng công nghệ hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng cá giống.

6.2. Những Xu Hướng Mới Trong Sản Xuất Giống Cá

Xu hướng hiện nay là áp dụng các phương pháp nuôi trồng bền vững và thân thiện với môi trường. Điều này không chỉ giúp bảo vệ nguồn tài nguyên mà còn nâng cao giá trị sản phẩm.

Nội dung chính

BÁO CÁO THƯ MỤC HỌC THUẬT VÀ PHÂN TÍCH GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: SẢN XUẤT GIỐNG CÁ NƯỚC NGỌT (MĐ11)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

• Tên tài liệu: Giáo trình mô đun: Sản xuất giống cá nước ngọt
• Mã mô đun: MĐ11
• Cơ quan ban hành: Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Bạc Liêu (Ủy ban Nhân dân Tỉnh Bạc Liêu)
• Nghề đào tạo: Nuôi trồng thủy sản
• Trình độ đào tạo: Trung cấp
• Năm ban hành: 2020 (Lưu hành nội bộ)

Vị trí trong chương trình đào tạo

Giáo trình mô đun Sản xuất giống cá nước ngọt (MĐ11) là mô đun chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình khung đào tạo trình độ Trung cấp nghề Nuôi trồng thủy sản. Mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học và mô đun kỹ thuật cơ sở về sinh học và môi trường thủy vực.

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes)

• Về kiến thức: Trình bày có hệ thống các nguyên lý sinh học, điều kiện sinh thái và quy trình kỹ thuật trong 4 khâu: nuôi vỗ cá bố mẹ, kích thích sinh sản, ấp trứng và ương cá giống.
• Về kỹ năng: Thao tác độc lập và chuẩn xác các kỹ thuật chuẩn bị ao bể, đánh giá chất lượng cá bố mẹ, pha chế và tiêm kích dục tố ngoại sinh, vuốt trứng - gieo tinh, khử dính trứng cá, vận hành thiết bị ấp và quản lý môi trường ao ương.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Chủ động thực hiện quy trình kỹ thuật sản xuất giống; tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn ngành và tiêu chuẩn quốc gia về quản lý chất lượng giống thủy sản nước ngọt.

Cấu trúc và cách tiếp cận

Tài liệu được cấu trúc thành 4 bài học tích hợp (kết hợp lý thuyết chuyên ngành và thực hành kỹ năng thao tác xưởng):

• Bài 01: Nuôi vỗ cá bố mẹ (Mã bài: 01)
• Bài 02: Cho cá bố mẹ đẻ trứng (Mã bài: 02)
• Bài 03: Ấp trứng cá (Mã bài: 03)
• Bài 04: Ương cá giống (Mã bài: 04)

Điểm đặc sắc của giáo trình

Giáo trình được biên soạn dựa trên cơ sở chuẩn hóa dữ liệu thực nghiệm kỹ thuật sản xuất giống tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tích hợp chỉ số kiểm soát môi trường thủy hóa học và bám sát hệ thống chỉ tiêu của Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9586:2014 áp dụng cho 16 đối tượng cá nước ngọt kinh tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương và chủ đề chính

• Bài 1: Nuôi vỗ cá bố mẹ: Tập trung vào kỹ thuật chuẩn bị ao nuôi vỗ (vét bùn đáy giữ mức 15–25 cm, bón vôi tùy theo độ pH đất đáy, gây màu nước bằng phân chuồng); tiêu chuẩn nước nuôi vỗ ($DO \ge 4\text{ mg/L}$, $\text{pH } 7\text{--}8{,}5$, $NO_2^- < 0{,}05\text{ mg/L}$, $NH_3 < 0{,}09\text{ mg/L}$, $H_2S < 0{,}02\text{ mg/L}$, nhiệt độ $25\text{--}32^\circ\text{C}$); quy trình chọn cá bố mẹ theo TCVN 9586:2014; hai giai đoạn nuôi vỗ: nuôi vỗ tích cực (khẩu phần giàu đạm 30–40% bột cá/cá tươi trộn 60–70% cám gạo, lượng ăn 5–7% khối lượng thân, kéo dài 2–4 tháng) và nuôi vỗ thành thục (thức ăn nhiều xơ và vi chất, lượng ăn 3–5% khối lượng thân, kéo dài ~2 tháng); phương pháp kiểm tra thành thục bằng que thăm trứng, soi hiển vi độ lệch cực trong dung dịch Sedr (cồn $96^\circ$ 60%, formol 30%, acid acetic 10%) và công thức xác định hệ số thành thục: $$\text{GSI (%)} = 100 \times \frac{\text{Khối lượng tuyến sinh dục}}{\text{Khối lượng cơ thể}}$$

