Giáo Trình Động và Thực Vật Thủy Sinh Ngành Nuôi Trồng Thủy Sản Trung Cấp

Giáo trình động và thực vật thủy sinh cung cấp kiến thức cần thiết cho nghề nuôi trồng thủy sản trung cấp, hỗ trợ phát triển bền vững.

• Người hướng dẫn: Chủ Biên Lê Thị Mai Anh
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cộng Đồng Đồng Tháp
• Chuyên ngành: Nuôi Trồng Thủy Sản
• Đề tài: Động Và Thực Vật Thủy Sinh
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG KIẾN THỨC CHUNG VỀ THỰC VÀ ĐỘNG VẬT THỦY SINH
• 1.1. Đặc điểm chung của thực vật thủy sinh (tảo)
• 1.2. Đặc điểm chung của động vật thủy sinh
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA MỘT SỐ NGÀNH TẢO
• 2.1. Hình dạng và cấu tạo
• 2.2. Phương thức dinh dưỡng và sinh sản
• 2.3. Phân bố và vai trò
• 2.4. Phân tích định tính thành phần giống loài tảo ở một số thủy vực
• 2.5. Phân tích định lượng mật độ tảo ở một số thủy vực
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM CỦA MỘT SỐ NGÀNH ĐỘNG VẬT NỔI
• 3.1. Ngành động vật nguyên sinh
• 3.2. Lớp trùng bánh xe
• 3.3. Bộ giáp xác râu ngành
• 3.4. Lớp phụ chân mái chèo
• 3.5. Phân tích định tính thành phần giống loài động vật nổi ở một số thủy vực
• 3.6. Phân tích định lượng mật độ động vật nổi ở một số thủy vực
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Động Thực Vật Thủy Sinh

Giáo trình Động và Thực vật thủy sinh là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo ngành nuôi trồng thủy sản. Môn học này cung cấp kiến thức cơ bản về các loại động thực vật thủy sinh, đặc biệt là tảo và động vật nổi. Những sinh vật này không chỉ là nguồn thức ăn tự nhiên cho các loài thủy sản mà còn có vai trò quan trọng trong việc duy trì chất lượng môi trường nước. Việc hiểu rõ về động thực vật thủy sinh giúp sinh viên có thể áp dụng vào thực tiễn nuôi trồng thủy sản hiệu quả hơn.

1.1. Đặc điểm và vai trò của động thực vật thủy sinh

Động thực vật thủy sinh bao gồm nhiều loài khác nhau, từ tảo đến động vật nổi. Chúng đóng vai trò quan trọng trong chuỗi thức ăn và ảnh hưởng đến chất lượng nước. Việc nắm vững đặc điểm của chúng giúp sinh viên hiểu rõ hơn về môi trường sống của các loài thủy sản.

1.2. Mục tiêu của giáo trình Động thực vật thủy sinh

Mục tiêu của giáo trình là cung cấp cho sinh viên kiến thức về cấu tạo, dinh dưỡng, sinh sản và phân loại của động thực vật thủy sinh. Sinh viên sẽ học cách nhận biết các loài động thực vật và áp dụng vào thực tiễn nuôi trồng thủy sản.

II. Thách thức trong việc quản lý động thực vật thủy sinh

Quản lý động thực vật thủy sinh trong nuôi trồng thủy sản gặp nhiều thách thức. Một số loài tảo có thể gây hại cho môi trường, như tảo lam và hiện tượng thủy triều đỏ. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành nuôi trồng thủy sản.

