Giáo Trình Mô Đun Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt Nghề Nuôi Trồng Thủy Sản Trình Độ Trung Cấp

Giáo trình mô đun sản xuất giống cá nước ngọt cho nghề nuôi trồng thủy sản trình độ trung cấp tại trường CĐ Kinh tế Kỹ thuật Bạc Liêu.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Kinh Tế Kỹ Thuật
• Chuyên ngành: Nuôi Trồng Thủy Sản
• Đề tài: Giáo Trình Mô Đun: Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bạc Liêu

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1. NUÔI VỖ CÁ BỐ MẸ
• 1.1. Điều kiện nuôi vỗ cá bố mẹ
• 1.2. Chọn cá bố mẹ nuôi vỗ
• 1.3. Thả cá bố mẹ
• 1.4. Nuôi vỗ tích cực
• 1.5. Nuôi vỗ thành thục
• 1.6. Quản lý môi trường nước
• 1.7. Cho cá bố mẹ đẻ trứng
• 1.8. Chuẩn bị cho cá đẻ trứng
• 1.9. Chọn cá bố mẹ thành thục cho đẻ
• 1.10. Cho cá đẻ theo phương pháp tự nhiên
• 1.11. Cho cá đẻ theo phương pháp nhân tạo
• 1.12. Đánh giá kết quả cho cá đẻ
• 1.13. Ấp trong ao
• 1.14. Ấp trong bể
• 1.15. Ấp kết hợp
• 1.16. Ấp trong bình weys
• 1.17. Đánh giá kết quả ấp trứng cá
• 1.18. Chuẩn bị ao ương
• 1.19. Quản lý môi trường nước
• 1.20. Phòng, trị bệnh
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt

Giáo trình "Sản xuất giống cá nước ngọt" cung cấp kiến thức cơ bản về quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ, cho cá đẻ trứng, ấp trứng và ương cá giống. Đây là mô đun bắt buộc trong chương trình đào tạo trung cấp nghề nuôi trồng thủy sản. Tài liệu này không chỉ giúp người học nắm vững lý thuyết mà còn áp dụng vào thực tiễn sản xuất.

1.1. Mục tiêu của giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị cho người học kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện quy trình sản xuất giống cá nước ngọt hiệu quả.

1.2. Ý nghĩa của sản xuất giống cá nước ngọt

Sản xuất giống cá nước ngọt không chỉ tạo ra sản phẩm chất lượng mà còn góp phần tăng thu nhập cho người nuôi và phát triển kinh tế địa phương.

II. Vấn đề và Thách thức trong Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt

Sản xuất giống cá nước ngọt đối mặt với nhiều thách thức như chất lượng giống, môi trường nuôi và bệnh tật. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo hiệu quả sản xuất.

2.1. Chất lượng giống cá

Chất lượng giống cá ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả kinh tế. Việc chọn lựa cá bố mẹ đạt tiêu chuẩn là rất quan trọng.

2.2. Môi trường nuôi cá

Môi trường nuôi cá cần được quản lý tốt để hạn chế ô nhiễm và đảm bảo sức khỏe cho cá. Các yếu tố như pH, oxy hòa tan cần được theo dõi thường xuyên.

III. Phương Pháp Nuôi Vỗ Cá Bố Mẹ Hiệu Quả

Phương pháp nuôi vỗ cá bố mẹ bao gồm các bước chuẩn bị ao nuôi, chọn cá bố mẹ và quản lý môi trường nước. Những kỹ thuật này giúp cá phát triển tốt và đạt chất lượng cao.

3.1. Chuẩn bị ao nuôi vỗ

Ao nuôi cần được cải tạo và chuẩn bị kỹ lưỡng để tạo điều kiện tốt nhất cho cá phát triển. Việc bón vôi và gây màu nước là rất cần thiết.

3.2. Chọn cá bố mẹ

Cá bố mẹ cần được chọn lựa dựa trên các tiêu chuẩn về ngoại hình, sức khỏe và khả năng sinh sản. Điều này đảm bảo chất lượng giống cá.

3.3. Quản lý môi trường nước

Quản lý môi trường nước là yếu tố quan trọng trong nuôi vỗ cá. Cần theo dõi các thông số như pH, nhiệt độ và hàm lượng oxy để đảm bảo cá phát triển tốt.