• Bài 2: Cho cá bố mẹ đẻ trứng: Phân loại và nhận diện đặc điểm sinh dục phụ của 16 loài cá nước ngọt (Bống tượng, he vàng, cá lóc, lóc bông, mè vinh, rô đồng, rô phi vằn, sặc rằn, mè trắng Hoa Nam, trôi Việt, Rohu, Mrigal, trắm cỏ, chép V1, trê vàng, trê phi). Hướng dẫn kỹ thuật sinh sản tự nhiên và nhân tạo; liều lượng kích dục tố (Não thùy: 7–9 não/kg; HCG: 2000–4000 UI/kg; LHRH-A kết hợp DOM: 70–120 $\mu\text{g/kg}$); kỹ thuật tiêm ở gốc vây ngực hoặc vây bụng (góc $30^\circ$, sâu 2–5 mm); kỹ thuật vuốt trứng gieo tinh khô; phương pháp khử dính trứng dính bằng nước ép dứa già nồng độ 3–4% hoặc dung dịch tanin 1–1,5‰; công thức tính tỷ lệ cá đẻ và năng suất trứng sinh sản thực tế.

• Bài 3: Ấp trứng cá: Trình bày 4 phương pháp ấp chuyên biệt:

  1. Ấp trong ao đất: Diện tích 50–1.000 $\text{m}^2$, độ sâu 0,5–1 m, mật độ 10–15 vạn trứng/100 $\text{m}^2$.
  2. Ấp trong bể vòng (composite hoặc xi măng): Thể tích 2–10 $\text{m}^3$, mật độ 0,8–1 triệu trứng/$\text{m}^3$, có hệ thống cấp nước mõm nhái và mạng tràn.
  3. Ấp kết hợp (khô - ướt): Ấp trên cạn phun ẩm giữ ẩm mỗi 2–3 giờ cho đến khi phôi quẫy mạnh/xuất hiện điểm mắt ($\ge 80%$), sau đó chuyển sang bể nước chảy lưu tốc 0,1–0,2 m/s nhằm hạn chế nấm thủy mi.
  4. Ấp trong bình Weys: Bình phễu cấp nước liên tục lưu tốc 1,0–1,5 L/phút (tăng lên 1,5–2,0 L/phút khi phôi cử động), vệ sinh mạng tràn định kỳ 30–60 phút/lần. Ở nhiệt độ $28\text{--}30^\circ\text{C}$, trứng nở sau 22–24 giờ và tiêu noãn hoàng sau 20–25 giờ.

