Giáo Trình Phương Pháp Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế Phần 2

Giáo trình về phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế phần 2 dành cho hệ đại học và sau đại học, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến

• Trường học: Học viện Ngoại giao
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Hướng Dẫn Làm Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Quan Hệ Quốc Tế
• Loại tài liệu: Hướng dẫn
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 3. CHƯƠNG 3: HƯỚNG DẪN LÀM ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC QUAN HỆ QUỐC TẾ
• 3.1. GIAI ĐOẠN CHUẨN BỊ
• 3.1.1. Đăng ký tham gia tuyển chọn, giao trực tiếp nhiệm vụ nghiên cứu khoa học
• 3.1.2. Xây dựng thuyết minh đề tài/đề cương luận án, luận văn và khóa luận
• 3.2. Xét duyệt hồ sơ tuyển chọn (thuyết minh đề tài, đề cương luận án, luận văn)
• 3.2.1. Tuyển chọn và xét duyệt đề tài khoa học
• 3.2.2. Xét duyệt đề cương luận án, luận văn

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế Dành Cho Sinh Viên Đại Học

Nghiên cứu quan hệ quốc tế là một lĩnh vực đa dạng và phong phú, đòi hỏi sinh viên phải nắm vững các khái niệm cơ bản và phương pháp nghiên cứu. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết cho sinh viên đại học trong việc thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học liên quan đến nghiên cứu quan hệ quốc tế.

1.1. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế

Nghiên cứu quan hệ quốc tế bao gồm nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Sinh viên cần hiểu rõ các khái niệm cơ bản và các tòa nhà lý thuyết trong lĩnh vực này để có thể phát triển các đề tài nghiên cứu hiệu quả.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế

Nghiên cứu quan hệ quốc tế không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về thế giới mà còn trang bị cho họ những kỹ năng cần thiết để phân tích các vấn đề toàn cầu. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

II. Các Thách Thức Trong Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế

Sinh viên thường gặp phải nhiều thách thức khi nghiên cứu trong lĩnh vực quan hệ quốc tế. Những thách thức này có thể đến từ việc tìm kiếm tài liệu, xác định đề tài nghiên cứu, và áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tìm Kiếm Tài Liệu

Việc tìm kiếm tài liệu liên quan đến nghiên cứu quan hệ quốc tế có thể gặp khó khăn do sự phong phú và đa dạng của các nguồn tài liệu. Sinh viên cần biết cách sử dụng các cơ sở dữ liệu và thư viện để tìm kiếm thông tin chính xác.

2.2. Xác Định Đề Tài Nghiên Cứu

Xác định đề tài nghiên cứu là một bước quan trọng nhưng cũng đầy thách thức. Sinh viên cần phải tìm ra những vấn đề chưa được nghiên cứu hoặc có tính cấp thiết cao để đảm bảo tính mới mẻ của đề tài.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế Hiệu Quả

Để thực hiện một đề tài nghiên cứu thành công, sinh viên cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các phương pháp này có thể bao gồm phân tích định tính, định lượng, và nghiên cứu trường hợp.

3.1. Phân Tích Định Tính Trong Nghiên Cứu

Phân tích định tính giúp sinh viên hiểu sâu hơn về các vấn đề phức tạp trong quan hệ quốc tế. Phương pháp này thường sử dụng phỏng vấn, khảo sát và phân tích tài liệu để thu thập dữ liệu.

3.2. Phân Tích Định Lượng Trong Nghiên Cứu

Phân tích định lượng cho phép sinh viên sử dụng các số liệu thống kê để kiểm tra giả thuyết và đưa ra kết luận. Phương pháp này thường yêu cầu kỹ năng sử dụng phần mềm thống kê.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế

Nghiên cứu quan hệ quốc tế không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong chính sách đối ngoại, kinh tế và an ninh quốc gia.

4.1. Ứng Dụng Trong Chính Sách Đối Ngoại

Kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định chính xác hơn trong việc xây dựng và thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia.