2.1. Tác hại của tảo lam và thủy triều đỏ

Tảo lam khi nở hoa có thể gây chết cá, trong khi thủy triều đỏ do tảo giáp gây ra có thể làm giảm chất lượng nước. Việc nhận diện và quản lý các loài này là rất cần thiết để bảo vệ môi trường thủy sinh.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của động thực vật thủy sinh

Nhiệt độ, độ muối và ánh sáng là những yếu tố chính ảnh hưởng đến sự phát triển của động thực vật thủy sinh. Việc theo dõi và điều chỉnh các yếu tố này là cần thiết để duy trì sự cân bằng trong hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu động thực vật thủy sinh hiệu quả

Để nghiên cứu động thực vật thủy sinh, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc thu thập mẫu và phân tích chất lượng nước là những bước quan trọng trong quá trình này. Các phương pháp này giúp sinh viên có cái nhìn sâu sắc hơn về môi trường thủy sinh.

3.1. Phương pháp thu mẫu động thực vật thủy sinh

Việc thu mẫu động thực vật thủy sinh cần được thực hiện đúng cách để đảm bảo tính chính xác của kết quả. Các kỹ thuật như lưới, bẫy và phương pháp lấy mẫu nước sẽ được áp dụng.

3.2. Phân tích chất lượng nước và động thực vật

Phân tích chất lượng nước giúp đánh giá tình trạng môi trường sống của động thực vật thủy sinh. Các chỉ tiêu như pH, độ trong và nồng độ oxy sẽ được kiểm tra để đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của động thực vật thủy sinh trong nuôi trồng thủy sản

Động thực vật thủy sinh không chỉ là nguồn thức ăn tự nhiên mà còn có vai trò quan trọng trong việc duy trì chất lượng nước. Việc áp dụng kiến thức về động thực vật thủy sinh vào thực tiễn nuôi trồng thủy sản sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.1. Sử dụng động thực vật làm thức ăn cho thủy sản

Nhiều loài động thực vật thủy sinh như tảo và động vật nổi là nguồn thức ăn tự nhiên cho tôm cá. Việc khai thác và nuôi trồng các loài này sẽ giúp giảm chi phí thức ăn trong nuôi trồng thủy sản.

4.2. Quản lý chất lượng nước trong nuôi trồng thủy sản

Quản lý động thực vật thủy sinh giúp duy trì chất lượng nước, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài thủy sản. Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp nâng cao năng suất nuôi trồng.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình động thực vật thủy sinh

Giáo trình Động thực vật thủy sinh đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo sinh viên ngành nuôi trồng thủy sản. Tương lai của môn học này sẽ tiếp tục phát triển để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của ngành thủy sản.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình cung cấp kiến thức cơ bản và cần thiết cho sinh viên, giúp họ có nền tảng vững chắc trong ngành nuôi trồng thủy sản. Việc cập nhật và cải tiến giáo trình là rất cần thiết.

5.2. Xu hướng phát triển của ngành nuôi trồng thủy sản

Ngành nuôi trồng thủy sản đang phát triển mạnh mẽ, đòi hỏi sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và nghiên cứu. Việc áp dụng công nghệ mới và nghiên cứu sâu hơn về động thực vật thủy sinh sẽ là xu hướng trong tương lai.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH ĐỘNG VÀ THỰC VẬT THỦY SINH – TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Động và thực vật thủy sinh (Mã học phần: CNN203) là tài liệu giảng dạy bắt buộc thuộc khối kiến thức cơ sở ngành trong chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng và Trung cấp ngành Nuôi trồng thủy sản tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp. Tài liệu được ban hành chính thức theo Quyết định số 185/QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 22 tháng 8 năm 2017 của Hiệu trưởng nhà trường, do tác giả Lê Thị Mai Anh làm chủ biên. Học phần này đóng vai trò cung cấp kiến thức nền tảng trực tiếp để sinh viên tiếp thu các học phần chuyên môn tiếp theo như: Kỹ thuật nuôi cá nước ngọt, Kỹ thuật sản xuất giống cá nước ngọt, và Quản lý dịch bệnh thủy sản.