• Bài 4: Ương cá giống: Chuẩn bị ao đất diện tích 500–1.000 $\text{m}^2$, sâu 1–1,5 m, vét bùn chừa lại 20 cm, bón vôi $10\text{--}15\text{ kg/100 m}^2$, phơi đáy 3–5 ngày; xử lý diệt tạp bằng rễ cây thuốc cá (chứa Rotenon, liều lượng $1\text{ kg rễ/100 m}^3\text{ nước}$) vào buổi trưa; duy trì môi trường nuôi đạt pH 6,5–8,5 và $DO > 4\text{ mg/L}$ để ương từ cá bột lên cá giống sau 3–4 tháng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Sinh lý sinh sản cá: Cơ chế nội tiết điều hòa quá trình phát triển tế bào sinh dục, hiện tượng lệch cực của nhân tế bào trứng, chu kỳ thành thục sinh dục từ giai đoạn non đến giai đoạn IV chín muồi.
• Thủy hóa học môi trường: Cơ chế tương tác giữa các chỉ số vật lý, hóa học trong môi trường nước ($DO$, $\text{pH}$, $NH_3$, $NO_2^-$, $H_2S$, nhiệt độ); công thức tính độc tính của khí độc $H_2S$ theo thang đo hệ số tương quan với pH.
• Nguyên lý thủy lực trong ấp nở nhân tạo: Động lực học chất lưu trong bể vòng và bình Weys giúp cung cấp oxy hòa tan liên tục và ngăn ngừa hiện tượng lắng đọng phôi.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Nhận diện cá thành thục; thao tác cân đong, pha chế, tiêm kích dục tố; vuốt tinh - trứng; khử dính bằng dịch quả dứa già; vận hành hệ thống cấp thoát nước, bình Weys và bể vòng.
• Kỹ năng phân tích, đo lường: Đo đạc chất lượng nước bằng giấy quỳ, test kit hóa học và máy đo điện cực; soi kính hiển vi đánh giá phôi trứng cá trong dung dịch Sedr; tính toán tỷ lệ đẻ, tỷ lệ thụ tinh, tỷ lệ nở và năng suất sinh sản thực tế.
• Kỹ năng quản trị cơ sở sản xuất: Lập kế hoạch nuôi vỗ; bố trí mật độ thả nuôi; kiểm soát dịch bệnh và tẩy dọn địch hại ao nuôi bằng chế phẩm sinh học/thảo mộc (Rotenon).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm tích hợp

Giáo trình áp dụng mô hình bài học tích hợp (Integrated Vocational Pedagogy) đặc trưng của giáo dục nghề nghiệp. Cấu trúc mỗi bài học được phân định theo trình tự: Mục tiêu $\rightarrow$ Chuẩn bị điều kiện $\rightarrow$ Tiêu chuẩn kỹ thuật $\rightarrow$ Các bước của quy trình $\rightarrow$ Câu hỏi và bài tập thực hành $\rightarrow$ Ghi nhớ.

Bài tập và bài thực hành kỹ năng

Hệ thống bài tập thực hành được thiết kế bám sát các công đoạn trực tiếp tại trại sản xuất:

• Bài tập 1: Thao tác thả cá bố mẹ vào ao nuôi vỗ đúng kỹ thuật cân bằng nhiệt độ môi trường nước.
• Bài tập 2: Quy trình đo và kiểm soát 4 thông số thủy hóa ($pH$, $DO$, $H_2S$, $NH_3$) bằng bộ kiểm tra nhanh (test kit).
• Bài tập 3: Thao tác kiểm tra độ thành thục cá bố mẹ bằng que thăm trứng và vuốt sẹ.
• Bài tập 4: Kỹ thuật tính liều lượng, pha chế và tiêm kích dục tố cho cá bố mẹ.
• Bài tập 5: Thao tác khử dính trứng cá bằng dịch quả dứa già nồng độ 3–4%.
• Bài tập 6: Vận hành quy trình ấp trứng cá kết hợp (khô - ướt) và ấp trong bình Weys.

Hướng dẫn tự học

Người học cần đối chiếu kết quả đo kiểm thủy hóa thực tế với các bảng tiêu chuẩn trong giáo trình; thường xuyên quan sát hoạt động bơi lội, phản ứng bắt mồi của cá bố mẹ và ghi chép nhật ký theo dõi phôi phát triển trong suốt thời gian ấp nở.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

• Chuẩn hóa theo Tiêu chuẩn Quốc gia: Toàn bộ tiêu chuẩn chọn cá bố mẹ nuôi vỗ, chọn cá cho đẻ và các thông số môi trường thủy lý - thủy hóa đều tuân thủ trực tiếp theo tiêu chuẩn ngành và Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9586:2014 (Cá nước ngọt – Yêu cầu kỹ thuật).