IV. Quy Trình Cho Cá Bố Mẹ Đẻ Trứng

Quy trình cho cá bố mẹ đẻ trứng bao gồm các bước chuẩn bị và thực hiện để đảm bảo cá sinh sản thành công. Việc áp dụng đúng kỹ thuật sẽ giúp tăng tỷ lệ đẻ trứng.

4.1. Chuẩn bị cho cá đẻ trứng

Cần chuẩn bị môi trường và thức ăn phù hợp để kích thích cá đẻ trứng. Việc theo dõi tình trạng sức khỏe của cá cũng rất quan trọng.

4.2. Phương pháp cho cá đẻ

Có hai phương pháp cho cá đẻ: tự nhiên và nhân tạo. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, cần lựa chọn phù hợp với từng loại cá.

V. Kỹ Thuật Ấp Trứng Cá Nước Ngọt

Kỹ thuật ấp trứng cá nước ngọt là bước quan trọng trong quy trình sản xuất giống. Việc ấp trứng đúng cách sẽ giúp tăng tỷ lệ nở và chất lượng cá giống.

5.1. Các phương pháp ấp trứng

Trứng cá có thể được ấp trong ao, bể hoặc bình ấp. Mỗi phương pháp cần được thực hiện theo quy trình kỹ thuật để đảm bảo hiệu quả.

5.2. Quản lý môi trường ấp trứng

Môi trường ấp trứng cần được kiểm soát chặt chẽ về nhiệt độ, độ pH và oxy hòa tan để đảm bảo trứng phát triển tốt.

VI. Kết Luận và Tương Lai của Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt

Sản xuất giống cá nước ngọt có vai trò quan trọng trong ngành nuôi trồng thủy sản. Việc áp dụng các kỹ thuật hiện đại sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và chất lượng giống.

6.1. Tương lai của ngành sản xuất giống cá

Ngành sản xuất giống cá nước ngọt đang phát triển mạnh mẽ với sự hỗ trợ của công nghệ và nghiên cứu khoa học. Điều này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều cơ hội cho người nuôi.

6.2. Những thách thức cần vượt qua

Mặc dù có nhiều cơ hội, ngành sản xuất giống cá cũng đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu và bệnh tật. Cần có các giải pháp hiệu quả để vượt qua.

Nội dung chính

Giáo Trình Mô Đun: Sản Xuất Giống Cá Nước Ngọt (MĐ11)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Sản xuất giống cá nước ngọt (Mã mô đun: MĐ11) được biên soạn bởi Trường Cao đẳng Kinh tế Kỹ thuật Bạc Liêu trực thuộc Ủy ban Nhân dân Tỉnh Bạc Liêu vào năm 2020. Đây là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề bắt buộc thuộc chương trình khung trình độ Trung cấp nghề Nuôi trồng thủy sản, được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học và mô đun kỹ thuật cơ sở.

Mục tiêu học tập của giáo trình được thiết kế đồng bộ trên ba phương diện:

• Về kiến thức: Cung cấp hệ thống lý thuyết về quy trình kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ, các phương pháp cho cá đẻ trứng, kỹ thuật vận hành thiết bị ấp trứng và phương pháp ương cá giống từ giai đoạn cá bột lên cá giống.
• Về kỹ năng: Hình thành năng lực thực hành các thao tác chọn giống, đo đạc thông số môi trường thủy lý hóa, phối chế thức ăn, tiêm kích dục tố, thụ tinh nhân tạo, khử dính trứng, quản lý hệ thống ấp và xử lý ao ương.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính chủ động trong điều hành quy trình sản xuất, tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và nâng cao trách nhiệm trong quản lý chất lượng con giống thủy sản nước ngọt thương mại.

