phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phục lục, danh mục từ viết tắt,. 205 Đề cương trình bày nội dung chi tiết từng chương. Đây chính là nhiệm vụ nghiên cứu đã được xác định. Bố cục đề cương phải rõ ràng, hệ thống, lôgích, bao quát, đảm bảo thực hiện mục tiêu của luận án, luận văn và khóa luận.
Bố cục gồm các chương, mục*, tiểu mục và các ý chính của từng mục, tiểu mục. Theo thông lệ của Học viện Ngoại giao Việt Nam, kết cấu của luận án, luận văn và khóa luận thường gồm ba chương. Luận án tối đa không quá 150 trang khổ A4, luận văn không quá 90 trang và khóa luận không quá 50-60 trang, không kể danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục. Lưu ý: sau từng chương phải có tiểu kết.
Luận án, luận văn, khóa luận phải có kết luận. Cần phải dự kiến số trang của từng chương, mục theo tầm quan trọng của chương, mục. Xét duyệt hồ sơ tuyển chọn (thuyết minh đề tài, đề cương luận án, luận văn) Tuyển chọn và xét duyệt đề tài khoa học: Hồ sơ đăng ký tuyển chọn đề tài khoa học gồm đơn đăng ký, thuyết minh đề tài, lý lịch khoa học của chủ nhiệm đề tài. Bộ hồ sơ phải nộp cho cơ quan quản lý khoa học trước ngày 25 tháng 02 hằng năm và phải được hội đồng tư vấn tuyển chọn, giao trực tiếp thực hiện nhiệm vụ khoa học do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao thành lập xem xét.
Hội đồng có 7 thành viên. Tại phiên họp xem xét hồ sơ tuyển chọn, chủ ___________ * Nhiều cơ sở đào tạo gọi mục là tiết. 206 nhiệm đề tài trình bày tóm tắt thuyết minh đề tài, trả lời các câu hỏi của hội đồng. Các thành viên hội đồng thảo luận, xem xét, đánh giá hồ sơ và đưa ra kết luận bằng hình thức bỏ phiếu kín.
Tổ chức, cá nhân đăng ký có hồ sơ xếp hạng có tổng số điểm trung bình cao nhất của các tiêu chí và đạt từ 70/100 điểm trở lên, trong đó, không có tiêu chí nào quá 1/3 số thành viên hội đồng có mặt cho điểm không (0) là đủ tiêu chuẩn thông qua. Ngoài việc hội đồng tuyển chọn chấp nhận đề tài, vấn đề kinh phí của đề tài còn phải được tổ thẩm định kinh phí gồm 5 thành viên xem xét. Tổ thẩm định kinh phí sẽ xem xét dự toán kinh phí có phù hợp với nội dung nghiên cứu của đề tài không theo kết luận của Hội đồng, các chế độ định mức kinh tế - kỹ thuật và định mức chi tiêu hành chính hiện hành, sau đó sẽ ra kết luận. Việc thẩm định kinh phí và phê duyệt đề tài sẽ hoàn thành trước ngày 30 tháng 6 của năm đăng ký đề tài.
Xét duyệt đề cương luận án, luận văn: Đối với luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, đề cương nghiên cứu phải được bảo vệ trước hội đồng khoa học. Riêng đề cương khóa luận chỉ cần giáo viên hướng dẫn thông qua. Hội đồng khoa học gồm các nhà khoa học có cùng chuyên môn nhằm xem xét, đánh giá đề cương. Hội đồng có 5-7 thành viên, tùy từng đề tài.
Trong buổi bảo vệ, nghiên cứu sinh, học viên thạc sĩ phải trình bày đề cương nghiên cứu, các thành viên hội đồng phát biểu ý kiến, trước hết là ủy viên phản biện đánh giá ưu điểm, hạn chế của đề cương. Sau khi xem xét các vấn đề liên quan đến 207 đề tài như tên đề tài, tính cấp thiết, mục tiêu, nhiệm vụ, tổng quan tình hình hình nghiên cứu, nội dung, cấu trúc, kế hoạch triển khai. Hội đồng sẽ kết luận đề cương có đạt yêu cầu không? Hội đồng sẽ bỏ phiếu kín đánh giá theo ba loại: đề cương được thông qua, không cần sửa chữa; đề cương được chấp nhận song phải bổ sung, hoàn chỉnh; đề cương không được thông qua. Chỉ sau khi hội đồng phê duyệt đề tài mới có giá trị pháp lý để triển khai.