• Phổ đối tượng nuôi đa dạng: Cung cấp thông số hình thái sinh dục phụ và định lượng kỹ thuật cụ thể cho 16 loài cá nước ngọt có giá trị thương phẩm cao tại Việt Nam:

• Quy trình công nghệ sinh sản nhân tạo tiên tiến: Hướng dẫn sử dụng phối hợp các dòng kích dục tố thế hệ mới ($LHRH\text{-}A + DOM$, $HCG$, Não thùy thể); chuẩn hóa quy trình khử dính trứng bằng nguyên liệu sinh học tự nhiên (nước cốt quả dứa già 3–4%) thay thế hóa chất độc hại; chuyển giao công nghệ ấp kết hợp hai giai đoạn (ấp khô trên cạn và ấp ướt dưới nước) giúp kiểm soát nấm thủy mi trên trứng dính.

• Tính thực tế và thân thiện môi trường: Hướng dẫn phương pháp xử lý ao ương bằng rễ cây thuốc cá (Rotenon) an toàn sinh học, giảm thiểu tồn lưu hóa chất độc hại trong môi trường nước và bảo đảm an toàn thực phẩm.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Học sinh, sinh viên: Sử dụng cho học sinh trình độ Trung cấp và sinh viên Cao đẳng ngành Nuôi trồng thủy sản, Kỹ thuật thủy sản, Bệnh học thủy sản.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học/mô đun kỹ thuật cơ sở bao gồm: Sinh học đại cương, Thủy sinh vật học, Hóa sinh thủy vực, Sinh thái học thủy sinh và Dinh dưỡng thủy sản.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Dùng làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun MĐ11; làm cơ sở xây dựng đề thi, bảng kiểm đánh giá kỹ năng thao tác nghề (Skill Checklist) và hướng dẫn thực hành tại trại giống thực nghiệm.
• Kỹ thuật viên và người sản xuất: Tài liệu tham khảo cho các kỹ thuật viên vận hành trại sản xuất giống cá nước ngọt tư nhân, hợp tác xã thủy sản và cán bộ khuyến nông tại các địa phương.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho người học trình độ Trung cấp nghề Nuôi trồng thủy sản, đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên ngành cho kỹ thuật viên tại các trại sản xuất giống cá nước ngọt.

2. Cần kiến thức nền nào để học mô đun này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về giải phẫu sinh lý động vật thủy sản, nhận biết các loài cá nước ngọt và các nguyên lý thủy lý - thủy hóa cơ bản về môi trường nước ao nuôi.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu lý thuyết thông thường?

Tài liệu được xây dựng theo hình thức mô đun tích hợp, hướng dẫn chi tiết từng bước thao tác kỹ thuật kèm theo các bảng định mức liều lượng kích dục tố, tỷ lệ thức ăn và bảng đối chiếu tiêu chuẩn chọn cá bố mẹ cho 16 loài theo TCVN 9586:2014.

4. Làm sao để tự học mô đun này hiệu quả?

Người học cần bám sát các bước quy trình kỹ thuật trong từng bài học, kết hợp việc đối chiếu lý thuyết với thực hành thao tác đo thông số môi trường, tiêm cá và vận hành thiết bị ấp tại các cơ sở sản xuất giống thực nghiệm.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Tài liệu có hệ thống câu hỏi lý thuyết, bài tập tình huống thực hành, bảng tra cứu chỉ số thủy hóa học, các tiêu chuẩn trích lục từ TCVN 9586:2014 và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành ở trang 67.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình mô đun Sản xuất giống cá nước ngọt (MĐ11) do Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Bạc Liêu ban hành năm 2020 cung cấp một hệ thống giải pháp kỹ thuật toàn diện, logic và chuẩn hóa trong công tác sản xuất cá giống nước ngọt.