4.2. Ứng Dụng Trong Kinh Tế Quốc Tế

Nghiên cứu quan hệ quốc tế cũng có thể cung cấp thông tin quan trọng cho các doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường và đầu tư quốc tế.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế

Nghiên cứu quan hệ quốc tế là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết cho sinh viên đại học. Việc nắm vững các phương pháp nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn sẽ giúp sinh viên phát triển sự nghiệp trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế

Với sự phát triển không ngừng của thế giới, nghiên cứu quan hệ quốc tế sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề toàn cầu.

5.2. Khuyến Khích Sinh Viên Tham Gia Nghiên Cứu

Sinh viên nên được khuyến khích tham gia vào các hoạt động nghiên cứu để nâng cao kỹ năng và kiến thức của mình trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Phân Tích Tài Liệu Học Thuật: Hướng Dẫn Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế Dành Cho Sinh Viên

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Hướng Dẫn Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế Dành Cho Sinh Viên là tài liệu học tập chuyên khảo về phương pháp luận và kỹ thuật thực hiện công trình khoa học trong lĩnh vực chính trị quốc tế và ngoại giao. Trong chương trình đào tạo đại học và sau đại học ngành Quan hệ Quốc tế, Quốc tế học và Ngoại giao, tài liệu này giữ vị trí học phần phương pháp nghiên cứu chuyên ngành, định hướng thực hành cho sinh viên thực hiện khóa luận tốt nghiệp, học viên cao học làm luận văn thạc sĩ, nghiên cứu sinh chuẩn bị luận án tiến sĩ và các nhóm nghiên cứu tham gia đề tài khoa học các cấp.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình nghiên cứu khoa học cho người học: từ khâu hình thành ý tưởng, xác định tên đề tài, lập đề cương chi tiết, xây dựng thuyết minh đề tài theo quy chuẩn hành chính khoa học, đến kỹ thuật thu thập, phân loại, xử lý tài liệu thứ cấp và sơ cấp. Ngoài ra, tài liệu trang bị các tiêu chuẩn về trích dẫn khoa học, quy cách trình bày văn phong học thuật, quy trình bảo vệ trước hội đồng chuyên môn và phương pháp công bố công trình nghiên cứu trên các tạp chí chuyên ngành.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế kết hợp giữa lý luận phương pháp nghiên cứu và hệ thống biểu mẫu thực tế, sử dụng cách tiếp cận chuẩn mực của Bộ Ngoại giao và Học viện Ngoại giao Việt Nam. Điểm đặc thù của tài liệu là việc bổ sung phần phụ lục chuyên sâu về phương pháp phân tích, dự báo trong quan hệ quốc tế và hệ thống biểu mẫu thuyết minh đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung tài liệu được tổ chức theo tiến trình thực hiện một công trình nghiên cứu khoa học chuyên ngành, bao gồm các phần chính:

• Chương I và Chương II (trang 24–52): Trình bày hệ thống phương pháp luận, các cách tiếp cận nghiên cứu (tiếp cận hệ thống, tiếp cận liên ngành, tiếp cận lý thuyết) và các kỹ thuật nghiên cứu cụ thể được ứng dụng trong quan hệ quốc tế.
• Chương III – Hướng dẫn làm đề tài nghiên cứu khoa học quan hệ quốc tế (trang 193–216): Trình bày chi tiết toàn bộ chu trình nghiên cứu qua 4 giai đoạn:
  1. Giai đoạn chuẩn bị: Đăng ký tuyển chọn, xây dựng thuyết minh và đề cương (xác định tên đề tài, tính cấp thiết, tổng quan tình hình nghiên cứu, mục tiêu/nhiệm vụ, đối tượng/phạm vi, bố cục).
  2. Xét duyệt hồ sơ: Tiêu chuẩn đánh giá của Hội đồng tư vấn tuyển chọn (thang điểm 70/100), thẩm định kinh phí và quy trình bảo vệ đề cương luận văn, luận án.
  3. Tổ chức nghiên cứu: Phương pháp thu thập dữ liệu (nguồn sơ cấp, thứ cấp), kỹ thuật xử lý tài liệu, quy cách viết bản thảo, chuẩn hóa văn phong khoa học và các hình thức trích dẫn (footnotes, trích dẫn ô vuông).
  4. Nghiệm thu, bảo vệ và công bố kết quả: Quy trình nghiệm thu cấp cơ sở, bảo vệ chính thức và các hình thức công bố sản phẩm (sách chuyên khảo, bài báo trên tạp chí chuyên ngành, tham luận hội thảo).
• Phụ lục 1 – Phương pháp dự báo quan hệ quốc tế (trang 217–232): Tổng hợp các khung phân tích dự báo thực nghiệm từ chương trình tập huấn cán bộ ngoại giao năm 2019, bao gồm khung tiếp cận hệ thống, quy trình làm việc nhóm ad-hoc 5 bước, bảng phân loại các mô hình dự báo và phân tích 7 lỗi tư duy phổ biến.
• Phụ lục 2 và Phụ lục 3 (trang 233–242): Cung cấp biểu mẫu chuẩn: Mẫu 1 (ĐXĐT-BNG – Phiếu đề xuất/đăng ký đề tài KH&CN) gồm 10 nội dung và Mẫu 2 (TMĐT-BNG – Thuyết minh đề tài KH&CN Bộ Ngoại giao) gồm 20 mục chi tiết.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hệ thống hóa 7 thành tố bắt buộc trong cấu trúc một đề cương hoặc thuyết minh nghiên cứu:

Bên cạnh đó, giáo trình thiết lập hệ thống phân loại nguồn dữ liệu trong nghiên cứu quan hệ quốc tế:

• Theo nguồn gốc: Tài liệu sơ cấp (văn kiện Đảng, tuyên bố chính phủ, hiệp ước quốc tế, chiến lược an ninh, học thuyết đối ngoại) và tài liệu thứ cấp (sách chuyên khảo, bài báo khoa học, kỷ yếu hội thảo).
• Theo hình thức và giá trị thông tin: Tài liệu văn tự và phi văn tự; tài liệu chính thức đã công bố và tài liệu chưa chính thức.

Trong mảng dự báo đối ngoại, giáo trình cung cấp các khung phân tích:

• Khung Chủ thể – Nhân tố – Động lực (Actors – Factors – Drivers).
• Khung phân tích đa lĩnh vực STEMPLES (Social, Technological, Environmental, Military, Political, Legal, Economic, Security).
• Các mô hình xây dựng kịch bản: Ma trận 2 động lực – 4 kịch bản (Alternative Futures), Kịch bản cơ sở và vùng khả biến (Cone of plausibility), Kịch bản mong muốn (Normative scenarios), mô hình What-if, mô hình Pre-mortem, và mô hình Xác suất nhỏ – tác động lớn (High impact – Low probability / Thiên nga đen).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng thiết kế nghiên cứu: Kỹ năng đặt tên đề tài bằng danh động từ (nghiên cứu, triển khai, chính sách, ảnh hưởng, mô hình, hợp tác, cơ chế); tránh các cụm từ có độ bất định cao (thử tìm hiểu, một số vấn đề, góp phần làm sáng tỏ); phân biệt rõ giữa "mục đích" (ý nghĩa thực tiễn, định tính) và "mục tiêu" (kết quả đo lường được, định lượng).
• Kỹ năng xử lý dữ liệu học thuật: Lập thư mục, tra cứu mục lục số tháng 12 của các tạp chí chuyên ngành; phân loại ghi chép theo chương mục đề cương; kỹ thuật trích dẫn nguyên văn, trích dẫn ý và kỹ thuật chú thích theo quy định (chú thích chân trang footnotes hoặc trích dẫn ô vuông kèm số trang).
• Kỹ năng phân tích dự báo và tư duy phản biện: Nhận diện và khắc phục 7 bẫy tâm lý trong phân tích đối ngoại: Định kiến nhìn lại quá khứ (hindsight bias), Định kiến xác nhận (confirmation bias), Hiệu ứng mỏ neo (anchoring bias), Nghịch lý chuyên môn (paradox of expertise), Tâm lý bầy đàn (group-think), Chủ nghĩa vị chủng (ethnocentricity) và Tư duy bản năng (heuristics).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp tiếp cận quy trình và giải quyết vấn đề thực tế, kết nối giữa lý thuyết phương pháp luận với các quy chuẩn hành chính nghiên cứu hiện hành.