Mục tiêu học tập của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học hệ thống tri thức về cấu tạo hình thái, phân loại học, đặc điểm dinh dưỡng, phương thức sinh sản, cũng như vai trò sinh thái và độc tính của các nhóm vi tảo và động vật nổi trong môi trường nước. Đồng thời, giáo trình rèn luyện cho người học năng lực thực hành thu mẫu, bảo quản mẫu, định danh giống loài và phân tích mật độ sinh vật trong các thủy vực tự nhiên lẫn nhân tạo.

Giáo trình có tổng thời lượng 45 giờ quy chuẩn, bao gồm 14 giờ lý thuyết, 29 giờ thực hành/thí nghiệm/thảo luận và 2 giờ kiểm tra, đánh giá định kỳ. Kết cấu tài liệu gồm 3 chương chính, phân bổ từ lý thuyết sinh thái học đại cương đến phân loại chuyên sâu từng ngành thực vật và động vật thủy sinh. Điểm đặc thù của tài liệu là tỷ trọng giờ thực hành chiếm 64,4% thời lượng môn học, kết hợp chặt chẽ giữa nguyên lý phân loại vi sinh vật học với kỹ thuật quan trắc chất lượng nước ao nuôi thủy sản thực tế tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung giáo trình được triển khai theo tiến trình logic từ tổng quan sinh thái đến chi tiết phân loại từng nhóm sinh vật:

• Chương 1: Những kiến thức chung về thực và động vật thủy sinh (9 giờ - 5 lý thuyết, 4 thực hành): Trình bày cấp độ tổ chức tế bào sinh vật (Procaryota và Eukaryota); định nghĩa tản thực vật; thang đo kích thước sinh vật nổi từ Picoplankton (< 2 µm) đến Megaloplankton (20 - 200 cm); các dạng cấu trúc cơ thể tảo (monas, amip, pamella, coccos, dạng bản, dạng sợi); thành phần hóa sinh tế bào; sinh lý quang hợp - hô hấp; ảnh hưởng của các yếu tố sinh thái (độ muối, ánh sáng, nhiệt độ, muối dinh dưỡng N, P, Si); vai trò sơ cấp, tác hại hoa nước và phương pháp thu, cố định mẫu bằng lưới phiêu sinh hình chóp.
• Chương 2: Đặc điểm của một số ngành tảo (16 giờ - 4 lý thuyết, 12 thực hành): Mô tả chi tiết hình thái, cấu tạo tế bào, cơ chế dinh dưỡng, sinh sản và giá trị ứng dụng/tác hại của 5 ngành tảo: Tảo lam (Cyanophyta), Tảo lục (Chlorophyta), Tảo khuê (Bacillariophyta), Tảo mắt (Euglenophyta) và Tảo giáp (Pyrrophyta); quy trình phân tích định tính thành phần loài dưới kính hiển vi quang học và định lượng mật độ tế bào tảo.
• Chương 3: Đặc điểm của một số ngành động vật nổi (17 giờ - 5 lý thuyết, 12 thực hành): Khảo sát cấu tạo và phân loại 4 nhóm động vật phù du chủ yếu: Ngành Động vật nguyên sinh (Protozoa), Lớp Trùng bánh xe (Rotatoria), Bộ Giáp xác râu ngành (Cladocera), và Lớp phụ Chân mái chèo (Copepoda); phương pháp phân tích định tính và định lượng mật độ động vật nổi trong mẫu nước.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hệ thống hóa các nguyên lý khoa học tự nhiên cốt lõi:

• Cơ sở hóa sinh và năng lượng sinh học: Cơ chế quang hợp hấp thụ lượng tử ánh sáng qua hệ sắc tố (Chlorophyll a, b, c, d; Phycobiliprotein gồm phycocyanin, phycoerythrin; Carotenoid; Peridinin); phản ứng cố định nitơ khí quyển tại tế bào dị hình (heterocyst) nhờ enzym nitrogenase theo phương trình: $$N_2 + 8H^+ + 8e^- + 16Mg.ADP + 16P_i \rightarrow 2NH_3 + H_2 + 16Mg.ATP$$ tiêu tốn 16 phân tử ATP; quá trình hô hấp tế bào theo phản ứng: $$C_6H_{12}O_6 + 6H_2O + 6O_2 \rightarrow 6CO_2 + 12H_2O + E$$
• Hình thái học và cấu trúc vi thể: Cấu trúc vỏ silic gồm mảnh trên (epitheca) và mảnh dưới (hypotheca) có đai và hệ thống tuyến vân đối xứng ở Bacillariophyta; cấu tạo màng periplast và điểm mắt cảm quang ở Euglenophyta; cấu trúc 2 rãnh (rãnh dọc, rãnh ngang) mang tiêm mao vận động ở Pyrrophyta; bó sợi vận động của roi theo cấu trúc $9 + 2$.
• Sinh thái học thủy vực: Chuỗi và mạng lưới thức ăn thủy sinh; chu trình biến đổi vật chất; khái niệm năng suất sinh học sơ cấp (bậc I - thực vật) và thứ cấp (bậc II - động vật); chỉ thị sinh học môi trường và cơ chế tích lũy sinh học độc chất.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Thao tác chuẩn xác lưới kéo phiêu sinh dạng hình chóp; thực hiện phương pháp thu mẫu định tính (kéo lưới hình số 8) và thu mẫu định lượng (phương pháp lắng trong bình 1 lít, phương pháp lọc qua thể tích xác định); quy trình cố định mẫu bằng dung dịch formol thương mại 38% với tỷ lệ 2% cho thực vật và 5% cho động vật.
• Kỹ năng phân tích: Soi tiêu bản dưới kính hiển vi quang học ở vật kính 10x và 40x; nhận diện vi cấu trúc phân loại; phân cấp độ phong phú định tính theo tỷ lệ phần trăm (thang quy ước từ hiếm gặp đến rất nhiều: ++++ tương đương 60 - 100%).
• Kỹ năng thực tiễn nghề nghiệp: Nhận biết các chủng loài làm thức ăn tự nhiên giàu dinh dưỡng cho ấu trùng thủy sản (Chlorella, Scenedesmus, Dunaliella, Chaetoceros, Skeletonema, Spirulina maxima); nhận diện các loài tiết độc tố (Microcystis aeruginosa, Anabaena flos-aquae, Ceratium, Gonyaulax, Noctiluca); áp dụng các biện pháp vật lý, sinh học (thực vật che phủ 10 - 25%, cá ăn thực vật) và hóa học (kết tủa phosphat bằng muối sắt, phèn nhôm $Al_2(SO_4)_3$, vôi $CaCO_3$; chất diệt tảo $CuSO_4$, Simazine, Chlorine, BKC, $KMnO_4$) để quản lý quần thể thủy sinh vật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Phương pháp sư phạm của học phần CNN203 được xây dựng theo định hướng thực hành nghề nghiệp. Với thời lượng 29 giờ thực hành trên tổng số 45 giờ toàn khóa, giáo trình tích hợp trực tiếp việc truyền thụ lý thuyết phân loại học với các buổi thực hành thao tác mẫu tại phòng thí nghiệm và khảo sát thực địa.

Quy trình tổ chức dạy học và thực hành được chuẩn hóa qua các nội dung:

• Phương pháp khảo sát hiện trường: Hướng dẫn sinh viên thiết lập sơ đồ điểm thu mẫu đặc trưng trên bản đồ tỷ lệ 1/25.000; xác định thời điểm thu mẫu tiêu chuẩn trong ngày từ 6:00 đến 10:00 sáng; lập chu kỳ thu mẫu theo mùa vụ (1 tháng/lần đối với nghiên cứu mùa sinh học, 4 lần/năm đối với biến động mùa); thực hiện tối thiểu 2 lần lặp lại trong mỗi đợt khảo sát.
• Thực hành phân tích vi thể: Kỹ thuật hút mẫu lắng đáy chai trữ 110 ml, tra mẫu lên lame, đậy lamen và điều chỉnh vi trường kính hiển vi ở các độ phóng đại 10x, 40x; đối chiếu khóa phân loại hình thái để định danh đến chi/loài.
• Bài tập tình huống và liên hệ thực tế: Đánh giá chất lượng nước ao nuôi thông qua sự hiện diện của các nhóm sinh vật chỉ thị; phân tích nguyên nhân hiện tượng thiếu oxy ban đêm do tảo nở hoa; tính toán liều lượng hóa chất xử lý nước ao.