Kinh nghiệm cho thấy, không nên "dắt trâu qua rào" khi soạn thảo thuyết minh đề tài. Ngoài ý nghĩa pháp lý là cho phép đề tài được triển khai thì quan trọng hơn nếu đề cương càng chi tiết, càng đầy đủ càng tranh thủ được nhiều chất xám của các chuyên gia - thành viên hội đồng, sẽ giúp quá trình làm đề tài sẽ càng thuận lợi hơn, tránh được lúng túng, sai sót trong triển khai. TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1. Thu thập thông tin, tư liệu Việc đầu tiên cần phải làm tốt đối với một đề tài nghiên cứu khoa học là tìm kiếm thông tin, tài liệu.
Lúc khởi đầu, có vẻ như mọi sự đều rối, lộn xộn, không có trật tự, các tài liệu, thông tin tìm được chưa cho thấy một hướng đi rõ ràng. Nhưng điều đó không đáng lo ngại, vì theo thời gian, người nghiên cứu có thể lọc dần, loại bỏ những tài liệu không cần thiết, những hướng 208 không khả thi để tập trung vào những vấn đề trọng tâm và phù hợp nhất. Trong giai đoạn này, không nên dành quá nhiều thời gian để đọc kỹ từng tài liệu tìm thấy được. Trước tiên, cần lưu trữ, lập thư mục tư liệu liên quan đề tài, càng đầy đủ, cập nhật càng tốt.
Tìm tài liệu như thế nào? Đọc những công trình liên quan đã biết, tham khảo danh mục tài liệu tham khảo của các công trình đó. Ngoài ra, còn có thể tìm các bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành. Bí quyết của việc này là hãy tìm đọc số tháng 12 trong năm của tạp chí để xem tổng mục lục các bài nghiên cứu đã đăng tải trong một năm, như vậy sẽ dễ dàng tìm được những bài báo liên quan. Quan hệ quốc tế không phải bộ môn khoa học thực nghiệm, nên có rất ít tài liệu thu được từ thực nghiệm, mà chủ yếu là tài liệu thứ cấp.
Cần thu thập và lên danh mục tài liệu thu thập được khi thực hiện phương pháp quan sát, điều tra, phỏng vấn,. Đương nhiên cũng có tài liệu sơ cấp nhưng không phải tài liệu thực nghiệm mà là các văn bản gốc như văn kiện Đại hội, Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Đảng Cộng sản Trung Quốc, văn kiện của nhà nước, chính phủ như học thuyết quân sự, học thuyết đối ngoại, chiến lược an ninh quốc gia,. Danh mục tài liệu tham khảo phải thường xuyên cập nhật, hoàn chỉnh. Xử lý tài liệu Sau khi đã thu thập được một lượng tài liệu tương đối, cần bố trí thời gian nghiên cứu tài liệu để chọn lọc lại.
Cần đọc tất cả các tài liệu đã có, đánh dấu những ý quan trọng, ghi chú, tóm tắt một cách có hệ thống, sắp xếp theo trật tự phù hợp với thói quen và/hoặc ý đồ trình bày của người nghiên cứu. Xử lý tài liệu, tư liệu nghĩa là sàng lọc, phân loại, phân tích tài liệu. Sàng lọc là loại bỏ những tài liệu, thông tin không cần thiết. Không lấy những phiếu điều tra không có xuất xứ rõ ràng, có dấu hiệu thiếu khách quan.