Phương pháp học tập thông qua ca nghiên cứu thực tiễn (case studies) được triển khai xuyên suốt thông qua các đề tài nghiên cứu đã được nghiệm thu:

• Đề tài cấp Nhà nước và cấp Bộ: Đề tài cấp Bộ Ngoại giao năm 1999 về xu thế quan hệ quốc tế thế kỷ XXI; Đề tài nhánh KX-08 thuộc Chương trình KHXH cấp Nhà nước 2001–2005 (Hội đồng Lý luận Trung ương, 2000); Đề tài cấp Bộ của Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam năm 2018; Đề tài bảo hộ công dân của Bộ Ngoại giao năm 2019.
• Luận án và khóa luận chuyên ngành: Luận án tiến sĩ tại Học viện Ngoại giao năm 2014, 2017; Luận án tiến sĩ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG Hà Nội năm 2018 ("Sự chuyển dịch quyền lực trong quan hệ quốc tế từ năm 2001 đến nay"); Luận văn thạc sĩ năm 2006; Khóa luận tốt nghiệp năm 2019.

Về phương pháp thực hành dự báo, giáo trình hướng dẫn mô hình làm việc nhóm ad-hoc từ 10–20 thành viên đa ngành, thực hiện theo phiên 90–120 phút với các kỹ thuật:

1. Đóng vai "Cờ trắng – Cờ đen" (Team A – Team B) để đối chiếu hai luồng quan điểm đối lập.
2. Đóng vai Đối phương (Red-Team) để xây dựng kế hoạch từ góc nhìn của chủ thể đối kháng.
3. Đóng vai Phản biện (Devil's advocacy) để tập trung tìm kiếm lỗ hổng của phương án chính sách.

Hình thức đánh giá bám sát tiêu chí của hội đồng khoa học: đánh giá hồ sơ tuyển chọn bằng phiếu kín (yêu cầu đạt từ 70/100 điểm trở lên, không có tiêu chí nào bị quá 1/3 thành viên cho điểm 0) và bảo vệ đề cương luận văn/luận án với 3 mức kết luận (thông qua không cần sửa, thông qua có chỉnh sửa, không thông qua). Cuối Chương III có hệ thống 8 câu hỏi ôn tập định hướng tự học, bao quát toàn bộ các khâu từ chọn đề tài, lập đề cương, xử lý tài liệu đến viết báo cáo và công bố kết quả.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuẩn hóa quy cách hồ sơ nghiên cứu: Giáo trình cập nhật quy định chuyển đổi từ bảo vệ đề cương sang tích hợp thiết kế nghiên cứu trực tiếp trong thuyết minh đề tài (độ dài tối thiểu 5–7 trang A4, gồm 3–5 nội dung chuyên môn, phân tách cụ thể từng công việc và sản phẩm dự kiến).
• Quy chuẩn dung lượng học thuật: Đưa ra khung quy định cụ thể về dung lượng văn bản theo thông lệ của Học viện Ngoại giao:
  • Luận án tiến sĩ: Tối đa không quá 150 trang khổ A4.
  • Luận văn thạc sĩ: Tối đa không quá 90 trang khổ A4.
  • Khóa luận tốt nghiệp: Tối đa từ 50–60 trang khổ A4 (chưa tính phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo).
  • Kết cấu chung: Thường gồm 3 chương, bắt buộc có tiểu kết sau mỗi chương và phần kết luận chung.
• Tích hợp kỹ thuật dự báo đối ngoại hiện đại: Chuyển giao các mô hình phân tích dự báo thực nghiệm (Alternative Futures, Cone of plausibility, Normative scenarios, Pre-mortem, Bayesian forecaster, Analysis of Competing Hypotheses - ACH) từ chương trình đào tạo chuyên gia quốc tế năm 2019 vào tài liệu giảng dạy.
• Cập nhật quy định công bố khoa học: Nêu rõ yêu cầu bắt buộc đối với nghiên cứu sinh về việc công bố kết quả nghiên cứu trên các tạp chí khoa học chuyên ngành trong nước (Nghiên cứu Quốc tế, Nghiên cứu Đông Nam Á, Nghiên cứu Đông Bắc Á, Nghiên cứu Châu Âu, Kinh tế - Chính trị Thế giới, Châu Mỹ Ngày nay) và các ấn phẩm khoa học quốc tế trước khi bảo vệ cấp cơ sở.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Nhóm đối tượng	Mục đích và Phạm vi sử dụng
Sinh viên đại học (Ngành Quan hệ Quốc tế, Ngoại giao, Quốc tế học)	Sử dụng trong học phần Phương pháp nghiên cứu khoa học; thực hiện khóa luận tốt nghiệp dung lượng 50–60 trang A4 theo quy chuẩn học thuật.
Học viên cao học & Nghiên cứu sinh	Hướng dẫn xây dựng đề cương luận văn thạc sĩ (dưới 90 trang) và luận án tiến sĩ (dưới 150 trang); chuẩn hóa phương pháp trích dẫn ô vuông và kế hoạch công bố bài báo khoa học.
Cán bộ nghiên cứu & Chủ nhiệm đề tài	Sử dụng làm tài liệu tham chiếu quy trình nộp hồ sơ trước ngày 25/2 hàng năm; xây dựng hồ sơ theo Mẫu 1 (ĐXĐT-BNG) và Mẫu 2 (TMĐT-BNG) của Bộ Ngoại giao.
Giảng viên & Chuyên gia phản biện	Tham khảo hệ thống tiêu chí đánh giá đề cương, khung thang điểm xét duyệt đề tài (70/100) và quy cách chấm phản biện luận văn, luận án.