LỘ TRÌNH HỌC TẬP VÀ CHUYỂN GIAO KỸ THUẬT:

Tài liệu là căn cứ chuyên môn giúp người học hoàn thiện năng lực thực hành nghề nghiệp, đáp ứng các tiêu chuẩn quản lý giống thủy sản nước ngọt phục vụ phát triển kinh tế thủy sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẠC LIÊU TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: SẢN XUẤT GIỐNG CÁ NƯỚC NGỌT NGHỀ: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Lưu hành nội bộ) Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-. ngày ………tháng. Bạc Liêu, năm 2020 MỤC LỤC Trang Bài 1. Nuôi vỗ cá bố mẹ……………………………………………………………….

Điều kiện nuôi vỗ cá bố mẹ. Chọn cá bố mẹ nuôi vỗ…………………………………………………………. Thả cá bố mẹ. Nuôi vỗ tích cực.

Nuôi vỗ thành thục. Quản lý môi trường nước. Cho cá bố mẹ đẻ trứng. Chuẩn bị cho cá đẻ trứng.

Chọn cá bố mẹ thành thục cho đẻ. Cho cá đẻ theo phương pháp tự nhiên. Cho cá đẻ theo phương pháp nhân tạo. Đánh giá kết quả cho cá đẻ.

Ấp trong ao. Ấp trong bể. Ấp kết hợp. Ấp trong bình weys.

Đánh giá kết quả ấp trứng cá. Chuẩn bị ao ương. Quản lý môi trường nước. Phòng, trị bệnh.57 Tài liệu tham khảo.67 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 3 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình mô đun “Sản xuất giống cá nước ngọt” cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về các quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ; cho cá bố mẹ đẻ trứng; ấp trứng cá và ương cá giống. Tài liệu có giá trị hướng dẫn người học cách thức học tập và có thể tham khảo để vận dụng trong thực tế sản xuất. Giáo trình này là mô đun chuyên ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp nghề nuôi trồng thủy sản.

Trong mô đun này gồm có 4 bài dạy thuộc thể loại tích hợp như sau: Bài 01: Nuôi vỗ cá bố mẹ Bài 02. Cho cá bố mẹ đẻ trứng Bài 03. Ấp trứng cá Bài 04. Ương cá giống 4 GIÁO TRÌNH MÔ DUN Tên mô đun: SẢN XUẤT GIỐNG CÁ NƯỚC NGỌT Mã mô đun: MĐ11 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Sản xuất giống cá nước ngọt là một mô đun chuyên môn nghề, là mô đun bắt buộc của chương trình khung trình độ Trung cấp nghề nuôi trồng thủy sản được giảng dạy cho người học sau khi đã học các môn học/mô đun kỹ thuật cơ sở.

- Tính chất: Sản xuất giống cá nước ngọt là mô đun chuyên nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn sản xuất các giống loài cá nước ngọt, mang lại kinh tế cao. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Sản xuất giống cá nước ngọt mang vai trò và có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm tạo ra sản phẩm cá giống, tăng thu nhập cho người sản xuất. Ngoài ra, cung cấp cá giống đủ về số lượng lẫn chất lượng tạo điều kiện tốt cho người nuôi, tăng năng suất, tăng thu nhập kinh tế cho hộ nuôi. Mục tiêu của mô đun: Sau khi học xong mô đun này người học sẽ đạt được: - Về kiến thức: Trình bày được các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ, cho cá đẻ trứng, ấp trứng cá và ương cá giống.

- Về kỹ năng: Thao tác được các kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ, cho cá đẻ trứng, ấp trứng cá và ương cá giống. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Năng lực tự chủ: chủ động trong việc thực hiện quy trình kỹ thuật sản xuất giống các loài cá nước ngọt. + Năng lực chịu trách nhiệm: tuân thủ khi thực hiện quy trình cũng như hưởng ứng thực hiện tiêu chuẩn ngành về quản lý sản phẩm giống các loài cá nước ngọt có giá trị kinh tế. Nội dung của mô đun: 5 Bài 1 NUÔI VỖ CÁ BỐ MẸ Mã bài: 01 Giới thiệu: Để thực hiện sản xuất giống các loài cá nước ngọt đạt hiệu quả tốt, vấn đề quan trọng tiên quyết cần quan tâm là khâu nuôi vỗ cá bố mẹ trước khi cho cá đẻ.