Có nhiều cách phân loại. Thí dụ có tài liệu văn tự (chữ viết) và tài liệu phi văn tự (hình ảnh.); theo giá trị thông tin có tài liệu chính thức đã công bố bởi địa chỉ tin cậy và tài liệu chưa chính thức (chưa công bố); theo nguồn gốc có tài liệu gốc (tài liệu sơ cấp, trực tiếp chứa đựng thông tin chưa được nghiên cứu (hiệp định, hiệp ước, tuyên bố chính phủ,.) và tài liệu thứ cấp như sách, tạp chí, công trình nghiên cứu. Cần sắp xếp trật tự, rõ ràng, ghi chú thông tin tham khảo đầy đủ để tiện sử dụng. Một kinh nghiệm khi đọc sách báo, tài liệu nghiên cứu làm đề tài nghiên cứu khoa học về quan hệ quốc tế là đọc, nghiên cứu phải ghi chép.
Ghi chép cần ghi nguồn đầy đủ để thuận lợi khi trích dẫn. Phân loại các ghi chép theo từng chương, mục, tiểu mục của đề cương. Nghiên cứu, phân tích, mổ xẻ kỹ lưỡng những ghi chép đã được sắp xếp theo vấn đề của đề cương 210 3. Viết đề tài nghiên cứu khoa học 3.
Tổng hợp đề tài Đọc lại các ghi chép theo chương, mục, tiểu mục của đề cương, suy ngẫm và viết từng chương, mục, tiểu mục. Nên bắt đầu từ chương đầu cho đến chương cuối cùng, sau đó ghép các chương với nhau. Đồng thời, hoàn thành phần mở đầu để hoàn chỉnh nội dung bản thảo. Nếu đề tài do nhiều người làm, chủ nhiệm đề tài có trách nhiệm tổng hợp các phần của các thành viên với nhau sao cho thống nhất trong lối hành văn.
Đánh số chương, mục, tiểu mục - Cách phân chia chương mục của công trình (sách): Chương I, II, III,. viết số La Mã. Mục lớn: số La Mã. Mục nhỏ: số Arập.
- Đánh số chương, mục, tiểu mục: a) Theo ma trận: 1. b) Hệ thống đánh hỗn hợp: I.Văn phong khoa học Văn phong chính trị là văn phong đơn giản, ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu, giúp trình bày một cách khách quan kết quả nghiên cứu. Về mặt lôgích học, ngôn ngữ khoa học dựa trên phán đoán thực nghiệm hay phán đoán hiện thực, nghĩa là trình bày đúng thực tế khách quan không 211 quy kết về bản chất khi không đủ luận cứ, thể hiện thái độ khách quan, không phụ thuộc vào tình cảm, chính kiến, quan điểm chủ quan,. Văn phong tài liệu khoa học thường được dùng ở thể bị động1 không lạm dụng mỹ từ hoặc cách nói bóng bảy không sử dụng văn phong báo chí, đặc biệt là văn bút chiến.
Ngôn ngữ toán học cũng được sử dụng trong các công trình nghiên cứu khoa học. Có nhiều hình thức phong phú về ngôn ngữ toán học như số liệu, biểu đồ, đồ thị,. Trích dẫn khoa học Trong đề tài, công trình nghiên cứu khoa học thường tham khảo các kết quả nghiên cứu của người khác. Yêu cầu của việc này là phải ghi chú đầy đủ, rõ ràng xuất xứ của trích dẫn.
Trích dẫn có ý nghĩa trách nhiệm, thể hiện ý thức tôn trọng pháp luật và ý nghĩa đạo đức trong khoa học. Đó là nguyên tắc quan trọng thể hiện tinh thần chuẩn xác khoa học của người nghiên cứu, giúp người đọc dễ dàng tra cứu tài liệu gốc. Mục đích của việc trích dẫn là để: - Làm luận cứ chứng minh cho luận điểm. - Bác bỏ khi phát hiện chỗ sai trong tài liệu.
- Phân tích khi nhận dạng được điểm mạnh, điểm yếu của tác giả, đề xuất vấn đề nghiên cứu mới. Các hình thức trích dẫn: Trích dẫn nguyên văn thì cần phải để trong ngoặc kép; trích dẫn ý thì không cần để ___________ 1. Vũ Cao Đàm: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Sđd, tr. 212 trong ngoặc kép dẫn lại của tác giả nào đó.