Yêu cầu kiến thức nền tảng (Prerequisites): Người học cần nắm vững kiến thức cơ sở ngành về Lịch sử quan hệ quốc tế, Lý thuyết quan hệ quốc tế và các khái niệm cơ bản về chính trị học trước khi áp dụng các khung phân tích vào việc lập đề cương nghiên cứu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên đại học, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quan hệ Quốc tế, cùng cán bộ phụ trách công tác nghiên cứu khoa học và phân tích chính sách đối ngoại.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần trang bị kiến thức nền tảng về lý luận quan hệ quốc tế, các cách tiếp cận nghiên cứu khoa học xã hội cơ bản (tiếp cận hệ thống, tiếp cận lịch sử, so sánh) và khả năng đọc hiểu tài liệu chuyên ngành bằng ngoại ngữ.

3. Điểm khác biệt của tài liệu so với các giáo trình phương pháp nghiên cứu thông thường là gì?

Tài liệu tập trung đặc thù vào ngành Quan hệ Quốc tế: xử lý dữ liệu thứ cấp và văn bản chính sách (không dựa vào thực nghiệm tự nhiên), tích hợp quy chuẩn quản lý đề tài khoa học cấp Bộ (Bộ Ngoại giao), quy chuẩn dung lượng của Học viện Ngoại giao và hệ thống các mô hình phân tích dự báo đối ngoại.

4. Làm thế nào để tự học và áp dụng hiệu quả nội dung giáo trình?

Người học cần bám sát 8 câu hỏi ôn tập tại trang 216, đối chiếu từng phần của đề tài cá nhân với 7 tiêu chí cấu thành đề cương, đồng thời thực hành điền thông tin theo các biểu mẫu chuẩn Mẫu 1 và Mẫu 2 tại phần phụ lục.

5. Tài liệu có cung cấp các mẫu biểu và tài liệu bổ trợ nào không?

Giáo trình cung cấp phụ lục phương pháp dự báo đối ngoại (Phụ lục 1), Mẫu phiếu đề xuất đề tài ĐXĐT-BNG (Phụ lục 2), Mẫu thuyết minh đề tài TMĐT-BNG (Phụ lục 3), cùng các trích dẫn tài liệu tham khảo chuẩn mực từ các công trình nghiên cứu phương pháp luận (như tài liệu của Vũ Cao Đàm, Thành Đoàn TP. Hồ Chí Minh).