Cấu trúc giáo trình gồm 4 bài dạy theo mô hình tích hợp lý thuyết và thực hành. Điểm đặc thù của tài liệu là phương pháp tiếp cận theo chu trình công nghệ khép kín của một trại sản xuất giống, chuẩn hóa các tiêu chí kỹ thuật dựa trên Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9586:2014 về cá nước ngọt.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung mô đun MĐ11 được phân bổ qua 4 bài học chuyên ngành có tính tiếp nối logic nghiêm ngặt:

• Bài 1: Nuôi vỗ cá bố mẹ: Tập trung vào kỹ thuật chuẩn bị ao (diện tích ≥ 100 m², độ sâu 1,2–1,5 m, bùn đáy 15–25 cm), cải tạo môi trường, tiêu chuẩn chọn giống dòng thuần hoặc tuyển chọn từ Hệ thống giống thủy sản quốc gia (HTGQG). Bài học chia tách hai giai đoạn: nuôi vỗ tích cực (khẩu phần 5–7% khối lượng thân, đạm 30–40% từ bột cá phối trộn cám gạo theo tỷ lệ 3:7 hoặc 4:6, thời gian 2–4 tháng) và nuôi vỗ thành thục (khẩu phần 3–5% khối lượng thân, tăng cường xơ, vitamin, thời gian 2 tháng). Đồng thời hướng dẫn phương pháp đánh giá mức độ thành thục qua kiểm tra noãn sào bằng que thăm trứng kết hợp dung dịch Sedr và chỉ số thành thục GSI.
• Bài 2: Cho cá bố mẹ đẻ trứng: Trình bày tiêu chuẩn lựa chọn cá đực, cá cái thành thục sinh dục theo từng loài cụ thể; thiết kế bể vòng đẻ (thể tích 2–20 m³); cơ chế tác động và định liều các loại kích dục tố (não thùy thể, HCG, LHRH-A kết hợp DOM); thao tác tiêm gốc vây ngực hoặc vây bụng (góc nghiêng 30°, độ sâu 2–5 mm); kỹ thuật vuốt trứng, gieo tinh khô và kỹ thuật khử dính trứng bằng dung dịch nước dứa 3–4% hoặc tanin 1–1,5‰.
• Bài 3: Ấp trứng cá: Phân loại và hướng dẫn vận hành 4 phương thức ấp: ấp trong ao đất (mật độ 10–15 vạn trứng/100 m²), ấp trong bể vòng xi măng/composite (mật độ 0,8–1,0 triệu trứng/m³), ấp kết hợp hai giai đoạn (ấp khô trên giá thể trong phòng và chuyển sang ấp ướt trong bể với lưu tốc 0,1–0,2 m/s khi phôi quẫy), và ấp trong hệ thống bình Weys hình phễu (điều chỉnh lưu lượng 1,0–1,5 L/phút lên 1,5–2,0 L/phút khi phôi lắc lư mạnh).
• Bài 4: Ương cá giống: Hướng dẫn cải tạo ao ương (diện tích 500–1.000 m², độ sâu 1,0–1,5 m), xử lý đáy bằng vôi bột 10–15 kg/100 m², diệt tạp bằng rễ cây thuốc cá nồng độ 1 kg/100 m³ nước (chứa hoạt chất Rotenon), lọc nước cấp qua túi lưới mịn và quản lý môi trường từ cá bột đến cá giống 3–4 tháng tuổi.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xác lập nền tảng khoa học chuyên ngành dựa trên:

• Sinh lý sinh sản cá nước ngọt: Quy luật phát triển tuyến sinh dục từ giai đoạn chưa thành thục đến giai đoạn IV; cơ chế lệch cực của nhân tế bào trứng dưới tác động của hóa chất chỉ thị; chỉ số thành thục sinh học $\text{GSI} = 100 \times \frac{\text{Khối lượng tuyến sinh dục}}{\text{Khối lượng cơ thể}}$.
• Thủy hóa học môi trường nước: Thiết lập hệ thống ngưỡng giới hạn các chỉ tiêu sinh hóa bắt buộc:

Thông số môi trường	Ngưỡng cho phép (Nuôi vỗ)	Ngưỡng cho phép (Ấp trứng & Ương)
Oxy hòa tan (DO)	$\ge 3,\text{mg/L}$	$\ge 4,\text{mg/L}$
Độ pH	$6{,}0 - 9{,}0$	$6{,}5 - 8{,}5$
Khí độc $\text{NO}_2^-$	$< 0{,}05,\text{mg/L}$	$< 0{,}05,\text{mg/L}$
Khí độc $\text{NH}_3$	$< 0{,}09,\text{mg/L}$	$< 0{,}09,\text{mg/L}$
Khí độc $\text{H}_2\text{S}$	$< 0{,}02,\text{mg/L}$	$< 0{,}02,\text{mg/L}$
Nhiệt độ nước	$25 - 32,^\circ\text{C}$	$26 - 32,^\circ\text{C}$ (Bình Weys: $27 - 30,^\circ\text{C}$)