Hình thức kiểm tra, đánh giá bao gồm:

1. Đánh giá thường xuyên: Kiểm tra thao tác thu mẫu, kỹ thuật làm tiêu bản và ghi nhận nhật ký thí nghiệm.
2. Kiểm tra định kỳ: 01 bài kiểm tra lý thuyết và kỹ năng nhận diện mẫu sau khi kết thúc Chương 2 (thời lượng 1 giờ).
3. Thi kết thúc học phần: Bài thi tổng hợp kết hợp lý thuyết phân loại và thực hành phân tích mẫu (thời lượng 1 giờ).

Giáo trình cung cấp hệ thống câu hỏi ôn tập có cấu trúc ở cuối mỗi chương nhằm định hướng sinh viên tự học, tự tổng hợp mối quan hệ giữa yếu tố sinh thái môi trường và biến động mật độ quần xã thủy sinh.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Động và thực vật thủy sinh tích hợp các số liệu khảo sát thực nghiệm cụ thể tại các hệ sinh thái thủy vực khu vực Đồng bằng sông Cửu Long:

• Dữ liệu sinh thái vùng cửa sông và nội địa: Cung cấp số liệu định lượng về mật độ tảo tại vùng cửa sông Cửu Long dao động từ $11,4 \times 10^4$ đến $3,1 \times 10^6$ tế bào/m³ tùy thuộc độ mặn và độ trong; mật độ tảo bình quân trong năm của sông Tiền đạt 224.997 tế bào/L và sông Hậu đạt 160.000 tế bào/L; quy luật phát triển mạnh của chi Oscillatoria ở các vùng kênh rạch có độ mặn dưới 10‰.
• Phân loại chi tiết độc tính sinh học: Hệ thống hóa các dạng độc tố do tảo tiết ra, phân định rõ độc tố thần kinh (Anatoxin do Anabaena, Aphanizomenon, Oscillatoria, Trichodesmium tổng hợp) và độc tố gan (Microcystin, Nodularin do Microcystis aeruginosa, Anabaena flos-aquae tổng hợp). Cung cấp dữ liệu độc học của tảo giáp gây hiện tượng thủy triều đỏ khi mật độ đạt 60 - 70 triệu tế bào/L, tiết độc chất saxitoxin và gymnobretoxin gây tử vong ở người với liều lượng 0,3 - 1 mg trong thời gian 1 - 12 giờ.
• Ứng dụng công nghệ nuôi sinh khối vi tảo: Nêu bật các chỉ số dinh dưỡng của tảo Spirulina maxima (hàm lượng protein đạt khoảng 48%), vai trò cung cấp acid béo không no cao phân tử (HUFA) của Chlorella trong ương nuôi luân trùng và ấu trùng tôm càng xanh, cũng như giá trị giàu glycogen và $\beta$-caroten của Dunaliella trong sản xuất giống nhuyễn thể hai mảnh vỏ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống đào tạo và sản xuất nông nghiệp - thủy sản:

• Sinh viên: Học viên trình độ Cao đẳng và Trung cấp chuyên nghiệp ngành Nuôi trồng thủy sản. Sinh viên cần hoàn thành các học phần điều kiện tiên quyết thuộc khối khoa học cơ bản như Sinh học đại cương và Hóa học đại cương trước khi tiếp cận học phần này.
• Giảng viên: Dùng làm tài liệu chuẩn để thiết kế bài giảng lý thuyết, biên soạn đề cương thực hành phân tích môi trường nước, và xây dựng ngân hàng câu hỏi đánh giá kết quả học tập của học phần CNN203.
• Kỹ thuật viên và cán bộ quản lý trại giống: Dùng làm tài liệu tra cứu hình thái phân loại vi tảo, chẩn đoán sinh vật gây hại, nhận diện sinh vật chỉ thị chất lượng nước, và áp dụng quy trình nuôi cấy thức ăn tự nhiên phục vụ sản xuất giống cá, tôm nước ngọt, nước lợ.
• Tự học và tham khảo: Phục vụ người làm công tác nghiên cứu môi trường thủy vực, quan trắc sinh thái học và kỹ thuật viên kiểm soát chất lượng nước tại các vùng nuôi trồng thủy sản.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên hệ Cao đẳng và Trung cấp nghề Nuôi trồng thủy sản; đồng thời dùng làm tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên trại giống và cán bộ quan trắc môi trường ao nuôi.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về Sinh học đại cương (cấu trúc tế bào, phân chia tế bào), Hóa học đại cương (các phản ứng vô cơ, nồng độ dung dịch, pH) và kỹ năng sử dụng kính hiển vi quang học cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu sinh học đại cương là gì?

Tài liệu tập trung trực tiếp vào các giống loài có giá trị dinh dưỡng hoặc gây hại trong nghề nuôi trồng thủy sản; gắn liền với các số liệu thực tế tại sông Tiền, sông Hậu và tích hợp hướng dẫn các biện pháp kỹ thuật quản lý nước ao nuôi (vật lý, hóa học, sinh học).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp đọc hiểu lý thuyết phân loại hình thái với việc đối chiếu trực tiếp các hình vẽ mô tả cấu tạo vi thể; hoàn thành toàn bộ hệ thống câu hỏi ôn tập cuối mỗi chương và chủ động rèn luyện kỹ năng làm tiêu bản vi sinh vật trong các giờ thực hành.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn trong giáo trình?

Giáo trình sử dụng tài liệu tham khảo chính từ công trình nghiên cứu chuyên ngành của Út và Oanh (2013) về sinh vật nổi, cùng hệ thống sơ đồ giải phẫu, hình ảnh mẫu vật từ các nguồn dữ liệu sinh thái học quốc tế.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Động và thực vật thủy sinh (Mã học phần: CNN203) của Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện, chuẩn xác về mặt khoa học sinh học thủy vực và phân loại học sinh vật nổi. Với cấu trúc bài học chú trọng thực nghiệm, tài liệu hỗ trợ người học chuyển giao hiệu quả từ hiểu biết lý thuyết tế bào học sang kỹ năng phân tích, định lượng và kiểm soát môi trường nước nuôi trồng thủy sản.

Tài liệu là mắt xích học thuật quan trọng trong chương trình đào tạo chuyên ngành Thủy sản, chuẩn bị năng lực nền tảng để sinh viên tiếp tục nghiên cứu các quy trình sản xuất giống và quản lý dịch bệnh chuyên sâu. Các tài liệu tham khảo từ công trình của Út và Oanh (2013) cùng hệ thống quy chuẩn phân tích mẫu kèm theo tạo nên giá trị tham khảo học thuật bền vững cho người học và cán bộ kỹ thuật chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trong Môn học này trình bày về đặc điểm, cấu tạo, phương pháp nghiên cứu, lợi ích cũng như tác hại nói chung của tảo và động vật nổi, đặc biệt đối với ngành nuôi trồng thủy sản. Mục tiêu: - Kiến thức: + Hiểu được những kiến thức cơ bản về động thực vật thủy sinh cũng như vai trò và tác hại của chúng trong thủy sản. + Trình bày phương pháp thu và bảo quản mẫu động và thực vật nổi. - Kỹ năng: thực hiện được cách thu và bảo quản mẫu khi nghiên cứu về động và thực vật nổi.