---

Kết luận

Giáo trình Hướng Dẫn Nghiên Cứu Quan Hệ Quốc Tế Dành Cho Sinh Viên cung cấp hệ thống quy chuẩn kỹ thuật toàn diện cho hoạt động nghiên cứu khoa học đối ngoại. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính chuẩn hóa từ khâu thiết kế đề cương, kỹ thuật xử lý tư liệu, quy cách hành văn học thuật đến phương pháp dự báo kịch bản quốc tế.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Nắm vững phương pháp luận và kỹ thuật nghiên cứu tại Chương I và Chương II.
2. Thực hiện tuần tự các bước đăng ký, lập đề cương, thu thập tư liệu và viết bản thảo theo hướng dẫn Chương III.
3. Ứng dụng các khung phân tích dự báo tại Phụ lục 1 vào việc xây dựng kịch bản và hàm ý chính sách cho đề tài.
4. Hoàn thiện hồ sơ theo hệ thống biểu mẫu quy chuẩn tại Phụ lục 2 và 3.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phục lục, danh mục từ viết tắt,. 205 Đề cương trình bày nội dung chi tiết từng chương. Đây chính là nhiệm vụ nghiên cứu đã được xác định. Bố cục đề cương phải rõ ràng, hệ thống, lôgích, bao quát, đảm bảo thực hiện mục tiêu của luận án, luận văn và khóa luận.

Bố cục gồm các chương, mục*, tiểu mục và các ý chính của từng mục, tiểu mục. Theo thông lệ của Học viện Ngoại giao Việt Nam, kết cấu của luận án, luận văn và khóa luận thường gồm ba chương. Luận án tối đa không quá 150 trang khổ A4, luận văn không quá 90 trang và khóa luận không quá 50-60 trang, không kể danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục. Lưu ý: sau từng chương phải có tiểu kết.

Luận án, luận văn, khóa luận phải có kết luận. Cần phải dự kiến số trang của từng chương, mục theo tầm quan trọng của chương, mục. Xét duyệt hồ sơ tuyển chọn (thuyết minh đề tài, đề cương luận án, luận văn) Tuyển chọn và xét duyệt đề tài khoa học: Hồ sơ đăng ký tuyển chọn đề tài khoa học gồm đơn đăng ký, thuyết minh đề tài, lý lịch khoa học của chủ nhiệm đề tài. Bộ hồ sơ phải nộp cho cơ quan quản lý khoa học trước ngày 25 tháng 02 hằng năm và phải được hội đồng tư vấn tuyển chọn, giao trực tiếp thực hiện nhiệm vụ khoa học do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao thành lập xem xét.

Hội đồng có 7 thành viên. Tại phiên họp xem xét hồ sơ tuyển chọn, chủ ___________ * Nhiều cơ sở đào tạo gọi mục là tiết. 206 nhiệm đề tài trình bày tóm tắt thuyết minh đề tài, trả lời các câu hỏi của hội đồng. Các thành viên hội đồng thảo luận, xem xét, đánh giá hồ sơ và đưa ra kết luận bằng hình thức bỏ phiếu kín.

Tổ chức, cá nhân đăng ký có hồ sơ xếp hạng có tổng số điểm trung bình cao nhất của các tiêu chí và đạt từ 70/100 điểm trở lên, trong đó, không có tiêu chí nào quá 1/3 số thành viên hội đồng có mặt cho điểm không (0) là đủ tiêu chuẩn thông qua. Ngoài việc hội đồng tuyển chọn chấp nhận đề tài, vấn đề kinh phí của đề tài còn phải được tổ thẩm định kinh phí gồm 5 thành viên xem xét. Tổ thẩm định kinh phí sẽ xem xét dự toán kinh phí có phù hợp với nội dung nghiên cứu của đề tài không theo kết luận của Hội đồng, các chế độ định mức kinh tế - kỹ thuật và định mức chi tiêu hành chính hiện hành, sau đó sẽ ra kết luận. Việc thẩm định kinh phí và phê duyệt đề tài sẽ hoàn thành trước ngày 30 tháng 6 của năm đăng ký đề tài.

Xét duyệt đề cương luận án, luận văn: Đối với luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, đề cương nghiên cứu phải được bảo vệ trước hội đồng khoa học. Riêng đề cương khóa luận chỉ cần giáo viên hướng dẫn thông qua. Hội đồng khoa học gồm các nhà khoa học có cùng chuyên môn nhằm xem xét, đánh giá đề cương. Hội đồng có 5-7 thành viên, tùy từng đề tài.