Trong thời gian nuôi vỗ tích cực là nhằm cung cấp cho cá đầy đủ chất dinh dưỡng, tạo buồng trứng và buồng tinh đạt chất lượng tốt. Giai đoạn nuôi vỗ thành thục nhằm tạo điều kiện cho buồng trứng và buồng tinh chín đồng thời quá trình thụ tinh diễn ra tốt hơn. Mục tiêu: Học xong bài này người học có khả năng: - Mô tả được phương pháp chọn cá bố mẹ đạt tiêu chuẩn đưa vào nuôi vỗ đồng thời trình bày được các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ. - Thực hiện được các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ.

- Tuân thủ đúng các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ theo tiêu chuẩn ngành. Chuẩn bị điều kiện nuôi vỗ cá bố mẹ 1. Chuẩn bị ao nuôi vỗ 1. Mục đích Ao nuôi vỗ cá bố mẹ là nơi có đầy đủ các điều kiện về yếu tố môi trường nước và thức ăn đảm bảo giúp cho cá tích lũy đầy đủ chất dinh dưỡng, chuyển hóa chất dinh dưỡng giúp hình thành và phát triển tuyến sinh dục.

Yêu cầu - Đối với ao mới đào: cần tát cạn tháo rửa chua từ 1-2 lần sau đó bón vôi làm tăng pH đất, tháo rửa 1-2 lần nữa sau đó lấy nước vào sao cho pH ổn định ở mức trên 6,5. Tiếp đến tiến hành gây màu nước bằng phân chuồng, lượng phân bón với ao mới đào cần bón đủ lượng sao cho màu nước luôn ổn định không bị mất màu đột ngột. - Đối với ao cũ: tát cạn ao, tu sửa bờ cống cấp thoát nước, vét bùn đáy chỉ để lại mức 15-25cm bùn đáy, nhằm làm tăng độ sâu nước ao và giảm sự biến động nhiệt độ trong ngày, đồng thời cải taọ điều kiện các yếu tố thủy hoá ở đáy như CO2, O2,, H2S, NH3. san phẳng đáy nhằm giúp sinh vật đáy phát triển tốt và tiện thu hoạch.

Tiêu chuẩn ao nuôi vỗ cá bố mẹ Nên chọn ao nuôi vỗ cá bố mẹ ở những vùng đất đáy ao là đất thịt, thịt pha sét hoặc bùn cát, không bị chua phèn hay nhiễm mặn. Ao ở gần nguồn nước sạch, chủ động cấp và thoát được nước. có cống cấp nước và tháo nước thuận tiện, gần nguồn nước sạch, có đăng cống chắc chắn để giữ nước và phòng cá đi. Hình dạng của ao nuôi vỗ cá bố mẹ có thể là hình chữ nhật với chiều dài gấp 3 lần chiều rộng.

Ao nuôi vỗ cá bố mẹ nên có diện tích từ 100m2 trở lên, độ sâu tốt nhất từ 1,2 – 1,5 m nước tùy loài cá, ao có 1 lớp bùn dày từ 15 – 25 cm. Mặt ao phải thoáng, bờ ao không bị rò rỉ và cao hơn mực nước từ 0,4 - 0,5 m. Quy trình kỹ thuật chuẩn bị ao nuôi vỗ cá bố mẹ Bước 1. Cải tạo môi trường xung quanh ao - Dùng dao dọn dẹp cỏ rác xung quanh bờ ao, để không còn nơi trú ẩn cho các sinh vật gây hại cho người và cá nuôi.