• Dược lý học ứng dụng trong sinh sản nhân tạo: Tác động của Gonadotropin từ chất chiết não thùy và màng đệm nhau thai người (HCG) lên sự rụng trứng; vai trò kích thích giải phóng hormone hướng sinh dục của chất tương đồng LHRH-A kết hợp chất kháng Dopamine (DOM).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng thao tác kỹ thuật: Tiêm kích dục tố đúng vị trí giải phẫu; vuốt buồng trứng và tinh dịch cá đực không gây dập nát; pha chế dung dịch Sedr (cồn $96^\circ$: 60%, Formol: 30%, Acid acetic: 10%); pha dung dịch nước dứa $3 - 4%$ để khử dính; vận hành tháp nước và mạng tràn bình Weys định kỳ $30 - 60$ phút/lần.
• Kỹ năng phân tích và đo lường: Sử dụng giấy quỳ, bộ dụng cụ kiểm tra nhanh (test kit so màu) và máy đo điện cực để xác định pH, DO, $\text{H}_2\text{S}$, $\text{NH}_3$; tính toán công thức thể tích, mật độ thả cá bố mẹ, định lượng số trứng và cá bột theo phương pháp thể tích/khối lượng.
• Năng lực chẩn đoán và xử lý thực địa: Nhận diện mức độ chín của noãn bào qua kính hiển vi; phân biệt cá đực và cá cái theo hình thái lỗ sinh dục, gai sinh dục, nốt sần nắp mang; xử lý cá bệnh môi trường, ký sinh trùng, nấm thủy mi và vi khuẩn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình triển khai phương pháp tiếp cận sư phạm tích hợp (Competency-Based Training), trong đó mỗi bài học được phân tách thành chuỗi quy trình thao tác theo từng bước (Step-by-Step Execution):

Tài liệu cung cấp hệ thống bài tập thực hành trực tiếp sau mỗi bài học, yêu cầu người học vận hành cụ thể các nội dung:

• Đo đạc và hiệu chỉnh các chỉ tiêu thủy lý hóa trong nước nuôi vỗ.
• Khử tính dính của trứng cá nước bọt bằng dịch chiết quả dứa già.
• Lắp ráp khung giá đỡ, bình Weys và điều chỉnh lưu tốc dòng chảy theo các pha phát triển của phôi.
• Kiểm tra tỷ lệ thụ tinh, tỷ lệ nở ($\text{Tỷ lệ nở} = \frac{\text{Số cá bột nở}}{\text{Số trứng thụ tinh}}$), và xác định sức sinh sản thực tế.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập bám sát 3 tiêu chí:

1. Kiến thức: Đánh giá thông qua các câu hỏi tự luận về tiêu chuẩn kỹ thuật TCVN 9586:2014, quy trình phân phối kích dục tố và liều lượng hóa chất xử lý nước.
2. Kỹ năng: Đánh giá định lượng qua độ chính xác của thao tác tiêm, tỷ lệ phôi thụ tinh sống, thời gian thực hiện thao tác khử dính và kỹ thuật thao tác trên kính hiển vi.
3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Đánh giá tính kỷ luật trong tuân thủ an toàn sinh học, sử dụng đúng liều lượng hóa chất xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường.

Về hướng dẫn tự học, giáo trình yêu cầu người học duy trì sổ nhật ký theo dõi thông số ao nuôi, ghi nhận biến thiên nhiệt độ, pH hàng ngày và đối chiếu biểu hiện ngoại hình tuyến sinh dục cá bố mẹ theo bảng biểu chuẩn hóa.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các quy chuẩn kỹ thuật và giải pháp công nghệ trong sản xuất giống thủy sản nước ngọt:

• Chuẩn hóa dữ liệu theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9586:2014: Toàn bộ tiêu chí tuyển chọn cá bố mẹ, từ nguồn gốc di truyền thuần chủng HTGQG đến các chỉ số sinh học chi tiết của từng loài đều được định lượng hóa, loại bỏ các đánh giá cảm tính.
• Tổng hợp danh mục phân loại chi tiết 16 đối tượng cá nước ngọt: Cung cấp bảng nhận dạng hình thái sinh dục chuyên biệt cho: bống tượng, he vàng, lóc, lóc bông, mè vinh, rô đồng, rô phi vằn, sặc rằn, mè trắng Hoa Nam, trôi Việt, trôi Ấn Độ (Mrigal, Rohu), trắm cỏ, chép V1, trê vàng và trê phi.
• Ứng dụng giải pháp sinh học và thiết bị chuyên dụng:
  • Sử dụng dịch ép quả dứa ($3 - 4%$) thay thế hóa chất tổng hợp trong việc khử dính màng trứng cá, nâng cao tỷ lệ nở và hạn chế tổn thương màng phôi.
  • Ứng dụng dung dịch thử Sedr để làm trong vỏ trứng và quan sát sự dịch chuyển nhân tế bào trứng dưới kính hiển vi chỉ sau 2 phút xử lý.
  • Chuẩn hóa phương pháp ấp kết hợp (ấp khô trên cạn nhằm ức chế nấm thủy mi, sau đó chuyển sang ấp ướt trong bể vòng khi phôi xuất hiện điểm mắt) áp dụng cho các loài cá đẻ trứng dính.
  • Tích hợp phương pháp diệt tạp ao ương bằng Rotenon tự nhiên từ rễ cây thuốc cá ($1,\text{kg}/100,\text{m}^3$), giảm tồn dư độc chất trong môi trường đáy ao.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Tài liệu được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và sản xuất thực tế:

• Sinh viên chuyên ngành: Học sinh, sinh viên theo học trình độ Trung cấp hoặc Cao đẳng nghề Nuôi trồng thủy sản. Sinh viên cần hoàn thành các môn học cơ sở về sinh học đại cương, kỹ thuật phân tích môi trường nước trước khi thực hiện mô đun này.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng làm khung tài liệu giảng dạy tích hợp, định hướng phân bổ thời lượng giữa giảng dạy lý thuyết chuyên ngành và hướng dẫn bài tập kỹ năng thực tế tại xưởng thực hành hoặc trại thực nghiệm giống.
• Cán bộ kỹ thuật và cơ sở sản xuất: Dùng làm tài liệu tra cứu các thông số kỹ thuật (liều lượng kích dục tố, tỷ lệ pha hóa chất khử dính, định mức lưu lượng nước bình Weys) trong quản lý vận hành trại sản xuất giống cá quy mô vừa và nhỏ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho người học trình độ Trung cấp nghề Nuôi trồng thủy sản, đồng thời làm tài liệu tham khảo kỹ thuật cho sinh viên Cao đẳng chuyên ngành thủy sản và kỹ thuật viên vận hành trại giống nước ngọt.

2. Người học cần đáp ứng những kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận mô đun?

Người học cần hoàn thành các môn học/mô đun kỹ thuật cơ sở trong chương trình khung đào tạo nghề Nuôi trồng thủy sản, bao gồm kiến thức cơ bản về sinh học thủy sản, hóa học môi trường nước và thao tác sử dụng thiết bị đo đạc cơ bản.

3. Cấu trúc kỹ thuật của giáo trình có điểm gì khác biệt so với tài liệu lý thuyết đại cương?

Giáo trình xây dựng theo phương pháp tích hợp thao tác nghề, cung cấp thông số kỹ thuật cụ thể (định lượng liều tiêm, công thức pha Sedr, nồng độ dịch dứa khử dính $3 - 4%$, lưu tốc nước bình Weys $1{,}0 - 2{,}0,\text{L/phút}$) và đối chiếu trực tiếp với Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9586:2014 trên 16 đối tượng cá nước ngọt.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần kết hợp việc nắm vững bảng tiêu chuẩn thông số môi trường với việc thực hành từng bước các bảng quy trình kỹ thuật; tự rèn luyện kỹ năng tính toán liều lượng kích dục tố theo trọng lượng thân cá và lập sổ theo dõi ghi chép thông số chất lượng nước ao định kỳ.

5. Giáo trình có bao gồm các tài liệu bổ trợ và công cụ kiểm tra không?

Tài liệu cung cấp hệ thống bảng biểu tra cứu hình thái cá bố mẹ, bảng thông số thủy lý hóa, công thức định lượng GSI, hệ thống câu hỏi lý thuyết, bài tập thực hành thao tác mẫu và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành thủy sản ở cuối giáo trình.