Trong buổi bảo vệ, nghiên cứu sinh, học viên thạc sĩ phải trình bày đề cương nghiên cứu, các thành viên hội đồng phát biểu ý kiến, trước hết là ủy viên phản biện đánh giá ưu điểm, hạn chế của đề cương. Sau khi xem xét các vấn đề liên quan đến 207 đề tài như tên đề tài, tính cấp thiết, mục tiêu, nhiệm vụ, tổng quan tình hình hình nghiên cứu, nội dung, cấu trúc, kế hoạch triển khai. Hội đồng sẽ kết luận đề cương có đạt yêu cầu không? Hội đồng sẽ bỏ phiếu kín đánh giá theo ba loại: đề cương được thông qua, không cần sửa chữa; đề cương được chấp nhận song phải bổ sung, hoàn chỉnh; đề cương không được thông qua. Chỉ sau khi hội đồng phê duyệt đề tài mới có giá trị pháp lý để triển khai.

Kinh nghiệm cho thấy, không nên "dắt trâu qua rào" khi soạn thảo thuyết minh đề tài. Ngoài ý nghĩa pháp lý là cho phép đề tài được triển khai thì quan trọng hơn nếu đề cương càng chi tiết, càng đầy đủ càng tranh thủ được nhiều chất xám của các chuyên gia - thành viên hội đồng, sẽ giúp quá trình làm đề tài sẽ càng thuận lợi hơn, tránh được lúng túng, sai sót trong triển khai. TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. Thu thập thông tin, tư liệu Việc đầu tiên cần phải làm tốt đối với một đề tài nghiên cứu khoa học là tìm kiếm thông tin, tài liệu.

Lúc khởi đầu, có vẻ như mọi sự đều rối, lộn xộn, không có trật tự, các tài liệu, thông tin tìm được chưa cho thấy một hướng đi rõ ràng. Nhưng điều đó không đáng lo ngại, vì theo thời gian, người nghiên cứu có thể lọc dần, loại bỏ những tài liệu không cần thiết, những hướng 208 không khả thi để tập trung vào những vấn đề trọng tâm và phù hợp nhất. Trong giai đoạn này, không nên dành quá nhiều thời gian để đọc kỹ từng tài liệu tìm thấy được. Trước tiên, cần lưu trữ, lập thư mục tư liệu liên quan đề tài, càng đầy đủ, cập nhật càng tốt.

Tìm tài liệu như thế nào? Đọc những công trình liên quan đã biết, tham khảo danh mục tài liệu tham khảo của các công trình đó. Ngoài ra, còn có thể tìm các bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành. Bí quyết của việc này là hãy tìm đọc số tháng 12 trong năm của tạp chí để xem tổng mục lục các bài nghiên cứu đã đăng tải trong một năm, như vậy sẽ dễ dàng tìm được những bài báo liên quan. Quan hệ quốc tế không phải bộ môn khoa học thực nghiệm, nên có rất ít tài liệu thu được từ thực nghiệm, mà chủ yếu là tài liệu thứ cấp.

Cần thu thập và lên danh mục tài liệu thu thập được khi thực hiện phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn,. Đương nhiên cũng có tài liệu sơ cấp nhưng không phải tài liệu thực nghiệm mà là các văn bản gốc như văn kiện Đại hội, Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng Cộng sản Trung Quốc, văn kiện của nhà nước, chính phủ như học thuyết quân sự, học thuyết đối ngoại, chiến lược an ninh quốc gia,. Danh mục tài liệu tham khảo phải thường xuyên cập nhật, hoàn chỉnh. Xử lý tài liệu Sau khi đã thu thập được một lượng tài liệu tương đối, cần bố trí thời gian nghiên cứu tài liệu để chọn lọc lại.

Cần đọc tất cả các tài liệu đã có, đánh dấu những ý quan trọng, ghi chú, tóm tắt một cách có hệ thống, sắp xếp theo trật tự phù hợp với thói quen và/hoặc ý đồ trình bày của người nghiên cứu. Xử lý tài liệu, tư liệu nghĩa là sàng lọc, phân loại, phân tích tài liệu. Sàng lọc là loại bỏ những tài liệu, thông tin không cần thiết. Không lấy những phiếu điều tra không có xuất xứ rõ ràng, có dấu hiệu thiếu khách quan.