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: có năng lực tự làm việc độc lập hay làm việc nhóm, có trách nhiệm với công việc được giao. Nội dung Chương: 1. Đặc điểm chung của thực vật thủy sinh (tảo) 1. Đặc điểm cấu tạo cơ thể tảo a.

Vị trí và khái niệm Sinh vật trên trái đất rất đa dạng và phong phú biểu hiện ở các loài và các cấp độ tổ chức từ thấp lên cao. Từ lâu người ta đã xác lập được 2 dạng tổ chức tế bào: - Dạng có nhân nguyên thủy, có tổ chức còn nguyên thủy, chưa có màng nhân (procaryota) bao gồm vi khuẩn và tảo lam. - Dạng tế bào có nhân chính thức (Eukaryota) bao gồm ba giới là giới động vật, giới nấm và giới thực vật. 1 Trong giới thực vật lại được chia ra thành hai cấp: thực vật bậc cao và thực vật bậc thấp.

Thực vật thủy sinh thuộc nhóm thực vật bậc thấp. Tảo là những thực vật bậc thấp, cơ thể chưa có sự chuyên hóa thành những loại mô làm nhiệm vụ đặc biệt như mô dẫn truyền, không phân biệt được rễ, thân, lá. nên cơ thể chúng được gọi chung là tản. Đa số tảo có kích thước rất nhỏ hầu như phải quan sát dưới kính hiển vi, tuy nhiên chúng có khả năng quang hợp do tế bào có chứa sắc tố.

Môi trường sống của tảo rất đa dạng, từ những vũng nước nhỏ đến đại dương bao la, sống phiêu sinh hay sống bám hoặc sống đáy trong nước. Một điều đặc biệt là tảo không những chỉ sống trong nước mà còn có thể sống trong không khí, trong đất,… Trong Chương giảng này, chỉ nói chủ yếu về nhóm vi tảo sống phiêu sinh trong nước. Hình dạng và cấu trúc Tảo có kích thước rất nhỏ, phải quan sát dưới kính hiển vi mới nhận dạng được. Nếu dựa vào kích thước để phân chia tảo thì sẽ có các nhóm sau đây: • Picoplankton: < 2µm • Nanoplankton: 2 - 20µm • Microplankton: 20µm – 200 µm • Mesoplankton: 0.2 mm – 2 cm • Macroplankton: 2 cm – 20 cm • Megaloplankton: 20 – 200 cm Tảo có rất nhiều hình dạng khác nhau: - Dạng hình cầu như: Chlorella, Chlorococcum, Coscinodiscus.

- Dạng hình thuôn hay quả chanh dài như: Oocystis, Lagerheimia. - Dạng hình trụ, ống như Hydrodiction. - Dạng đa bào hình sợi phân nhánh hoặc không phân nhánh như: Oscilatoria, Hapalosiphon. 2 Coscinodiscus Chlorella Oocystis Hydrodiction Hapalosiphon Oscilatoria Tetradesmus Synedra Characium Chaetoceros Scenedesmus Hình 1.1 Một số hình dạng của tảo (Nguồn: www.edu) - Hình kim thẳng hoặc cong do phần cuối tế bào thu nhỏ lại như: Tetradesmus, Synedra.

- Cơ thể kéo dài ra và có mấu nhọn ở những loài sống bám như: Characium, Pseudocharacium. - Tế bào có thêm các mấu bên, lông cứng hay gai ở những tảo sống trôi nổi như: Scenedesmus, Chaetoceros. 3 Xét về mặt cấu trúc, cơ thể tảo có các dạng sau: - Dạng monas: là cấu trúc đơn giản, các tế bào có roi, có thể di chuyển, sống cô độc hay thành tập đoàn (tập đoàn này gồm nhiều tế bào liên kết với nhau, giống nhau về hình dạng và nhiệm vụ). - Dạng amip: các tế bào không có màng cứng, không có roi, chuyển động bằng chân giả (giống như amip).