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Sản xuất giống cá nước ngọt (Mã MĐ11) xác lập một hệ thống quy trình kỹ thuật toàn diện cho nghề sản xuất giống thủy sản, từ công đoạn chuẩn bị môi trường, tuyển chọn nuôi vỗ cá bố mẹ, kỹ thuật kích thích sinh sản nhân tạo, ấp nở phôi đến ương nuôi cá giống.

Tài liệu định hướng lộ trình học tập logic theo chuỗi giá trị công nghệ trại giống, gắn kết việc tiếp thu lý thuyết sinh sản với việc tuân thủ các chỉ số kỹ thuật quy định tại Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 9586:2014, tạo cơ sở chuyên môn phục vụ công tác đào tạo nghề và vận dụng trực tiếp vào thực tiễn sản xuất giống cá nước ngọt.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH BẠC LIÊU TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ KỸ THUẬT GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: SẢN XUẤT GIỐNG CÁ NƯỚC NGỌT NGHỀ: NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Lưu hành nội bộ) Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-. ngày ………tháng. Bạc Liêu, năm 2020 MỤC LỤC Trang Bài 1. Nuôi vỗ cá bố mẹ……………………………………………………………….

Điều kiện nuôi vỗ cá bố mẹ. Chọn cá bố mẹ nuôi vỗ…………………………………………………………. Thả cá bố mẹ. Nuôi vỗ tích cực.

Nuôi vỗ thành thục. Quản lý môi trường nước. Cho cá bố mẹ đẻ trứng. Chuẩn bị cho cá đẻ trứng.

Chọn cá bố mẹ thành thục cho đẻ. Cho cá đẻ theo phương pháp tự nhiên. Cho cá đẻ theo phương pháp nhân tạo. Đánh giá kết quả cho cá đẻ.

Ấp trong ao. Ấp trong bể. Ấp kết hợp. Ấp trong bình weys.

Đánh giá kết quả ấp trứng cá. Chuẩn bị ao ương. Quản lý môi trường nước. Phòng, trị bệnh.57 Tài liệu tham khảo.67 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo.

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 3 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình mô đun “Sản xuất giống cá nước ngọt” cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về các quy trình nuôi vỗ cá bố mẹ; cho cá bố mẹ đẻ trứng; ấp trứng cá và ương cá giống. Tài liệu có giá trị hướng dẫn người học cách thức học tập và có thể tham khảo để vận dụng trong thực tế sản xuất. Giáo trình này là mô đun chuyên ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp nghề nuôi trồng thủy sản.

Trong mô đun này gồm có 4 bài dạy thuộc thể loại tích hợp như sau: Bài 01: Nuôi vỗ cá bố mẹ Bài 02. Cho cá bố mẹ đẻ trứng Bài 03. Ấp trứng cá Bài 04. Ương cá giống 4 GIÁO TRÌNH MÔ DUN Tên mô đun: SẢN XUẤT GIỐNG CÁ NƯỚC NGỌT Mã mô đun: MĐ11 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Sản xuất giống cá nước ngọt là một mô đun chuyên môn nghề, là mô đun bắt buộc của chương trình khung trình độ Trung cấp nghề nuôi trồng thủy sản được giảng dạy cho người học sau khi đã học các môn học/mô đun kỹ thuật cơ sở.

- Tính chất: Sản xuất giống cá nước ngọt là mô đun chuyên nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn sản xuất các giống loài cá nước ngọt, mang lại kinh tế cao. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Sản xuất giống cá nước ngọt mang vai trò và có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm tạo ra sản phẩm cá giống, tăng thu nhập cho người sản xuất. Ngoài ra, cung cấp cá giống đủ về số lượng lẫn chất lượng tạo điều kiện tốt cho người nuôi, tăng năng suất, tăng thu nhập kinh tế cho hộ nuôi. Mục tiêu của mô đun: Sau khi học xong mô đun này người học sẽ đạt được: - Về kiến thức: Trình bày được các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ, cho cá đẻ trứng, ấp trứng cá và ương cá giống.