Có nhiều cách phân loại. Thí dụ có tài liệu văn tự (chữ viết) và tài liệu phi văn tự (hình ảnh.); theo giá trị thông tin có tài liệu chính thức đã công bố bởi địa chỉ tin cậy và tài liệu chưa chính thức (chưa công bố); theo nguồn gốc có tài liệu gốc (tài liệu sơ cấp, trực tiếp chứa đựng thông tin chưa được nghiên cứu (hiệp định, hiệp ước, tuyên bố chính phủ,.) và tài liệu thứ cấp như sách, tạp chí, công trình nghiên cứu. Cần sắp xếp trật tự, rõ ràng, ghi chú thông tin tham khảo đầy đủ để tiện sử dụng. Một kinh nghiệm khi đọc sách báo, tài liệu nghiên cứu làm đề tài nghiên cứu khoa học về quan hệ quốc tế là đọc, nghiên cứu phải ghi chép.

Ghi chép cần ghi nguồn đầy đủ để thuận lợi khi trích dẫn. Phân loại các ghi chép theo từng chương, mục, tiểu mục của đề cương. Nghiên cứu, phân tích, mổ xẻ kỹ lưỡng những ghi chép đã được sắp xếp theo vấn đề của đề cương 210 3. Viết đề tài nghiên cứu khoa học 3.

Tổng hợp đề tài Đọc lại các ghi chép theo chương, mục, tiểu mục của đề cương, suy ngẫm và viết từng chương, mục, tiểu mục. Nên bắt đầu từ chương đầu cho đến chương cuối cùng, sau đó ghép các chương với nhau. Đồng thời, hoàn thành phần mở đầu để hoàn chỉnh nội dung bản thảo. Nếu đề tài do nhiều người làm, chủ nhiệm đề tài có trách nhiệm tổng hợp các phần của các thành viên với nhau sao cho thống nhất trong lối hành văn.

Đánh số chương, mục, tiểu mục - Cách phân chia chương mục của công trình (sách): Chương I, II, III,. viết số La Mã. Mục lớn: số La Mã. Mục nhỏ: số Arập.

- Đánh số chương, mục, tiểu mục: a) Theo ma trận: 1. b) Hệ thống đánh hỗn hợp: I.Văn phong khoa học Văn phong chính trị là văn phong đơn giản, ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, giúp trình bày một cách khách quan kết quả nghiên cứu. Về mặt lôgích học, ngôn ngữ khoa học dựa trên phán đoán thực nghiệm hay phán đoán hiện thực, nghĩa là trình bày đúng thực tế khách quan không 211 quy kết về bản chất khi không đủ luận cứ, thể hiện thái độ khách quan, không phụ thuộc vào tình cảm, chính kiến, quan điểm chủ quan,. Văn phong tài liệu khoa học thường được dùng ở thể bị động1 không lạm dụng mỹ từ hoặc cách nói bóng bảy không sử dụng văn phong báo chí, đặc biệt là văn bút chiến.

Ngôn ngữ toán học cũng được sử dụng trong các công trình nghiên cứu khoa học. Có nhiều hình thức phong phú về ngôn ngữ toán học như số liệu, biểu đồ, đồ thị,. Trích dẫn khoa học Trong đề tài, công trình nghiên cứu khoa học thường tham khảo các kết quả nghiên cứu của người khác. Yêu cầu của việc này là phải ghi chú đầy đủ, rõ ràng xuất xứ của trích dẫn.

Trích dẫn có ý nghĩa trách nhiệm, thể hiện ý thức tôn trọng pháp luật và ý nghĩa đạo đức trong khoa học. Đó là nguyên tắc quan trọng thể hiện tinh thần chuẩn xác khoa học của người nghiên cứu, giúp người đọc dễ dàng tra cứu tài liệu gốc. Mục đích của việc trích dẫn là để: - Làm luận cứ chứng minh cho luận điểm. - Bác bỏ khi phát hiện chỗ sai trong tài liệu.

- Phân tích khi nhận dạng được điểm mạnh, điểm yếu của tác giả, đề xuất vấn đề nghiên cứu mới. Các hình thức trích dẫn: Trích dẫn nguyên văn thì cần phải để trong ngoặc kép; trích dẫn ý thì không cần để ___________ 1. Vũ Cao Đàm: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Sđd, tr. 212 trong ngoặc kép dẫn lại của tác giả nào đó.