- Kiểm tra các lổ mọi, cống bọng chắc chắn, tu bổ, sửa chữa, nâng cao các đoạn bờ bị lún sụp, sạt lở, đảm bảo không bị nước tràn bờ do thủy triều cao trong quá trình nuôi. Tháo cạn nước ao - Tháo cạn nước ao bằng cống thoát: Khi thủy triều xuống thấp, mực nước bên ngoài thấp hơn mực nước trong ao, ta tiến hành mở cống thoát cho nước ra ngoài ao trong thời gian nhất định, khi mực nước trong ao và mực nước ngoài ao cân bằng ta dùng máy bơm đặt trong ao, bơm nước ra ngoài ao đến cạn nước. - Tháo cạn nước ao bằng máy bơm: Khi mực nước trong ao thấp hơn mực nước bên ngoài ta tiến hành đặt máy bơm trong ao, bơm nước ao ra bên ngoài cho đến khi đáy ao cạn nước. - Nước trong ao được đưa ra môi trường bên ngoài thông qua hệ thống ao xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường.

Vét bùn đáy - Dùng máy bơm 8-15 CV nối với ống nhựa dẻo đường kính 15-20cm để kết hợp bơm bớt nước trong ao và hút bùn đáy ao. - Đặt máy bơm trên bờ ao, ống nhựa dẻo được cột với các phao nhựa để nổi trên mặt nước. - Một người cầm đầu ống hút di chuyển qua lại dưới đáy ao để hút bùn đáy. - Khi thấy nước thoát ra ở đầu ống xả đã bớt màu đen của bùn đáy thì di chuyển đầu ống hút sang vị trí khác.

7 - Nước bùn thoát ra được đưa vào bãi chứa bùn để phân hủy. Bón vôi - Chọn loại vôi bón thích hợp tùy theo pH đất đáy ao. - Cần xác định liều lượng vôi trước khi bón vào ao. Liều lượng của vôi tùy thuộc vào loại vôi, độ pH đáy ao và diện tích ao.

- Cách bón vôi là mở miệng bao vôi ra, dùng xẻng xúc vôi cho vào thùng nhựa hay cho vào các điểm phân bố đều trên đáy ao. Sau đó dùng xẻng hay thau mũ xúc vôi rải đều hạt mịn trên bề mặt đáy ao. Vôi sẽ phản ứng kết tủa của Phosphorous khi bắt đầu bón vì vậy ít nhất 1 tuần không nên dùng phân bón gây màu ngay sau khi bón vôi Lưu ý: Ao có những vũng bùn nhão, bùn đen thì ta rải vôi vào nhiều hơn. Chuẩn bị môi trường nước 1.

Mục đích Nhằm tạo môi trường sống cho cá nuôi và các sinh vật làm thức ăn cho cá. Ngoài ra, nước được lấy vào ao chứa có thể dùng để dự trữ cấp vào ao nuôi vỗ khi ao nuôi vỗ thiếu nước, tăng cường độ trong của nước ao nuôi vỗ, cung cấp hàm lượng muối, dinh dưỡng tảo phát triển, tăng hàm lượng oxy, góp phần điều chỉnh pH, giảm chất độc H2S, NH3 có trong nền đáy khi cải tạo ao. Lấy nước vào ao nuôi vỗ cá bố mẹ 1. Yêu cầu - Nguồn nước lấy vào ao nuôi vỗ cá bố mẹ phải đạt: + Nguồn nước phải chủ động, đầy đủ.

8 + Nước không bị ô nhiễm hóa chất hay mầm bệnh khác. + Giàu ôxy, hàm lượng oxy hòa tan nên ở mức ≥ 4mg/ lít. + pH nước phải đạt ở mức: 7-8,5. + Khi cấp nước vào ao cần dùng túi thuốc treo ở cửa cống nhằm hạn chế dịch bệnh xâm nhập vào ao nuôi.

- Không nên lấy nước vào ao nuôi vỗ cá bố mẹ khi nguồn nước có: + Phun thuốc trừ sâu, rầy tập trung ở các ruộng lúa; + Xả chất thải ở các nhà máy công nghiệp; + Dịch bệnh trong khu vực; + Đổi màu bất thường của nước trong sông rạch; + Xuất hiện với số lượng nhiều bất thường các sinh vật trong nguồn nước; 1. Quy trình kỹ thuật chuẩn bị môi trường nước Bước 1.