- Về kỹ năng: Thao tác được các kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ, cho cá đẻ trứng, ấp trứng cá và ương cá giống. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Năng lực tự chủ: chủ động trong việc thực hiện quy trình kỹ thuật sản xuất giống các loài cá nước ngọt. + Năng lực chịu trách nhiệm: tuân thủ khi thực hiện quy trình cũng như hưởng ứng thực hiện tiêu chuẩn ngành về quản lý sản phẩm giống các loài cá nước ngọt có giá trị kinh tế. Nội dung của mô đun: 5 Bài 1 NUÔI VỖ CÁ BỐ MẸ Mã bài: 01 Giới thiệu: Để thực hiện sản xuất giống các loài cá nước ngọt đạt hiệu quả tốt, vấn đề quan trọng tiên quyết cần quan tâm là khâu nuôi vỗ cá bố mẹ trước khi cho cá đẻ.

Trong thời gian nuôi vỗ tích cực là nhằm cung cấp cho cá đầy đủ chất dinh dưỡng, tạo buồng trứng và buồng tinh đạt chất lượng tốt. Giai đoạn nuôi vỗ thành thục nhằm tạo điều kiện cho buồng trứng và buồng tinh chín đồng thời quá trình thụ tinh diễn ra tốt hơn. Mục tiêu: Học xong bài này người học có khả năng: - Mô tả được phương pháp chọn cá bố mẹ đạt tiêu chuẩn đưa vào nuôi vỗ đồng thời trình bày được các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ. - Thực hiện được các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ.

- Tuân thủ đúng các thao tác kỹ thuật nuôi vỗ cá bố mẹ theo tiêu chuẩn ngành. Chuẩn bị điều kiện nuôi vỗ cá bố mẹ 1. Chuẩn bị ao nuôi vỗ 1. Mục đích Ao nuôi vỗ cá bố mẹ là nơi có đầy đủ các điều kiện về yếu tố môi trường nước và thức ăn đảm bảo giúp cho cá tích lũy đầy đủ chất dinh dưỡng, chuyển hóa chất dinh dưỡng giúp hình thành và phát triển tuyến sinh dục.

Yêu cầu - Đối với ao mới đào: cần tát cạn tháo rửa chua từ 1-2 lần sau đó bón vôi làm tăng pH đất, tháo rửa 1-2 lần nữa sau đó lấy nước vào sao cho pH ổn định ở mức trên 6,5. Tiếp đến tiến hành gây màu nước bằng phân chuồng, lượng phân bón với ao mới đào cần bón đủ lượng sao cho màu nước luôn ổn định không bị mất màu đột ngột. - Đối với ao cũ: tát cạn ao, tu sửa bờ cống cấp thoát nước, vét bùn đáy chỉ để lại mức 15-25cm bùn đáy, nhằm làm tăng độ sâu nước ao và giảm sự biến động nhiệt độ trong ngày, đồng thời cải taọ điều kiện các yếu tố thủy hoá ở đáy như CO2, O2,, H2S, NH3. san phẳng đáy nhằm giúp sinh vật đáy phát triển tốt và tiện thu hoạch.

Tiêu chuẩn ao nuôi vỗ cá bố mẹ Nên chọn ao nuôi vỗ cá bố mẹ ở những vùng đất đáy ao là đất thịt, thịt pha sét hoặc bùn cát, không bị chua phèn hay nhiễm mặn. Ao ở gần nguồn nước sạch, chủ động cấp và thoát được nước. có cống cấp nước và tháo nước thuận tiện, gần nguồn nước sạch, có đăng cống chắc chắn để giữ nước và phòng cá đi. Hình dạng của ao nuôi vỗ cá bố mẹ có thể là hình chữ nhật với chiều dài gấp 3 lần chiều rộng.

Ao nuôi vỗ cá bố mẹ nên có diện tích từ 100m2 trở lên, độ sâu tốt nhất từ 1,2 – 1,5 m nước tùy loài cá, ao có 1 lớp bùn dày từ 15 – 25 cm. Mặt ao phải thoáng, bờ ao không bị rò rỉ và cao hơn mực nước từ 0,4 - 0,5 m. Quy trình kỹ thuật chuẩn bị ao nuôi vỗ cá bố mẹ Bước 1. Cải tạo môi trường xung quanh ao - Dùng dao dọn dẹp cỏ rác xung quanh bờ ao, để không còn nơi trú ẩn cho các sinh vật gây hại cho người và cá nuôi.

- Kiểm tra các lổ mọi, cống bọng chắc chắn, tu bổ, sửa chữa, nâng cao các đoạn bờ bị lún sụp, sạt lở, đảm bảo không bị nước tràn bờ do thủy triều cao trong quá trình nuôi. Tháo cạn nước ao - Tháo cạn nước ao bằng cống thoát: Khi thủy triều xuống thấp, mực nước bên ngoài thấp hơn mực nước trong ao, ta tiến hành mở cống thoát cho nước ra ngoài ao trong thời gian nhất định, khi mực nước trong ao và mực nước ngoài ao cân bằng ta dùng máy bơm đặt trong ao, bơm nước ra ngoài ao đến cạn nước. - Tháo cạn nước ao bằng máy bơm: Khi mực nước trong ao thấp hơn mực nước bên ngoài ta tiến hành đặt máy bơm trong ao, bơm nước ao ra bên ngoài cho đến khi đáy ao cạn nước. - Nước trong ao được đưa ra môi trường bên ngoài thông qua hệ thống ao xử lý nước thải trước khi thải ra môi trường.

Vét bùn đáy - Dùng máy bơm 8-15 CV nối với ống nhựa dẻo đường kính 15-20cm để kết hợp bơm bớt nước trong ao và hút bùn đáy ao. - Đặt máy bơm trên bờ ao, ống nhựa dẻo được cột với các phao nhựa để nổi trên mặt nước. - Một người cầm đầu ống hút di chuyển qua lại dưới đáy ao để hút bùn đáy. - Khi thấy nước thoát ra ở đầu ống xả đã bớt màu đen của bùn đáy thì di chuyển đầu ống hút sang vị trí khác.

7 - Nước bùn thoát ra được đưa vào bãi chứa bùn để phân hủy. Bón vôi - Chọn loại vôi bón thích hợp tùy theo pH đất đáy ao. - Cần xác định liều lượng vôi trước khi bón vào ao. Liều lượng của vôi tùy thuộc vào loại vôi, độ pH đáy ao và diện tích ao.

- Cách bón vôi là mở miệng bao vôi ra, dùng xẻng xúc vôi cho vào thùng nhựa hay cho vào các điểm phân bố đều trên đáy ao. Sau đó dùng xẻng hay thau mũ xúc vôi rải đều hạt mịn trên bề mặt đáy ao. Vôi sẽ phản ứng kết tủa của Phosphorous khi bắt đầu bón vì vậy ít nhất 1 tuần không nên dùng phân bón gây màu ngay sau khi bón vôi Lưu ý: Ao có những vũng bùn nhão, bùn đen thì ta rải vôi vào nhiều hơn. Chuẩn bị môi trường nước 1.

Mục đích Nhằm tạo môi trường sống cho cá nuôi và các sinh vật làm thức ăn cho cá. Ngoài ra, nước được lấy vào ao chứa có thể dùng để dự trữ cấp vào ao nuôi vỗ khi ao nuôi vỗ thiếu nước, tăng cường độ trong của nước ao nuôi vỗ, cung cấp hàm lượng muối, dinh dưỡng tảo phát triển, tăng hàm lượng oxy, góp phần điều chỉnh pH, giảm chất độc H2S, NH3 có trong nền đáy khi cải tạo ao. Lấy nước vào ao nuôi vỗ cá bố mẹ 1. Yêu cầu - Nguồn nước lấy vào ao nuôi vỗ cá bố mẹ phải đạt: + Nguồn nước phải chủ động, đầy đủ.

8 + Nước không bị ô nhiễm hóa chất hay mầm bệnh khác. + Giàu ôxy, hàm lượng oxy hòa tan nên ở mức ≥ 4mg/ lít. + pH nước phải đạt ở mức: 7-8,5. + Khi cấp nước vào ao cần dùng túi thuốc treo ở cửa cống nhằm hạn chế dịch bệnh xâm nhập vào ao nuôi.

- Không nên lấy nước vào ao nuôi vỗ cá bố mẹ khi nguồn nước có: + Phun thuốc trừ sâu, rầy tập trung ở các ruộng lúa; + Xả chất thải ở các nhà máy công nghiệp; + Dịch bệnh trong khu vực; + Đổi màu bất thường của nước trong sông rạch; + Xuất hiện với số lượng nhiều bất thường các sinh vật trong nguồn nước; 1. Quy trình kỹ thuật chuẩn bị môi trường nước Bước 1.